Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> چونویں کہانیاں >> اَچھنا گچھنا(دادا امیر حیدر انقلابی دی کہانی۔سلسلہ وار)دوجی لڑی

اَچھنا گچھنا(دادا امیر حیدر انقلابی دی کہانی۔سلسلہ وار)دوجی لڑی

نین سْکھ
February 14th, 2017

اَچھنا گچھنا مطلب آنا جانا۔ 90 ورہیاں دا، ست کڈھیاں ایہہ دو لفظ دادا امیر حیدر دی کہانی دا خلاصہ۔ ایہہ اک ہول ٹائمردا روز نامچہ۔ برِٹش راج وچ پچھڑے پوٹھوہار دا حال احوال تے یونائیٹڈ اِنڈیا وچ کمیونسٹ لہر دا ویروا۔ اُچیرے انقلابی آدرشاں لئی نمانے ورکر دے جوکھویں سنگھرشن دی وارتا۔ ایہہ انھیرے پندھ وچ بلدی بُجھدی جاگرتی دی لو، لمے سفراں تے قید کوٹھڑِیاں دا بیان۔

1946، جدوں دادا امیر حیدر ایہہ سکول بنوانا چھوہیا، اوہدے کول تھوڑے جیہے پیسے سن جیہڑے اوہنے پردیساں وچ محنت مزدوری کرکے بچائے۔ تھاں اوہدی اپنی سی جیہڑی اوہنوں پیو دی وراثت چوں حصے وچ آئی۔ بہتی امداد اوہنوں باہروں آئی جیہڑی اوہدے کامریڈاں اوہنوں گھلّی۔ اوہنوں آپ وی ایتھے اُساری لئی مزدور بنیا پیا، اوس سِر اُتے اِٹاں تے مِٹی گارا ڈھویا۔ ونگارے سنگیاں نال کم کردیاں اوہ اپنی حیاتی وکھاندا جائے، ہر کوئی اوہدی گل دھیان نال سُنے۔ اوہ فوجی ٹائپ کھروا کمیونسٹ جیہنوں یاداں کُتکتاڑی کڈھن تے اوہ اپنے تے پوٹھوہار دِیاں تھوڑاں لوڑاں نوں گاون لگ پوے.....
نِکھٹّو تے نِکما چاچا مترئیا پیو جیہدے کول امیر حیدر دی پڑھائی جوگا دھیلا نہ، اٹھاں ورہیاں دی دھی ایانی عُمرے اوہنوں اٹھ میل دور بیوَل دے پرائمری سکولے پڑھن گیا۔ خرچے لئی اوہنوں سکول وچ خاکروب دی نوکری مِل گئی۔ اصلی خاکروب وڈیری عمر دا جیہدی تھاں ایہہ کم کردا۔ دو رُپیئے تنخواہ، اک رُپئیہ ایہنوں لبھدا تے اک رُپئیہ اصل خاکروب آکے لے جائے جیہڑا بخشی گوپال سنگھ پٹواری دے گھر نوکر۔ امیر حیدر دی نوکری کیہ، سکول دے دُونہہ کمریاں، برانڈے تے ویڑھے دی بوکھر تے پانی دا ترونکا، کھوہ چوں پڑھاکاں دے پِین تے تختیاں دھوون لئی بوکیاں نال پانی کڈھنا۔ اوہ ہیڈ ماسٹر دی گھوڑی وی سانبھے تے نالے پٹواری دی بالڑی نوں وی کھڈانا پوے۔ ایہہ سبھ کجھ کردیاں اوہ پڑھدا۔ تھکدا نہ کیوں جے اوہ اپنے ہیڈماسٹر مُنشی دیوی دتّہ مَل نوں ہرویلے کم کردیاں ویکھے جیہدی پُورے ضلع روالپنڈی وچ مشہوری جیہڑا ہیڈماسٹر، پوسٹ ماسٹر، اشٹام فروش تے وثیفہ نویس۔ مُنشی دیوی دتہ مَل پوری محنت تے صِدق نال پڑھاندا تے ہیڈ ماسٹری وی کردا جیہدی اوہنوں سولھاں رُپیئے مہینہ تنخوا مِلے۔ پوسٹ آفس دی مقامی برانچ سکول وچ، جیہدا پوسٹ ماسٹر وی مُنشی دیوی دتہ مَل، دھیان تے دیانت نال سارا کم کرے، کدی اوہنے امانت وچ خیانت نہ کیتی، ایس نوکری دے اوہنوں پنج رُپیئے مہینہ لبھدے۔ اوہ لائسنس یافتہ اشٹام فروش، خریدار کولوں اوہ سرکاروں منظور شدہ شرح دے حساب نال دو فیصد کمیشن لیندا۔ اوہ سند یافتہ وثیقہ نویس، ساہوکاراں لئی رہن نامے لِکھدا جیہڑے سارے کھتری، ہندو تے سِکھ۔ رہن نامہ لئی وثیقہ نویس دی فیس قرض دار دیندا۔ کسان وگدی بھوئیں رہن رکھدا پر قرض دار مزارعے تے کمی لئی لازمی کہ اوہدے کِلّے اُتے کوئی ڈنگر بجھّا ہووے۔ رہن ہوون واسطے ڈنگر لئی دوشرطاں۔ جے مجھ گاں، اوہ دُدھ دیندی ہووے تے جے ڈھگا سنڈا، اوہ جُپدا ہووے۔ بیول دے پرائمری سکول وچ کوئی دو سَو پڑھاک سن، بہتے مُنڈے ہندو سِکھ، تھوڑے جیہے مسلمان۔ اکثر پڑھاک غریبی وجہوں پَیروں ننگے سکول آؤندے۔ پر سکول وچ اک پڑھاک شہزادے وانگوں گھوڑے اُتے بہہ کے پڑھن آؤندا جیہڑا نِت نویں لِشِکنے کپڑے پاوے، اوہ ساہوکار چودھری رام سنگھ دا پُتر سوہن سنگھ۔ ہیڈماسٹر مُنشی دیوی دتہ مَل نوں اپنے شاگرداں دی پڑھائی دی بڑی فکر رہندی، اوہ پڑھاندیاں ہندو، سِکھ تے مسلماناں وچ کوئی وِتکرا نہ کردا، سارے سکولی مُنڈے اوہدی بہوں عزت کردے۔ مُنشی دیوی دتہ مَل دے گھر والے کلّر رہندے جیہڑا بیول توں ست میل دور۔ اوہنوں اک واری تاپ چڑھ گیا، امیر حیدر اوہدا سیوک، مُنشی بے ہوشی وچ، ’’پانی! پانی!‘‘ امیر حیدر بھج کے پانی لیاندا جیہنوں مُنشی پرانہہ کردِتا، ڈِگدیاں ڈھیندیاں اوہنے آپ جاکے گھڑے نوں مُنہ لالیا۔ بھِٹ گیا پیالہ امیر حیدر دے ہتھ وچ ای رہ گیا جیہنوں سمجھ آگئی کہ جدوں بخشی گوپال سنگھ پٹواری دی بالڑی اوہدے ہتھ چوں روٹی دی بُرکی اپنے مُنہ وچ پالئی، پٹوارن بالڑی دے سنگھ وچ اُنگلی پھیرکے اُلٹی کروا دِتی سی۔ فیر وی امیر حیدر دا بیول وچ دل لگ گیا کیوں جے ایس توں اگدوں اوہنے پڑھائی لئی منجوٹھے دے مولوی فتح محمد تے جھنڈ دے مُنشی غلام حیدر دے تِسیّے جرے ہوئے۔ کرڑا مولوی فتح محمد پڑھاکاں نوں مار مار کے تھک جاوے تے مُنشی غلام حیدر جیویں کھُوہ اُتے جُپیاں سنڈیاں نوں ماردا، اُنجے واہی بِجی تے لائے پڑکاں نوں پِنجے۔ پڑھن آئے غریباں دے پردیسی بال روٹی لئی گراں وچ بُوہا بُوہا پھِردیاں پِندے.....
درشن دِہاڑ اُتے سکول وچ چھُٹی ہوندی پر پڑھاکاں لئی لازمی کہ اوہ ٹُردیاں ٹولیاں وچ گھوڑی اُتے براجمان ماسٹر مُنشی دیوی دتہ مَل دی اگوائی وچ کلّر اپڑن جتھے اوہ باوا صاحب دا درشن کردے۔ درشن دِہاڑ پورے علاقے دا عوامی میلہ جیہڑا سرکاری سرپرستی وچ لگے۔ کس دے سرِ کڈھ ساہوکار میلے دی پربندھک کمیٹی دے آہری ہوندے۔ (چوہا خالصہ، دریالہ، بیول تے کلّر نوں ملاکے کس کہندے سن۔) باوا صاحب جیہناں دا درشن ہووے، اوہ باوا گوربخش سنگھ بیدی جیہڑے گورونانک دیو دی لڑی چوں، اوہ علاقے دے آنریری مجسٹریٹ جیہڑے گوردوارے دے ساہمنے میدان وچ اپنی ہفتہ وار کچہری لاندے۔ کلّر دا گوردوارہ پورے پوٹھوہار دا سبھ توں وڈا گوردوارہ منیا جاندا جیہدے اُتے جھُولدا نشان صاحب باوا گور بخش سنگھ بیدی دی بادشاہی دُھماندا رہندا۔ درشن دِہاڑ اُتے گوردوارے دا گرنتھی کلّر گراں دی ویل ہوکدا جیہڑا پرانے سمے پنجال ناں دے دیس دی راجدھانی رہیا جتھے کدی ارجن مہاراج دی جنج آئی۔ گرنتھی رانی دروپَدی نوں ارجن مہاراج نال کیہ ویاہ ہندا، پورے پنڈال وچ نعرہ لگدا، ’’ارجن مہاراج دی جے!‘‘.....
جیویں پنجال وچ کدی راجے جنگ نوں جُرم سمجھدے سُنیندے، اُنج ای پوٹھوہار وچ قتل تے ڈاکہ اوپرے جُرم رہے۔ انگریزاں چترال تے وزیرستان اُتے قبضے لئی راولپنڈی وچ ریکروٹمنٹ سنٹر بنایا، سارے پوٹھو ہار وچ منادی ہوئی ۔ فرسٹ کور (Frist Mule corpse) جو برِٹش اِنڈین آرمی دا ٹرانسپورٹ سیکشن، لئی اتھاویں خچر سرکاروں منظور ہوئے۔ تخت پڑی، بند تے بسالی وچ خچراں دِیاں منڈیاں لگیاں۔ بعدوں بیول، گلیانہ، سُکھو، دولتالہ، تے کسراں سرکاری آڑھتاں بنیاں جتھے پورے پوٹھوہار دا غلّہ وِکن آؤندا جیہڑا گوجر خاں توں مال گڈی وچ کلکتّے لئی بُک ہوندا۔ ایہہ غلہ ولایت جاوے جیہدے لئی ایتھوں دے ریلوے ٹیشن اُتے ای ’’ریلی بردارز انگلینڈ‘‘ دی ایجنسی کھُلّی جیہڑی کھتری آڑھتیاں کولوں غلّہ خریدے۔ ان مہنگا ہویا جیہدے کارن پورے پوٹھوہار وچ کال پے گیا۔ غریبی ودھی، مجبور لوک فوج وچ بھرتی ہوون لگ پئے۔ پوٹھوہار وچ بالڑِیاں گاون گایا:
ایلکڑی بیلکڑی سونے دا لگام
پیو میرا لشکری، بھراء فتح خان
فتح خان جوگی چُوری کُٹی
کھا گیا مِزمان
بالڑِیاں تِن واری آکھن، کھا گیا مِزمان!..... دادا سنگیاں نوں گل سُناندیاں رُک جائے تے ’مِزمان‘ نوں گاہلاں کڈھن لگ پوے، تے جھٹ مگروں دُکھی ہوکے، ’’اساں مِزمان کی سِہان ای نہ سکے تے اوہ کھائی گیا!‘‘....
اگوں لام لگ گئی۔ سکولاں وچ پی ٹی لازمی ہوئی۔ وار فنڈ لئی جو ہوکا پھِریا، اوہ سرکاری اعلان نہیں حکمنا نہ سی۔ جیہدے لئی محکمہ مال تے محکمہ تعلیم آہری۔ سکولاں وچ فوجی بینڈ اُتے جنگی ترانے گائے جاون جیہناں وچ برٹش راج دی صفت ہوندی تے اوہدے دُشمناں نوں نِندیا جاوے۔ وار فنڈ دی اُگراہی وجہوں بخشی گوپال سنگھ پٹواری دا کم ودھ گیا جیہدے لئی اوہنے امیر حیدر نوں اپنا مُنشی رکھ لیا۔ مُنشیانہ کردیاں امیر حیدر نِکی عمرے غریبی نوں بہت نیڑے توں سہکدے سہمدے ویکھیا۔ بیول دے پٹوار خانے ساہمنے مُلزمان وانگوں قطار بنا کے کھلوتے واہی واناں نوں چوکیدار واری واری اندر بُلاندا۔ وار فنڈ دی شرح پنج توں دس رُپئے تائیں فی کھاتہ دار۔ پٹواری دے ساہمنے رجسٹر کھُلا ہویا، ناں پڑھدیاں ہتھ جوڑ کے کھلوتے کھاتے دارا نوں ویکھے تے اپنے مُنشی امیر حیدر نوں ناں لکھوائے جیہدے ساہمنے جو مرضی، ایہہ اوہدا صوابدیدی اختیار، رقم لکھوائے۔ کِسے وِرلے واہی وان گھروں کوئی رُپئیہ نِکلے، اکثر ساہوکار چودھری رام سنگھ دے دوارے جا سوالی ہوئے۔ قرضہ دے دے ساہوکار دی تجوری خالی ہوگئی۔ ہور کوئی واہ نہ لگی تے واہی واناں وار فنڈ تارن لئی ریکروٹنگ سنٹر پاسے مُنہ کیتا۔ رنگروٹ نوں مہینے دے بارھاں توں پندرھاں رُپئیاں تائیں مِلدے، وردی تے راشن مُفت.....
’’شاباش پنجاب!‘‘
لام وچ فرنگی فتح دے اعلان ہوون لگ پئے۔ فوج دی بھرتی وچ صوبہ پنجاب پورے ہندوستان وچ پہلے نمبر تے آیا جِتھے پوٹھوہار دے سِر اُتے پگ بجھّی کیوں جے پورے پنجاب وچ ضلع راولپنڈی سبھ توں اگے۔ پر کَس وچ پُلس دا پہرہ کیوں جے ساہوکار چودھری رام سنگھ لُٹیا گیا۔ رُپیئے، سونا، چاندی، رہن نامے، مختار نامے تے بیع نامے سبھ کجھ چوری ہوگیا۔ کھوجیاں نوں کھُرانہ لبھا پر ایہہ اوہناں نوں پک کہ چور باہروں آیا نہ باہر گیا۔ سارے واہی واناں اُتے چوری دا الزام، ساریاں دی کئی دن لِتروڑ ہوئی۔ امیر حیدر اپنے جماعتی سوہن سنگھ نال چوری دا افسوس کردیاں اندروں بہت خُش پر اوہنوں ایہہ غصہ کہ جیہڑے غریب چوری کیتی، اوہنے اوہ دوجے غریباں نال ونڈی کیوں نہ۔ چوری بھاویں نہ لبھی پر مُلزماں ہائے ہائے کردیاں انگریزاں دی غُلامی دُھراَندروں قبول کرلئی۔ جیہدا دادا امیر حیدر نوں ساری حیاتی افسوس رہیا.....
O
پہلی لڑی دا لنک
http://www.wichaar.com/news/312/ARTICLE/32351/2017-02-13.html
نین سکھ پنجابی لکھاری نیں اتے انہاں نوں ڈھاہاں انترنیشنل ایوارڈ وی ملیا سی۔ انہاں دی تازہ کہانیاں دی کتاب ’’شہید؟‘‘ بارے اج کل گل بات ہو رہی ہے۔ایہہ انہاں دی نویں کہانی جے۔اوہ ہن تیک پنج پنجابی کتاباں لکھ چکے نیں، ترے کہانیاں دی کتاباں نیں اتے اک شاعری تے اک ناول۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels