Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> چونویں کہانیاں >> آئی پُرے دی واء۔چوتھی لڑی(کہانی)

آئی پُرے دی واء۔چوتھی لڑی(کہانی)

نین سُکھ
February 3rd, 2017

نین سُکھ دی رچی ایہہ ’’پنجابی زبور دیسی راگاں وچ‘‘ دے جوڑنہار ’’پادری آئی ڈی شہباز ڈی ڈی‘‘ دی کہانی ای نہیں، ایہہ پنجاب وچ کرسچن مِشنرِیاں دے آون تے انگریز راج اُسارن بارے کھوج وی اے۔ پنجاب دے
’’چُوڑھے‘‘ کون؟، ’’سیالکوٹ کنونشن‘‘ کیوں ہویا؟ تے ایتھے ’’باندر کِلّہ‘‘ کھیڈ کیویں آئی؟ ایہدی پرکھ پڑچول اے ایہہ کہانی۔

اپنے پاسے دی واء، یاداں وچ کئی مُکھ لہر دے آئے۔ جواہر، فقیریا، پریما، چُغتا، دِت پر وِسرے سمے دی کتھا دا مُکھ پاتر مستا اکھیاں وچ ٹِک ای گیا، پرانہہ ای نہ ہووے۔ واء پادری آئی ڈی شہباز نوں کتھوں کتھے لے گئی.....
رام رام جپدا پِنڈ ست پور، جتھوں دے آریہ سماجی پنڈت جوالا ناتھ نے بیاجڑ بھوئیں وال چودھری نندلال دی پوری جُوہ وچ جے جے کار۔ کوٹھے ٹپنا بَلھّا، چودھری دا مُنڈا، پُورا ناں بلراج کمار چودھری، مس پھُٹ رہی پر بالاں وچ بال، سارا پِنڈ اوہدے لاڈ لڈائے۔ ہنومان جی دا ویس وٹائی پھِرے۔ سندُور وچ نھاتا، سِر اُتے سنہرا مُکٹ، موڈھے سنہری پہلوانی گُرج تے پِچھے پُوچھل۔ لمّی چھال مار کے اک کوٹھے توں دُوجے کوٹھے تے کدی کسے رُکھ اُتے چڑھ کے ٹیشی توں سِر کڈھ لئے۔ کوئی ہوڑ ہٹک نہ، جیہڑا ویکھے سگوں پر نام کرے۔ گلی گلی، جے بجرنگ بلی۔ چودھری نندلال دی حویلی دے پچھواڑے، کجھ دُرا ڈی روہی جیہدے وچ ساہنسی چُوڑھیاں دے جھُگے۔ جِدھر، حویلی دی چھت اُپروں ویکھدیاں بلھا خُش ہووے:
اسیں اُچے چبارے، تُسیں کیڑیاں دے دارے
دُوجے بال سِر نِیویں کر لیندے پر مستُو اگوں اوہدے چِینگھے لاوے۔
اُچی جاتی دے باہمن پنڈت جوالا ناتھ موجب اچھوت چُوڑھیاں ست پورنوں بھرِشٹ کیتا ہویا جیہناں نوں ایتھوں کڈھن لئی اوہنے وادھو اَپرالے کیتے پر چودھری نندلال دی پردھانگی وچ پرھیا پنڈت نال سہمت نہ ہوئی۔ سہم وہم دی رُتے بے وسی پِوتّر وسیبے نوں چُوڑھیاں دا متھاج کیتا ہویا۔ گھراں اندر باہر لے بِلّے۔ کیہڑے ویلے کِدھروں کیویں اندر آوڑ دے، کوئی سمجھ نہ آوے۔ڈھٹھے کوٹھیاں دے ملبے ہیٹھ، گھراں دِیاں پِچھلِیاں کوٹھڑِیاں وچ جُڑے دست ولیوے اوہلے، تے بالن والے اندراں وچ لُکّے ڈراؤ نے دھاری دار بھُوسلے باگھڑ بِلّے دے حملے دا حول رہوے جیہنوں ساہنسیاں دے کُتے سُنگھدیاں کڈھ کے لڑدیاں مار دے۔ سُکھ دا ساہ لیندیاں چودھرانِیاں ساہنسیاں نوں دوروں بیہا ٹُکّر پاندِیاں جیہڑا کجاک کُتے کھاندے، ساہنسی چاءِیں چاءِیں گھر جاکے بِلّا چاڑھدے۔
بِلھّے دے لیکھ ہر گئے جِدن اوہ مہاراج اُچے چبارے توں کیڑِیاں دے دارے پدھاریا۔ مستُو تے خورے اوہدے سواگت لئی ایہہ ای ڈنگ اُڈیک رہیا۔ مستُو آکڑ کے سَینا پتی، اپنی کُتِیک سَینا نوں اوہنے ہنُو مان ول للکاریا۔ ملُوٹے شُوکدے کُتّے سُنہری بجرنگ بلی ول دوڑے جیہنے باپوُ باپوُ کردیاں شُوٹ وٹّی۔ دوڑ دیاں مُکٹ تے گُرج سنبھلدے کیکن، رن بھُومی وچ رُلدے دِسّے۔ کُتّے بلّھے نوں اپڑ دے جاپے پر اوہ رُکھ چڑھنا، گالھڑ وانگوں کُھنگی کُھنگی اُتاتہہ چڑھدا اسمانِیں جا بیٹھا۔ بھونکدے کُتے اگلیِاں ٹنگاں چُک کے ہُنبھلیِاں مار مار رُکھ نوں نَونہدردے ہیٹھ بھُنجے ای رہ گئے۔ ہرے ہوئے مستُو نوں ٹُھٹھ وکھاندیاں بلّھا کھِڑ کھِڑ ہسیا۔ اوہنے ڈب چوں روٹی کڈھی تے پیار نال پچکار دیاں بُرکی بُرکی کُتیاں نوں پائی جاوے۔ جیہڑا کُتا کھاوے، ڈِگدیاں اوہدے مُنہ چوں جھگ چُھٹ جائے۔
خبر اُڈگئی، پِنڈ اِکٹھا ہویا، پنڈت جوالا ناتھ نے چودھری نندلال دے اپڑن تائیِں بلھّے دی بلے بلے ہورہی۔ چُوڑھے چودھری دے پیرِیں کیہ پَیندے، موئے کُتیاں اُتے ہائے سیاپا۔ چودھری اپنی جُتی نوں ہتھ کیہ پایا، ویکھدے ویکھدے پورے پِنڈ دِیاں جُتیاں، تے مستُو دا سِر۔ چودھری رسّی تے کِلّہ منگوایا جیہدے نال مستُو نوں بنھیونیں۔ مرِیندڑ مستُو بتھیرا ایدھر اودھر نسن لئی ٹِل لایا پر رسّی جِنّی لمی، اوہ ای اوہدی حد۔ اوہدی بس ہوگئی تے اوہ لمّا پے گیا، مارن آئے وی تھک کے پَولے پیرِیں پاون لگے پر پنڈت رولا پادِتا، ’’ایہہ جُتِیاں بھِٹ گئیِاں!‘‘ سبھناں اوہ جُتیِاں کِلّے نال ای سُٹ دِتیاں۔ ’’مستُو ست دن بجھا رہنا!‘‘ جاندیاں چودھری چُوڑھیاں لئی حکم چھڈ گیا۔ ’’جَے ہنُو مان!‘‘ راجکمار یودھا پر جا دے موڈھیاں تے براجمان، جیتو جِت کے جارہے۔ پِچھے لتِراں اُتے مستُو بدّھا پیا،پر انہہ کُتے موئے پئے، دوالے سا ہنسی سوگی۔
ست دِن مُکے، موئی روہی جی پئی۔ رسّی، کِلّہ تے جُتِیاں دی ڈھیری، ایہہ سزا دا سامان جیہدے نال مستُو کھیڈ رچائی۔ ہیٹھ جُتِیاں چوں خُشیاں کھڑِ کھِڑ ہسیِاں۔ اپروں باری چوں جھاکدیاں، چبارے دے مندر وچ مُورت ہوئے ہنُو مان دے اندر دا بال کھیڈن منگے۔ اوہ اُپروں لتھا تے روہی وچ آبالاں نال رلیا جِتھے کھیڈن لئی کھڈار پُگ رہے:
اینگن مینگن تلی تلینگن
ساوا پیلا ڈکرا
گُڑ کھائیں، ویل ودھائیں
ودھ ودھ مُولی دیا پترا
پُگن پگان مستُو دے ہتھ وس، سارے پُگ گئے، بلّھا پُگنوں رہ گیا جیہنوں کِلّے نال بجّھی رسّی پھڑائیونیں، اوہ جُتیِاں دا راکھا۔ کنگال چُوڑھیاں دے بال کانگڑی پر چوکھے ترِکھے۔ کوئی ایدھروں جھُراٹ مارے تے جُتی لے جائے، کوئی اودھروں شاں کردا آوے۔بلھا پلیا چِنگا پر ڈِھلّا پھوسٹر، اوہنے کسے نوں نہ چھُوہیا، سبھ جُتیِاں چُکیاں گئیِاں۔ ہنُومان دے ویس وِچ بلّھے نوں اگے لگ کے نسنا پیا جدوں چُوڑھیاں دے بال اوہنوں جُتیِاں مارن پئے۔ بلّھے پِنڈ نوں مُنہ کیتا، پِچھے چُوڑھیاں دے بال۔ بلّھے دی پُکار سُن کے بجرنگ دَل دے لٹھ بردار جتّھے اپڑدیاں جھٹ نہ لایا۔ یرکیا مستُو کِدھرے مُنہ کرگیا، پچھے روہی چوں لنبُو اسمانیِں چڑھے۔ جیہڑا چُوڑھا ہتھ آیا، چودھرِیاں اوہنوں کِلّے تے بنھ کے ماریا۔ جوواپری، لوکائی وچ لُکدی کیکن، کہانی عام ہوئی، باندر کِلّہ پُورے ماجھے کھیڈی۔
مستُو ناں وی وٹائے تے رُوپ وی۔ مستُو رام، مستان خان، مستُو مسیح تے مستا سنگھ۔ مندر، مسیت، مِشن تے گوردوارا، مستُو رُل رُل پڑھیا تے پڑھ پڑھ رُلیا۔ سوادی لوبھاں لئی وادھے پئی کھوہ کھس تے اَبڑ دَبڑ توں پرانہہ رہندیاں گنجھل گنجھل گھورا چنبھے اوہنوں گھیراپایا۔ سواہرے سفر دی گَیل گواچی تے سُوجھل سوچ نابر سوال نال اُدّھل گئی۔ قُدرت، منُکھ، وست، مّل تے دھرم، سبھ بُجھارت ہوئے۔ اوہنے رِیتل وچار لِیہہ کیہ چھڈی، ہوند دی سار سنتاب بنی تے بیگانگی دا روگ دیوانگی۔ اندرے اندرُ دھخدیاں اوڑک اوہ پٹاک پیا:
ہر وِچ ہر، تے کاہداڈر
بُڈھے پادری آئی ڈی شہباز نوں چکّر آگیا جیہدے ساہمنے مستا،مستیا ہویا۔ سبھ مان تے آدر اوہدے لئی جُتیِاں دی ڈھیری، باندر راکھے نال کھیڈ دِیاں ہوکی جائے:
پوِتّر پوتھیِاں سیاسی سماجی چالبازی!....
بندے توں اُپر کوئی ہستی نہ!.....
مرنوں مگر اَگلا جہان، سبھ وہم گمان!...
ایہہ جیون رج ہنڈاؤ... خوفاں نوں مگروں لاہو!...
پنڈت، پادری، مولوی تے سنت اوہدے خلاف پر کجھ ہماتڑ چُوڑھیاں اوہنوں گُرومن لیا، اوہدی سیوا، ٹہل ٹکور ہوون لگ پئی۔ مننہار بھاویں ماڑے پر اپنے ست گُر دے کھاون پاون، حُقے تماکُو تے بھنگ پوست دا پربندھ کری رکھن جیہڑا اپنے وچار پرچار دا پھِرے، اگے اگے گُرو مستا تے پِچھے پِچھے اوہدے دو چیلے، جواہر تے فقیریا، جیہناں نوں اوہنے پڑھنا لکھنا سکھایا۔ پردیسی مِشنری سکاٹ دِیاں نال ٹاکرا ہویا جیہدیاں دلیِلاں8 نال سِر پھِریا مستا آپ نہ ڈھٹھا پر بِن تنخواہوں نوکر، اوہدے دویں چیلے، پروہنا چاری کردیاں گورے مِشنری سکاٹ دِیاں گلاں وچ آکے اپنے گُرو نوں چھڈ گئے۔ پرتے اودوں جدوں اوہ جواہر مسیح تے فقیرِیا مسیح، دویں پادری، اوہناں نوں مہینے دی نقد تنخواہ مِلے۔ اج تائیں چُوڑھیاں دی تلی اُتے پیسہ انہونی گل، علاقے وچ دُھم پے گئی:
لہراں بحراں، دریاؤں نہراں
ایہہ گاون عام ہویا۔ بے رُزگار کوئی بھُکھا کیوں مرے، نہراں دی کھٹائی لئی مزدوراں دی بھرتی کھُلّی۔ اودھروں لہندے پنجاب وچ کینال کالُونیِاں وسن دا سنیہِا آیا، جتھے زمیناں دی آبادکاری لئی سیالکوٹیِاں نوں وی مربّعے مِلنے۔
پادری آئی ڈی شہباز ایتھے رُکنا چاہیا پر یاداں دی نہر وَگدی گئی.....
نہراں تے مزدوری کردے ماڑے مسکین کِرنے جیہڑے کدی زِمی داراں دے کامے رہے، مسیحی حاکماں دی بادشاہی اندر کینال کالونیِاں وچ بھوئیں دی آس لائی بیٹھے۔ کِرنیاں رل کے ٹولیِاں وچ پادرِیاں جواہر مسیح تے فقیرِیا مسیح نوں مِل کے بھوئیں دی منگ کیتی۔ ایہہ دنیا داری دے ماملے، نویں تے نِکے پادری جواہر مسیح تے پادری فقیر مسیح اوہناں دی کیہ مدد کردے، اوہ پُرانے تے وڈے پادری احسان اللہ نوں مِلے جیہنے کِرنیاں ولوں انگریزی وچ کالونی افسرنوں چِٹھی پائی جیہدا جواب ایہہ آیا:
No, beacuse you chuhras are not classed as agriculturists
پادری احسان اللہ، پادری جواہر مسیح تے پادری فقیرِیا مسیح نِمھوجھان سوچے پئے کہ اوہ کیویں مسیحی انگریز سرکار دا انکار کِرنیاں نوں دسن جیہڑے مسیحی ہو کے وی چُوڑھے رہے۔ جدوں کہ جیہڑے زِمی دار مسیحی ہوئے، اوہ مسلمان، ہندو تے سِکھ زِمی داراں وانگوں گھوڑی پال مربّعیاں دے حقدار۔ پادری، سوالی کِرنیاں اگے نگلّے ہو کھلوتے.....
ہٹکورے لیندیاں، پادری آئی ڈی شہباز دے سنگھ وچ ہَوکا پھسیا کہ رَولا پے گیا:
مرداں ہتھ میدان، مرداں ہتھ میدان
ایہہ مستے دی للکار جیہڑا کرنہاراں دی کُجاکی نوں کوجھی کرتوت کہہ کے بھنڈدا پھِرے تے کالے کِکّر دا سجرا گھڑایا کِلّہ ہُلاندا جارہیا، ’’جیہنے پڑوانی، پِڑ وچ آوے!‘‘ اوہ ایس شرارت راہیں پادری جواہر مسیح تے پادری فقیرِیا مسیح نوں چونبڑ رہیا جیہڑے کِرنیاں لئی بھوئیں دے کِلّے منگن گئے.....
پادرِیاں نوں ٹھُٹھ چھِبّی وکھاندا مستا، پادری آئی ڈی شہباز نوں اُکا چنگا نہ لگا پر لکڑدے کِلّے اوہدِیاں یاداں نوں کُتکتاڑی ضرور کڈھی تے یاداں دی اخبار وچ اگلی خبر.....
لدھیا نے تے سیالکوٹ یتیم خانے اُسرارہے۔ ’’یتیم کتھے؟‘‘ مستا، پادری جواہر مسیح تے پادری فقیرِیا نوں چھیڑدیاں اِنج پُچھے جیوں اوہنے ایہہ بُجھارت بُجھی ہوئی۔ ایدھروں یتیم خانے چھتّے گئے، اودھروں 1901 دا کال پے گیا۔ گھراں دے گھر اُجڑ گئے، ٹبراں دے ٹبر پِنجر ہوکے رُلدے پھِرن۔ بھُکھاں دُکھاں دی رُت، رجے رُکھے ہوگئے۔ لاوارث بال جیہناں دے ماپے موئے، اوہناں دے وارث پادری بنے۔ بے گھر یتیِماں دے گھر ہُن مِشن دے یتیم خانے۔ جدھر ویکھو، کال تے موت، اُجاڑ ای اُجاڑ، دُکھیاں دے وَین تے ہاڑے۔ مستیّ رج کے بھنگ پیتی، اُچی اُچی ہسدا پھرِے کہ اوہنوں پادری جواہر مسیح تے پادری فقیرِیا مسیح ٹکر گئے۔ پادری راہ ولان لگے، مستیّ اوہناں نوں پھڑدیاں اپنا ہاسا ڈک لیا۔ دوویں بانہواں اوہنے پادرِیاں دے موڈھیاں اُتے رکھیاں، نشے وچ دُھت، سہارا لے کے نعرے لان لگ پیا:
انگریز راج، زندہ باد
پادری آئی ڈی شہباز دے کناں نوں مستے دے نعرے چھیک رہے کہ لام لگ گئی..... چُوڑھیاں نوں فوج وچ پہلی وار نوکری مِلی۔ گورداسپور، سیالکوٹ تے گوجرانوالے ضلعے دے چھ ہزار کِرنے نوکر ہوئے۔ افسر کیہ، اوہ فوجی جوان وی نہ۔ اوہ ہسپتال اسسٹنٹ، سینٹری ورکر، سوِیپر تے لیبر کلاس۔ مستیّ وستی وستی سِٹھ کردیاں مبارک دتی، ’’واہ، چُوڑھا فوج وچ چُوڑھا لگا!‘‘ لام مُکی تے پورے پنجاب دا نَک وگیا۔ انفلوئنز اوبائی مرض، جیہدا الزام پنجابی عزت داراں چُوڑھیاں اُتے لایا کہ ایہہ بماری جنگی محاذاں توں چُوڑھے لے کے آئے جِتھے اوہ نوکر ہوکے گئے۔ ڈاڈھے اُچیاں نیویں چُوڑھیاں تے تھُوہ تھُوہ کیتی، ماڑیاں دا کیہ زور۔ پر اَصل خبر ایہہ کہ پنج لکھ پنجابی جیہڑے فوجی بھرتی ہوئے اوہناں چوں کوئی وی چُوڑھا نہ، سارے عزت دار۔ وباء دے سمے ہر کوئی دوادا رُولبھدا پھِرے، بھنگی مستا اشرافاں بھانے کبّا تے مُورکھ، بماری توں بچیا، مچیا ہویا:
انگریز راج، زندہ باد
مستا پُورا شدائی لگے، نعرے لاندا لاندا دوآبے نوں مُنہ کرگیا، جِدھروں اُڈ دی اُڈدی خبر آئی کہ مستا اچھوت لیڈر بابُو منگورام موگو والیا دے جتھے وچ رل کے غدری ہوگیا...........(جاری جے)
نین سکھ پنجابی لکھاری نیں اتے انہاں نوں ڈھاہاں انترنیشنل ایوارڈ وی ملیا سی۔ انہاں دی تازہ کہانیاں دی کتاب ’’شہید؟‘‘ بارے اج کل گل بات ہو رہی ہے۔ایہہ انہاں دی نویں کہانی جے۔اوہ ہن تیک پنج پنجابی کتاباں لکھ چکے نیں، ترے کہانیاں دی کتاباں نیں اتے اک شاعری تے اک ناول۔
ایہہ کہانی دی پنج لڑیاں نیں اتے تریجی لڑی لئی ہیٹھاں دتے لنک تے کلک کرو
http://www.wichaar.com/news/312/ARTICLE/32272/2017-02-02.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels