Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> چونویں کہانیاں >> رُت پھری ون کنبیا

رُت پھری ون کنبیا

سجاد حیدر
December 22nd, 2008

رت پھری ون کنبیا
سجاد حیدر
تاریخ پیدائش .......... 24دسمبر 1919
تعلیم..........ایم۔ اے ڈپلوما ان جرنلزم
کار روزگار.........(ریٹائرڈ) کنڑولر، پاکستان براڈ کاسٹنگ کارپوریشن
تصنیف........ "ہوا دے ہوکے"(پنجابی ڈرامے)
"سورج مکھی "(پنجابی ڈرامے) "بول مٹی دیا باویا"(پنجابی ڈرامے)
"
TILEWORK IN PAKISTAN"(انگلش)
"ورایں"(اُردو) کالا پتن (پنجابی ڈرامے)
پتا ......... 66جے ۔ ماڈل ٹاؤن ، لاہور

سجاد حیدر پنجابی ادب وچ ڈراما نگار دی حیثیت نال جانے پچھانے جاندے نیں۔ ایہناں 1944ء توں 1984ء تیکر چالھی ورہیاں دے عرصے وچ گھٹو گھٹ پنجاہ ریڈیو ڈرامے لکھے نیں، جیہڑے پہلوں آل انڈیا ریڈیو لاہور توں تے قیام پاکستان توں بعد ریڈیو پاکستان دے کئی سیٹشناں توں بڑی واری نشر ہوئے ۔ ایہناں دے ریڈیو ڈرامیاں دے تن مجموعے چھپ چکے نیں تے چوتھا زیر ترتیب اے۔ سجّاد حیدر نے کجھ کہانیاں وی لکھیاں نیں۔ ایہناں وچوں اک کہانی "ناچی"امرتا پریتم دے ماہنامے"ہتکاری"وچ چھپی تے مگروں اوہناں دے کیتے ہوئے کہانیاں دے انتخاب "نیڑے نیڑے"کتابی صورت وچ چھاپی گئی۔ رسالہ پنجابی "وچ"
ـ"اخیرلی اڈاری "چابک سوار" کانگ"نشتر کیتیاں ۔ سجاد حیدر نے اُردو وچ وی کہانیاں لکھیاں نیں، جیہڑیاں "ماہ نو"تے"فنون"چھپ چکیاں نیں۔
ایہہ کہانی "رت پھری ون کنبیا"امروز ، لاہور دے میگزین ایڈیشن وچ چھپی سی۔ ایہدے وچ سجاد حیدر نے اپنے کیفیت دے ست رنگے پردے پچھوں ظاہر کر کے سانوں اوس نکی جیہی وستی وچ وسن والیاں دی ہوند دے انگ نکھیڑ کے تے فیر مل ورتن دی وسوں وچ اک دوجے نال جوڑ وکھائے نیں، تے ایہہ سبھو کجھ اک بے زبان مرکزی کردار راہیں کیتا اے ۔ ایہہ مرکزی کردار اک اُچے ٹبے تے کھلوتا ون دا مالی رکھ اے، جیہڑا ایس پنڈ دا پاہرو وی اے تے ایس پنڈ دی ان لکھی تواریخ وی۔
فیر جدوں انت آوندا اے تے ایہہ پاہرو وی وقت دے ہتھوں پھٹڑ ہو کے ڈگ پیندا اے تے اوہناں زمانیاں دی تورایخ وی مٹ جاندی اے، جدوں ایس پنڈ دی شناخت ای "ونی آلا ٹبہ"ہندس سی۔ پر جیویں ققنس دے سڑن مگروں اوہدی سواہ وچوں نویں پیدائش دا انڈا نکلدا اے۔ انج ای وڈھے ہوئے درخت وچوں اک آہلنے دا آنڈا باہر ڈگ پیندا اے۔ زندگی دی ریلے ریس رکدی نہیں۔ نکّے جیہے پنڈ موہلے دی تورایخ اک دن دے بوٹے اُتے لکھی ہوئی اے۔ سٹّھاں گھراں دی ایہہ وّستی تریجی واری آباد ہوئی اے ۔ پہلی واری دریا دی کدّھی اُتے سی تے ڈھاء نال ڈھے پئی۔ دُوجی واری دریاؤں کجھ دراڈے سی پر چناب فیر بھر کے وگیا تے ایہنوں روڑھ کے لے گیا۔۔ ہن تریجی واری ایہدے کچّے کوٹھے دریا دے کنڈھے توں منا کوہ پرانہہ اُسارے گئے نیں تے ایس بھوئیں تے وسدیاں ایہنوں ڈوڈھ سو سال ہو گیا اے۔ ایہہ ڈیڈھ صدی دی تواریخ اوس رکھ اُتے لکھی ہوئی اے ، جیہڑا پنڈ دی جوہ دے سرے تے کجھ اُچیائی اُتے کلّم کلّا کھلوتا اے ،جیویں کوئی پاہرو ہووے ۔ ایہدے دوالے دا رقبہ پٹواری دے کاغذاں وچ "وّنی آلّاٹبہ"اکھواندا اے ون دے ایس مالی رکھ نوں جدھروں ویکھو ۔ہور دا ہور لگدا اے۔ پنڈوں کھلو کے چڑھدے ویکھیے تے انج جاپدا اے جیویں کوئی لم سلّما جنا اکھّاں اُتے چھاں کری کھلوتا اے تے دور کدھرے تاڑ لائی ہوئی سو۔ خورے رکھ کیہنوں اُڈیکدے نیں ؟ آس اُڈیک تے انساناں دے لیکھے وے جیہڑے اج وچ جیوندے نیں، اوہناں نوں اُڈیک کاہدی ، دکھن ولوں ویکھیے تے جاپدا اے جیویں ایہہ رکھ زوّیں وچ پیر گڈ کے مونہہ اُتے مدّاسہ بدھی کھلا اے ۔ اک اُتلا ٹاہن کنجی ہوئی بانہہ لگدا اے جیہدے وچ چھوّی پھڑی ہووے ۔ ایہہ پنڈ دے راکھے دا روپ اے۔ تے پر بت ولوں وگدی واء وچ ویکھیے تے لگدا اے جے کوئی ڈھلّے چولے والا مست الست پیا پھمنیاں پاوندا اے ۔ ایہدا اک اک پتّر اک اک انگ کسے خانگاہ دے درویش وانگر حال پاندا اے۔ لہندیوں ایہہ رکھ دسدا ای نہیں ۔ وچ پنڈ آ جاندا اے۔
وڈ وڈیرے دسدے نیں پئی ایہہ ون دا بوٹا موہلے پنڈ دے موڈھی میئیں بنی نجش ہوراں آپنے ہتھیں لایا سی۔ اوہناں پنڈ دوالے ہور وی کئیں بوٹے لائے پر اوہ ہوئے نہ ۔ ایہہ ٹل والا سنی، کھلار پا کے نسریا تے ہن سارے علاقے وچوں سرکڈھواں اے۔ ایہہ وی دسدے نیں پئی جدوں میئیس ہوری ایہنوں پانی دین آئے تے کنا چر ایہدے کول کھلو کے کجھ پڑھدے رہے ۔ پنڈ دیاں وڈیریاں زنانیاں آہندیاں نیں، سیال دیاں ہنیریاں راتاں نوں جے کوئی ایہدے کولوں لنگھے تے ایہدے اندروں کسے دے کلام پڑھن دی آواز آوندی اے، رب دیاں رب جانے۔ ڈانگری وگ چھیڑ کے جھٹ گھساں ایہدے تھلّے آبہندے نیں کوڈیاں تے باراں گٹال کھیڈ دے نیں ۔ پیلو کھاندے تے آپنے پنڈ دیاں گلاں کر دے نیں۔ ہاسے مخول دیاں گلاں ، بھریاں بھڑولیاں دیاں گلاں ۔ پر کدی کدی گلّاں دی کاٹ برچھے دے پھٹ نالوں ودھ قاتل ہندی اے۔ سائیں مصلّی وی گلاں گلاں وچ کمہیار نوں ایہو جیہی مالی سٹ ماری ۔ صادقے دی بھین جیراں نوں نال دے پنڈ دا نا جا اُدھال لے گیا سی ۔ کمہیار کیرے سن۔ اوہناں دا ہور تے کجھ وس نہیں سی چلدا، کڑی دا پیو گھر چھڈ کے چودھریاں دے دارے دھوئیں اُتے جا بیٹھا ۔ چودھری بشیر احمد دے حقّے اُتے اُگ رکھن ویلے اوہدیاں اکھّاں وچ اکّو سوال ہندا سی ۔ چودھری جدوں ایہہ سوال ویکھ ویکھ اک گیا تے اوہنے آپنی واہ لائی ۔ اوہدی آپنی وی تے لہائی سی ناں ۔ پنڈ دے اندر دی تے ہور گل ہندی اے۔ پر نال دے پنڈ دا منڈا ایتھوں دی کڑی کڈھ کے لے جائے ۔ ایہہ بھیڑا ہویا اے۔ فیر اوہنوں جیراں دی پیلاں پاندی ٹور تے تکھّے نقش یاد آ گئے۔
چودھری بشیر احمد آپنے علاقے داچنگا بھلا راٹھ سی ۔ چھئیں مہنییں اوس با نہیں پرتا لیاندیاں ۔ پر چھ مہینے اک جنا جنانی رل کے رہے ہون تے ڈالاں نوں پھل تے آ ای جاندا اے ، نالے جیراں نوں ناجے ترے تھاویں بہایا سی، کجھ نتیجہ تے نکلنا ای سی۔ پنڈ پرتنوں چوتھے مہینے جیراں دے گھر بال ہو پیا۔ جیراں تے خیر پنڈ دیاں کڑیاں وچ رچ مچ گئی۔ پر منڈا لوکاں دے مونہاں وچ آ گیا۔ ہر کسے اوہدے ہون جمن دا وچار کیتا پر اک تے کمہیار آپ سارا ٹبر بے زبان جیہے سن نالے جیراں چودھریاں دے گھر کم کر دی سی۔ ایس کر کے پنڈ دیاں لوکاں کمہیاں دا بہتا کھیہڑا نہ کیتا۔ پر جدوں ڈانگری منڈا صادقا کمہیار سائیں مصلّی نال آکڑیا تے مصلّیے پچھیا:
"تیری بھین کاکا کتھوں لیائی اے؟"
کمہیار منڈے اُٹھ مصلّی نوں چپیڑ کڈھ ماری تے فیر اوہنے وی بکلوں چار تیر کڈھ کے صادقے دی ہک وچ مارے ، " چونہہ جنیاں حصّہ پایا اے تے ایہہ کاکا آیا اے۔ گھرائے دے چودھری حیات محمد ، گجرا تیے منھے پہلوان ، برکت ٹھیکیدار تے ناجے ، ساریاں رل رلایا اے۔"
صادقے ، مصلّی نوں بڑی پھنڈ چاڑھی پر فیر آپ مگروں بہہ کے بڑا چر روندا رہیا ۔ سارے ڈانگری ٹر گئے پر اوہ پنڈ نہ پرتیا۔ شامیں اوہدی ماں تے جیراں اوہنوں لبھن آئیاں تے ون دے اُچّے ٹاہن اُتے صادقے دی سوٹی ٹنگی ہوئی سی، صادقا کدھرے نہیں سی ۔ آپنیاں دکھاں توں نس کے جان والیاں نوں کون دسے ، دکھ تے وّن وچ پائے ہوئے آہلنیاں وانگر دلاں وچ آہلنے پا کے رہندے نیں ۔ ایہہ تے دھرت دیاں حداں تیکر تہاڈے نال جان لگے۔
سیال دیاں ہنیریاں راتاں وچ وّنی آلے ٹبّے ول کوئی نہیں جاندا، پر خورے مائی فاطمہ نوں کیہ لوڑ پئی ۔ پوہ دی اک راتیں ون کولوں لنگھی تے گھر آوندیاں ای تاپ نال ہونکن لگ پئی۔ اوہ تن دن بیہوش رہی تے بکارے کر دی رہی۔
"وے اللہ بخشا کجھُ نہ جائی ، کیہی چواتی لائی آ ۔ پتا نہیں کدوں دا پیا اُڈیکدا سیں، مینوں تے انج جاپیا اے،جیویں ون دے اندروں نکل کے میرے ساہمنے آ کھلوتائیں ، وے چٹّی داڑھی نال تینوں منڈیاں کھنڈیاں وانگر پیار جتاندیاں والے نیں۔ ہائے جے رابو وی جیوندی ہندی تے بالاں بچیاں والی ہندی ۔ رب دے کم نیں ۔ چلھے اگے بیٹھی دے دو پٹّے نوں اگ لگی تے میرے اپڑدیاں اپڑدیاں کڑی سٹر کے سواہ ہو گئی ۔ بڑیاں شاناں والا اے ۔ اُجڑی دا گھر اُجڑ گیا۔ اللہ بخش آہندا اے رابو میرے کول اے ، توں کوئی بہتی اوہدی سکّی ایں ؟ میں وی تے اوہدا پیوآں ۔ روحاں دے کیہڑے پیو ہندے نیں ؟ اوہناں دیاں کیہڑیاں دھیاں ہندیاں نیں ؟ جے گھٹ کے نال ای نہ لا سکیے تے پیار کاہدا۔"
سانوں سک سجناں دی ودھیری اے
"اللہ بخشا، وے اللہ دیا سواریا، مینوں رہن دے آپنے بہاول تے اپنے سجاول کول۔ کیہا میرے کھتے پیا ایں ۔ مینوں لین آیا ایں ایڈی دوروں ؟ مینوں اُڈیکنائیں پیا اینے چر توں ؟ میری لاڈو دھی دی مینوں یاد کر دی اے ؟ ہلاغیر میں آ جانی آں ، میریاں پوتریاں مینوں رون گیاں، نونہاں تے مینوں کیہ رونا اے، بہاول ،سجاول نوں وی ہن میری کیہ لوڑ اے ۔ اللہ بخشا اوتھے جا کے وی توں میری راہ پیا ویہنائیں ، میرے وچ کیہ لال لگے نیں ؟ بھلا ہووی ۔ ایتھے وی میر ادم سوکھا رکھیا ای ۔ رب سوکھیاں رکھی ۔ میرا وی دل تیرے توں اودریا ہویا اے۔ "
انجے بکارے کر دی کر دی تریجے دن فجر ویلے مائی فاطمہ دم دے دتّا تے آپنے اللہ بخش کول اپڑ گئی ۔ وّن دے رکھ دی جڑھ وچ اک کھوہ اے۔ لوک آہندے نیں مولوی اللہ بخش ایسے کھوہ وچوںنکل کے مائی فاطمہ دے ساہمنے آیا سی۔
پنڈ دی جوہ وّن کولوں نکّھڑی دی اے ۔ ایس حد تیکر پنڈ والیاں دیاں خوشیاں دے جھرمٹ تے دکھاں دے جھنڈ آوندے جاندے رہندے نیں۔ پنڈ وچ کوئی موت ہو جاوے تے مکائی آون والیاں زنانیاں وّنی آلے ٹبّے توں لہندیاں ای سر تے بانہہ دھر لیندیاں نیں تے انج ویہناں دا کرلاٹ موہلے آ وڑدا اے۔ پنڈ دی کوئی کڑی ویاہی جائے تے اوہدی ڈولی نال زنانیاں ون دے دے رکھ تیکر جاندیاں نیں۔ کمہار اوتھے ڈولی دھر دیندے نیں تے آپنے پنڈ دی جوہ توں باہر نکل کے نویاں مہاٹھاں ول جان والی مُٹیار وچھڑ وچھڑ کے ملدی اے تے مل مل کے وچھڑ جاندی اے ۔پنڈ داقبرستان وی ونی آلے ٹبّے دے کول ای اے ۔ جنازہ پڑھا کے لوک منجی وّن تھلّے لیا رکھدے نیں تے اودوں تیکر رکھ دی چھانویں بیٹھے رہندے نیں۔ جد تیکر قبر تیار نہ ہو جائے ۔ انج پنڈ دی وسوں وچوں آپنا حصہ نکھیڑ کے اک پاسے ہوجان والا منجی تے پیا پچھے رہے ہوئے ساتھیاں کولوں آپنی حیاتی دی وارتا سندا رہندا اے ۔ ون دے پتر بور ڈگ ڈگ کے منجی تے پیندے رہندے نیں تے ہر رتے نویں حیاتی حاصل کرن والا ایہہ رکھ انسان دی پت جھڑ ویکھدا رہندا اے۔
دوروں دُھپے آون والے راہی پنڈ وڑن توں پہلاں ون دی چھاں تھلے جھٹ کو ساہ لین بہہ جاندے نیں ۔ اک دوپہریں کنجاہ والے پاہے جاندا اک سیانا ایس ون دی چھانویں آ بیٹھا۔ اوتھے پہلوں ای کجھ راہی بیٹھے سن ۔ کنجاہ دے سیانے ون دے بوٹے ول نظراں بھر کے ویکھیا ۔ اوہ کھوہ ویکھی جیہدے وچوں مولوی اللہ بخش ظاہر ہویا سی ۔ اوہ ٹاہن ویکھیا جیہدے نال صادقے کمہیار دی سوٹی ٹنگی ہوئی سی ۔ اوہ پیلوں ویکھیاں جیہڑیاں چن چن ڈانگری آپنی بھکھ مٹاندے نیں۔ اوہ پینگھ ویکھی جیہڑی وستی دیاں بالڑیاں نوں بچپن توں جوانی ول ہلار دی اے۔ اوہ سک ویکھے جیہڑے راہیاں نے حقّے تے اگ رکھن واسطے لاہے سن تے اوہ چاقو نال کٹ کے بنایا ہویا دل وچ کھبّے تیر دا نشان ویکھیا ، جیہڑا کسے نادان شہری ایس اُمید اُتے ون دی شاخ اُتے کھودیا سی جے کجھ چر نوں جدوں نویں رت دی ہوا، دل دے جذبے مٹا دیوے گی، اودوں درخت تے کھدیا ایہہ نشان پچھلے پیار یاد کرا دے گا۔ اوس بھولے ایہہ جاتاپئی محبّتاں دے نقش دلاں اُتے ہندے نیں، درخت پچھ پچھ کے ایہہ نقش قائم نہیں رکھے جا سکدے ۔جدوں کنجاہ دے سیانے میاں نبی بخش دے لائے ہوئے بوٹے دی کھروی چھل اُتے لکھے ہوئے سارے اکھّر پڑھ لئے تے اوس دریا والے پاسے ویکھیا۔ اوہدی ویکھنی وچ اوہو اُڈیک سی جیہڑی شاماں ویلے اوہناں مانواں دیاں اکھّاں وچ ہندی اے ۔ جیہناں دے پتر دریا وچ مچھیاں پھڑن گئے ہندے نیں۔ پر کنجاہ دے سیانے دی اُڈیک چھیتی پوری ہو گئی ۔اوہدے دانے اوہدی جھولی پے گئے۔ موتیاں دے دانے۔ اوہ پڑھن لگ پیا۔ انج لگدا سی جیویں اوہ ون دے بوٹے وچّوں پیا بولدا اے۔
میں ون دا سنگھنا بُوٹا
ٹھنڈیان میریاں چھانواں
مٹھیاں میریاں پیلوں
وے توں راہیا جاندیا
بھُکھن بھانیا ماندیا
آجا جھٹ گھسا لے
میریاں پیلوں کھا لے
میری چھانویں بہہ لے
میں ون دا سنگھنا بوٹا
ٹھنڈیاں میریاں چھانواں
کیہ ہویا پندھ سارا اگے
کیہ ہویا دن سر توں ڈھلیا
جیون پینڈا ڈونگھا ، منیا
پر انج دھپے سڑیاں
دھدل پھکیاں
کجھ نہیں بندا
اوہو جھٹ سہانے
جیہڑے چھانواں ہیٹھ دہانے
ایہہ چھانواں وی چار دہاڑے
چار دہاڑے جوبن
مڑ پتراں نے جھڑنا
میں ون دا سنگھنا بوٹا
ٹھنڈیاں میریاں چھانواں
اک اخیرلا مگھر دا مہینا اجیہا آوندا اے جدھے مگروں چیتر وچ وی رکھ ہرا نہیں ہندا۔ ٹبے والے ون دا یہہ اخیرلا مگھر وی سبھناں ویکھیا ۔ ہن اوہدا بور سارا جھڑ گیا سی۔ اوہدی چھل موٹے سک تے ٹاہن سکّی لکڑی سی۔ روز کوئی نہ کوئی ٹاہن جھیوراں دی کہاڑی تھلّے وڈھیا جاندا سی ۔ دنو دن ایس مالی رکھ داگھیر سوڑا ہندا جاندا سی۔
اخیر ایہہ وّن دے بوٹے دی تھانویں اک لکڑ دی کھنگھیاں والی لاٹ لگن لگ پیا۔ کدی کدی انج جاپدا سی جیویں کسے لٹیرے اک سبز پوش بزرگ دے کپڑے لاہ لے ہون تے اوہنوں سارے پنڈ دے ساہمنے ننگا کر دتا ہووے۔ پر ایہہ نموشی دی حالت چھیتی مک گئی ۔
اک دن شہروں کوئی ٹمبر مرچنٹ آیا تے پنڈدے معتبراں نال وّن کول جا کھلوتا ۔ اوہدے نال اک ترکھان سی جیہڑا آری نال کدی کوئی ٹاہنی کٹ کے اوہنوں وکھاندا سی کدی تیسی نال کوئی چھوڈا لاہ کے دسدا سی ۔اوہ دوویں شہری رکھاں دے ایس راٹھ دا سودا کرن آئے سن۔ اوہناں بولی دتی تے پنڈ دیاں معتبراں سودا منظور کر لیا پنڈ دی جوہ دا پاہرو میاں نبی بخش دا بوٹا ، نکے جیہے پنڈ موہلے دی ڈیڈھ سو سال دی تورایخ وک گئی۔ ترے دیہاڑیاں کہاڑیان وجن تے آریاں چلن دیاں آوازاں سارا پنڈ سندا رہیا۔ بڈھے بندے آکھدے سن، ایہناں کہاڑیاں دی دھمک دلاں تے پیندی اے ۔ پر بڈھیاں دا کیہ اے، اوہناں دا تے ہر پرانی شے وچ دل اٹکیا ہندا اے۔ اوہناں دیاں اکھاں تے سر دے پچھے لگیاں ہندیاں نیں، جیہڑیاں گزریاں زمانیاں ول تاڑ لائی رکھدیاں نیں۔ چوتھے دن پنڈ وچوں چار گڈّے لنگھے ۔ اوہناں نوں ویکھن زنانیاں بوہے کھولھ کے کھلو گئیاں تے مرد گلی دے دوہیں پاسیں آن کھلوتے ۔ایہناں گڈیاں تے ونی آلے ٹبے دے مالی رکھ دی لاش لدی سی۔اوہدی ڈکرے ڈکرے لاش۔ لگدا سی جے ایہہ پنڈ دا پاہرو کسے بھیڑ وچ ٹوٹے ہو ہو کے ڈگا اے۔ خورے ایہہ کیہو جیہابھیڑ سی ؟ نکے جیہے پنڈ موہلے دی راکھی دابھیڑ ؟ یاں وقت دے ہتھوں آپناآپ بچان دا بھیڑ؟
اخیرلا گڈّا لنگھیا تے گلی وچ پرالی اُتے اک نکی جیہی گولی ڈگی ۔ اک بچّے نے بھج کے چکی تے پنڈ دیاں ساریاں اکھّاں ایہہ ویکھ کے حیران ہو گئیاں پئی ایہہ کگھی دا آنڈا سی۔ ون وچ کسے آہلنے دا ایہہ آنڈا نہ چیریا گیا نہ ٹٹّا ون دی لاش نے آنڈا دتا سی۔
گڈے لنگھ گئے تے پنڈ والیاںٹبے ول ویکھیا ٹبہ وڑا سی ۔ ایہہ جاپدا ای نہیں سی پئی کدی ایس ٹبے تے کوئی ون دا رکھ وی ہندا سی۔ ہاں پٹواری دے کاغذاں وچ ضرور اک تھانویں لکھیا ہویا اے۔ "ونی آلا ٹبہ"



Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels