Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> چونویں کہانیاں >> اَچھنا گچھنا(دادا امیر حیدر انقلابی دی کہانی۔سلسلہ وار)چوتھی لڑی

اَچھنا گچھنا(دادا امیر حیدر انقلابی دی کہانی۔سلسلہ وار)چوتھی لڑی

نین سْکھ
February 16th, 2017

اَچھنا گچھنا مطلب آنا جانا۔ 90 ورہیاں دا، ست کڈھیاں ایہہ دو لفظ دادا امیر حیدر دی کہانی دا خلاصہ۔ ایہہ اک ہول ٹائمردا روز نامچہ۔ برِٹش راج وچ پچھڑے پوٹھوہار دا حال احوال تے یونائیٹڈ اِنڈیا وچ کمیونسٹ لہر دا ویروا۔ اُچیرے انقلابی آدرشاں لئی نمانے ورکر دے جوکھویں سنگھرشن دی وارتا۔ ایہہ انھیرے پندھ وچ بلدی بُجھدی جاگرتی دی لو، لمے سفراں تے قید کوٹھڑِیاں دا بیان۔

پوٹھوہار دا پُتر پردیس وچ چوہے توں دادا کیویں بنیا؟
سمندر دے کنڈھے بمبئی شہر وچ لوکاں دا ہڑھ۔ اُچے چبارے اسمانیں چڑھے ہوئے تے غریب کھولِیاں وچ کُربل کُربل۔ جتھے امیر حیدر لُکدا پھِرے کہ اوہنوں کدھرے اوہدا ماما تے بھراء نہ ویکھ لین جیہڑے ایسے شہر وچ مزدوری کردے۔ اوہنوں ڈرکہ اوہناں اوہنوں پھڑکے واپس بھیج دینا۔ جیہڑا بھُکھا کئی دِناں توں نھاتانہ، وکٹوریہ ڈاک (Dock) لاگے رُزگار اُڈیکدے لاوارثاں وچ بیٹھا سِر وچ کھُرک رہیا کہ اک باؤ آیا، ’’کام کرو گے؟‘‘ ’’ہاں!‘‘ سارے بے رُزگار آساں بھرِیاں اکھاں نال اُٹھ کھلوتے۔ سمندری جہاز نوں پینٹ کرنا، ایہہ پہلا کم لبھا جیہدی دِہاڑی ست آنے۔ اگلی مزدوری جہاز وچ ای مِل گئی، ایہہ کم کیہ، چِمنی دی صفائی۔ ڈے شِفٹ:ست آنے، نائٹ شفٹ: اٹھ آنے تے دوناں شِفٹاں دے بارھاں آنے مِلدے۔ چِمنی صاف کردیاں مُنہ اُتے دھوں دی کالکھ جم جاندی، کپڑے گرِیس تے گندے تیل نال لِبڑے رہن، ساہ لیندیاں نکّوں مونہوں کالا دُھوں نِکلے۔ امیر حیدر ترِکھا، وگ تگ کم مُکاندیاں جھٹے جھٹے چمٹی چوں مُنہ کڈھ کے بوائلر تے اِنجن روم وچ کم کردے ہانِیاں نوں سیٹیاں مارے۔ اوہ اِنج لگے جیوں چوہا کُھڈ چوں باہر جھاتی پائے۔ اوہدا ناں ساتھیاں چُوہا پادِتا.....
مزدوری کردیاں امیر حیدر جہاز وچ درجہ بندی ویکھی۔ ہیٹھلے درجے وچ لیبر کلاس جیہدے وچ آئلر، فائر مین (کول پاسر) تے انجن روم دا سٹور کیپر جیہڑے دیسی سُپروائزر دے متھاج جیہدے اُتے والایتی شپنگ ماسٹر، چیف انجنئیر تے کیپٹن جیہڑے شِپ دے حاکم۔ لیبر کلاس غلام جیہدی لگام سُپر وائزر دے ہتھ وچ جیہڑا با اختیار جیہنوں مرضی کم دیوے جیہدے اُتے راضی نہ، اوہدی چھُٹی کرادیوے۔ سُوداُ تے پیسے اُدھار دِیندا، ایہہ اوہدا خفیہ کاروبار پر کوئی اوہدی شکایت نہ کرے۔ وکٹوریہ ڈاک اُتے لیبر کلاس سال دا کیہ کماوے، سِدھا حساب۔ دومہینے دی تنخواہ سپروائزر رشوت لیندا، دومہینے دی تنخواہ کھولی دا کرایہ۔ اک مہینے دی تنخواہ کپڑیاں دی دُھوائی، اک مہینے دی تنخواہ قرضہ لاہن لئی، دومہینے دی تنخواہ دال روٹی تے خرچ ہووے، اک مہینے دی تنخواہ سال وچ اک واری چھُٹی تے پچھے گھرجاون تے واپس پرتن دا کرایہ تے تِن مہینیاں دی تنخواہ گھر والیاں نوں جاندی جیہڑے ایہدے نال پنا قرضہ لاہون.....
امیر حیدر نال جیہڑے اوہدے ہانی مزدور کھولی وچ رہندے، اوہناں چوں کئی غُنڈے بن گئے، کجھ گانجا پِیندے نشئی ہوئے تے کئی چھڑیاں لئی سیکس ورکر بنے۔ امیر حیدر پندرھاں سولھاں گھنٹے ہڈبھنوِیں محنت کرے، فیروی اوہنوں ڈونگھی نیندر نہ آوے جیہدے سفنے سوچاں وچ اپنا پِچھلا گھرتے گراں گُھمدے رہندے۔ گھر دی غریبی، دُکھی ماں بھین تے سردار دی قید وچ سردارنی۔ جدوں جگراتا باہلا ڈنگے، اوہ افیم لے لیندا تے اوہنوں نیندر آجاوے۔ لما پیا کدی کدی آسا پاسا پھرولے تے سارے مزدوراں دی کہانی اوہدے ورگی۔ سبھ اپنے پچھڑے گراں دی خشحالی چاہندے، سبھ دے گھراں وچ بھُکھ، سبھ دِیاں ماواں بھیناں دُکھی تے سبھ وچھوڑے دے مارے۔ اوہدی ساتھی مزدوراں نال سانجھ ودھدی گئی، اوہناں لئی پریشان، پِچھلے بھُلن لگ پئے۔ امیر حیدر کجاک کاما، چمنی کلینر توں فائر مین دا ہیپلر بن گیا تے سولھاں سال دی عمر وچ اوہ فائر مین لگا۔ اپنی تنخواہ دا چوتھا حصہ اپنے نالدے بے رُزگاراں وچ ونڈ دیندا۔ کم ودھ تے تنخواہ گھٹ، سارے مزدور گِلہ کردے پر کوئی اگانہہ ہوکے شکایت درج نہ کروائے۔ امیر حیدر جیہنوں سبھ چُوہا کہندے، اوہ آگو بنیا۔ جہاز سفر لئی تیار پر مزدوراں دی ہڑتال ہوگئی۔ کیپٹین جیہدے کولوں لنگھدیاں وی چُوہا یرکدا سی، اوہدے اگے ٹُٹی بھجّی انگریزی بولدیاں آکڑ کھلوتا،
’’me no go to ship!‘‘
کیپٹین تیاری وچ جہاز نوں کیویں روکدا، چوہے کولوں ہارگیا تے ہڑتال کامیاب ہوگئی۔ جِتیا چوہا زندگی وچ پہلی وار خشبوئی صابن نال نھا کے نِکھریا کیہ، لاوارثاں اوہنوں دادا سدیا جیہڑا ستارھاں سالاں دی عمر وچ ایس ایس فرانز فردِینند جہاز، جیہدے اُتے یونین جیک لہرے پیا،وچ سمندراں دے حوالے ہویا.....
لیبر کلاس نوں چول، آلو تے گنڈے فی کس مِن تول کے لبھدے۔ جہاز وچ دیسی سُپروائزر، گورے شپنگ ماسٹر دے کاغذاں وچ عزت دار ہوون لئی ان چاہے تے بے وجہ یونین جیک نوں سلامی دیندار ہوے۔ اوہنوں لام بارے کوئی خبر نہ کہ کیہڑے محاذ اُتے کیہ ہورہیا، اپنے کولوں ای انگریز فوج دِیاں جِتّاں گنواندا رہندا۔ جیہڑا شریف، افسراں اگے نیوں نیوں جائے، اوہ لیبر کلاس لئی بدماش۔ مزدور اوہنوں رشوت وی دیندے تے کدی کدی جُوے وچ اوہدے کولوں تنخواہ وی ہاردے۔ بندرگاہ تے جہاز لگدیاں ای جہازِیاں نوں جتھے جان دی جلدی ہووے، اوہ ریڈلائٹ ایریا جیہڑا اگدوں ای اُڈیکن ہار۔ افسراں دی عیاشی لئی اُچے بُوہے کھُلن تے لیبر کلاس لئی غریب چکلے۔ پیسے باہر دلّے تے مینیجر لے لیندے، اندر عورتاں کیہ، ننگے سرِیر وِچھے ہوئے جیہناں دی اپنی کوئی مرضی نہ جذبہ۔ مجبور عورت نوں دادے پیسے دے کے کیہ لیا، ماسّا کُو افیم جیہنوں کھاندیاں اوہ کیہ ویکھدا اے کہ اوہ عورت کھوتی بن گئی تے اِک بندہ اوہنوں پچھوں گھسے مارن لگ پیا جیہنوں سَوندیاں سَوندیاں دادے پچھان لیا کہ اوہ سردار۔ تے اوہنوں سُفنے دی سیج اُتے سردارنی پُچھے پئی، ’’مینڈا کِدن ویاہ ہوسی؟‘‘.....
بصرہ دی بندرگاہ، پُورا شہر چھاؤنی بنیا ہویا، دجلہ تے فرات کنڈھے دا وسیب فوج دے قبضے وچ جتھے عرب علاقے دا فوجی ہیڈ کواٹر۔ آوارہ گردی کردیاں کھجوراں دی وِرلی چھاویں اوہنوں اپنے پاسے دے فوجی اِنج مِل پئے کہ بَیرکاں چون گاون دی واج آئی:
ایہہ مینڈی مُندری آماں شاماں
اللہ توڑیسی بھیڑیاں لاماں
رُت چھُٹیاں نی آئی آ
ماہیا ڈھول سپاہیا
کیہی تانگھ دِلے نی لائی آ
اگوں دوجے گرائیں دُکھ اِنج سانجھا کیتا:
چھلّا رُوں نے گوڑے
ووئے چھلّا رُوں نے گوڑے
مولا لام تروڑے
سجناں کوں موڑے
سُن ڈھول جانی
اللہ خیرِیں آنی
ایہہ گاون اوہدے گرائیاں نوں پچھوں گھروں چھِٹیاں وچ لِکھے آئے جیہڑے اوہ اک دوجے نال وٹاندرا کررہے۔ دادے نوں لگا کہ حاکم ٹابری جیہڑی لام نوں مان رہی، رعایا اوہنوں بھُگتے پئی۔ مسلمان فوجی بیرکاں وچ دادے کیہ ویکھیا کہ دشمن تُرکی دے حق وچ دُعا ہورہی۔ پٹھان انفینٹری تے بلوچ کیولری جو فرانس پاسے لڑ کے آئیاں، اوہناں نوں بھِنک پئی کہ اوہناں ہُن تُرکی دے خلاف لڑنا۔ فرنگیاں دے خلاف، تے تُرکی دی حمایت وچ اندرو اَندر گلاں ہوون لگ پئیاں۔ جیہڑے مسلمان فوجی باغی ہوگئے، اوہناں دا آگو اِک جمعدار جو خُفیہ تقریراں کرے پر اوہ گرفتار نہ ہووے۔ ایہہ کوئی چال سی، نہیں تے مُخبراں تے جاسوساں دا جال وِچھیا ہویا۔ ایہہ اعلان ہر کن تائیں اپڑگیا کہ فوج چوں بھگوڑا، تاجِ برطانیہ دا باغی جیہدی سزا کالے پانی وچ عمر قید۔ کجھناں دا سلامی جذبہ بھاویں جاگدار رہیا، باہلے باغی نیویں نیویں ہوکے اپنی فوج دی نوکری بچاگئے۔ جمعدار دے اوہدے ساتھی چُکے گئے جیہناں دا کوئی کھُرا نشان نہ لبھیاں.....
پانی وچ لہردیاں چار سال ہوگئے۔ جہاز وچ گوریاں دا کالیاں نال مندا ورتارا تے وِتکرا ویکھ ویکھ دادا سڑدا بھُجدا رہوے۔ جیہڑے کم دا کالے نوں اِک پونڈ مِلے، اوسے کم دا گورا دس پونڈ لوے۔ گوریاں نوں اوور ٹائم مِلے جیہدے کالے حقدار نہ۔ دادا فائز مین، بغاوت دے منصوبے بناوے تے سوچاں سوچاں وچ کولے دی تھاں گوریاں نوں اگ وچ سُٹ سُٹ اپنے اندر نوں ٹھنڈا کردیاں اوہنے اک آئرش سیلر دے مونہوں پہلی وار امپیرئیلزم تے اینٹی امپیرئیلزم دے لفظ سُنے، تے اوہ برٹش مرچنٹ نیوی توں کھِسکدا کھِسکدا امریکی مرچنٹ میرین وچ بھرتی ہوگیا.....
O
تریجی لڑی دا لنک
http://www.wichaar.com/news/312/ARTICLE/32373/2017-02-15.html
نین سکھ پنجابی لکھاری نیں اتے انہاں نوں ڈھاہاں انترنیشنل ایوارڈ وی ملیا سی۔ انہاں دی تازہ کہانیاں دی کتاب ’’شہید؟‘‘ بارے اج کل گل بات ہو رہی ہے۔ایہہ انہاں دی نویں کہانی جے۔اوہ ہن تیک پنج پنجابی کتاباں لکھ چکے نیں، ترے کہانیاں دی کتاباں نیں اتے اک شاعری تے اک ناول۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels