Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> پرکھ پڑچول >> اُنیہوِیں صدی دی پنجابی شاعر ۔۔۔ پِیرو پریمن

اُنیہوِیں صدی دی پنجابی شاعر ۔۔۔ پِیرو پریمن

مقصود ثاقب
November 29th, 2008

پِیرو دا سنیہا گلاب داس کول اپڑیا تاں اوہدے کئیں چیلے جان لئی تیار ہو گئے۔ گُلاب داس نے آپنے دو بڑے ای ہِمتی تے سیانے چیلیاں چیت سِنگھ تے گُلاب سِنگھ نُوں ایہہ کم سونپیا۔ ایہناں بڑی بہادری تے سمجھداری نال ایہہ کم توڑ چڑھایا۔ پِیرو آپنے مرن تائیں گُلاب داس دے ڈیرے رہی۔ ایہہ سارا ویلا کوئی دس ورھے بَندا اے۔ ایہناں دساں ورھیاں وِچ اوہ گُلاب داس دی چیلگی، آپنی سمجھ سنجان تے ورت ورتارے پاروں ماتا اکھوائی۔ آپنے جیونے دے انت تائیں اوہ تھلڑے میلاں دے ماڑے مِدھے تے وانجے لوکاں دی پِیر ہو گئی۔ اوہدے پردہ کر جان مگروں وی سوانِیاں اوہدی قبر تے حاضری دیون آوندِیاں۔ اِک حوالہ ایہہ وی لبھدا اے جو اِک واراں گُلاب داس کول دو زنانِیاں آئیاں جیہڑیاں کہ کنجرِیاں سن۔ اوہناں گُلاب داس توں پِیرو دی قبر تے دیوا بالن تے ساری رات نچ گوں کے چونکی دین دی اجازت منگی۔ ظاہر اے اوہناں نُوں ایہہ اجازت دے دِتی گئی۔ پِیرو دی فوتگی 1872 وِچ 40 سال دی عُمرے ہوئی۔ پِیرو دا گُلاب داس نال کیہ رِشتہ سی؟ اوہ دوویں اِک دُوجے دے گورُو تے چیلہ سن یا عاشق ۔۔۔ ایہدا فیصلہ اِک نِکی جیہی گل کر کے اسیں تُہاڈے اُتے ای چھڈ دیندے آں۔ گُلاب داس پِیرو دے مرن پِچھوں اِک ورھا ای ہور جِیویا۔ اوہنے آپنے چیلیاں نُوں دس دِتا ہویا سی بئی اوہنوں مرن مگروں ساڑے کوئی نہ، سگوں اوسے تھاں دب دِتا جاوے جِتھے پِیرو دبی گئی اے۔ اوہ مریا تاں چیلیاں نے اوہدی خاہش مُوجب اوہنوں پِیرو دی قبر وِچ ای دب دِتا۔ صاف گل اے جو ایہہ پک اِکلے گُلاب داس دا ای پکایا ہویا نہیں سی، ایہدے وِچ جیوندی جانے پِیرو نے وی ہاں رلائی ہوئی سی۔ پھیر ایہہ جو پِیرو دے ناں نال پریمن وی تاں لگا ہویا اے۔ اوہ کیہدی پریمن؟ جے رب دی وی آکھیے تاں ربی پریم اِنسانی پریم توں باہرا نہیں ہے۔ اصل وِچ ایہہ اِنسان نال اِنسان دے پیار دا ای پسارا اے۔ کُل اِنسان تے کُل قُدرت نُوں اِک کردا ہویا۔

تواریخی پکھ توں پِیرو دا زمانہ ڈھیر اُچیچ والا اے۔ اوہدے زمانے پنجاب دا ایتھاواں راج ٹُٹدا پیا اے تے کالونی گیر انگریز راج اوہدی تھاں سانبھدا پیا اے۔ تواریخ دا ایہہ لہاء چڑھاء اصلوں اوہدِیاں اکھاں ساہویں پیا ہوندا اے۔ اوہ جِس ویلے شاعری کردی پئی اے اوسے ویلے ہاشم شاہ، احمد یار، قادر یار تے امام بخش ہِیر رانجھا، سسی پُنوں، شیریں فرہاد، سوہنی مہینوال تے مرزا صاحباں دے قِصے وی لِکھدے پئے نیں۔ شاہ محمد جنگ ہِند پنجاب والا وی ایسے زمانے ای ہویا اے۔ ایہناں سارے ناواں نال پِیرو پریمن دے ناں دی گین کیوں نہیں ہو سکی۔ ایہہ پُچھ وی پڑچول منگدی اے۔ تواریخ دے لہاء چڑھاء دا پِیرو پریمن دی شاعری اُتے پرچھاواں وی پڑچول گوچرا اے۔ ایہدے لئی اِک تاں پِیرو دی ساری شاعری لبھن دی لوڑ اے دُوجا اوہنوں سودھن سوارن تے پڑھن گوچرا کرن دی۔

پِیرو سانوں آپنی شاعری وِچ اِک تاں آپنی پچھان دا آہر کردی وکھالی دیندی اے۔ دُوجا لوکاں تے سماج نال جو اوہدا واہ ورتن رہیا اے اوہدے بارے پُچھاں جگاندی ساہمنے آوندی اے۔ اوہدے جیونے تے اوہدی شاعری توں اسیں اوس ویلے دی پنجابی عورت دے ماملے سمجھن دا چارہ کر سکدے آں۔ پِیرو نے ماں بولی پنجابی وِچ شاعری کیتی اے۔ ایہہ گُرمُکھی اکھراں وِچ ہتھ لِکھی لبھدی اے۔ سرناواں اے ''کافیاں پِیرو پریمن۔'' ایس ہتھ لِکھی وِچ پِیرو دِیاں کُل اِک سو تے سٹھ کافِیاں نیں۔ ایہہ سارِیاں لے بند نیں۔ ایہناں دی واج نِگر تے جذبے وِچ رچی ہوئی اے۔ پِیرو دے کلام وِچوں سانوں گُلاب داسی انگ دی تھاں گوربانی تے خاص کر فرید بانی دا پرچھاواں گھنا نظریں آوندا اے۔ ہُن تائیں اوہدے کلام دِیاں دو ہتھ لِکھیاں لبھ سکِیاں نیں۔ سارا کلام سنگلی بند اے ایس کر کے پڑھنا اوکھا اے۔ اِک کتاب وِچ 160 کافیاں نیں جیہڑیاں چھ سطرِیاں نیں۔ ایہہ گُلاب داس ہوراں دے چیلے کاہن داس دِیاں اِکٹھیاں کیتیاں ہوئیاں نیں۔ دُوجیاں کافیاں گِنتی وِچ 30 نیں، ایہہ چار سطرِیاں نیں۔ ایہناں نُوں وی کاہن داس نے ای پِیرو دے مرن توں سال مگروں اِک تھاں کیتا اے۔ آکھیا جاندا اے جو ایہہ چار سطرِیاں کافیاں پِیرو لہور وِچ مُجرا کردیاں گاوندی ہوندی سی۔ ایہناں وِچ اوہدی آپنی بھیڑی حیاتی وِچوں نِکل کے بھگتی دا راہ اپناون دی سِک اُجاگر ہوندی اے۔ پھیر جدوں اوہنوں گُلاب داس مِل جاندا اے تے ایہدے نال جیہڑی اوہدی روح ٹھردی اے راضی ہوندی اے اوہدا جھلکار وی اوہدِیاں کافِیاں وِچوں لبھدا اے۔ اوہ گُلاب داس نُوں سارے سنتاں فقراں تے ہور مذہبی ہستیاں توں اُچا تے سُچا سمجھدی اے۔ چھ سطرِیاں اِک سو سٹھ کافیاں وِچوں اِک سو بتی کافِیاں اوہدی ہڈ ورتی بیان کردِیاں نیں۔ رہندِیاں اٹھائی کافیاں وِچ پِیرو رب دے اِک ہوون دی دلیل نال مذہبی دھڑے بندِیاں نُوں بھنڈدی اے۔ اوہ آپنے دوالے پھیلی مذہب، عقیدے تے عمل دی ون سوَن دے تت نُوں آپنے اندر سانجھا کر کے گالدی اے۔ اوہ وکھ وکھ دھرماں دِیاں اُسارِیاں حداں نُوں گاکھدی پڑچولدی اے تے بڑی سپھلتا نال سارے دھرماں فِرقیاں دا تروڑ اُساردی اے۔ ایس تروڑکاری نال ای اوہ جنی دی اندرلی ہستی دی بُنتی کر کے ساہمنے لیاوندی اے۔ اوہدی شاعری دا سارا رنگ ڈھنگ تے بنت بُنتر پنجابی دے وڈے تے پکے شاعراں والی اے۔ ایہہ پِیرو دا آپ بھرواسہ اے، جیہڑا سانوں لِکھن والِیاں جنِیاں وِچ چھیتی کیتیاں نظریں نہیں آوندا۔ اک اجیہے ویلے جدوں فیوڈل وسیب جَنِیاں نُوں اُکا مِدھ کے رکھدا پیا اے۔ اوہناں نُوں جمدیاں مار مُکاندا اے، جیوندی جانے ساڑ سواہ کردا اے، پردیاں اوہلیاں نال اوہناں دے ساہ سُوتدا اے، اوہناں دی ویچ وٹک کردا اے۔ پِیرو دا جیون تے اوہدی شاعری نار ہوند نُوں اُگھیڑدی پئی اے، نار ہوند دی دس پاوندی پئی اے نر پردھان سماج نُوں ویہار نُوں بھنڈدی تے رددی پئی اے۔ اوہ آپنے ویلے دے تِناں دھرماں توں اِنکاری اے۔ اوہ آکھدی اے ایہہ تِنے دھرم نر پردھانگی دے حق وِچ وگدے نیں۔ اسیں آپنی تھاں نر پردھانگی دا ویروا کرئیے تاں ایہہ مایا مِلکھ دے سِر اُتے اُسری ہوئی اے۔ ساری مَل مِلکھ نر دی اے۔ نر نے جنی نُوں وی مِلکھ وِچ ڈھالیا ہویا اے۔ جنی دی آپنی ہوند کوئی نہیں۔ جیویں مِلکھ دی ہوند اوہدی مالکی وِچ اے سگواں ای جنی دی ہوند آپنے مالک دی مِلکھ ہوون وِچ اے۔ دھرم ایس ورتارے نُوں دلیل بند کردے نیں تے جائز ثابت کردے نیں۔ پِیرو دھرماں تے جنا ہوند نُوں اِک کر کے ویکھدی اے۔ ایہہ اوہدی ساؤدھانی اے، سیانپ اے تے سماج دی ڈُونگھی سُرت اے۔ اوہ نتارا کردی اے جو جنے تے دھرم دی سانجھ ای جنی تے سماج دے دُکھ دا کارن اے۔ اوہ دھرماں تے میلاں دی ونڈ نُوں وی مالکی وال جنے دے کھاتے پاوندی اے۔ پِیرو آکھدی اے ایہہ جنا ہوند ای اے جِس دھرماں دی مرداوِیں نشان گھڑت کیتی اے تے جنی نُوں دھرم دے دائریوں باہر کڈھ دِتا اے۔ دھرم اُتے سارا حق جنے نے آپنے ہتھ رکھیا ہویا اے۔ جنی نُوں باندھ رکھن لئی جنا ای ہے جو دھرم دی ورتوں کردا اے۔ پِیرو مُسلماناں دے ختنیاں، ہِندواں دِیاں بودِیاں تے جنجواں، تے سِکھاں دے کچھیاں نُوں تِناں مذہباں دی وکھ وکھ مرداوِیں سنجان آکھ کے ساہمنے لیاوندی اے۔ اوہ آپنی اِک کافی وِچ مُسلماناں نُوں پئی آکھدی اے، ''تُہاڈا مذہب پیتلا اے، تُسیں آپنے ختنیاں تے مُچھاں اُتے تِڑے پِھردے او۔'' (کافی 40) ہِندواں بارے لِکھدی اے، ''تُسیں ہِندُو او کیوں جو تُسیں کُوڑی کرنی نال جُڑے ہوئے او/ تُسیں رب دی بے حد ہستی نُوں وسار بیٹھے او۔'' (132) جنی کون اے؟ اوہ تاں ایہناں دوواں ونڈاں وِچ نہیں آوندی۔ اوہدے کولوں تاں ایہناں مذہبی نشانِیاں وِچوں کوئی اِک وی نہیں۔ '' سِکھ او تاں تُسیں سِکھ مت اُتے عمل کرو نہ کرو۔۔۔۔۔۔ تُہاڈا کچھا پایا ہوون ای بتھیرا اے۔''(کافی 136) ایہناں گلاں دے چانن وِچ اوہ کافی نمبر39 وِچ پُچھدی اے ''جدوں تُہاڈے مذہب وِچ جنی دی تھاں ای کوئی نہیں تاں پھیر مینوں کیوں ایہدے وِچ دھرُوندے او؟'' کافی 136 وِچ آکھدی اے رب وشال اے اوہ کوئی وِتکرا نہیں کردا اوہدے لئی سبھ ساویں نیں۔'' پِیرو جَنیاں نُوں سُنا کے کافی نمبر 40 وِچ کہندی اے، ''رب نے ہر جی کامل بنایا اے، ایہہ تُساں ای اوہدی برخلافی کیتی اے۔ میرا تُہاڈے نال کوئی رِشتہ ناطہ نہیں۔''

ایہناں گلاں توں اسیں سوکھے ہتھیں ایہہ سِٹہ تاں کڈھ سکدے آں جو مذہبی ونڈ وِتکرے جَنیاں دی دین نیں، کیوں جو ایہناں نال بُہتا نر ہوند دا ای اِقرار ہوندا اے۔ پر سانوں مذہباں دھرماں وِچ نار ہوند اُکا غیرحاضر وی وکھالی نہیں دیندی۔ مذہباں راہیں نار انگاں دی پُوجا وی ہوندی اے تے سمولچے نار سریر نُوں وی مان مریادا دِتی جاندی اے۔ نار ہوند توں ڈر تے سہم وی مذہباں نُوں چمبڑیا ہویا وکھالی دیندا اے۔ خیالی پدھر اُتے تاں ہے ای، باقاعدہ مذہبی نشاناں دے طور اُتے وی ہے۔ نار ہوند دی ایہہ حاضری حقیقی سماجی ورتاریاں توں مذہباں وِچ گئی اے کہ مذہباں وِچوں سماجاں وِچ اُتری اے؟ اِکو ویلے ایہناں دوواں شکلاں نُوں کھریاں منیا جا سکدا اے۔ پِیرو جے جنی ہوند نوں جگت ہوند ثابت پئی کردی اے تاں نِرا آپنی جنی ہوند نال نہیں پئی ثابت کردی۔ جے نِرا جنی ہوند نال ای ایہہ سچ نِترنا ہووے ہا تاں دُنیا وِچ جنی ہوند نہ اودوں گھٹ سی نہ اوس توں پہلاں تے نہ ای اج اوس توں مگروں۔ کِنیاں کُو جنِیاں نیں جیہڑیاں پِیرو واکن یا عِشق کہانِیاں دِیاں نار پاتراں واکن ایہہ سچ پُن نتار سکِیاں نیں۔ ایس سچ دی کنی دا جنی ہوند وِچ ہونا نہیں اِنکاریا جا سکدا، پر ایس کنی دے سِر اُتے ہُنگارے دا کال وی اکھوں پروکھا نہیں کیتا جا سکدا۔ پِیرو دے نال واپری اوہنوں ''کل'' وی بنا سکدی سی۔ پنجابی واراں والی ''کل'' جیہڑی نارد نُوں اِنسانی گوشت کھان تے لہو پِین دی ونگار پائی رکھدی اے۔ مطلب نر ہوند دی باندھ رہ کے جنی آپنی جنی ہوند دے سروپ نُوں وحشت ناک بنا کے جنے دی بانہہ بیلی وی بن سکدی اے۔ جنی دے کل رُوپ نُوں جنی دی ازادی نہیں آکھیا جا سکدا۔ ایہہ وی اوہدا جنے دی غُلامی دا ای اِک رُوپ اے، سگوں کرُوپ آکھنا چاہیدا اے۔ نار ہوند نر ہوند دی غُلامی وِچ پھسی ہوئی اے۔ اوہنے آپنی ایس غُلامی نُوں قبولیا ہویا اے۔ اوہدا آپنی ایس خانے بندی اُتے زور اوہنوں ازادی نہیں دوا سکدا۔ آپنی ازادی واسطے تاں اوہنوں ایس خانے بندی توں اُتے اُٹھنا پونا اے۔ پِیرو ایس خانے بندی توں اُتے اُٹھی اے۔ اوہنے نِرا مذہبی خانے بندِیاں ای نہیں ویکھیاں ایہناں نُوں سماجی درجے بندِیاں نال وی جوڑ کے ڈِٹھا اے، تاں ای اوہ بُلھے شاہ ہوراں دے ایس آکھن مُوجب نِتری اے:

میں بے قید میں بے قید
نہ روگی نہ وید

اوس آپوں ہوکا دے کے آکھیا اے:

سائیں ہمیں اجات ہے نہ ہِندو تُرکا
جنم مرن تے باہرا، نہ ناری پُرکھا
حداں پرے بے حد ہے، نہیں حداں ماہِیں
پِیرو گُرو وکھاوسی، ایوں دِکھے ناہیں

ایہہ گُرو کون اے جیہدی پِیرو ایس کافی دے انتلے انترے وِچ دس پاوندی کھلہی اے؟ اوہدی ایہہ دس کیہناں لئی اے؟ آکھن نُوں ایہہ گُرو گُلاب داس ای ہے پر جے گُلاب داس اے تاں ایہہ ساریاں نُوں کیوں نہیں لبھ پیندا؟ اوہدے چیلیاں نُوں لبھ پیا ہویا سی؟ جیہڑے اِک مُسلمان مال زادی دے ڈیرے آون نال آپنے گُرو دا ساتھ چھڈ گئے سن۔ پھیر پِیرو ویلے لکھاں کیہ کروڑاں جنِیاں سن جیہڑِیاں مایا مِلکھ دے سِر اُتے اُسری نر ''میں'' دِیاں پائیاں ہِندو تُرک، جنم مرن تے ناری پُرکھ دِیاں ونڈِیاں نُوں ہِک نال لائی بیٹِھیاں سن۔ گُرواں پِیراں تے اوتاراں پیغمبراں دی مانتا وی کردِیاں سن چڑھاوے وی چاڑھدِیاں سن تے نذراں نیازاں وی دیندِیاں سن۔ آپنی جنی ہوند نُوں اوہناں نر ہوند دے ناویں لایا ہویا سی۔ نر ہوند دی پتی برتا دے ناں اُتے پُوجا وی کردِیاں سن تے نر ہوند دِیاں کھیتِیاں وی بنِیاں ہوئیاں سن۔ پھیر پِیرو والا گیان اوہناں نُوں وی کیوں نہ ہویا۔ اوہ ایس لئی نہ ہویا جو اوہ مالکی وال نر دی ملکیت سن، ملکیت ہو کے اوہدی مِلکھ پالدِیاں سن، اوہدی مایا مِلکھ سانبھدِیاں تے کُنجدِیاں سن۔ نر ولوں آپنی ہوند دے اِنکار نُوں سانبھن کُنجن دے آہر نال آپنی تھاویں اقرار بناون وِچ رُجھِیاں ہوئیاں سن۔ پِیرو دا گُرو گُلاب داس نہیں ۔۔۔عِشق ہے۔ ایس عِشق نے ای پِیرو نُوں گُلاب داس وکھایا اے۔ جے پِیرو نُوں عِشق نہ ہوندا، اوہدے اندر آپنی بے حد ہوند ویکھن دی کنی نہ جاگدی تاں اوہنوں گُلاب داس کِتھوں دِس پینا سی۔ اوہنوں گُلاب داس دی آکھی ایہہ گل کِتھوں سمجھ آ جانی سی جو سچا آنند سچی خوشی اوہ ای ہے جو اِنسان نُوں اوہدِیاں حِساں راہیں لبھدی اے۔ پِیرو تے گُلاب داس دا اِک دُوجے نال عِشق سی۔ اوہ ناری پُرکھ دی ونڈ نُوں تروڑ کے اِک ہوند ہو گئے ہوئے سن تاں ای اوہناں دے سریر اِک قبرے سما سکے۔

گل ڈھیر لمیری ہو گئی اے۔ اسیں اُنج وی گھنبیر گل توں کاہلے پینے آں، میں تُہانوں واہوا سارا تسیہا دِتا اے۔ ایہدی معافی چاہوناں پر ہو سکدا اے پِیرو دِیاں دو چار کافیاں سُنیاں تُہاڈا تھکیواں کُجھ گھٹ جائے :

آؤ مِلو سہیلیو رل مسلت کرئیے
بَھے سمند اتھاہ ہے کہہ کِس بِدھ تریئے
پِیرو نام جہاج ہے گُر کھیوٹ میرا
پون پریم چلاوسی پار ہوسی ڈیرا

پِیرو بندیئے جاگ لے ہُن جاگن ویلا
ایسے جنم مِلاوڑا پِھر ہوءِ نہ میلا
سبھ دوں نیڑے سائیاں میں پاءِ نہ لِیتا
سوہ نام پُکارا میں چِت نہ کیتا

پِیرو بندی جاگ لے کیوں نِیندے سوئی
سِر دا سائیں وسار کے کیوں گافل ہوئی
لیکھا دینا آوسی پِھر اوکھی ہوسیں
وت نہ کِسے چُھڈاونا بھر اَ جُھو روسیں

سائیں ہمیں اجات ہے نہ ہِندو تُرکا
جنم مرن تے باہرا نہ ناری پُرکھا
حداں پرے بے حد ہے نہیں حداں ماہِیں
پِیرو گُرو وکھاوسی ایوں دِکھے ناہیں

پِیرو سائیں موجود ہے سو سبھنِیں تھائیں
میں بِنا نہ اوس دے اوہ میں بِن ناہیں
نہ کہیں تے وِچھڑی نہ کرساں میلا
کھاب جیویں سبھ جانیاں آپے گُر چیلا

چل نی پِیرو چلیے جہہ سادھو رہتے
سُنیئیں بچن چِت لاءِ جو رسنی کہتے
سُن کر بچن وچاریئے ہوءِ جنم سوہیلا
جِتھوں ابل وِچھڑے ہوءِ تِتھے میلا

پِیرو عمل سچ دے میں کِھیوی کیتی
نام صُراحی عمل دی میں بھر بھر پِیتی
نواجاں روجے چُھٹ گئے مستانی ہوئی
سَوہ آپے جان کے میں آپے سوئی

پِیرو سائیں میں مِلا داس گُلاب امیر
گُر ہِندن کو آپ ہے ار تُرکن کو مِیر
سُورج سم پرکاسیا سوں ستگُر میرا
جان نَ کوئی سکدا اگیان ہنیرا

پِیرو نال کُچجیاں میں چج نہ لِیتا
ویلا پِچھے وِیتیا میں کُجھ نہ کیتا
اوڑک ویلا ویکھ کے ہُن پچھوتانی
ہِیرا میرا جنم سی میں قدر نہ جانی

پِیرو کُوڑ کٹُنب دا کو سنگ نَ جانا
وِچھڑے پھیر نہ مِلن گے جیوں تُٹا تانا
نہ کو پیکے ساہورے نہ رکھیاں سیاں
بیڑی کیرے پُور جیوں سبھے کِھنڈ گئیاں

پِیرو پِیا اُجلا میں سُودر ناری
پِیا مے گُن بُہت ہے میں اوگنہاری
جیہنِیں گُنِیں سوہ پائیے میں گُن نہ کوئی
ہوءِ نمانی میں پِھراں سوہ دئے نہ ڈھوئی

پِیرو کہے سہیلیو میں جنم گوایا
اوہ سوہ سوہنا میرڑا میں نظر نہ آیا
جیہنِیں گُنِیں سوہ راویئے میں گُن نہ پلے
جُوئے وانگوں ہار کے ایس جگوں چلے

پِیرو خود خُداء کی ہَوں طالب ہوئی
نہ ڈِٹھا مُسلمان کوء نہ ہِندُو کوئی
پِیر فقیر اولِیے سبھ ہوندی پھاسی
داس گُلاب بے حد ہیں میں تِس کی داسی
۔۔۔۔۔۔۔۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels