Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> پرکھ پڑچول >> اُنیہوِیں صدی دی پنجابی شاعر --- پِیرو پریمن

اُنیہوِیں صدی دی پنجابی شاعر --- پِیرو پریمن

مقصود ثاقب
November 19th, 2008

پِیرو گُرو وکھاوسی ایوں دِکھے ناہیں
اُنیہوِیں صدی دی پنجابی شاعر --- پِیرو پریمن

پِیرو پریمن نُوں اج اسیں پنجاب دی پہلی شاعر جَنی آکھ کے چیتے کرن جُڑے آں۔ چلو جِنا چِر ساتھوں ایس پکھ توں پنجابی شاعری دی پڑچول نہیں سَردی اونا چِر پِیرو پریمن نُوں ای پنجابی دی پہلی شاعر بی بی من لیندے آں۔ پِیرو دا جنم 1832 دا دسیا جاندا اے۔ ایہہ ویلا اُنیہوِیں صدی دا پہلا ادھ بَندا اے۔ پُوری صدی وِچ پنجاب دِیاں چار جَنِیاں ہور وی نیں جیہناں آپنی ماں بولی وِچ شاعری کیتی اے۔ پروفیسر دِلشاد ٹوانہ ہوراں اہناں دے ناواں تے ویلے دی اِنج دس پائی اے:

1۔ ففل خاتون حِفظانی بلوچ (800۔۔1870)،

2۔ جیون خاتون نِکمی (835۔۔93) ،

3۔ بی بی مخفی (872۔۔?) تے

4۔ عائشہ بی بی (823۔۔1913)

اہناں وِچوں بلوچ تے نِکمی دوویں بھیناں سن۔ ایہہ ڈیرہ غازی خاں دے کِسے رج کھاندے ٹبر وِچوں سن۔ بی بی مخفی مُلتان دی اِک پردے دار خاتون سن۔ عائشہ بی بی مشہور پنجابی شاعر مولوی عبدالستار ہوراں دی صاحبزادی سن۔ اہناں دی شاعری بارے آکھیا جاندا اے جو عورتاں نال ہوون والِیاں ودِھیکیاں نُوں نِکھددی سی۔ پہلیاں تِن جَنِیاں دی شاعری وجوگ نُوں سنجوگ وِچ بدلن دی سدھر والی سی۔ پروفیسر ٹوانہ نے اہناں بیبِیاں دا اوہ ویلا نہیں دسیا جدوں توں اہناں شعر آکھنے چھوہے۔ نہیں تاں خبرے کوئی پِیرو توں پہلاں دی وی نِکل آوے۔ پِیرو پریمن دے ناں دا ٹوانہ ہوراں نُوں پتہ نہیں لگ سکیا۔ کیوں جو ایہہ اوہناں دی کھوج وِچ نہیں لبھدا۔ پیرو پریمن سنے اہناں بیبیاں دے شعر آکھن توں سانوں ایہہ تاں ثبوت ہو ای جاندا اے جو پکے شاعراں دا نار ہوند راہیں بول کے جَنِیاں نُوں آپنی واج چُکن لئی پریرن وی اجایا نہیں گیا۔

پِیرو کِتھوں دی سی؟ ایہدے بارے دو دساں نیں۔ اِک مُوجب پیرو دا پِنڈ چناب کالونی دے کِسے علاقے وِچ سی۔ دُوجی مُوجب اوہ گوجرانولے دے نیڑے تیڑے دے کِسے پِنڈ دی سی۔ گوجرانوالہ وی اِک حساب نال چناب کالونی دے علاقے نال ای کنّی آ جوڑدا اے۔ اصل ناں پِیراں دِتی سی۔ ایتھوں پتہ لگدا اے جو اوہدے ماپے پِیراں فقیراں نال مُحبت رکھن والے سن۔ پِیرو دا ناں اوہدا ماپیاں دی پہلی اولاد ہونا وی ثابت کردا اے۔ ہُن تیک ساہمنے آن والی کہانی سیتی پِیرو اجے سپارہ ای پڑھدی سی جو اوہنوں کوئی مُلاں یا پنڈت پاندھا اُدھال کے لہور لے گیا۔ دو سال نہ پئے تاں اوہ جَنا دُنیا توں جاندا ہویا۔ پِیرو اِکلی ہو گئی۔ پچھانہہ ماپیاں دے اوہ پرت نہیں سی سکدی۔ عُمر وی سی تے اُتوں رج کے سوہنی وی سی۔ نَر پردھان وسیب اوہنوں ان چھوہیا کیویں رہن دے سکدا سی۔ دھکے دھوڑے کھاندی اوڑک چکلے جا پُجی۔ نچن گاون سِکھیا۔ ایتھے ای اوہدی شاعری دا مُڈھ بجھا۔ آکھیا جاندا اے جو اوہ مُجرا کردیاں آپنا جوڑیا کلام ای گنویا کردی سی۔ اِک روایت توں پتہ لگدا اے جو رنجیت سِنگھ دا جرنیل ماکھے خاں اوہنوں ویکھن سُنن آوندا ہوندا سی۔ ایتھوں پِیرو نال رنجیت سِنگھ تے جرنیل الٰہی بخش دی کہانی وی جوڑی جاندی اے۔ جے پِیرو 1832 دی جم اے تے اوہدے لہور پُجن دی عُمر باراں سال اے تاں اوہدے چکلے جان دا ویلا کوئی 1846۔47 دی دس پاوندا اے۔ 1839 وِچ رنجیت سِنگھ پُورا ہو گیا اے۔ اِنج پِیرو دے قلعے اپڑن تے رنجیت سِنگھ ولوں اوہنوں جرنیل الٰہی بخش دے ناویں لان والی کہانی کُوڑ ثابت ہوندی اے تے یا پھیر پِیرو دی جمن تاریخ ہور ڈھیر ساری کھوج منگدی اے۔ ویلے دا ایہہ وان سِدھا کرنا کھوجِیاں پڑچولِیاں دا کم اے تے اوہناں اُتے ای چھڈ دینا چاہیدا اے۔

نچن گاون دے زمانے ای پِیرو تائیں سادُھو گُلاب داس تے اوہدے ڈیرے دی چرچا پُہنچدی اے۔ اوہ سادُھو گُلاب داس نُوں سُنیہا گھلدی اے جو اوہدی بھگت بن کے ڈیرے وِچ سیواداری کرنا چاہوندی اے۔ ایہہ سیوا بھاویں اگ بالن دی ای کیوں نہ ہووے۔ گُلاب داس پِیرو دی درخاس من لیندا اے تے پیرو چکلہ چھڈ کے قصور لاگے چٹھیاں والے ٹُر جاندی اے، جِتھے گُلاب داس دا ڈیرہ اے۔ ایہہ گُلاب داس کون اے؟ ایہدا ڈیرہ کیہ اے؟ جیہدے بِنا پِیرو نُوں کِدھرے ہوردھرے ڈھوئی نہیں دِسدی۔

گُلاب داس دا اصل ناں گُلاب سِنگھ سی۔ اوہ ترن تارن ضلع امرسر دے پِنڈ رٹَول 1809 وِچ جمیا۔ اوہدا پیو ہمیرا ۔۔۔ جٹ قوم دا زمیندار سی۔ گُلاب سِنگھ بھرپور تے تگڑا جوان ہون پاروں مہاراجہ شیر سِنگھ دی فوج وِچ بھرتی رہیا۔ چھیتی ای فوج چھڈ کے اوہ اُداسی سادُھو پریتم داس دا چیلا ہو گیا۔ ایتھے ای اوہ گُلاب سِنگھ توں گُلاب داس ہویا۔ کُجھ ویلا اوہنے نِرملے سادُھواں نال وی گُزاریا۔ گُلاب داس دے بُلھے شاہی پنتھ نال جُڑن دا وی پتہ لگدا اے۔ ایہہ ڈھیر اُچیچی گل اے ایہدا کُھرا نپن دی گھنی لوڑ اے۔ ایہدے توں سار ہوندی اے جو پکے شاعر نِرا شاعری کر کے ای مُکت نہیں سن ہو جاندے سگوں اوہناں آپنے وچاراں مُوجب آپنے مت وی بنائے ہوئے سن تاں جو لوک اوہناں دِیاں دسِیاں سیدھاں اُتے زندگی گُزارن دا چج سِکھ سکن۔ پر دُکھ دی گل اے جو اسیں پنجابی سُلیکھ توں اویسلے ہو کے آپنی پُوری تواریخ جانن توں وی آتر ہو گئے آں۔ ایس تتھ دی کھوج وی کھوجکاراں تے پڑچولِیاں اُتے بھاری ذمے واری پاوندی اے۔ گُلاب داس بارے پتہ لگدا اے جو اوہنے آپنے آپ نُوں کِسے اِک فِرقے، دھرم یا ذات برادری تائیں بند کر کے نہیں سی رکھیا ہویا۔ اوہ ہر ویلے عِلم دی بھال وِچ رہندا سی تے آپنے کڈھے ہوئے تت لوکاں نال سانجھے کردا سی۔ اوہنے مہاراجہ رنجیت سِنگھ دے زمانے آپنا پنتھ وی اُسار لیا جیہنوں گُلاب داسی مت آکھیا جاندا سی۔ 1835 وِچ اوہنے قصور لاگے چٹھیاں والے پِنڈ وِچ آپنا ڈیرہ بنایاـ ایہہ 18 بیگھیاں اُتے پھیلیا ہویا سی۔ گُلاب داسِیاں نُوں سائیں وی آکھیا جاندا سی۔ بِنگلے Bingley پہلا بندہ اے جیہنے 1882 وِچ گُلاب داسی مت دِیاں گلاں دا ویروا قلمبند کیتا۔ اوہدی پڑچول مُوجب گُلاب داسیے کِسے شئے یا ہستی دی پُوجا نہیں سن کردے۔ یاتراواں تے زیارتاں تے وی نہیں سن جاندے۔ اوہ آکھدے سن اہناں مذہبی تھاواں تے کِسے الٰہی طاقت دا واسا نہیں۔ ایہہ سکھنِیاں تے تھوتِھیاں نیں ایس کر کے اہناں تے حاضری دینا اصلوں بےکار عمل اےـ گُلاب داس نے ہورناں مذہبی کتاباں توں وکھ آپنی اِک کتاب وی جوڑی ہوئی سی جیہنوں اُپدیش ولاس آکھیا جاندا سی۔ ایس ناں توں وی اوہدے وچاراں بارے اُگھڑوِیں دس پیندی اے۔ ولاس خوشی نُوں آکھیا جاندا اے تے اُپدیش دا معنٰی مت تے سبق ہوندا اے۔ اوہ آکھدا سی اِنسان نُوں رب نے آپنے تت توں پیدا کیتا اے۔ ایس کر کے کُل اِنسان اِک نیں، برابر نیں۔ اہناں دا اصل اِک ہے تے سبھ نے آپنے ایسے اصل ول پُجنا اے۔ اوہ سادھاں ولِیاں تے اوتاراں دی مانتا توں اِنکاری سی۔ اوہ مذہباں دِیاں چلائیاں رسماں رِیتاں نُوں چھنڈدا سی تے آکھدا سی سچی خوشی تے آنند اوہ ای ہے جو بندے نُوں اوہدِیاں حِسّاں راہیں لبھدا اے۔ گُلاب داس دے پنتھ وِچ ہر ذات برادری دے لوکاں نُوں رلن دی کُھل سی۔

پِیرو دا جیون چھیکیا تے ردیا ہویا سی ایس کر کے اوہنوں پتہ سی جو پُرانے ٹُرے آؤندے فِرقے تے دھرم اوہنوں چکلے تائیں اپڑا تاں سکدے نیں واپس آپنی بُکل وِچ نہیں لے سکدے۔ ایہہ نویں مت تے نواں جی ای ہے جیہڑا اوہنوں قبول کر سکدا اے۔ دُوجی گل اوہدی آپنی سوچ وی گُلاب داس دے وچاراں نال رلدی مِلدی ہوسی۔ ایس لئی اوہ پُوری سوچ وچار نال گُلاب داسی بنن لئی تیار ہوئی۔

پِیرو دے ڈیرے ٹُر جان نال چکلے وِچ اِک واری تاں سُنج ورت گئی۔ کیوں جو ایہہ آپنی سُپرسٹار توں وانجیا گیا سی۔ دُوجے پاسے اِک کنجری تے اوہ وی ٹکراویں دھرم دی ۔۔۔ ڈیرے آ وسی سی، ایہدے توں بہوں سارے چیلے گُلاب داس نال کِھجدے ہوئے ڈیرہ چھڈ گئے۔ ایدھروں پِیرو نُوں مُڑ مُسلمانی بھائی چارے وِچ لیا کے چکلے رکھن دے حیلے وی چالُو ہو گئے۔ اہناں ہیجلیاں نُوں مُسلمان کُڑی دا کنجری بنن تے پُجدا سی پر اوہدا سُرت دی سُوئی توں پریم دے دھاگیاں نال ست سنگی پیوند لاون نہیں سی وارا کھانداـ سو پِیرو نُوں گُلاب داس دے ڈیریوں دھکو زوری لیا کے وزیرآباد دے اِک چار منزلے گھر دے دُھر کوٹھے وِچ ڈک دِتا گیا۔ ایتھے قاضی آوندا اے پِیرو نُوں سمجھان جو اوہ گُلاب داس نُوں آپنے منوں کڈھ دیوے۔ اوہ نہیں مَندی تے قاضی نُوں آکھدی اے، قاضیا دھیان نال سُن لے، میں نہ ہِندو آں تے نہ مُسلمان۔ تینوں کیہ پتہ ہووے، میں کون آں۔ تُوں مینوں کیویں جان سکنا ایں؟ کیوں ایس دُنیا وِچ رُجھا پِھرنا ایں؟ جا کِسے گُرو دی اوٹ لبھ۔ جدوں غفلت دی نِیندر وِچوں نِکلسیں، مینوں پچھان لیسیں۔

پِیرو قید وِچ نہ کُجھ کھاندی سی نہ پِیندی، بس رب دی بھگتی دِیاں کافِیاں گاؤندی رہندی سی۔ اوہدا ایہہ حال دو پہریدارناں جانو تے رحمتی توں نہ ویکھن ہویا۔ اوہ بھج نس کر کے چوری چُھپے پِیرو کول اِک مُنشی لے آئیاں۔ پِیرو نے اوس مُنشی نُوں گلاب داس دے ناں آپنا سُنیہا لِکھایا۔ ایہہ سُنیہا اِک کافی دی شکل وِچ اے۔ ایہدے وِچ پِیرو رام تے سِیتا دا حوالہ دے کے رب اگے ہاڑا گھتدی اے پئی جیویں توں سیتا نُوں قید توں کڈھان لئی انگد تے ہنُومان گھلے سن اُنج ای میری مدد لئی وی کِسے نُوں ٹور۔

(چلدا)


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels