Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> چونویں کہانیاں >> اَچھنا گچھنا(دادا امیر حیدر انقلابی دی کہانی۔سلسلہ وار)تریجی لڑی

اَچھنا گچھنا(دادا امیر حیدر انقلابی دی کہانی۔سلسلہ وار)تریجی لڑی

نین سْکھ
February 15th, 2017

اَچھنا گچھنا مطلب آنا جانا۔ 90 ورہیاں دا، ست کڈھیاں ایہہ دو لفظ دادا امیر حیدر دی کہانی دا خلاصہ۔ ایہہ اک ہول ٹائمردا روز نامچہ۔ برِٹش راج وچ پچھڑے پوٹھوہار دا حال احوال تے یونائیٹڈ اِنڈیا وچ کمیونسٹ لہر دا ویروا۔ اُچیرے انقلابی آدرشاں لئی نمانے ورکر دے جوکھویں سنگھرشن دی وارتا۔ ایہہ انھیرے پندھ وچ بلدی بُجھدی جاگرتی دی لو، لمے سفراں تے قید کوٹھڑِیاں دا بیان۔

اپنے ایانے دِناں نوں چیتے کردیاں سیانی عُمرے دادا بچہ بن کے اپنے بیمار پیو نال وڈّے منجے اُتے سَوں جاندا۔ اوہ دو بھراء تے اک بھین، بھراء شیر علی امیر حیدر توں وڈّا تے بھین نوراوہدے توں نِکّی۔ امیر حیدر چھ سالاں دا جدوں اوہدے بیلی بُدھ راج دے وڈے بھراء دا عشق مشہور ہویا۔ مُنڈا امیر ہندو تے کُڑی غریب مسلمان۔ ویاہ لئی بُدھ راج دا بھراء مسلمان ہوگیا۔ ہندو کھترِیاں اوہنوں گھروں نہیں، سگوں گراں چوں ای کڈھ دِتا۔ اوہ دوویں جی سُکھو جاکے سُکھی وسن لگ پئے۔ امیر حیدر کدی کدی بُدھ راج نال اوہدے مسلمان بھراء نوں مِلن جاندا جیہدے گھر وچ ہرویلے خُشیاں کھِڑیاں رہندِیاں۔ ہانی جِیاں دا لاڈ پیار ویکھ کے امیر حیدر نوں اپنا گھر چیتے آوے جتھے اوہدا پیو اوہدی ماں نالوں واہوا وڈا، اوہدی ماں اوہدے پیو دی بھاویں بہوں عزت تے خدمت کرے پر ہر ویلے کم کردی اپنے دھیانے اِنج دے گاون گائے:
پانی روڑھے دا
دُکھاں چوں دُکھ چُگیا، دُکھ پکا وچھوڑے دا
وچاری اِنج دا جیون ہنڈائے:
پانی لین گئی ہوئی آں
جھورا ماہیے دا، منجی گھت کے پئی ہوئی آں
اوہناں ای دِناں وچ امیر حیدر دا پیو مرگیا، اوہنوں لگا کہ اوہدی ماں اوہدے موئے پیو دی میت ویکھ کے نہیں اپنے روندے یتیم بالاں نوں تکدِیاں وَین کرے۔ مُکانِیں آئے ساک اوہدے چاچے نال چوری صلاحے پئے جیہڑا اوہنے سُن لیا کہ اوہدا اُتر نکھتر چاچا موئے بھراء دے بالاں دا پیو بنن لئی تیار۔ پر امیر حیدر دی ماں ایس ویاہ لئی راضی نہ جیہدے لئی اوہناں دا جلالی پیر کشمیر توں آیا جیہنے اوہدی ماں نوں حکم دِتا۔ جیہڑی پہلاں نہ نہ کردی رہی، چُپ کرکے نکاح لئی بہہ گئی۔ کلمے پڑھدا پیر امیر حیدر نوں اُنج ای ظالم لگا جیویں منجوٹھے دا مولوی فتح محمد جیہڑا مارکٹائی مگروں سہمے سِسکدے بالاں نوں پڑھاندیاں خُش ہوندا۔ اوس دن امیر حیدر اپنے بیلی بُدھ راج نال رل کے گراں چوں باہر گیا جتھے اوہناں اُجاڑپاسے منہ کیتا تے اُچی اُچی منجوٹھے دے مولوی، کشمیر دے جلالی پِیر تے چوہا خالصہ دے پُجاری پنڈت نوں گاہلاں کڈِھیاں۔ ایس پُجاری پنڈت دی آکھت اُتے بُدھ راج دے مسلمان ہوئے بھراء نوں دیس نکالا ہویا.....
پیو دے مرن مگروں امیر حیدر اِکلّا وڈے منجے اُتے سَوندا، اوہدا چاچا جیہڑا ہُن اوہدا مترئیا پیو وڈے منّجے اُتے بہن لگا، امیر حیدر اوہنوں اگوں ویہر کھلوتا۔ چاچے اوس یتیم دا کوئی لحاظ نہ کیتا، کس کے اوہدے منہ تے تھپڑ ماریا۔ اوہ گھروں دوڑ گیا، ماں پھڑدی رہ گئی۔ تے اوہ سردار دے گھر دے پچھاوڑے جا لُکیا۔ (سردار دا ایہہ ناں نہ، اوہ فرسٹ کورچوں سردار دے عہدے توں ریٹائر ہویا۔) باری چوں گاون دی واج:
باگے وچ گھاہ ہوسی
پُچھ مینڈی ماؤ کولوں
مینڈا کدن ویاہ ہوسی
ایہہ سردارنی دی واج، امیر حیدر پچھان لئی۔ سردارنی نوں سردار دی ووہٹی ہوون وجہوں سردارنی کہندے۔ اوہ سردار دی دوجی ووہٹی، اوہدی دھی دی عمر دی۔ اوہ بہوں سوہنی، سردار اوہنوں چکوال توں ویاہ کے لیایا۔ ساری برادری وچ دُھم کہ اوہ مراسن جیہدا پیو فرسٹ کوروچ بینڈ ماسٹر جیہنے اپنا قرضہ تارن لئی دھی سردار نال ویاہی۔ سردار دی دھی امیر حیدر دی بھین نُور دی سہیلی جیہنوں سردارنی اپنی نکی بھین بنایا ہویا۔ امیر حیدر ماں نوں سردارنی دے گاون بارے پُچھیا کہ اوہ ویاہی ہوئی کیوں گاوے، ’’مینڈا کدن ویاہ ہوسی؟‘‘ اوہدی ماں کسے سوچے پے گئی تے دُکھی ہوکے، ’’مجبور ویاہے ہوکے وی ویاہے نہیں ہوندے!‘‘ اوہ ہرویلے اپنی بھین نال سردارنی دِیاں گلاں کرے، جدوں اوہدی بھین سردارنی نوں مِلن گئی ہووے، اوہ سردارنی نوں ویکھن لئی بھین نوں بُلاون دے پج سردار دے گھر جاوے۔ سردارنی اوہدی تکنی سمجھ گئی:
ڈھولا تے میں ہانی
ڈھولا دُدھ پِیسی کہ پانی
سردارنی بھر جوان، امیر حیدر اوہدے توں نِکاّ پر اوہنے سردارنی نوں چوری چوری تاڑدِیاں جوانی وچ پیر پایا جیہڑی اوہنوں شہ دیوے:
کوئی بیری بُوراں تے
بھٹھ گھبربواں جیہڑا چڑھے نہ تندوراں تے
اوہناں ای دِناں وچ امیر حیدر دا بھراء شیر علی کلکّتے چوں گھر چھٹی آیا جیہدا پر دیس وچ دل لگا ہویا، ماں چِٹھیاں لِکھ لِکھ اوہنوں منگوایا۔ ماں تے اوہدے مترئے پیو اوہدے پیرِیں بیڑی گھتن لئی اوہدا ویاہ ارنبیا جیہدے وٹے وچ نِکّی بھین لگی۔ امیر حیدر نوں سبھ خبر کہ اوہدا بھراء کسی ہورِیں دا عاشق تے اوہدی بھین اجے ویاہ نہیں چاہندی۔ امیر حیدر ای کیہ،سارے گراں نوں پتہ کہ شیر علی نوں غیر برادری دی سونا نال عشق، سونا وی شیر علی اُتے مردی۔ امیر حیدر وچولا، بھراء دا رُقعہ سونا نوں جاکے دیندا تے جو سونا لکھواندی، اوہ شیر علی لئی لکھ کے لے آؤندا۔ اوہ شیر علی تے سونا دِیاں گلّاں جدوں سردارنی نال کردا،سردارنی سونا بن جاندی تے اوہ شیر علی۔ سردارنی امیر حیدر نوں شمس رانی تے ڈھول بادشاہ دا قصہ سُناوے---- نرور کوٹ دا ڈھول بادشاہ تے کلر کہار دی شمس رانی۔ پر امیر حیدر کدی ڈھول بادشاہ بنن لئی نہ رِیجھے۔ اوہ خیالاں وچ کدی شمس رانی دا ہرن جیہنوں رانی پیار نال ہیرا آکھے تے کدی اوہ ڈھول بادشاہ دا طوطا جیہدا ناں موہنا۔ سردارنی سُنیا تے امیر حیدر نوں آکھن لگی، ’’وے ہیرِیا، وے موہنیا کجھ کری جُل، میکی سردارے نی قید چوں آزاد کرائی ونج!‘‘ امیر حیدر حامی بھردیاں، ’’پیو نا پُترآں تے اِنج ہوئی کے رہسی!‘‘ امیر حیدر دی غریب ماں اوہدی بھین نوں، جیہڑی اپنے ویاہ تے خُش کوئی نہ، بوچھال دی صبحنی (مصاحب بانو) تے گھیب دی بھاؤ میکن دِیاں گلاں سُناوے کہ ساؤ سوانی کیویں اپنے خصم دی عزت بناوے تے بچاوے.....
اگے اِتھاویں واہی واناں نوں گوانڈھوں ڈَھگے مِل جاندے پر ہُن باراں آباد ہورہیاں جتھے ریتڑٹِبے نوں ساہرن لئی دھنی دے کجاک دانداں دی گھوڑی پالاں نوں لوڑ پئی۔ دُدھیال گاں کِلّے اُتے بَجھی ارڑائے تے وچھّے دی سانبھ سیواودی۔ غریبی ودھ گئی، کماؤ پر دیسی ہوگئے۔ سوانیاں تے بال کماں جوگے، کھیڈاں مُک گئیاں۔ اک ویلے وچ سوانی کئی کئی کم کرے۔ بال نوں دُدھ پیاندی، سلارے دے پلّے اُلیہڑ رہی۔ باجرے دی راکھی کردیاں بکری وی چراوے۔ امیر حیدر تے اوہدے سنگی ڈنگر چراندیاں بالن وی چُگدے تے گھاہ وی ماردے۔ اک دن مَولو رُکھاں اوہلے کیہ ویکھیا کہ اوہنے امیر حیدر تے کرمے نوں منہ تے اُنگل رکھ کے چُپ رہن دا اشارہ کردیاں بُلایا۔ اوہناں دے ساہمنے کیہ کہ سردار اپنی کھوتی نوں پِچھوں لگا ہویا۔ جاکتاں دا ہاسا سُن کے سردار پچی ہوگیا تے اوہناں نوں تراہندیاں، ’’خبردار، تُساں میکی تکیا نہیں!‘‘..... غریبی دے اوس سمے کھوتی رکھنا اِک رُزگار سی، کھوتی بھار وی ڈھوندی تے سُوندی وی۔ ریٹائر ہوکے اکثر فوجی کھوتی خرید لیندے۔ اک مخول بڑا مشہور ہویا کہ آؤندے راہی نوں جاندے سلُوٹ ماریا، ’’صوبیدار صاحب!‘‘ دوناں چوں کسے وی فوجی وردی نہ پائی ہوئی۔ نالدے سنگی جاندے نوں پُچھیا، ’’تینوں کیویں پتہ کہ اوہ صوبیدار؟‘‘ جاندے کھوتِیاں وکھاندیاں جواب دتا، میرے کول ہِک کھوتی، میں حوالدار تے اوہدے کول دو کھوتِیاں، اوہ صوبیدار ہوسی!‘‘ سردار جیہدے دو ویاہ، جدوں گرائیں اوہنوں کھوتی نال بھنڈدے، اوہ گرم نہ ہووے جیہدی دلیل، ’’کھوتی ٹھنڈی ہونی!‘‘.....
پوٹھوہار دا امیر حیدر جماندرُو باغی سی، کوئی وِتکرا ودھیکی ہووے، اوہ سہہ لیوے پر چُپ کرکے بہندا نہ، اوتھے ای بغاوت کردیندا۔ اوہدی بغاوت دا ڈھنگ ایہہ کہ اوہ ظلم دی تھاں توں فرار ہوجائے۔ گھر وچ ماں نال ہوندا ظلم ویکھیا تے اوہ لکّوں ننگا گھروں دوڑ گیا۔ اوہنے اپنے پیو چاچے کولوں سُنیا کہ اوہناں نال گراں دے نمبردار وادھا کیتا جس پٹواری نال رل کے اوہناں دی بھوئیں ہتھیا لئی۔ اوہ ہوش سمھالدیاں پٹواری تے نمبردار دے خلاف ہوگیا۔ مدرسے وچ اوہنے مولوی دا ظلم ویکھیا تے جلالی پِیر اوہدی ماں دا زبردستی نکاح کیتا۔ اوہنوں مولوی تے پِیر اُکا چنگے نہ لگدے۔ جیویں اوہدی ماں وچھوڑا گاندی ہنڈگئی، اُنج ای سردارنی، اوہدی بھین تے اوہدے بھراء شیر علی دی سونا سہکدِیاں رہندِیاں....
امیر حیدر گھروں دوڑ دا دوڑدا اپنا گراں چھڈ گیا تے کچے راہواں دا راہی پکیاں سڑکاں تائیں اپڑپیا۔ گجر خاں دے ریلوے ٹیشن توں اوہ پشور دا راہ پُچھدا پھِرے جتھے اوہدا بھراء شیر علی فرسٹ کور وچ ملازم۔ اودوں اوہ ستّاں سالاں دا سی۔ اوہ بِن ٹکٹ پشور اپڑ گیا تے کینٹ وچ جا بھراء نوں مِلیا۔ اوتھے اوہنے کیہ ویکھیا، موٹرکاراں تے ہری کین لمپ۔ اوتھے فوج دا رُعب جھلیا نہ جائے۔ آکڑی درد دی، جنگی بینڈ، فوجی پریڈ، رفلاں تے توپاں، دھمک تے کڑک۔ راتیں نو وجے پشور شہر جندر بند ہوجاندا، بس کابلی دوروازہ کھُلا رہندا۔ آؤندا جاندا راہی جے سنتری نوں مشکوک لگدا، اوہ واج مارکے روکدا، نہ رُکیاں گولی دا حکم۔ امیر حیدر دا پشور وچ دل نہ لگا تے اوہ واپس گراں پرت آیا.....
موئے پیو وراثت وچ قرضہ چھڈیا جیہڑا اوہدے بھین بھراء دے ویاہ تے دُوناں ہوگیا۔ گھر تے گراں وچ غریبی روندی تے ظُلم چانگردا پھِرے جدوں امیر حیدر یارھاں سالاں دا سی، اودوں وی اوہنے بغاوت کیتی تے گجر خاں ریلوے ٹیشن توں کلکتے دی گڈی وچ بہہ گیا۔ اوہ بغیر ٹکٹ، چار دن دا سفر اوہنے جاگ کے کٹیا۔ سُوندا کیکن ٹِکٹ کلکٹر نوں ویکھ کے لُکنا پوے، ڈبے بدلدا رہیا۔ ٹُٹی جُتی تے پاٹے پرانے کپڑے، پر اوہ کلکتے اپڑ گیا۔ ہندوستان دے سبھ توں وڈے شہر وچ اوہ کالیاں سیالیاں دے شیر علی خان نوں لبھدا پھِرے جیہڑا اوہدا وڈا بھراء، اوہ فرسٹ کور دی نوکری چوں نسیا ہویا۔ شیر علی دے خط گراں آؤندے رہندے، جیہناں توں امیر حیدر اوہدا پتہ ریٹا ہویا جیہدی وجہوں اوہنے بھراء نوں اوڑک لبھ ای لیا۔کتھے پچھڑیا پوٹھوہار تے کتھے کلکتے دی بہار۔ اوہدے غریب گراں توں ڈاک خانہ چھ میل، تھانہ بارھاں میل تے ریلوے ٹیشن اٹھارھاں میل دور۔ کلکتہ کاروباری تے افسری شہر جتھے بھرے پُرے بازار نیو مارکیٹ، ماچھوا بازار، دھرمتالہ تے مشن روڈ۔امیر حیدر بھانے کلکتہ دی انڈرورلڈ جیوں اوہنے مولوی کولوں جنت دا نقشہ سُنیا، اوہ اوہدے ساہمنے۔ حُوراں ای حُوراں، وادھو شراب ڈُلھدی پھِرے تے لمّی بے فکری۔ غلام جان ایس جنت دا سردار جیہڑا دُونہہ گھوڑیاں والی بگھّی چوں اِنج شان نال اُترے کہ کچھّاں وچ حُوراں چھنکن۔ امیر حیدر نوں ایتھے آکے چانن ہویا کہ اوہدا بھراء شیر علی نوں پشور افیم دے سمگلر مِلے جیہناں اوہنون پِچھے لالیا تے اوہ پشور کینٹ توں فرار ہوکے کلکتے آگیا تے انڈرورلڈ وچ شرابیاں دی ٹولی وچ مسیتا پھِرے جیہدے دو پشوری بیلی آغا محمد تے غلام محمد ظاہری طور فروٹ دا بِزنس کردے پر اصل وچ اوہناں دا دھندا نشے دی سمگلنگ۔ ٹوکرِیاں وچ فروٹ دے ہیٹھ کوکین ہوندی جیہدی پان بِیڑی دِیاں دُکاناں توں خُفیہ خرید ہووے۔ یورپی افسر شاہی ہندوستانی اشرافیہ دی کوکین دے دھندے وچ حصہ دار۔ کلکتیچوں افیم سرِعام برما تے سنگاپور راہیں چِین جاوے۔ کلکتے گراں توں مترئے پیودا خط آگیا جیہدے وچ ماں دی بیماری بارے اطلاع جیہڑی کہ شیر علی نوں ویاہ لئی گھر بلاون دی چال۔ ایہہ شیر علی خاں نوں واپس آکے پتہ لگا جیہدے نال ای امیر حیدر نوں وی کلکتے توں پرتنا پیا.....
مترئیا پیو، سردار، نمبردار، پٹواری، مولوی، پیر، پنڈت تے ساہوکار دا ظلم تے جبر ودھدا گیا جیہدے نال لڑن لئی امیر حیدر فوج وچ بھرتی ہوون دا سوچ لیا۔ اوہ چودھاں سالاں دا مندرہ دے ریکروٹنگ سنٹر اپڑ گیا جتھے اینگلواِنڈین بٹلر اوہدے نال کارا کیتا کہ اوہ اوہنوں فوج وچ بھرتی کرا دیوے گا جیہدے نال اوہ راولپنڈی اپڑ گیا۔ جتھے دیسی اڑدلی نوں اوہدے اُتے ترس آگیا، ’’ایہہ بٹلر تینوں بھانڈے مانجھن لئی لے آیا، توں اجے نِکاّ، فوج وچ بھرتی دے اہل نہیں!‘‘ اوس ہمدرد اڑدلی امیر حیدر نوں گراں پرتن لئی چار آنے کرایہ اپنی جیب چوں دِتا۔ پر اوہ ایتکیں گھروں واپسی لئی نہ نِکلیا، اوہنے بمبئی نوں منہ کرلیا.....
اوہ ریل گڈی وچ بہہ گیا پر ٹِکٹ کوئی نہ لئی۔ ٹی ٹی توں بچدا بچاندا اوہ بمبئی اپڑ گیا۔ پہلے ٹیشن اُتے لہندیاں ای ریلوائی باؤ، اوہنوں بانہوں پھڑلیا۔ امیرحیدر دا جُرم بغیر ٹکٹ سفر۔ باؤ مُلزم نوں کھِچ کے ٹیشن ماسٹر دے دفتر لے کے جانا چاہوے، امیر حیدر بانہہ چھڈاندیاں بے وس ہوکے رون لگ پیا۔ کھِچ دھروہ وچ غریب پینڈو مُنڈے دی گنڈھی جُتی ٹُٹ گئی تے پرانے کپڑے پاٹ گئے۔ باؤ دا کھروا ہتھ ڈِھلّا پے گیا تے اوہنے مُلزم نوں رہا کردِتا.....
O

دوجی لڑی دا لنک
http://www.wichaar.com/news/312/ARTICLE/32366/2017-02-14.html
نین سکھ پنجابی لکھاری نیں اتے انہاں نوں ڈھاہاں انترنیشنل ایوارڈ وی ملیا سی۔ انہاں دی تازہ کہانیاں دی کتاب ’’شہید؟‘‘ بارے اج کل گل بات ہو رہی ہے۔ایہہ انہاں دی نویں کہانی جے۔اوہ ہن تیک پنج پنجابی کتاباں لکھ چکے نیں، ترے کہانیاں دی کتاباں نیں اتے اک شاعری تے اک ناول۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels