Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> جیون کتھا >> جیون کتھا: نویاں رُتاں، خونی سمے

جیون کتھا: نویاں رُتاں، خونی سمے

November 8th, 2008
اج بہت سارے لوک جد پیپلز پارٹی تے ذوالفقار علی بھٹو دی مانتا تے گل کردے ہین تے انج لگدا ہے جو جیویں بھٹو راتوں رات لوکاں دا من پیارا ہو گیا سی تے ایس دے پچھے کوئی لمی چوڑی تحریک نہیں سی۔ حقیقت ایہہ ہے جو پیپلز پارٹی 1967 وچ بنی سی تے ایس دا منشور جے اے رحیم ہوراں تیار کیتا سی۔ جیس سوجھوان گروپ نے پیپلز پارٹی دا متا تیار کیتا سی اوس وچ حنیف رامے تے ڈاکٹر مبشر حسن وی شامل سن۔ حنیف رامے ہوریں بھٹو دے سیاست وچ آؤن توں پہلاں اسلامی سوشلزم بارے اپنے رسالے ''سویرا'' وچ بحث چلوا رہے سن، مبشر حسن ہوریں وی زاہد چوہدری دی سنگت وچ سن جنہاں نوں مسلم لیگی کمیونسٹ کہیا جاندا سی۔ ایہہ باقی گلاں توں وکھ ہندوستان نوں پاکستان لئی ''توسیع پسند'' کہہ کے سامراج دے نال ملا دیندے سن۔

ایسے ہی طرحاں لاہور توں شیخ رشید، شیخ رفیق تے ہور کئی پرانے سیاسی لیڈر تے کامے پارٹی وچ رلے۔ راولپنڈی توں خورشید حسن میر تے کراچی توں معراج محمد خان ہوراں وی رلتی کرکے پارٹی دے مُڈھ نوں پکا کیتا سی۔ ایسے طرحاں ہر شہر تے قصبے وچ اوہ سوجھوان پیپلز پارٹی نال رلتی ہوئے جنہاں نوں چالو سیاسی نظام وچ کوئی ٹکانہ وی نہیں مل رہیا تے اوہناں نوں کوئی حل وی نہیں سی نظر آ رہیا۔

ایس پچھوکڑ وچ ویکھو تے بھٹو دا ایس سوجھوان ٹولے نال میل بڑا ٹھکواں سی۔ بھٹو ہوریں وی ایوب خان دے تاشقند معاہدے تے ناراض ہو کے حکومت وچوں نکلے سن۔ اوہ اک مہا ڈرامہ کار وانگ ہر مجمعے وچ جاکے کہندے سن ، میں دساں گا تاشقند وچ کیویں ایوب خان نے پاکستان دی جتی ہوئی جنگ ہرائی۔ پر اوہناں ایہہ گل دسی کدی نہ کیوں جو خفیہ گل سی ہی کوئی نہیں۔ بس عام پاکستانی نوں وی بھلیکھا سی جو پاکستان 65 دی جنگ جت چکیا سی تے دلی تے جھنڈا لگن والا سی، بس ایوب خان غداری کر گیاتے تاشقند وچ جتی ہوئی جنگ ہار آیا۔ بھٹو نوں وچلی گل تے پتہ ہووے گی جو پاکستان جنگ ہار گیا سی تے ایس دی ذمے واری اوہناں تے وی پیندی سی جنہاں ایوب خان نوں کہیا سی جو توں کشمیر وچ فوج دے مجاہدین گھل، کشمیری آپ بغاوت کردین گے تے کشمیر آزاد ہو جاوے گا۔

بھٹو اوہناں ہندوستان دشمناں وچ سی جیہڑے سمجھدے سن جو ہندوستان 1962 وچ چین دے خلاف بڑی بھیڑی طرحاں جنگ ہار کے پہلی واری فوج تیار کر رہیا ہے۔ نہرو نے آزادی توں بعد فوج اساری ول بوہتا دھیان نہیں سی دتا کیوں جو اوہناں دناں وچ ہند چینی بھائی بھائی دے نعرے وجدے سن، تے نہرو نوں کوئی وڈا ڈر خوف نہیں سی۔ پر جدوں 1962 وچ ہندوستان نوں چین دے ہتھوں گدڑ کُٹ پئی ، چین نے ہزاراں مربع میل زمین تے قبضہ کر لیا تے ہندوستان نوں فوج تگڑی کرن دا خیال آیا۔

بھٹو اینڈ کمپنی دی دلیل سی جو جے ہندوستان نوں کجھ سال مل گئے تے پھیر اوہ پاکستان دے وسوں باہر ہو جاوے گا۔ ایس لئی پوند کشمیر وچ گوریلا کاروائی راہیں ہندوستان نوں کشمیر وچوں کڈھ دتا جاوے۔کہندے ہین جو بھٹو ہوراں ایوب نوں ایہہ وی یقین دوایا سی جو ہندوستان پاکستانی کاروائی دے جواب وچ ہور کِتے حملہ نیں کرے گا۔ پر ہندوستان نے جھبدے سیالکوٹ، لاہور تے تھرپارکر ولوں حملہ کر دتا۔سو پاکستان کجھ ہی دناں وچ لاچار ہوگیا سی تے ہندوستان نے پاکستان دے بہت سارے علاقے تے قبضہ کر لیا سی جنہاں وچ کھیم کرن وی سی تھرپارکر دا چنگا بھلا وڈا شہر وی ہندوستان دے قبضے وچ چلا گیا سی۔ جد 2007 وچ تھرپارکر گیا تے میں اوہ شہر ویکھیا سی، اوتھے اجے وی ہندوستانی قبضے دیاں نشانیاں باقی سن۔

کشمیر وچ 1965 وچ جنگ لڑن نال ایوب خان دی لیاندی ہوئی معاشی ترقی نوں وی ڈکا لگ چکیا سی۔ جے کر پاکستان دی ترقی دا گراف ویکھیا جاوے تے ایوب دے وارے وچ 1965 تیکر واہوا ترقی ہوئی پر پینٹھ دی جنگ نے سب کُجھ پٹھا کر دتا۔ پاکستان تے باہر دیاں بہت ساریاں روکاں وی لگ گیاں سن، تے یحییٰ خان دے ویلے تیکر آؤندیاں آؤندیاں پاکستان دا ایہہ حال ہو چکیا سی جو اوہ اپنے قرضے دیاں قسطاں وی نہیں سی تار سکدا۔ ایہہ پچھوکڑ وی سی جیس وچ ایوب خان دے خلاف لوک لہر بنی۔

ایوب خان دے ویلے دے معاشی ترقی وچ اوہو گھاٹ سی جو بہت ویلے سرمایہ داری ودھا وچ ہوندی ہے۔ حکومت نے پکک (PICIC) تے ہور اجیہے اداریاں راہیں مِلاں تے فیکٹریاں لا کے مُلک وچ سرمایہ داراں دا طبقہ پیدا کیتا۔ ایس نال کئی سیکٹراں وچ پیداوار وچ وادھا وی ہویا تے تھوڑا روزگار وی ودھیا۔ پر ایس ترقی دے دو پکھ بڑے پچھونہے سن۔ اک تے ایگریکلچر سیکٹر دی ساری دولت صنعتی سیکڑ نوں دتی گئی۔ مطلب زرعی جنساں دے مُل کنٹرول کر کے تے بی تے کھاداں مہنگیاں کرکے پنڈاں دی دولت شہراں ول ٹوری گئی۔ ظاہر گل ہے جو زرعی سیکٹر گھاٹے وچ رہیا۔ دوجا پکھ ایہہ سی (تے اجے تیکر چلیا آ رہیا ہے) جو صنعتی تے سرمایہ کاری نال ہوون والی ترقی دا حاصل کُجھ ٹبراں تیکر رہیا، اوس دا عام لوکاں نوں کوئی لابھ نہ ہویا، میکرو ترقی مائکرو پدھر نہ دکھی۔

ظاہر گل ہے حالات وی خراب ہو رہے سن تے اوس نال ایہہ گل وی سی جو پاکستان بنن دے آل دوالے جمن والی پہلی نسل وی بالغ ہو رہی سی تے اوہ دولت دی کانی ونڈ نوں سہن نوں تیار نہیں سی۔ اوہ سکولاں کالجاں وچ پڑھ کے کجھ دنیا وچ ہوندیاں بدلیاں تے نویں نظاماں بارے وی جانکاری رکھدی سی ۔جیویں میں تے میرے سنگی ساں۔ میں وی تے آزادی والے سال سگوں شاید اوس مہینے وچ ہی جمیا ساں تے مینوں انیاں دی سار تے اوسدا احساس اپنی نسل دے بوہتے لوکاں وانگ ہی سی۔ کہن دا مطلب ہے جو خراب حال تے بہت واری ہوندے ہین پر جے اوہناں نوں سمجھ کے اوہناں نوں بدلن والے لوک سُرت وند نہ ہون تے بھیڑے حال دہاکیاں تیکر چلی جاندے نیں۔ پر ایوب خان دے بھیڑ تے اوس دیاں تھوڑاں نوں سمجھن والی نسل بالغ تے سُرت وند ہو چکی سی۔

پاکستان پیپلز پارٹی نے اہناں مسئلیاں نوں نویں رنگ وچ چکیا۔ سوشلزم ساڈی معیشت ہے دا نعرہ مار کے پیپلز پارٹی نے ایوب خان دے سرمایہ داری ماڈل نوں چیلنج کر دتا۔ سوشلزم ساڈی معیشت دی بنیاد تے بنیا عوامی نعرہ ''روٹی کپڑا اور مکان'' خلقت دی زبان تے چڑھ گیا۔ ایہہ نعرے ہولی ہولی لوکاں تیکر اپڑے۔لاہور وچ حنیف رامے تے پیپلز پارٹی دے ہور لوکاں نے نے نکے موٹے پمفلٹ چھاپ چھاپ کے لکھاں دی گنتی وچ ونڈے۔ یونیورسٹی تے کالجاں دے پڑھیاراں اہناں نعریاں نوں ودھاون وچ ہتھ پوایا تے ہولی ہولی پیپلز پارٹی چڑھنا شروع ہو گئی۔

مینوں یاد ہے جو میں تے فہیم جوزی اک واری مکتبہ ادب جدید دی دوکان تے گئے جیہڑے حنیف رامے ہوراں دی سی۔ ''سویرا'' وی اوتھوں ہی نکلدا سی تے ایہہ ادارہ ہور وی چنگیاں کتاباں چھاپدا سی۔ اسیں کجھ کتاباں ویکھ تے پسند کر رہے ساں تے نال نال کاؤنٹر تے بیٹھے بندے نال نظریاتی جگت بازی وی کری جاندے ساں ۔ حنیف رامے ہوریں پچھوں اٹھ کے اگے آئے تے سانوں پچھن لگ پئے۔ خیر اسیں کجھ دسیا تے اوہناں سانوں بہت سارے پمفلٹ تے فلائر پھڑا دتے جو اہناں نوں لوکاں وچ ونڈ دئیے۔ کہن دا مطلب ہے پیپلز پارٹی دی بنائی تے اساری اک دن وچ نہیں سی ہوئی ایس وچ ستر دا الیکشن جتن تیکر سینکڑیاں بندیاں جان ماری سی۔ تے ایہہ وی اکلے بھٹو دا کرشمہ یا کمال نہیں سی ایس وچ بہت سارے سوجھواناں تے سیاسی لوکاں دے دن رات دی محنت سی۔ ظاہر گل ہے جو ناں تے سب کجھ بھٹو دے ہی لگا (تے پھاہے وی اوہو چڑھیا) پر ایہہ کم وڈی سانجھ نال ہویا سی۔

پنجاب دا پرانا کھبہ پکھ تے پیپلز پارٹی دا مخالف سی۔ اوہناں وچوں بوہتے نیشنل عوامی پارٹی بھاشانی گروپ وچ سن تے اوہ پیپلز پارٹی نوں بورژوا پارٹی کہہ کے رد کردیندے سن۔ این ایس دے اندر وی بنا اعلان دے ونڈ سی۔ پروفیسر عزیزالدین دی نیڑتا دے لوک تے امتیاز عالم پیپلز پارٹی نال واہ ورتن رکھن نوں غلط من دے سن۔ عزیزالحق دے دوالے لوک، جیہدے وچ ساڈا این ایس اندر گروپ وی سی، پیپلز پارٹی وچ شامل ہوون دا تے نہیں کہندا سی پر پیپلز پارٹی دے پلیٹ فارم نوں ورتن دے حق وچ سی۔ ایسے سوچ پاروں میرے نال شجاع الحق میرے پنڈ آگیا تے اسیں سارے علاقے وچ پیپلز پارٹی لئی تقریراں کیتیاں تے لوکاں نوں اوہناں دے حقاں بارے دسیا تے اوہناں نوں لین لئی چکیا۔

ستر دے الیکشن والے دن تیکر وی کسے نوں یقین نہیں سی جو الیکشن وچ کون کِنا جتے گا۔ ایہہ تے لگدا سی جو پیپلز پارٹی کافی جتے گی پر یحییٰ خان دے صلاح کاراں دا خیال سی جو ہر تھاں تے سیٹاں ونڈیاں جاون گیاں تے کسے پارٹی کول وی حکومت بناون لئی پورے ممبر نہیں ہوون گے۔ پر جدوں نتیجہ آیا تے پنجاب تے سندھ وچ پیپلز پارٹی نے ہونجا پھیر دتا۔ وڈیاں وڈیاں جگادریاں دیاں ضمانتاں ضبط ہو گیاں۔ ایسا ایسا بندہ جت کے آیا جیس دا ناں وی لوکیں نہیں سن جان دے۔ ساڈے علاقے وچ حاجی صادق ربیرا جتیا جیس نوں نہ تے ووٹراں کدی ویکھیا سی تے نہ ہی اوسدے بارے کجھ جان دے سن۔ لوکاں بھٹو تے تلوار دے ناں تے ووٹ پائے۔ ساڈے علاقے وچوں ہارن والے میاں عبدالحق ہوریں انگریز دے ویلیاں توں جتدے آئے سن تے ایہہ پہلا مو قعہ سی اوہ ہارے۔ اوہناں نوں ہارن دا اینا دھکا لگا جو اوہ پھیر چھیتی مر گئے۔

انج تے وچلے پنجاب وچ پیپلز پارٹی ولوں جتن والے عام وکیل تے درمیانے طبقے دے لوک سن پر ایس وچ کئی بہت ہی ماڑے لوک وی جت گئے۔ مثلاً بھائی پھیرو دے علاقے وچوں اک بابا جتیا سی جیس کول سائیکل توں ودھ ہور کوئی شے اپنی مہم چلاون لئی نہیں سی۔ پر لوکاں پیپلز پارٹی دے پروگرام نوں ووٹ دتے تے بڑے بڑے بُرج الٹا دتے۔ لوک ذات برادری تے فرقے بھل گئے۔ ایس الیکشن وچ قومی اسمبلی وچ تے صوبائی اسمبلی وچ چوکھے احمدی فرقے دے لوک جتے سن۔ مطلب اوس الیکشن وچ لوکاں پروگرام لئی اپنے تعصب وی بھلا دتے۔ ایس توں پتہ لگدا ہے جو جے لوک سیاسی پدھر تے پوری طرحاں ہل پین تے اوہ ذات برادریاں تے مذہب فرقیاں دیاں ونڈاں نوں بھل جاندے ہین۔

اصل جھیڑا تے ستر دے الیکشن توں بعد شروع ہویا۔مشرقی پاکستان (اجوکا بنگلہ دیش) دیاں 153 سیٹاں وچوں شیخ مجیب الرحمن دی عوامی لیگ نے 152 سیٹاں جتیاں تے مرکز وچ حکومت اوسے دی بننی سی۔ پر یحییٰ خان نے ایہہ منن توں انکار کر دتا۔ بھٹو نے وی کسے نہ کسے پکھ توں مجیب الرحمن نوں منیا نہیں۔ اصل وچ اوسدی وجہ ایہہ وی سی جو بھٹو وچلے پنجاب توں جت کے آیا سی، تے پنجاب کسے وی طرحاں مجیب الرحمن دے چھ نقطے منن لئی تیار نہیں سی۔ اہناں چھ نقطیاں دے مطابق دفاع تے اک دو ہور محکمے مرکز کول ہوون گے باقی سب صوبیاں دے اختیار وچ ہووے گا۔ ایس گل نوں بھٹو کیہ پنجاب دا کوئی عام بندہ وی اوس ویلے منن لئی تیار نہیں سی۔ ایس لئی سارا گناہ بھٹو تے پاؤنا جائز نہیں۔ بھٹو صرف پنجاب دے لوکاں دی آواز بن کے ساہمنے آؤندا سی۔ ایس لئی پورا پنجاب مشرقی پاکستان وچ فوجی کاروائی، مار دھاڑ تے ملک ٹٹن دا ذمہ دار ہے۔

مینوں یاد ہے جو جدوں مشرقی پاکستان وچ فوجی کاروائی ہو رہی سی، اودوں نیو کیمپس وچ میں تے راجہ انور دو بندے ساں جیہڑے فوجی کاروائی دا رد کردے ساں (ساڈے بوہتے سنگی چھٹیاں تے گھراں نوں چل گئے ہوئے سن)۔ یونیورسٹی دے عام پڑھیار فوجیاں دی زبان بولدے سن، تے کیفے ٹیریا تے اکٹھے ہوون والے ساڈے سوشل گروپ دے منڈے وی بنگال نوں فتح کر کے دلی تے جھنڈے لاون دے خواب ویکھدے سن۔ جیس دن جنرل نیازی نے ہندوستانی فوج اگے ہتھیار سٹے اوس توں اک دن پہلوں تیکر ساڈا اک دوست سانوں نقشے تے وکھا رہیا سی جو پاکستانی فوجاں کیس کیس بارڈر توں کناں کناں اندر وڑ چکیاں ہین۔ عام پنجابی سانجھے بھلیکھے وچ جی رہے سن۔

مشرقی پاکستان وچ کاروائی نال این ایس او دے اندر دا پاڑ کھل کے ساہمنے آ گیا تے عملی طور تے اوہ این ایس او ٹٹ گئی جیہڑی اسیں بنائی سی۔ ساڈا گروپ مشرقی پاکستان وچ فوجی کاروائی دے خلاف سی تے عزیز الدین دا گروپ اوس دے حق وچ۔ ایس سلسلے وچ اخیری مناظرہ میاں اعجاز الحسن دے گھر سیون پی گلبرگ وچ ہویا سی۔پروفیسر عزیزالدین تے عزیز الحق دوہیں تیاری کرکے تے کتاباں دے بستے لے کے آئے سن۔ میں عزیزالحق ہوراں دے نال گیا ساں پر بوہتی حاضری پروفیسراں دے گروپ دی سی کیوں جو اوہ اوہناں دا ٹکانہ سی۔ مناظرہ بڑا مولویانہ سی، دوہاں پاسیاں توں دلیلاں تے کتاباں دے حوالے سُٹے گئے (عزیز الدین ہوراں دی نائبی زمان خان ہوریں کر رہے سن)۔

پروفیسر عزیزالدین دی دلیل سی جو بنگالی دی تحریک بورژوا پارٹیاں دے ہتھ وچ ہے تے بنگالی حق خود اختیاری لے کے وی کسے چنگے نظام وچ نہیں چلے جان گے۔ اوہناں دا کہنا سی جو جے ایہہ جدوجہد کسے کمیونسٹ یا سوشلسٹ پارٹی دی اگوائی ہیٹھ ہو رہی ہوندی تے پھیر ایس دی حمایت کیتی جا سکدی سی۔پر عوامی لیگ ورگی بورژوا پارٹی تھلے چلن والی تحریک دی حمایت نہیں ہو سکدی۔ عزیز الحق دی دلیل سی جو پنجاب جابر قومیت ہے تے اوس دے لوکاں، بھاویں اوہ سوشلسٹ وی ہوون، نوں حق نہیں جو اوہ مظلوم قومیتاں دی جدو جہد تے شرطاں لاوے جو اوسدی دی اگوائی کنج دی ہووے تے کنج دی نہ ہووے۔ عزیز الحق دا تھیسس سی جو جابر قومیت دے اگونہے لوکاں نوں مظلوم قومیت دی اگوائی مننی چاہیدی ہے۔

دوہاں دیاں گلاں وچ زمین اسمان دا فرق سی۔ پھیر گل ایہہ وی سی جو جے اسیں بنگالیاں دی حمایت نہیں کر رہے تے پھیر یحییٰ خان دی فوج دی حمایت کر رہے ہاں، تے اسیں فاشسٹ کردار ادا کر رہے ہاں۔ ایس دے جواب وچ عزیزالدین ہوراں غصے گرمی نال کہیا ''بنگالی آپ فاشسٹ نیں'' ۔ میرا خیال ہے اوہ ایہہ گل گرمی وچ کہہ گئے جے اج اوہناں کولوں پچھیا جاوے تے شاید اوہ ایس نوں نہیں منن گے۔ پر اوس ویلے اوہناں دے منہ وچوں ایہو نکلیا سی۔

نتیجہ کیہ نکلنا سی، دوہیں دھراں اپنی اپنی گل تے پکیاں رہیاں ۔ بس ایہہ ہویا جو اوس دن توں بعد عزیز الدین نے عزیز الحق نال بول چال بند کر دتی۔ عزیز الحق ہورواں بندہ سی اوہ سیاسی اختلاف نوں اینا ذاتی نہیں سی بناؤندا ہوندا۔ اوہناں نوں عزیز الدین دے ایس روےے دا بڑا دُکھ سی۔ سگوں اک واری کِتے بازار وچ ملے تے عزیز الدین ہوراں عزیز الحق نوں ویکھیاں بغیر اوہناں دی بیوی جمیلہ نوں پچھیا ''تہاڈے خاوند دا کیہ حال ہے'' عزیز الدین ہوریں جد وی کسے نال ناراض ہوئے دل وچ گھنڈی بنا لیندے سن تے دشمناں وانگ ہو جاندے سن۔ ظاہر گل ہے ساڈے نال وی پھیر اوہناں دا ایہو رویہ رہیا۔ سگوں میں سنیا اوہناں دی ٹٹی بھجی این ایس دے سالانہ کنونشناں وچ مینوں گاہلاں کڈھنا لازمی حصہ ہوندا سی!مطلب مجلس وچ پرانے اصحاب تے تبرہ وی شامل کر لتا گیا سی!

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels