Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> چونویں کہانیاں >> نِتھاواں(عبیداللہ سندھی بارے کہانی۔دوجی لڑی)

نِتھاواں(عبیداللہ سندھی بارے کہانی۔دوجی لڑی)

نین سُکھ
March 2nd, 2017

مولانا عبیداللہ سندھی دی ایہہ کہانی اوس بُوٹے دی کہانی جیہڑا اپنی تھاں توں اِنج پُٹیا گیا کہ سدا بے وطنا رہیا۔ افغانستان، روس، تُرکی تے سعودی عرب وچ پردیس کٹدیاں سُفنے سدھراں قتل ہوئے۔ اپنے پرائے دی پچھان ہوئی تے کوئی نیڑے نہ لگا۔ ہوش آئی تے ویلا نہ رہیا۔

مولانا عبید اللہ سندھی جدوں گوٹھ پیر جھنڈا (ضلع حیدر آباد سندھ) وچ اپنا مدرسہ’ دارالارشاد‘ کھولیا، سُفنے وچ محمد رسول اللہؐ دی زیارت ہوئی جیہناں نال ہور ہستی کیہڑی، امام مالک ۔ مدرسے دی پہلی دستار بندی لئی بھوپال توں وہابی عربی عالم شیخ حسین بن محسن الیمانی اُچیچا پروہنا۔ مولانا سندھی وہابی ہونا ای سی کیوں جے اوہناں شروع لاء شِرک دشمن شرع قبول کیتی۔ اصل گل ایہہ کہ اوہ اسلام وچ داخل ای عقیدۂ توحید راہیں ہوے......
ہویا اِنج کہ بال بُوٹا سنگھ سِکھی ماندیاں مسلمان مُنڈیاں کولوں اِک گل سُنی،
’’کیہدا دھرم سچا؟‘‘
ایس سوال اُتے ہندواں تے مسلماناں دی بحث لمی چلی۔ عِلمی گلاں وچ کوئی جِتیا نہ ہریا۔ اوڑک ایہہ جٹکا فیصلہ ہویا کہ ہندواں تے مسلماناں چوں اک اک جی واری واری کھُوہ وچ چھال مارے۔ جیہناں دا جی ڈُب گیا، اوہ ہرگئے تے اوہناں دا دھرم جھُوٹھا۔ جیہڑی دِھر دا جی تردا رہیا، اوہ جیتُو تے اوہناں دا دھرم سچا۔ دوناں دِھراں چوں پہلاں اک ہندو کھوہ وچ چھال ماردیاں ’’ہر ہر مہا دیو!‘‘ جپیا، ڈر نہ گیا تے اوہنے چتاریا، ’’جے رام!‘‘ ہمت جواب دے گئی تے اوہدے مُونہوں بدوبدی نِکلیا، ’’کرشن مہاراج!‘‘ اوہدی سہائتا لئی کون پدھار دا۔ مہا دیو، رامچندر جی کہ کرشن مہاراج۔ اوہ ہندو بے وارثا ڈُب گیا۔ مگروں مسلمان دی واری آئی جیہنے کھوہ وچ چھال ماردیاں اِکو اللہ نوں پکاریا جیہڑا اوہدی مدد لئی ہر ویلے تے ہر تھاں حاضر، اوہ کیوں ڈُبدا، تردا رہیا۔ہندو آریہ سماجیاں دے گھر مُسلیاں نال ٹکراوِیں بحث لئی اسلامی کتاباں دا ڈھیر جیہناں چوں ’تُحفۃ الہند‘ نوں فارسی پڑھے بُوٹا سنگھ پھڑ کے پھرولیا جیہڑی اک ہندو پنڈت اننت رام دے اسلام قبولن دی وارتا جو مسلمان ہوکے عبیداللہ ہوگیا۔ جیہدے وچ ہندو مُشر کانہ رسماں دی نِندیا نے نو مسلم دی وڈیائی۔ اگلی کتاب جیہڑی بُوٹا سنگھ دے ہتھ لگی، اوہ شاہ اسماعیل شہید دی ’تقویت ا لایمان‘۔ تیجی کتاب حافظ محمد لکھوی دی ’احوال الآخرت‘، بُوٹا سِنگھ شِرک نوں تائب ہویا، اسلام قبول کیتا تے نماز پڑھنی سِکھ لئی۔ اوہدا نواں ناں عبیداللہ جیہڑا اوہنے آپ رکھیا۔ ایہہ1885 دی گل، جدوں اوہدی عمر تیرھاں سال سی......
چھبّی ورھے مگروں 1911 وچ، شیخ الہند مولانا محمود الحسن سُفنہ ویکھیا کہ سندھ چوں اک مومن مسلمان دیو بند آیا جیہدی داڑھی سنگھنی جیہنے کراہے پئے دارالعلوم نوں سِدّھے پاسے لایا۔ جیہدے بارے بشارت ہوئی، اوہ کوئی ہور نہ، اوہ مولانا عبید اللہ سندھی۔ شیخ الہند بھانے دارالعلوم دیوبند 1857 دی جنگِ آزادی وچ ہارے مسلماناں نوں نویں سِرے کھلہارن لئی بنیا، پر اوتھے یُوپی دا فرنگی گورنر جیمز میسٹن اُچیچا پروہنا۔ جیہدے لئی دارالعلوم دے مہتم، لیفٹینٹ گورنر نوں سپاس نامہ پیش کیتا جیہنوں فرنگی سرکار انعام وچ’ شمس العلما‘ بنا دِتا.......
دارالعلوم دیو بند دے گوانڈھ ’جمیعت الانصار‘ بنی جیہدے ارکان دارا العلوم دیو بند دے طُلبا جیہناں کولوں شیخ الہند فرنگی دے خلاف جہاد لئی بیعت لیندے۔ مولانا عبیداللہ سندھی جمعیت الانصار دے منتظم تے شیخ الہند صدر۔ مُخبری ہوگئی، خفیہ جماعت دی جاسوسی ہوون لگ پئی، جہاد لئی اِکٹھے ہوئے چندے نوں شیخ الہند دی کمائی کہہ کے اوہدے اُتے بھارا ٹیکس لگا۔ فرنگی نوں خُش کرن لئی مولانا عبید اللہ سندھی نوں دارالعلوم دیو بند لئی خطرناک قرار دے کے اوہناں دے خلاف کُفر دا فتوٰی دِتا گیا۔ جیہناں مُفتیاں فتوے اُتے دسخط کیتے اوہ مولاناانور شاہ کشمیری تے مولانا شبیر احمد عثمانی۔ اوہناں کوئی لحاظ نہ کیتا کہ نو مسلم عبیداللہ جدوں ایس دارالعلوم وچ داخلہ لیا، بانیانِ مدرسہ مولانا قاسم نانو توی، مولانارشید گنگوہی تے مولانامحمود الحسن اوہدے اُستاد رہے۔ تے آخری نصابی امتحانوچ اوہنے سوالاں دے اِنج مفصل تے مدلّل جواب دِتے کہ مدرّسِ اول مولانا سید احمد دہلوی اوہدے بارے پیشن گوئی کیتی:
اوہ شاہ عبدالعزیز ثانی
مولانا سندھی دے خلاف کُفر دے فتوے دی بُنیاد اوہ اختلافی بحث بنی کہ کافر دا دوزخ وچ جانا حتمی تے اٹَل نہیں، اوہنوں وی نیک عمل دا اجر مِلنا۔ مولانا دلیل وچ ابنِ عربی دی کتاب لے آئے۔ پر مخالف دِلی دے ’مدرسہ رحیمیہ‘ نوں سند منّن جتھے وحدت الوجود دی بجائے وحدت الشہود حاوی۔ کُفر دا فتوٰی لگا تے مولانا سندھی نوں اِنج جاپیا جیوں اوہ عبیداللہ نہیں رہیا، اوہ فیر بُوٹا سنگھ جیہنوں اپنی ماں پریم کور بہت یاد آئی جِس اوس یتیم بال نوں بہت اوکھا پالیا تے پڑھایا.....
پیو دے چلا ناکرن توں دو مہینے مگروں بُوٹا سنگھ دا جنم ہویا، دو ورھے پریم کور پُتر سنے سوہرے دے سہارے رہی۔ سوہرا دم دے گیا تے پریم کور پیکے، موضع ہلودال، چلی گئی۔ جتھے اوہنے اجے دو ای بہاراں ویکھیاں تے اوہدے بابل دے ساہ پورے ہوئے۔ پریم کور بُوٹے نوں لے کے ضلع سیالکوٹ توں اپنے بھراواں کول ضلع ڈیرہ غازی خاں دے شہر جام پور چلی گئی جتھے اوہدے دو بھراء بُدھا سنگھ تے سدھا سنگھ پٹواری سن۔ اوتھے پریم کور دے برادری چوں بے اولاد بھراء حاکم رائے بُوٹا سنگھ نوں بہت پیار کرے۔ حاکم رائے بھاویں آپ ہندو پر اوہ مسلماناں دے ’عقیدۂ توحید‘ دی بہت قدر کرے۔ اوہدے کولوں بُوٹا سنگھ نوں جاگ لگی جیہدی ماں پریم کور اوہنوں دسیا کہ اوہدا پیو ہندو توں سِکھ کیوں ہویا، ایس لئی کہ سِکھ کئی بُتاں نوں نہیں پُوجدے، بس اکو رب دے منّنہار۔ قدرتی بُوٹا سنگھ دے سارے بیلی مسلمان جیہناں کولوں اوہنے رب نوں اللہ کہنا شروع کردِتا، ماں پُتر نوں کدی ٹوکیا نہ جیہڑا اللہ بارے گلاں کردا کردا بُوٹا سنگھ توں عبیداللہ ہوگیا.....
عبید اللہ سِکھاں گھروں نکلیا تے درس لئی کوٹلہ رحم شاہ (ضلع مظفر گڑھ) اپڑگیا۔ اوتھوں بھر چُنڈی (ضلع سکھر) تے بھر چُنڈی توں دِین پور (ریاست بہاولپور)۔ قرآن، حدیث تے تفسیر پڑھ کے عبیداللہ ہُن مولانا عبید اللہ۔ سندھ وچ جامدرس لگا پر فقہ تے منطق پڑھن دی طلب ہوئی جیہدے لئی اوہ جا دارالعلوم دیو بند داخل ہویا جتھے اُستاداں اوہدی بڑی قدر کیتی۔ اوہ سندھ چوں آیا تے اوہنے سندھ ای واپس جانا، اوہ اوتھے مولانا عبیداللہ سندھی مشہور ہوگئے جیہناں پہلا فتوٰی اپنی ماں نالوں وکھ وہوندیاں دِتا،
’’توں کافر!‘‘
پریم کور جیہنے جوانی دا رنڈ پیا یتیم بُوٹا سنگھ لئی بوہے بوہے کٹیا، ٹُٹدیاں اندروں بولی،
’پُتر، ماں تے ماں ہوندی!‘
پر اوہدا پُتر بُوٹا سنگھ نہیں، اوہ ہُن مولانا عبیداللہ سندھی، بُڈھی پریم کور دِیاں اکھیاں وچ اتھرو ویکھ کے جس مسلمان دا ایمان اُکانہ ڈولیا۔ پر پیر مرید نوں ناراض ہویا،
’’مومن بھاویں کافر، پُتر اُتے ماں دی خدمت ہر حال فرض!‘‘
انسانیت دا ایہہ درس مولانا تاج محمد امروٹی مولانا عبید اللہ سندھی نوں دِتا جیہناں وچ بیعت طریقہء قادریہ مطابق ہوئی.....
مولانا، سندھی ہوگئے پر سندھ وچ اِکلّے، کوئی برادری نہ رشتے داری، مہربان پِیر مرید دا نکاح سکھر وچ اسلامیات دے اُستاد مولانا محمد عظیم یوسف زئی دی دھی نال کروا دِتا۔ تے نالے قرآن و حدیث تحت منقو لاتی تے معقولاتی علوم دی پرکھ پڑچول لئی اپنا کتب خانہ مرید دے حوالے کیتا جتھے مولانا سندھی ’دارالاشاعت‘ قائم کیتا جیہنے ماہنامہ ’ہدایت لاخوان‘ چھانیا چھوہیا۔ پر مولانا سندھی اپنے پِیر مولانا تاج محمد دا گدی نشین ہونا ایہہ کہہ کے قبول نہ کیتا،
’’تقدس نہیں، اجتہاد!‘‘
تے اِنج مولانا سندھی دی جہادی توحید امروٹ دی خانقاہ وچ قید نہ ہوئی.....
1915، پریم کور بہت بُڈھی تے بمار، گوٹھ پِیر جھنڈا وچ مولانا عبید اللہ سندھی دے گھر دی نُکر وچ گُربانی دا پاٹھ کررہی کہ اوہدی اکھ لگ گئی تے اک دم بُوٹاسنگھ نوں واجاں مار دی اُٹھ بیٹھی، اوس پُتر بارے کوئی بھَیڑا سُفنہ ویکھیا۔ نُونہہ تے پوترِیاں دا تراہ نِکل گیا جیہناں بھانے مولانا سندھی دارالعلوم دیو بند وچ مُفتی لگے ہوئے۔ اوہناں نوں کوئی خبر نہ کہ مولانا نال دیو بند وچ مُفتیاں کیہ کیتا جیہناں اپنے خلاف کُفر دا فتوٰی لواکے دِلی جا ٹھکانہ کیتا۔ جتھے اوہناں قرآنی درسگاہ ’نظارۃ المعاف‘ کھولی جیہدے لئی فرنگی امداد کیہ لینی، سرکاروں منظوری وی نہ لئی۔ سگوں جیہڑی فرنگی مخالف گڑھ بنی جتھوں اوس سرکاری سازشی فیصلے دے خلاف نعرہ لگا جیہڑا فرنگی حاکماں جمعے دے خُطبے چوں تُرک خلیفہ داناں کڈھوا دِتا تے مدرسہ رحیمیہ دا فتوٰی برائے خلیفۃ المسلمین منسوخ ہویا جو اوس ویلے لاگو ہویا----
جدوں مُغل شہنشاہ شاہ عالم کمپنی سرکار دا وظیفہ منظور کرلیا، اختیارات توں دستبرداری مگروں اوہ برائے نام بادشاہ، اصل حاکم کمپنی سرکار--- جیہدی وجہوں مدرسہ رحیمیہ عثمانی خلیفہ نوں خلیفۃ المسلمین منن دا فتوٰی دِتا جیہڑا کمپنی سرکار نافذ کردِتا۔ سارے اسلامیانِ ہند لئی لازمی ہویا کہ جُمعے دے خطبے وچ خلیفۃ المسلمین دا ناں بولے----
اودھروں فرنگی، سلطنتِ عثمانیہ نوں تاجِ برطانیہ دا دُشمن مِتھیا، ایدھروں بھوپال دے وہابی تے لکھنو دے شیعہ نواباں جمعے دے خُطبے چوں سُنی ترک خلیفہ دا ناں کڈھن دا مطالبہ کر دِتا جیہنوں فرنگی سرکار من کے مدرسۂ رحیمیہ دا پر چلت فتوٰی منسوخ کیتا......
فرنگی مخالف سیاست وجہوں نظارۃ المعارف دی درسگاہ مشکوک۔ بغاوت دا مقدمہ درج ہویا جیہدے وچ مدعی تاجِ برطانیہ تے مُلزمان مولانا عبید اللہ سندھی تے اوہناں دے اُناٹھ ساتھی جیہڑے رُوپوش ہوگئے جیہناں بارے اشتہار چھپے۔ خُفیہ پُلس لبھدی رہ گئی، مولانا دِلی توں بہاولپور، تے بہاولپور توں کراچی۔ ایہہ سارا سفر تے رُوپوشی شیخ الہند دے حکم مطابق جیہڑے آپ اگدوں ای حج لئی روانہ ہوچُکے۔ کراچی وچ مِتھی تھاں اُتے سیٹھ عبداللہ ہارون مِلن آیا جیہنے مولانا نوں پنج ہزار رُپئیہ دِتا، ایہہ اگلے سفر دا خرچہ۔ کراچی توں کوئٹہ، کوئٹہ توں قندھار، تے قندھار توں کابل۔ بغیر پاسپورٹ بارڈر کراس کردیاں مولانا نوں پریشانی ہوئی۔ گھر دی کوئی خبر نہ جتھے بے چین پریم کور نوں وہم کہ بُوٹا سنگھ کدھرے
کسے مصیبت وچ.....
O
Link of Part one
http://www.wichaar.com/news/312/ARTICLE/32468/2017-03-01.html
نین سکھ پنجابی لکھاری نیں اتے انہاں نوں ڈھاہاں انترنیشنل ایوارڈ وی ملیا سی۔ انہاں دی تازہ کہانیاں دی کتاب ’’شہید؟‘‘ بارے اج کل گل بات ہو رہی ہے۔ایہہ انہاں دی
نویں کہانی جے۔اوہ ہن تیک پنج پنجابی کتاباں لکھ چکے نیں، ترے کہانیاں دی کتاباں نیں اتے اک شاعری تے اک ناول۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels