Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> چونویں کہانیاں >> اَچھنا گچھنا(دادا امیر حیدر انقلابی دی کہانی(۔11ویں لڑی

اَچھنا گچھنا(دادا امیر حیدر انقلابی دی کہانی(۔11ویں لڑی

نین سْکھ
February 24th, 2017

اَچھنا گچھنا مطلب آنا جانا۔ 90 ورہیاں دا، ست کڈھیاں ایہہ دو لفظ دادا امیر حیدر دی کہانی دا خلاصہ۔ ایہہ اک ہول ٹائمردا روز نامچہ۔ برِٹش راج وچ پچھڑے پوٹھوہار دا حال احوال تے یونائیٹڈ اِنڈیا وچ کمیونسٹ لہر دا ویروا۔ اُچیرے انقلابی آدرشاں لئی نمانے ورکر دے جوکھویں سنگھرشن دی وارتا۔ ایہہ انھیرے پندھ وچ بلدی بُجھدی جاگرتی دی لو، لمے سفراں تے قید کوٹھڑِیاں دا بیان۔

کرم خان تے مولا داد دا گرائیں پندرھاں مہینے اوکھی جیل بھوگ کے رہا ہویا جیہدے بھاگاں وچ سُکھ کوئی نہ۔ دادا امیر حیدر دے ورکرز، راجہ تے ملک، چیتے کردے کہ راولپنڈی کچہری وچ پارٹی دے دوکامریڈاں، حسن ناصر تے علی امام دی رہائی لئی اوہنوں کیویں دھکے کھانے پئے۔ ایہہ دوویں کامریڈ ’’پریس آر ڈی ننس‘‘ تحت گرفتار جیہناں اُتے الزام کہ اوہناں ’مِلڑی انجنیئرنگ سروس‘ دے ملازماں وچ کمیونزم دا ’قابِل اعتراض‘ لڑیچر ونڈیا۔ مجسٹریٹ مُلزمان نوں دوسال سزا سُنائی جیہناں لئی جیل وی ’سی کلاس‘ حالاں اوہ دوویں بی کلاس دے اہل کیوں جے اوہ دوویں یونیورسٹیاں دے ڈگری ہولڈرز۔ دادا ایہناں کامریڈاں دی سزا تے جیل وچ اوہناں نوں مِلی ’سی کلاس‘ دے خلاف عدالت اپڑدیاں ای آپ گرفتار ہوگیا۔ 1947 توں پہلاں دادا ’ڈیفینس آف انڈیا رُولز‘ تحت پھڑیا جاندا رہیا، پر پاکستان وچ اوہدے اُتے پبلک سیلفٹی ایکٹ لاگو ہویا۔ الزام دو:اک اوہنے راولپنڈی وچ کمیونسٹ پارٹی دے دفتر ساہمنے، یومِ مئی دے جلسے وچ، تقریر کہ دیاں پاکستانی وزیرِاعظم لیاقت علی خاں نوں ’’غُنڈہ‘‘ کہہ کے للکاریا تے دُوجا الزام ایہہ کہ اوہنے ٹیکسلا وچ کسان ریلی کڈھدیاں پاکستانی ریاست نوں تڑھی لائی کہ جے اوہنے کساناں دے مسلے حل نہ کیتے تے پاکستانی سرکار سُن لوے،
’’جے اساں کی کھیڈن نہ دیسو، اساں تُساں کی کھیڈ ونجائی جُلنا!‘‘
دادے نوں راولپنڈی جیل چوں قیدِیاں دی بند گڈّی وچ بٹھایا گیا جیہڑی سارا دن چلی تے نمھاشیں لہور دی سینٹرل جیل وچ جلو کھلوتی۔ تھکے ہوے قیدی آکڑ لئی کہ پِچھوں دھکّا وجّا تے اوہ گندی کوٹھڑی وچ جا ڈھٹھا جیہنوں بند کرکے باہروں جندر چڑھیا۔ اگلے دن سویرے ملزم دی سینیئر سول جج دی عدالتے پیشی، کٹہرے وچ کھلوتے نوں فردِ جرم پڑھ کے سُنائی گئی، ملزم بولن لگا پراوہدی ہتھکڑی نوں کھچ لگی تے اوہ چُپ سپاہی دے پِچھے لگ کے چل پیا۔ سارا دن سفر، راتیں چِرکا اوہ پُلس دی نگرانی وچ راولپنڈی جیل اپڑیا۔ کجھ دن مگروں دادے دی فیر لہور پیشی، پِنجرے ورگی گڈّی چوں اوہنے باہر جھاکیا، اخبار دی سُرخی ’’راولپنڈی سازش پکڑی گئی!‘‘ دادے نوں کیہ، اوہ ورکر، سازش تے لیڈر کردے.....
لہور دی سینٹرل جیل وچ دادے کیہ ویکھیا، بہوں پڑھے لکھے پروگریسو رائٹرز’ سی کلاس‘ وچ ڈکے ہوئے جیہناں نوں پریشان ویکھ کے دادے جیل وچ ایس ظلم دے خلاف اُچی اُچی نعرے لوائے جیہدی سزا وجہوں اوہ لہوروں میانوالی جیل منتقل ہویا جتھے قید علامہ مشرقی دی کوٹھڑی اوہدے گوانڈھ۔ بھکھ تے گندگی وجہوں دادا بمار ہوکے لماپے گیا۔ ’امروز‘ تے ’پاکستان ٹائمز‘ اوہدی بماری تے بدحالی بارے خبراں چھاپِیاں جیہدے سدقہ دادے نوں رہائی مِلی پر گھر وچ نظر بندی دا حکم ہویا۔ دادے دا کدھرے وی اپنا کوئی گھر نہ۔ جیہڑی بھوئیں حصے آئی، اوہدے وچ اوہنے سکول بنا دِتا۔ اوہ اپنے گراں وچ اپنی بھین دے گھر نظر بند ہویا، نمبردار اوہدا نگران جتھے ہرستویں دن کہوٹہ توں سی آئی ڈی انسپکٹر چیکنگ لئی آوے۔دادا دُکھ نال ویکھے کے اوہدے گراں وچ چاہ، حُقے، چِلم تے نسوار دی ورتوں ودھ گئی پر باجرے دی اوہ ای سخت سیمنٹ روٹی تے پانی پتلی مانہہ دی دال.....
گرائیں دادے نوں اپنا ہمدرد تے مددگار سمجھدے۔ فوجی جوان قربان حسین لہور چھاؤنی وچ پوسٹڈ، چٹھی راہیں اوہنے دادے نال اپنا کوئی ذاتی مسئلہ سانجھا کیتا۔ پُلس ایہہ چٹھی راہ وچ روک کے پڑھ لئی تے قربان حسین دے خلاف سی او (کمانڈنگ آفیسر) نوں شکایت لگی جیہدا اک وطن دشمن کمیونسٹ نال گُوڑھا سانگا، ثبوت اوہدی لکھی چٹھی۔ قربان حسین دے خلاف کاروائی ہوئی تے اوہدا ناں ’ڈِسچارج لِسٹ‘ وچ آگیا۔ پوٹھوہار دے لوکاں لئی فوج دی نوکری رُوزگار ای نہیں، عزت وی۔ قربان حسین دا وڈّا بھراء میدان وچ آگیا تے اوہ مِلٹری کمانڈر اَگے پیش ہویا کہ ایہہ پوٹھوہارر وچج چالا کہ جدوں فوجی چُٹھی آوے اوہ گراں دے بزرگاں نوں جاکے سلام کرے جیہڑے اگوں اوہنوں دُعا دیندے۔ پر کمیونسٹ دادا امیر حیدر اگوں خطرناک وچار پرچارے تے جواناں نوں کُراہے پائے۔ ایہہ سُن کے ڈیفینس ڈیپارٹمنٹ حرکت وچ آیا۔ تھانے حکم نامہ وصول ہویا، دادا امیر حیدر اپنے گراں توں بے دخل، پُلس اوہنوں گرفتار کرکے راولپنڈی لیا کے چھڈ دِتا جتھے اوہدے لئی لازمی کہ اوہ ہفتے وچ اک واری تھانے اپنی حاضری لوائے.....
بے گھر رُلدے دادے پنجاب دے چیف منسٹر ممتاز دولتانہ نوں چٹھی پائی کہ پاکستان دے حاکم پِیڑھیو پیڑھی فرنگیاں دے غلام جدوں کہ اوہ فرنگیاں دے خلاف آزادی دی جنگ لڑدا رہیا۔ اوہنے چٹھی وچ سوال کیتا کہ اوہ کیویں اپنے آپ نوں پاکستان دا آزاد شہری آکھے جدوں اوہ کسے حد وچ پابند تے اوہدے لئی تھانے حاضر ہونا لازمی۔ پنجاب سرکار ایس چٹھی اُتے کوئی دھیان نہ دیندی جے کشمیر ریڈیو سِری نگر توں دادے نال ہوئے وادھے بارے خبر نشر نہ ہوندی جیہنے پاکستان وچ اک فریڈم فائٹر دی بے عزتی تے بے قدری نوں بھنڈیا تے نِندیا۔ ایدھروں دادے نوں تھانے دی حاضری توں چھُٹی مِلی، اودھروں امریکی امداد لئی پاکستانی سرکار کمیونسٹ پارٹی آف پاکستان نوں غیر قنونی لکھ کے اوہدے اُتے پابندی لا دِتّی۔ دادا تھانے آخری حاضری لوا کے راولپنڈی وچ پارٹی دے دفتر، جیہڑا اوہدی رہائش وی، اجے اپڑیا ای کہ پُلس آگئی، دادا سِدھا جیل جیہدی رہائی لئی مشہور وکیل محمود علی قصوری لہور ہائی کورٹ وچ پٹیشن کیتی۔ ضمانت ہوندیاں ای دادا واپس راولپنڈی جتھے اگے دفتر سِیل۔ اوہنے اپنے ذاتی سامان دی حوالگی لئی مجسٹریٹ دی عدالت وچ درخاس دِتّی۔ تاریخ تے تاریخ، روز پیشی۔ اوڑک مجسٹریٹ دی موجودگی وچ دفتر کُھلا۔ اِنج جیوں ہندواں سکھاں دا گھر مسلماناں لُٹیا ہووے۔ بھانڈے، کپڑے، صندوق، تے منجی بِسترا سبھ اُجڑے کمرے چوں غائب۔ دادے نوں اوہناں کتاباں دی گمشدگی دا بہوں دُکھ ہویا جیہڑِیاں اوہدے اِنڈین کامریڈاں دِیاں نشانیاں سن۔ وست ولیوا نہ رہیا، اوہدی کیہ چِنتا، دادے نوں وادھو گھاٹا جیہڑا بہوں محسوس ہووے، اوہ جلسے جلوس اُتے پابندی۔ اوہ انڈر گراؤنڈ ہوگیا، پوٹھوہار دے مزدوراں تے کساناں نال اوہدِیاں خُفیہ مُلاقاتاں ہون لگ پئیاں۔ گراں وچ اپنے سکول دی ہر ویلے اوہنوں فِکر رہوے.....
1958 وچ اوہدے پروہنے۔ جیل دے کجھ پُرانے پُلسیے، دادے دے جانُو، جیہناں دی منت کرکے اوہنے کشمیر لبریشن فرنٹ دے قیدیاں دا بچیا کھانا اپنے کامریڈاں نوں پیش کیتا جیہڑا آپ پچھلے تِیہہ گھنٹیاں توں بھُکھا۔ راولپنڈی جیل دی ’سی کلاس‘ دا بُرا حال، افضل بنگش تے کاکا صنوبر بمار ہوگئے جیہناں لئی دادا جیل دے افسراں نال روز لڑے۔ ایتھے پُورا سال گُزار، پاکستان وچ مارشل لاء لگ گیا، کمیونسٹاں دی ہور شامت آئی۔ دادا ایہہ خبر سُن کے اپنے گراں توں راولپنڈی گیا جتھے لاری اڈے اُتے پُلس انسپکٹر سپاہیاں دے جَتھے سنے اوہدی گرفتاری لئی تیار۔ راولپنڈی جیل وچ فوج ای فوج، سپریٹنڈنٹ جیل وی فوجی افسر کرنل فخرالدین۔ بُوٹاں دا داباّ تے وردی دا رُعب، حاضری ویلے پاٹے کپڑیاں وچ پَیروں واہنا قیدی دادا امیر حیدر کرنل صاحب دے جلال توں نہ یرکیا، سلام نہ نظراں نیوِیاں، سپریٹنڈنٹ جیل میز اُتے سِٹک مارکے گجیا،
''Listen! This is Martial Law! you know Martial Law Administrator General Muhammad Ayub is Khan!''
قیدی جیہڑا پاکستان بنن دے یارھویں سال وچ چوتھی وار جیل وچ آیا، کرنل دِیاں اکھاں وچ اکھاں پاکے اپنا بِسترا چُکدیاں،
''If I have no peace, neither will you!''
دادا اپنے وارڈ وچ داخل ہویا تے اگے صوبہ سرحد توں گرفتار ہوکے آئے دو کامریڈ بیٹھے، افضل بنگش تے کاکا صنوبر۔ دادا بھاویں آپ قیدی پر اوہنوں اِنج لگا جیوں سرحدی کامریڈ پوٹھوہارر کے کمیونسٹ قیدی اِک اِک کرکے لہور دے شاہی قلعہ اپڑ دے گئے۔ جتھے گندِیاں کوٹھڑِیاں وچ بھُنجے سَونا پوے، ٹُٹے فرش تے اِٹ دا سرہانہ۔ تنگ تھاں وچ بھُکھ، بدبو، انیھرا تے اکلاپا، ساں ساں وچ موٹے مچھر دی گھیں گھیں۔ باہر اوہ کجھ گھڑِیاں سوکھِیاں لنگھن جدوں سخت تفتیش لئی سی آئی دے افسر ساہمنے پیشی ہووے۔ ہتھیار بند سنترِیاں دے پہرے وچ ایہہ قیدی آون جاون، جیہڑے آپس وچ جانُو، اک دوجے نوں ویکھدے پر آپس وچ گل نہ کرسکدے۔ دادا امیر حیدر، فضل الہٰی قربان، فیروز الدین منصور تے قسور گردیزی پنجابی، سندھ چوں حیدر بخش جتوئی تے سوبھوگیان چندانی جیہدی دادے نوں بہت فکر کیوں جے اوس ہندو نوں سی آئی ڈی دے مسلمان افسران کافر تے اِنڈین ایجنٹ مِتھ کے دوجے قیدِیاں توں ودھ تِسیےّ دیندے۔ کمیونسٹاں نال ایہہ ساری سختی امریکی تے پاکستانی خُفیہ ایجنسیاں دا سانجھ کھاتہ، صاف سہی ہووے۔ سی آئی ڈی لہور دا ہیڈ میاں انور علی جیہنے قلعے وچ بڑے جی دار قیدِیاں دا پشاپ نکلدا ویکھیا، پر کسے کمیونسٹ کامریڈ نوں اوہنے اپنے آدرش توں تھِڑکدیاں نہ محسوس کیتا۔ اوہدی رپورٹ اُتے ایہہ قیدی قلعے چوں باہر آئے تے وکھ وکھ جیلاں نوں روانہ ہوئے۔ دادے نوں لہور دی سنٹرل جیل وچ لیاندونیں جتھوں کجھ دن مگروں اوہ پُلس دی نگرانی وچ راولپنڈی جیل وچ شِفٹ ہویا۔ مہینہ وی نہ لنگھیا، دادے دی تھا نہ کلر سیداں وچ پیشی ہوئی جتھے اوہنے رات حوالات وچ گزاری، تے اگلے دن پُلس دادے نوں اوہدے گراں وچ اوہدے سکول چھڈ آئی جتھوں شامیں اوہدی بھین اوہنوں آکے گھر لے گئی.....
دسویں لڑی دا لنک
http://www.wichaar.com/news/312/ARTICLE/32426/2017-02-23.html
نین سکھ پنجابی لکھاری نیں اتے انہاں نوں ڈھاہاں انترنیشنل ایوارڈ وی ملیا سی۔ انہاں دی تازہ کہانیاں دی کتاب ’’شہید؟‘‘ بارے اج کل گل بات ہو رہی ہے۔ایہہ انہاں دی
نویں کہانی جے۔اوہ ہن تیک پنج پنجابی کتاباں لکھ چکے نیں، ترے کہانیاں دی کتاباں نیں اتے اک شاعری تے اک ناول۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels