Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> پرکھ پڑچول >> 'ہور نِک سُک' بارے کجھ وچار

'ہور نِک سُک' بارے کجھ وچار

فرحت مشتاق
May 5th, 2009
    محمد آصف خاں ہوراں دا ناں پنجابی ادب وچ کسے جان پچھان دا لوڑونڈ نہیں۔ اوہ پاکستان پنجابی ادبی بورڈ دے سیکریٹری، کہانی کار، کھوجی، پارکھ ادب دے اُستاد تے رسالے دے مدیر رہے نیں۔ اوہناں دیاں خدمتاں تے کم دے کھلار نُوں مُکھ رکھدیاں ہوئیاں اسیں آکھ سکنے آں کہ اوہ اپنی ذات وچ اک ادارے دی حیثیت رکھدے سن۔ کیوں جو پنجاب دی تاریخ اوہدے ناںلپی دیاں شکلاں ساڈی تہذیب دے گن تے تصوف اُتے جنی اوہناں دی ڈونگھی نظر سی، اوہ سمکالیاں کول نہیں لبھدی۔ اوہ گُناں دی گتھلی سن پرا وہناں دا سبھ توں وڈا کارنامہ پنجاب دی تہذیبی شناخت نوں اجاگر کرنا ایں۔ا یسے پریت نے اوہناں دیاں صلاحیتاں دیاں واگاں ادبی کماں دی تھاویں علمی کارنامیاں ول موڑ دتیاں۔ ایتھے اسیں اوہناں دی لکھت ''ہور نِک سُک'' دا ویروا کرنے آں۔ ایس لکھت وچ لکھے لیکھاں دے سرناویں ایہہ نیں 'سیت سندھو، واپیک، پنجاب دے کجھ ہور ناں، پنجاب ناں کدوں توں، ہیر و گلفی لپی،خروشٹی لِپی، ٹیکسلا یونیورسٹی، نالندا یونیورسٹی، ملیر، پرائمری پدھر تے ماں بولی، شیکسپیئر تے پنجابی، شاہ حسین بارے کتاباں تے کشف المحجوب دا پنجابی ترجمہ نیں۔

    ''سپت سندھو'' وچ اوہناں لکھیا اے کہ پنجاب توں پُرانا ناں ''سپت سندھو'' اے جیہڑا ''رِگ وید'' دسیا گیا اے۔ سپت سندھو دا مطلب اے اے ست دریاواں دی دھرتی۔ ایتھے ایہہ گل وی گوہ گوچری اے کہ سنسکرت دیاں کئیاں کتاباں وچ پنجاب لئی لفظ واہیک ورتیا گیا اے۔ پر ''رگ وید'' وچ ایہہ لفظ نہیں لبھدا۔ سبھ توں پہلوں پاننی نے ایہہ لفظ گرامر دی پہلی کتاب ''اشٹادھیائی'' وچ ورتیا اے۔ ''اشٹا دھیائی'' وچ گرامر دے اصول دسے گئے نیں۔ پاننی دے دسن موجب ''واہیک'' لفظ ''بہی'' دھاتوں توں نکلیا اے جیس دے معنی ہن مذہبی کٹرپنے توں آزاد علاقہ۔ ''مہا بھارت'' وچ دسیا گیا اے کہ بیاس لاگے وہی تے ہیک دو بھوت رہندے سن جیہناں دی اولاد نوں واہیک کہیا جاندا اے۔ پر پنجاب دے ایہہ ای ناں نیں سن سگوں ہور ناواں دا ویروا وی لبھدا اے۔ جیہدی تفصیل ایویں ایں۔

1۔    ایہناں ساریاں توں بعد دو نتیجے لبھدے نیں؟ اک ایہہ وے پئی ساڈی دھرتی نوں سنسکرت وچ پنج ند آکھیا ویندا اے۔ تے دوجا ایہہ وے کہ جدوں فارسی مسلمان ایتھے اآئے تاں اوہناں نے پنجاب نال رکھ دتا۔ پہلی وار شاہ نعمت اللہ ولی نے پنجاب دا لفظ ورتیا اے۔ ''ہورنِک سُک'' وچ لکھیا اے۔

    ''پنج ند بارے گل کر دیا البیرونی دسدا اے کہ جدوں ترمذ لاگے ستو دریا اِک مِک تھی ویندے اتے بلخ دا دریا (جیھوں) بن جاندے ہن تاں اوہناں نوں ست دریا یعنی سپت سندھو دا ناں دِتا جاندا اے'' (١)

    لپیاں دی تاریخ تے قسماںبارے کھوج کرکے پڑھن پاراں لئی ایہہ کم ہور اسان کر دتا۔ لپیاں دیاں زیادہ مشہور قسماں تن نیں۔ ''ہیروگِلفی لپی''اج توں تن ہزار سال ق م یاں ایس توں ولی پہلوں ہوند وچ آئی۔ ایہدیاں اگے دو قسماں نیں اک توں ہیرا تک تے دوجی نوں ڈیموتک آکھدے نیں۔

    ''خروشٹی لپی'' عربی، فارسی، پنجابی طرح سجیوں کھبے لکھی جاندی اے۔ خروشئی لپی وچ کل 33 مصمتے ہن جد کہ آرامی وچ 22 ہن خروشی لپی وچ واول اکو ای سی باقی چار وا دھے کر کے بیائے گئے چین دے لوک تصویری لپی راہیں اپنا کم ساردے سن۔ جیویں جیوں وقت لنگھدا گیا۔ ایہہ لپی تصویری، تصوری تے صوتی علامتاں دا مرکب بن گئی۔ لپیاں دی ایہہ کھوج بہت پرانی اےں۔ جیس توں اسیں پارکھ دی کھوج دا اندازہ کرسکنے آں اصل وچ لپیاں بارے اپنی ڈونگھی کوجھ دا کارن ایہہ سی کہ پنجابی لپی نُوں وی ایہناں اصولاں نو ں مُکھ رکھ کے مکمل کیتا جاوے۔ اوہ خروشی لپی دے سرناویں ہیٹھ لکھدے نیں۔

    ''خروشٹی لپی تے آرامی لپیاں دے گیارہ اکھر آپو وچ رلدے ملدے ہن اےسے پاروں ایہہ من لیا گیا اے کہ آرامی لپی وچ وادھے گھاٹے کر کے خروشٹی لپی نوں گھڑیا گیا ہائی'' (٢)۔

    ٹیکسلا تے نالندا یونیورسٹی'' دی تاریخ ول جھاتی پاوندے آں تاں سانوں پتہ لگدا اے پئی ایہدا ناں سنسکرت ''تک شلا البیرونی نے تاکشر تے المسعودی تک دیش دی راج گدی آکھدا اے۔ رہی گل نالندا یونیورسٹی دی تے جتھے اج اسلامیہ کالج پشاور تے پشاور یونیورسٹی اے اوتھے نالندا یونیورسٹی ہوندی سی۔ گیتا بادشاہ اک ہندو سن جیہناں دی سربراہی وچ ایہہ نظام چلدا سی۔ اک ہور شے جیہڑی گوہ گوچری اے اوہ ایہہ وے کہ ایہہ یونیورسٹی بدھ دھرم دے ''مہایاں'' دے نال تعلق رکھدی سی ''ہورنِک سُک'' (نالندا یونیورسٹی دے مضمون) وچ اوہناں تاریخ دے اک واقعے ول اشارہ کیتا اے۔

    ''بختیار خلجی تے ایس دیاں فوجاں نے ایس یونیورسٹی نوں قلعہ سمجھیا تے ڈھے ڈھیری کر دتا۔ پنچویں صدی وچ شروع ہون والی نالندا یونیورسٹی اک بھلیکھے پاروں بارھویںوچ تھیہ وچ وٹ گئی'' (٣)

    ''پرائمری پدھر تے ماں بولی'' دے سرناویں ہیٹھ اوہناں لکھیا اے اللہ تعالیٰ قرآن مجید وچ ارشاد فرماندا اے ''تے اسماناں تے زین دا پیدا کرنا تے تہاڈیاں بولیا دا تے تہاڈے رنگاں دا وکھو وکھرے ہونا اوہدیاں نشانیاں وچوں ایں''

    اسی جدوں تاریخ ول جھاتی پاوندے آں تاں سانوں پتہ لگدا اے پئی پرانے زمانے وچ مائیاں بولی توں اندازہ کر دیا نیں کہ ایہہ بندہ اپنا ایں یا پرایا۔ اویری بولی ہون کرکے اوہ پردہ کر لیندیاں سن۔ ایسے طرح ماں بولی کھس جان نال نہ صرف بندہ اپنی دھرتی توں دور ہوجاندا اے سگوں اپنی تہذیب، روایات تے اصل توں وی کٹ کے رہ جاندا اے۔

     محمد آصف خان ہوراں دے آکھن موجب:
    1835ء وچ لارڈ میکالے نے آکھیا سی کہ ایہناں کولوں ایہناں دی بولی کھولوو تے ایہناں دا سب کجھ آپے کھس جاوے گا۔ ماں بولی نوں سکولاں وچ لیاون لئی وزیراعظم بھٹو نے اک پالیسی بنائی پر ویلے نے اوہدا ہتھ نہ پھڑیا۔ سیانے وی ایہو آکھدے نیں کہ پرائمری پدھر دی تعلیم جے ماں بولی وچ دتی جاوے تے سکولاں وچوں بچے نسن دی شرح گھٹ جاوے گی۔ جدوں اسیں دوجے ملکاں دے تعلیمی نظام ول جھاتی پاوندے آں تاں سانوں پتہ لگدا اے پئی باتی کامیاب ملکاں وچ پرائمری پدھر تے ماں بولی دی تعلیم دین دی شرح100 فیصد اے تے یو این او دی کھوج مطابق پاکستان وچ پرائمری پدھر تے تعلیم دی شرح 11 فیصد اے تے ایہنوں ودھا کے اسیں26 فیصد بنا لیا اے جیہدے وی ساڈے ساہمنے نیں۔

    ''پرائمری پدھر دے مضمون وچ آصف خاں ہوریں کہندے نیں ''پرائمری پدھر ایہو جیہی اے جتھے جے ماں بولی راہیں تعلیم دتی جاوے تاں اوہدا فہم کھُلدا رے۔ اوہنوں رٹا لاون دی عادت نہیں پیندی۔ ایہو سیانے کہندے نیں۔ ایہو گل یونیسف نے آکھی پراوکڑ ایہہ ہے کہ ایہو گل ساڈے تعلیمی ماہراں دی سمجھ وچ نہیں آوندی پئی '' (٤)

    پر جے ایہہ سلسلہ ایوں ای چلدا ریا ے خطرہ اے کہ ساڈے کولوں ساڈی ماں بولی کھوہ لئی جاوے گی۔ شیکسپیئر بہت وڈا ڈرامہ نگار اے تے وارث شاہ نوں وی پنجاب دا شیکسپیئرآکھدے نیں ایہدی وجہ وی ایہو ای اے کہ وارث شاہ تے شیکسپیئر نے جناں وی کم کیتا اپنی ماں بولی وچ کیتا ایس لئی تاریخ وچ اوہنا دا ناں ہمیش زندہ رہے گا۔

    ''کشف المحجوب پنجابی'' شریف صابر دے کیتے پنجابی ترجمہ بارے بحث اے۔ ایہدے وچ اوہناں شریف صابر دے کم نوں سراہیا اے کہ اوہنا کیویں تصوف ورگے اوکھے موضوع دا ترجمہ کر دیاں فارسی دیاں اصطلاحواں نوں پنجابی رنگ دتا اے۔

    ایہہ گل سہج سبھا آکھی جاسکدی اے کہ اوہناں دے ایہہ لیکھ پڑھن مگروں ماں بولی بارے اعتماد ودھدا اے کہ اوہ اپنی ڈونگھی علمی روایت دے وراث ہن، قاری نُوں ایہو اعتماد دیونا محمد آصف خان ہوراں دے جیون دا ست سی۔









حوالے


1۔    محمد آصف خان ، ہورنک سک (لاہور، پاکستان پنجابی ادبی بورڈ، 2000ئ) 22۔
2۔    محمد آصف خاں     56
3۔    محمد آصف خاں    74
4۔    محمد آصف خاں    82

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels