Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> جیون کتھا >> جیون کتھا: جد دنیا گڈے دی چالے چل رہی سی

جیون کتھا: جد دنیا گڈے دی چالے چل رہی سی

October 4th, 2008

جس دن ایوب خان مارشل لاء لایا سی میں پنجویں وچ پڑھدا ساں تے اپنے مربعیوں (انگریزاں نہراں کڈھ کے پنجاب دے علاقے وچ جیہڑی الاٹمنٹ کیتی اوہ مربعیاں وچ سی، مربع پنج ایکڑ لما تے پنج ایکڑ چوڑا ہوندا ہے) گڈھا ہک کے آیا ساں، چپا ڈھگا (دوہاں پاسیاں نوں سدھے سنگاں والے ڈھگے نوں چپا کہندے نیں) اتے یعنی سجے ہتھ جپیا سی جیس نوں نساون دا مینوں ہمیشہ چاء رہندا سی۔ جونا (یونس مسیح) وی نال سی، اوہ ساڈی آتھری کردا سی ، تڑکے توں عشاء ویلے توں بعد تائیں ساڈی ملازمت۔اوس لئی اوس نوں سال دی تریہ من کنک، روز دی روٹی، دو جوڑے کپڑیاں دے تے اک جوڑا جتی ملدا سی۔ پنڈ وچ ایہہ بڑی چنگی نوکری سی اوس ویلے۔کمی کارے تے بے زمینے لوکاں دی حیاتی بڑی اوکھی سی۔

میرے وڈھے بھرا غفور تے بھین مجیداں دا ویاہ سی تے شہر ساہیوال توں سپیکر (گراموفون تے لاؤڈ سپیکر نوں رلا کے سپیکر ہی کہیا جاندا سی) منگوایا گیا سی جیس تے تن دِن ریکارڈنگ وجی سی۔ زبیدہ خانم ، شمشاد بیگم تے رفیع دے گانیاں ساڈے پینڈو دماغاں تے جادو کیتا ہویا سی۔ پنڈ وچ اجے ریڈیو نہیں سی آیا تے پنڈ دا دُوجا ویاہ سی جیس وچ سپیکر وجیا سی ایس لئی ایہہ بڑا اچنبھا سی۔ میرا دل کردا سی رفیع دا ایہہ گانا "گذرا ہوا زمانہ آتا نہیں دوبارہ، حافظ خدا تمہارا" بار بار وجے، پتہ نہیں ایڈے نیانے دل وچ اوہ کیہڑا گذریا زمانہ سی جیہڑا رفیع دی آواز نال جاگ پیندا سی۔

پنڈ وچ ایوب خان دے مارشل لاء دا کیہ پتہ لگنا سی۔ بس مینوں اینا یاد ہے جو لوکیں بڑے خوش سن۔ سب دا خیال سی ہن سب کجھ ٹھیک ہو جاوے گا۔ دوکاندار گھٹ نہیں تولے گا تے لوکاں نوں لٹے گا نہیں۔ پھیر ایہہ وی پتہ لگا جو کجھ دن دوکانداراں تے کاروباری لوکاں وچ خوف رہیا تے اوہ بالکل سدھے تیر ہو رہے۔ پھیر ہولی ہولی مڑ اپنی چال تے آگئے۔

ایوب خان دا زمانہ جد شروع ہویا تے پاکستان بنے نوں اجے گیارہ سال ہوئے سن، اجے زندگی میرے وانگ گڈے تے بیٹھی رِڑھ رہی سی۔ پڑھے لکھے شہری طبقیاں دے ہندو تے سکھ اُجڑ کے ہندوستان چلے گئے سن، پاکستان وچ واہی بیجی کرن والے لوک، جاگیردار تے نکے موٹے کاریگر رہ گئے سن۔ شہراں دے ماڑے موٹے لوک ہندواں سکھاں دیاں جائداداں تے قبضہ کر کے نویں نویں امیر ہوئے سن۔ بہتا ملک پینڈو وی سی تے سکولی پڑھائی توں وی وانجیا ہویا سی۔ اینے گھٹ پڑھے لکھے لوک سن جو مڈل سکول پاس کرن والے نوں نوکری دی گھر چھٹی آجاندی سی۔ ایسے لئی ایہہ بولی بنی سی

باریں برسیں کھٹن گیا تے کھٹ کے لیاندا فیتا
تیری میری نہیں نبھنی، توں مڈل پاس نہیں کیتا

انگریز دی غلامی توں چھٹے پڑھائی لکھائی توں وانجے لوکاں وچ جمہوریت دی کوئی سدھر نہیں سی تے ہوندی وی کیویں۔ سگوں میرے پیو دی نسل انگریزاں دی بڑی تعریف کردی سی۔ شروع وچ مینوں بڑا غصہ چڑھدا سی بزرگاں دی انگریز دیاں تعریفاں تے۔ پربعد وچ جد تاریخ پڑھی تے پتہ لگا جو عام واہک یا کسان لئی انگریز دی حکومت جنت سی، جتھے اوہ سال وچ دو واری مالیہ تے آبیانہ تاردا سی تے حکومت اوس دے جان مال دی راکھی دی ضمانت دیندی سی۔ اوس توں پہلاں سکھ راج ہووے یا مغلاں دا، واہکاں دی ہر ویلے کم بختی آئی رہندی سی، پھیر افغان لٹیرے وکھ سن جیہڑے لٹن آوندے سن تے شعر بنیا سی

کھاہدا پیتا لاہے دا، باقی احمد شاہے دا

ایس لئی عام واہک دی انگریز لئی عزت دی سمجھ آوندی ہے۔ ایس توں ایہہ وی پتہ لگدا ہے جو عام بندہ اپنے روٹی روزگار تے جان مال دی حفاظت دے پکھوں ہی حاکماں نوں جاچدا تولدا ہے۔ ایوب خان دے مارشل لاء تے وی شاید لوکاں نوں لگدا سی جو انگریز حکومت ورگے قانون دے راج دا زمانہ آگیا ہے۔ ہندوستان دے اُلٹ پاکستان وچ اجے وچلے میل دا اوہ بندہ جمیا نہیں سی جیہڑا مارشل لاء تے جمہوریت وچ فرق کردیاں سیاسی نظام دی چلت دا سماج نال جوڑ جوڑ کے ویکھ سکے۔ ایس طرحاں دے طبقے دی ہوند دے اشارے کافی بعد وچ اودوں ملے جدوں فاطمہ جناح ہوراں ایوب خان دے خلاف الیکشن لڑیا سی تے وچلے طبقے نے اک نواں رول پہلی واری وکھایا سی۔

پر ایوب دے زمانیاں پڑھائی لکھائی تے گھٹ سی ہی، اوہ زمانے کافی اداس وی سن۔ اپنے آپ وچ گواچے لوکاں دے زمانے۔ پنڈ وچ ایہو جیہے کئی دیو داس تے ناکام عاشق سن جیہڑے کہندے سن اوہناں نوں عشق وچ ٹی بی ہو گئی ہے! عام طور تے لوکاں دی پناہ لئی یو پی دے نواباں دے محلاں تے اوہناں اندر پلدیاں سازشاں تے اے آر خاتون تے ہور ایہو جیہیاں درجناں عورتاں دے ناول سن تے یاں پھیر نسیم حجازی دے مجاہداں تے غازیاں دے خیالی قصے جہناں وچ اسلامی مجاہد گھوڑے تے چڑھے اک ہتھ وچ تلوار تے دوجے پاسے سوہنیاں مٹیاراں بٹھا کے اُندلس فتح کردے پھردے سن۔مطلب پاکستان ، خاص کر کے پنجاب دے واہی بیجی سماج وچ یوپی دے کلچر دے بھرپور ٹیکے لگ رہے سن تے نال نال جہاد دی پان چڑھ رہی سی۔ مطلب اوہ خلا جیہڑا ہندو سکھ دانشور چھڈ کے گئے اوس نوں یو پی دے سڑاند پئے کلچر تے خیالی جہادی لکھتاں نے بھریا۔
پنجابی فلم کافی کاروبار کردی سی اوس ویلے پر اوس وچ شہری باؤ تے پنڈ دی مٹیار دے عشقاں تے بڑا زور سی۔ شاید ایہہ اشارہ سی جو کیویں پنڈاں وچ شہراں دا رومانس ودھ رہیا ہے، یا نویں نویں شہری بنیاں وچ پنڈ دی سک مکی نہیں۔ ایسے لئی شاید اوس ویلے دے شہری وی ادھے پینڈو سن۔ شہراں وچ وی سواری ٹانگہ ریڑھا سی تے لہور شہر وچ مجھاں سڑکاں تے عام پھردیاں سن۔

پر پنجابی فلم انڈسٹری وچ چانن اوہناں پنجابی فلماں دا سی جیہڑیاں جاگیرداری تے سٹ ماردیاں سن۔اردو فلم تے شاہزادیاں نواباں دی حقیت توں وانجی زندگی دیاں بھوت پھیریاں تے خواباں وچ گوان والیاں ہی سن پر جاگیرداری دے خلاف پنجابی فلماں نے لوک جاگرتا وچ بڑا ہتھ پوایا۔ ایہہ گل ستر دی دہائی وچ عام منی جاندی سی تے شاید ایسے لئی بھٹو تے کوثر نیازی دے سنسر بورڈ نے آکے جاگیرداراں دے سنبھال لئی ایہو جیہیاں فلماں تے روک لائی۔

پر جیویں جیویں سکولی پڑھائی ودھی، چھاپے خانے نال کتاباں، رسالے تے اخبار ودھے پنجاب دے کلچر نوں ڈھاء لگ گئی۔ ہیر وارث شاہ، سوہنی مہینوال تے سسی پنوں پڑھن والے گھن لگ پئے۔ پنجاب نوں اہناں ویلیاں وچ جیہڑی رہتلی یا کلچرل مار پئی اوس پنجاب دی مڈھلی وچاردھارا دا لک توڑ دتا۔ پنجاب دے اپنی ہی رہتل تے ادب توں اوپرے ہوون نال جو گھاٹا پیا اوسدے اگے جاکے بڑے بھیڑے نتیجے نکلے۔ ذاتی پدھر تے ایس اوپریت نوں میں راگی منڈے دی وار، راگی منڈے نوں چڑھدے بھوں تے راگی منڈے توں مداری بنندے سرناویاں ہیٹھ سانجھا کر چکیاں ہاں۔

عام طور تے نواں پنجابی پڑھیا بندہ گواچیا ہویا سی تے ہے۔ اوس دی رہتلی سرت وی گواچ رہی سی تے اجے اوس نوں سماجی تے سیاسی ہوش وی نہیں سی آئی۔ایوب خان دیاں بی ڈی (asic Democracies) چوناں ہوون، صوبائی تے قومی ممبراں دا یا صدر دا چنیا جانا ہووے عام طور تے انگریز دے زمانے دے چوہدری تے ممبر ہی اگے رہندے سن۔ حالاں کجھ سیاستداناں تے ایبڈو راہیں روک لا دتی گئی سی پر پھیر وی سیاست انگریز راج دے سیاسداناں دے ہتھ وچ ہی سی جیویں ساڈے علاقے وچ میاں عبدالحق انگریزاں دے ویلے توں اسمبلی دا ممبر بندا رہیا سی۔ اجے نواں پوش اینے جوگا نہیں سی ہویا جو اوہ پرانے سیاسی ڈھانچے نال ٹکر لے سکے۔

1965 وچ جدوں فاطمہ جناح نے ایوب خان دے خلاف صدارتی چوناں لڑیاں تے میری تے پاکستان دی عمر 18 سال ہو گئی سی تے 47 دے آل دوالے جمن والا پوش بالغ ہو رہیا سی۔ میں گورنمنٹ کالج منٹگمری دے پہلے سال وچ ساں، مجیب الرحمن شامی کالج دے صدر سن تے مینوں یاد ہے اوہناں شہر وچ فاطمہ جناح دے حق وچ مولانا مودودی دا جلسہ کروایا سی۔ ایہہ چوناں فاطمہ جناح ہار گیاں سن۔

ظاہر گل ہے ایہہ الیکشن ایوب خان ہوراں جتنا ہی جتنا سی۔بی ڈی ممبراں ووٹ دینا سی تے اوہناں لئی علاقیاں دے پٹواری، تحصلیدار، تھانیدار کافی سن۔ گھٹو گھٹ پنجاب تے سندھ وچ۔ شاید کراچی تے مشرقی پاکستان وچ فاطمہ جناح جت گیاں سن پر پنجاب وچ انگریزاں دی پالی سیاسی ڈھانی ویلے دے حاکم دے خلاف جا ہی نہیں سکدی۔ پر ایس الیکشن وچ ایہہ گل نتر گئی سی پڑھے لکھے بندے تے کالجی سکولی منڈے فاطمہ جناح نال سن۔ ایہہ اوہ نینہ بنی سی جیس تے دی لوک لہر ابھری۔

پھیر 1965 وچ ایوب خان نے جد مقبوضہ کشمیر وچ گوریلے اتارے تے اسیں اوس سٹیشن نوں ریڈیو تے لبھدے رہندے ساں جیہڑا جعلی فوج دے تنخواہ دار مجاہداں کشمیر دی کسے تھاں تے چلایا سی۔ ہو سکدا ہے اوہ پاکستان وچوں ہی کتوں چل رہیا ہووے۔ اوس ویلے تیکر ساڈے گھر ریڈیو آچکیا سی جیہڑا میں اپنے مڈل دے وظیفے دے پیسیاں نال آپ شہرجاکے خریدیا سی۔ تے نال اک گُٹ دی گھڑی وی لئی سی۔ جمعے والے دن قوالیاں سُنن لئی والد صاحب ریڈیو تے قبضہ کر لیندے سن تے باقی دِناں وچ ایہہ ساڈے کول ہوندا سی۔

خیر ریڈیو نے تے جو وی دسنا سی مینوں اینا یاد ہے جو اسیں سب دل وچ دعاواں منگدے ساں تے سدھر رکھدے ساں جو کشمیر فتح ہوجاوے۔ سانوں ریڈیو دے ترانیاں تے پکا یقین۔ مہاراج ایہہ کھیڈ تلوار دی اے، جنگ کھیڈ نہیں ہوندی زنانیاں دی تے سانوں پکا یقین سی جو لالے جنگ نہیں لڑ سکدے۔ ایہہ کئی سالاں بعد پتہ لگا جو دوسری جنگ عظیم وچ جنگ دے بہتے تمغے ہندواں تے سکھاں نوں ملے سن۔ ایسے طرحاں نورجہاں دے ترانے وی لوکاں نوں جہاد وچ کدن لئی تیار کرن دے جتن کردے سن۔ ایڈی سوہنی زنانی جدوں کہ رہی ہووے جو اے وطن کے سجیلے جوانو، میرے نغمے تمہارے لئے ہیں تے کون سجیلا جوان نہیں بننا چاہندا؟ نورجہاں دا ایہہ ترانہ وی بڑا ہٹ سی میریا ڈھول سپاہیا تینوں رب دیاں رکھاں۔

جدوں جنگ مک گئی تے ساڈے پنڈ دا مُنڈا سرور سیالکوٹ والے محاذ توں گھر واپس آیا تے میں اوس نوں اک دن پچھیا جو تہاڈے اُتے نور جہاں دے ترانے دا کیہ اثر ہوندا سی تے اوس کہیا اسیں سپاہی ایس ترانے نوں وگاڑ کے انج گاوندے ساں میریا ڈھول سپاہیا تینوں اگے ہین دھکاں ۔ سرور نے سادی گل نال اوس منافقت توں پردہ لاہیا سی جیہڑا اج تائیں پاکستان دی فوج تے ملا شاہی نے نہیں لاہیا۔ اوہ اجے تیکر مسلمان مجاہداں دے بارے ایہو کہ رہے ہین جو اوہ کدی کافر کولوں ہار نہیں سکدے، اوہ اجے وی سمجھدے ہین لالیاں کیہ لڑنا ہے۔ اوہ ایہہ گل لوکاں تیکر پہنچن ہی نہیں دیندے جو اسیں تن جنگاں ہار چکے ہاں۔

65 دی جنگ وچ میں شروع وچ تے مجاہد ہی ساں پر اک دن بیٹھیاں بیٹھیاں خیال آیا جو سکھاں یا ہندواں دے گھر جمیا میرا ہانی گورداسپور یا جالندھر وچ بیٹھا ایڈے ہی یقین نال اپنی فوج بارے سوچ رہیا ہووے گا۔ ایس توں میرے دل وچ جنگ بارے ڈوہنگے شک جم پئے تے اوس توں بعد میں کدی کسے جنگ دی دلوں حمایت نہیں کر سکیا۔ایہہ شک مذہب دے ناں تے مارا ماری کرن والیاں بارے وی سن۔ میرے ورگے لکھاں نوجوان ہوون گے جنہاں اوس ویلے انج سوچیا۔ ایسے لئی دی جنگ توں بعد ایوب خان دی لہائی شروع ہو گئی تے میرے ورگے منڈے ہی69-68 تیکر جاندیاں ایوب خان دے خلاف سڑکاں تے نکل آئے ۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Visitors Comments

Name:jameel ahmad paul
Date:4th October

Comment: manzoor ejaz ji, bahut sohni hadd varti shuroo hoi e tuhaadi. ehnu jaari rakhho, chheti mukaao te kitaabi roop vi deo.
jeunde vassde rahvo
tuhaada apna
jameel paul


Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels