Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> جیون کتھا >> جیون کتھا: اکو الف مینوں درکار

جیون کتھا: اکو الف مینوں درکار

وچار ڈیسک
October 25th, 2008

عزیز الحق ہوراں دی مڈھلی سوچ دُوج نوں مکا کے اک ہوون دی، پاڑ نوں مکا کے اک ثابت بندہ بنن دی سی۔ ایس دوج دا مڈھ بندے اندر ہے۔ ایہہ دوج بندے دی مڈھلی تے اصلی ہوند تے طبقاتی سماجی رشتیاں نال جمی میں دی وجہ توں پیدا ہوئی ہے۔ اوس میں نے بندے دی زندگی نوں خانیاں وچ ونڈیا ہویا ہے۔ بندہ اپنے طور تے پیو، پتر، خاوند، محلے دار، دفتر دا کاماں تے ہور اجیہیاں خانیاں وچ ونڈیا ہویا ہے، اوہ ہر تھاں وکھ وکھ بندہ بن کے جیوندا ہے۔ مثال دے طور تے اوہ فوج وچ کلرک ہے تے سمجھدا ہے جو میں تے سارا دن ٹائپ کرنا ہاں میری جنگ وچ بندے مارن نال کوئی ذمہ داری نہیں۔ میں تے اک عام شہری ہاں امریکہ دا، میں تے صرف ٹیکس دینا ہاں، میرا ایس وچ کوئی ذمہ نہیں جو اوس ٹیکس نال ویت نام وچ مارا ماری ہو رہی ہے یا جنوبی امریکہ وچ (اوس ویلے دیاں مثالاں)۔

عزیز ہوراں دے وجودیت دے فلسفے موجب بندیاں دی اپنی ہی حیاتی دی شعبیاں وچ ونڈ سامراجیت دی تے طبقاتی ظلم دی نینہہ ہے۔جو بندہ فوج دے دفتر وچ بہہ کے ٹائپ کر رہیا ہے اوہ وی جنگ دا اوناں ہی ذمہ وار ہے جناں جنگ وچ لڑن والا سپاہی۔ سگوں ٹیکس دیون والے عام شہری دی وی جنگ تے ظلم وچ اونی ہی ذمہ واری ہے جنی ہتھیں ظلم کرن والیاں دی۔ ایس لئی بندے نے اپنے اندر جیہڑی ونڈ کر کے سوکھ بنائی ہوئی ہے اوہو ہی ظلم دے نظام نوں چالو رکھ رہی ہے۔

بندہ اوہو ہی ہے جو اوہ اپنے عملاں وچ کر رہیا ہے اوہ اوہ نہیں جیہڑا اوہ سوچدا ہے جو اوہ ہے۔ مطلب جے کر اک بندہ بمباں دی فیکٹری وچ بطور مزدور دے کم کر رہیا ہے پر اوہ ہر ہفتے چرچ جا کے یا مسیت جا کے اپنے آپ نوں نیک سمجھدا ہے تے اوہ غلط ہے۔ اوہ مڈھلے طور تے بم بناون والا ہے تے اوس نوں اپنی ایس ہوند نوں پہلاں مننا چاہیدا ہے تے پھیر اپنی ایس ہوند توں انکار کرنا چاہیدا ہے۔ وجودیت دا مڈھلا اکھان ہے جو بندے دی ہوند پہلاں ہے تے اوس دا تت بعد وچ۔ مطلب جو اوہ روز بروز دی زندگی وچ کردا ہے اوہ اوس دی مڈھلی ہوند ہے تے اوس دا تت اوس توں بنیا ہے۔ ایہہ نہیں جو اوس دا پہلاں متھیا تت اک رحم دل تے انسان پرست بندے دا ہے تے بمب بناونا صرف اوس دا پیشہ ہے۔

عزیز الحق ہوراں کینیڈا دے اک انگریزی رسالے وچ اک مضمون وی لکھیا سی جیس وچ سرمایہ داری نظام دیاں سوشل سائنساں وچ انسان دی ونڈ بارے کھول کے بحث کیتی گئی سی۔سوشل سائنساں بندے نوں، سوشو۔ اکنامیکو۔ سائیکو۔پولیٹیکو وغیرہ وغیرہ کہہ کے اوس دے پکھ پکھ نوں وکھ کر دیندیاں ہین۔۔ مضمون وچ ڈیشاں پا پاکے (
ocio- economic-politito-psycho---) اخیر تے عزیز ہوراں انگریزی وچ لکھیا ہویا سی مائی لن۔ سو اوہناں دی شروع توں ہی لبھ نکھیڑ دی تھاں وحدت دی سی، جیہڑا کہ پرانے صوفی تصور دے نال مل جاندا ہے۔

عزیز ہوراں دی سوجھ وچ بندہ صرف انقلابی سیاست راہیں ایس اندر دے پاڑ نوں میل سکدا ہے کلا بیٹھ کے مجاہدے کر کے نہیں۔ انقلابی عمل وچ ہی اوہ موجود دی نفی کر سکدا ہے تے نویں حیاتی دی چنگیاڑی اندر بال سکدا ہے۔ عزیز ہوریں مذہبی لوکاں نال بحث کردیاں ہمیشہ کہندے ہوندے سن جو پہلاں لااِلہ تے پڑھو، مطلب پہلاں ایہہ تے کہو نہیں ہے کوئی سوائے اوس دے۔ تے عزیز ہوراں دے کہن دے مطابق لا اِ لہ کہن دا مطلب ہے ہر طرحاں دے لوبھ ہنکار، جان، مال ، اولاد سواد دی، نفی کرنا۔ جے بندہ اہناں دی نفی نہ کر سکے تے کلمے دا دوجا حصہ بے معنی ہے۔ پر طبقاتی سماج دے بندے لئی تے لوبھ مال اولاد جان ہی خدا ہے، اوہ اوس دی نفی کیویں کرے۔ سو طبقاتی سماج دے خلاف جنگ وچ ہی نفی ہو سکدی ہے۔

عزیز الحق ہوراں لئی انقلابی سیاست دا مطلب سی مارکسزم دے مطابق اپنے آل دوالے دا ویروا کرنا، اوس نوں سمجھنا تے اوس نوں بدلن لئی ہر پل عمل وچ رہنا۔ اوہ مارکسزم نوں دن رات پڑھدے سن تے ہر طرحاں دی صورت حال دا ویروا کرن لئی بڑی کھوج کردے سن۔ اوہ مارکسزم، لینن ازم دے نال نال ماؤزے تنگ دے وچاراں توں وی متاثر سن جیویں کیہ اوہناں دے پاڑ (
ontradiction) دی تشریح وچ سانوں نظر آوے گا۔
عزیز الحق ہوراں دی مارکسی وچار دھارا وچ چوہدری زاہد حسین دا وی بڑا حصہ سی۔ چوہدری صاحب نے بعد وچ پاکستان دی تاریخ تے کئی جلداں وچ کتاباں وی لکھیاں ہین تے اوہناں دی تاریخ دی لکھت سب توں نویکلی ہے۔ چوہدری صاحب چین وی کئی سال رہ کے آئے سن تے چینی دھڑے نال جڑے ہوئے سن۔میرے خیال وچ چوہدری صاحب دے وچار دھارا گروپ وچ ڈاکٹر مبشر حسن وی شامل سن۔ میرا گویڑ ہے جو چوہدری صاحب، عزیز الحق، ڈاکٹر مبشر حسن، سعید چوہدری وغیرہ دا اک اُپرلا گروپ سی جیس وچ سانوں شاگرد پیشہ لوکاں نوں سدیا نہیں سی جاندا۔ میں عزیز الحق ہوراں نال کئی واری چوہدری صاحب دے گھر گیا ہاں تے اوہناں دیاں گلاں سنیاں پر ایس توں ودھ مینوں نہیں پتہ جو اوہناں دے گروپ دی کیہ وچار دھارا سی۔

اک پکھ توں ایس گروپ دی نکھیڑویں سوچ سی۔ ایہہ سب ہندوستان نوں اک توسیع پسند طاقت کہندے سن تے ایس نوں پاکستانیاں لئی اک مڈھلا ٹکرا دسدے سن۔ میرے خیال وچ عزیز ہوراں دی ایس سوچ دے بنن وچ ہردیال بینس دا وی چوکھا حصہ سی۔ کینیڈا وچ رہن ویلے عزیز ہوراں دے سب توں نیڑتا والے سنگی ہردیال بینس سن۔ اوہ ہوشیارپور دے سن تے اوہناں دے پیو تے باقی رشتے دار ونڈ توں پہلاں دی پنجاب دی کمیونسٹ پارٹی دے مڈھلے آگواں وچوں سن۔ میرے خیال وچ اوہناں دا بھنویا اقبال سنگھ پنجاب کمیونسٹ پارٹی دا جنرل سیکرٹری سی۔ لاہور وچ ہی پارٹی دا مرکزی دفتر سی۔

ہردیال سنگھ ہوریں عزیزالحق دی طرحاں کینیڈا وچ سائنس دی ڈگری لئی آئے سن تے پھیر ہندوستانی مزدوراں دی تحریک نوں جوڑن وچ لگ گئے۔ کہیا جاندا ہے جو اوہناں دناں وچ کینیڈا دے چٹے لوک ہندوستانیاں نوں بڑا بھیڑا سمجھدے سن تے اوہ جتھے وی ملن اوہناں نوں پھینٹی لا دیندے سن۔ ہردیال سنگھ ہوراں ہندوستانی پاکستانی لوکاں نوں ملا کے اک تنظیم بنائی جیس نے چٹیاں دے ظلم نوں ڈکا لایا۔ عزیز ہوریں وی ایس جنگ وچ ہردیال بینس ہوراں دے جوٹی دار سن۔

عزیز ہوریں ہر روز کسے نہ کسے گل وچ ہردیال دا ذکر ضرور کردے سن۔ ایس گل تے ہردیال نے ایہہ کہیا ہردیال جد ایہہ کر رہیا سی وغیرہ وغیرہ۔ جد میرے سجن جسپال سنگھ نے مینوں پہلی واری کینیڈا انسانی حقاں دے سیمینار وچ آون دا سدا دتا تے میں دل وچ سوچیا، چلو ایس بہانے میں ہردیال بینس نوں لبھ لواں گا۔ خیر جلسہ ہو رہیا سی تے میں جسپال کولوں پچھیا جو ہردیال بینس نوں لبھنا ہے۔ اوہ کہن لگا اوہ سٹیج سیکرٹری دا کم کرن والا بندہ ہی تے ہردیال بینس ہے۔ مینوں بعد وچ پتہ لگا جو جسپال مینوں ٹھگی نال اوتھے بلا لے گیا سی۔ خیر چنگا ہی ہویا، ایس بہانے ہردیال ہوراں نال میل ہو گیا۔

جلسے توں بعد ہردیال نال ملنی ہوئی تے پھیر یاری دوستی ہو گئی۔ اوہ عزیز الحق بارے سب کجھ جاننا چاہندے سن تے ہر ویلے عزیز دیاں گلاں کردے جھوردے رہندے سن۔ اوہناں نوں پکا یقین سی جو عزیز ورگا ذہن دنیا وچ بہت ہی گھٹ پیدا ہوندا ہے تے جے عزیز دا ساتھ اوس دے نال رہندا تے اوہ تحریک نوں بہت اگے لے جا سکدے سن۔ اوہ ایہہ گل وی کہندے سن جو عزیز ہوریں چنگے پربندھی (
organizer) نہیں سن (میرا اپنا خیال وی ایہو ہے)۔ پر ہردیال نال مل کے اوہ مکمل جُٹ بن جاندے سن، عزیز الحق وچاردھار ولوں طاقت دیندے سن تے ہردیال ہوریں تنظیمی کم سانبھ لیندے سن۔ ہردیال ہوراں دا کہنا سی جو دوہاں دے نکھڑن نال دوہیں ادھے ادھے ہو گئے تے دوہیں گھاٹے وچ رہے۔

ہردیال ہوراں نال میرے ذاتی تعلق کافی گوڑھے رہے، میں اوہناں دے گھر اوٹاوا جا کے کئی واری رہیا تے اوہناں نال مجلساں کیتیاں۔ اوہ کوشش کردے رہے جو ساڈے پنجابی دے کم وچ مدد کر سکن۔ اوہناں اپنی پارٹی دے پنجابیاں نوں کئیاں طرحاں نال تیار کرن دی وی کوشش کیتی پر گل ودھی نہ۔ اوہناں میرے نال کدی اپنی پارٹی بارے گل نہیں کیتی تے نہ ہی کدی کہیا جو میں اوس وچ رلاں ۔ایس لئی میرا اوہناں دی پارٹی نال کدی کوئی سانگا نہیں رہیا جیویں کجھ سجن کہندے تے دھماوندے رہے ہین۔

ہردیال سنگھ ہوراں نوں جد میں اخیری وار ملیا تے اوہناں دا کینسر بہت اگلی منزل تے پج چکیا سی۔ اوہ بڑے دکھ وچ سن پر اوہ پھیر وی بسترے توں اٹھ کے آکے میرے نال بالکل نارمل گلاں کردے رہے تے پنجابی دے کم اگے ودھان لئی صلاحاں دیندے رہے۔ اوہ اگست نوں گذر گئے۔کینیڈا دی کمیونسٹ پارٹی نے اوہناں دا کافی وڈھا گنبد بنایا ہے تے پارٹی اوہناں دی ہر سال برسی مناوندی ہے۔ پارٹی وچ کینیڈا دے چٹے وسنیک ہی بہتے ہین تے ہندوستانی کوئی بہت ٹانواں ٹانواں ہے۔ ایہہ گل ایس لئی دسنی ضروری سی جو پڑھن والیاں نوں پتہ ہووے جو ہردیال صرف دیسی بندیاں دا لیڈر نہیں سی اوہ کینیڈا دی وڈی پارٹی چلاوندا سی۔
ہردیال بینس ہندوستان دی ریاست نوں غیر قدرتی تے جابر سمجھدا سی۔ اوہ ایس نوں توسیع پسند وی کہندا سی۔ اوس دا خیال سی جو ہندوستان دی ریاست اندر کئی قوماں آباد ہین جنہاں وچ پنجاب وی اپنے آپ وچ اک پوری قوم ہے۔ پر ہندوستانی ریاست اہناں قوماں نوں کھل دیون لئی تیار نہیں ہے سگوں اہناں نوں جبر نال اک تھاں تے رکھ رہی ہے۔ ایس وچار دھارا پاروں ہردیال دا ہندوستان وچ داخلہ بند سی۔ایس لئی میرے خیال وچ اوہ اک واری کسے جعلی پاسپورٹ تے ہی ہندوستان جا سکے سن۔

ہردیال بینس نوں ہندوستان اندر قوماں دی آزادی تے بڑا پکا یقین سی۔ ایس لئی جیہڑی طاقت وی ہندوستانی ریاست نوں کمزور کرن یا ڈھاون وچ لگی ہووے اوہناں دیاں ہمدردیاں اوس نال تھوڑیاں بہتیاں ہو جاندیاں سن۔ ایسے کر کے ہی اوہ خالصتانی لہر دا کھل کے ورودھ نہیں سن کردے تے ہندوستان دی ریاستی دہشت گردی تے وی زور پاوندے سن۔ اوہناں دا اک وڈھا بھرا ہائی کورٹ دا ریٹائرڈ جج سی تے خالصتان دی تحریک وچ سرگرم سی۔ ہردیال ہوریں اوسدے بڑے مخالف سن، پر باہروں ویکھن والے ہردیال ہوراں تے الزام لاوندے سن جو اوہ خالصتانی تحریک دے حامی ہین۔

عزیز الحق ہوریں ہردیال بینس نال ہندوستانی ریاست دے تت بارے سانجھے وچار رکھاوندے سن تے قومیتاں دے مسئلے تے وی اوہناں دے وچار اک سن۔ پھیر چوہدری زاہد دے وچار وی کجھ انج دے ہی سن جیس لئی اوہناں نوں وی مذاق وچ مسلم لیگی کمیونسٹ کہیا جاندا سی۔ایہہ ستھ ہندوستان نوں انقلاب دا دشمن سمجھدی سی تے اہناں نوں یقین سی جو کسے منزل تے پاکستانیاں نوں ہندوستان نال عوامی قومی جنگ لڑنی پوے گی۔ اوہناں نوں اعتراض سی جو سامراجی طاقتاں ہندوستان پاکستان دے حاکم طبقیاں دے پاڑ مکا کے اوہناں نوں اک مک کرکے لوکاں دے خلاف ورتنا چاہندیاں ہین۔پر ایس پاڑ دا رہنا تے ودھنا برصغیر دیاں قوماں دی آزادی لئی فائدہ مند ہے۔

ہندوستان بارے ایس طرحاں نظریہ ویلے نال نہیں چل سکیا۔ پر عزیز الحق ہوراں دا قومیتاں دا نظریہ پاکستان وچ ہولی ہولی من لیا گیا۔ اوہ پنجاب وچوں قومیتاں دی آزادی تے وکھیویں دے حق نوں منن والے تے پرچارن والے پہلے سوجھوان سن۔ اوہناں دا ینگ پیپلز فرنٹ دے سیمنار وچ پڑھیا مقالہ "پاکستان میں قومیتوں کا مسئلہ اور ہمارا موقف" پنجاب وچ ایس موضوع تے پہلی لکھت سی جیس وچ کھل کے مظلوم قومیتاں دی حمایت ہی نہیں کیتی گئی سی سگوں ایہہ وی کہیا گیا سی جو ظالم قومیت دے لوک اوس ویلے تیکر اپنے حاکماں دے جبر توں آزاد نہیں ہو سکدے جد تک اوہ مظلوم قومیت دے لوکاں دی بلا شرط حمایت کرن تے تحریک وچ اوہناں دی اگوائی منن۔

عزیز الحق ہوراں دا کہنا سی جو چار مڈھلے ٹکرا یا تضاد ہین جنہاں وچوں کدی اک اُپر (
major) آجاندا ہے تے کدی دوجا۔ چار ٹکرواں وچ پاکستان دا سامراجی طاقتاں نال ٹکرا، ہندوستان دی توسیع پسندی نال ٹکرا، قومیتی تے طبقاتی ٹکرا ہین۔ تضاداں دے اُتے تھلے ہوون دا وچار ماؤزے تنگ دے مشہور مضمون تضاد بارے توں لے گیا سی جیس وچ ماؤ دسدا ہے جو کیویں کسے اک ویلے قومی تضاد باقی سب تضاداں تے حاوی ہو جاندا ہے جیویں چینیاں دی جاپان دے خلاف آزادی دی جنگ ویلے سی تے پھیر جد جاپانی سامراج نٹھ گیا تے کیویں طبقاتی تضاد سماج وچ مڈھلا تے اپرلا تضاد ہو گیا ۔ عزیز الحق ہوریں وی ایس پچھوکڑ وچ پاکستان دی سیاست دا ویروا کردے سن ۔ مثال دے طور اوہ بنگلہ دیش وچ پاکستانی فوج دی کاروائی ویلے قومیتی تضاد نوں مڈھلا منندے سن تے سمجھدے سن ایسے تے انقلابی تے پچھونہے خیالاں والیاں دا آپو وچ نکھیڑ ہوندا ہے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels