Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> جیون کتھا >> جیون کتھا: راگی مُنڈے توں مداری ہوون تیکر

جیون کتھا: راگی مُنڈے توں مداری ہوون تیکر

September 30th, 2008

ہن میں مڑ کے ویکھاں تے ساہیوال اک آپ وڈا پنڈ سی جتھے بوہتے ریٹائرڈ لوک رہندے سن یا پنڈاں دیاں نکیاں موٹیاں چوہدریاں اپنے منڈے کڑیاں پڑھاون لئی مکان خریدے ہوئے سن یا کرائے تے لئے ہوئے سن۔ لگ بھگ ہر بندہ پنجابی ہی سی تے اپنی ماں بولی ہی بولدا سی ، ایتھوں تیکر کہ شہر دیاں کتاباں دیاں وڈیاں دوکاناں دا ناں وی بک ڈپو یا بک شاپ نہیں سی ہویا سگوں اجے وی اوہناں دے ناں' استاداں دی ہٹی' تے 'رحمت دی ہٹی' سی۔ پر ایہہ سب کجھ ہوندیاں وی پنڈاں توں ہائی سکول یا کالج پڑھائی لئی آون والیاں منڈیاں (کڑیاں دا کوئی پتہ نہیں سی لگدا) کایا کلپ ہونی ہی ہوندی سی، اوہناں اپنے آپ توں اوپرے ہونا ہی ہوندا سی۔

پھیر ایس وچ اوہناں منڈیاں دی کایا کلپ بہتی ڈوہنگی تے مارو ہوندی سی جیہڑے راگی منڈے وانگ اپنے پنجابی سوجھوانی ورثے نال بہتے جڑے ہوئے ہوندے سن۔ اوہناں نوں پنجابی دا پورا جہان چھڈ کے اردو دی اوپری دنیا وچ چھال مارنی پیندی سی۔اوہناں نوں وارث شاہ تے مولوی غلام رسول نوں اپنے اندروں کھرچ کے تے غالب تے میر دی تہہ بٹھالنی ہوندی سی۔کالج ہووے یا شہر، ادیب تے سوجھوان ہوون دا مطلب سی اردو ادب دا جانکار ہوونا، غزل نظم یا کہانی لکھنی۔

اوہناں دناں وچ گورنمنٹ کالج ساہیوال وچ منڈیاں دے اک ادیب ٹولے دی دھاک ہوندی سی جیہدے وچ قیوم نظر، خالد طور، ساجد میر (اجکل کراچی وچ شاید نوائے وقت دے ایڈیٹر ہین)، فہیم جوزی، سعادت سعید ، مولانا امین ،شاہد جعفری تے میاں حفیظ ورگے ناں ہوندے سن۔اک دوست امین رضا سن (ہن وی ہین) جیہڑے کالج وچ تے نہیں سن پر ایس گروپ وچ رلتی سن۔ اوہ میرا خیال ہے اوہناں دناں وچ ڈرافٹسمین دی نوکری کردے سن۔ سارے گروپ وچوں اوہ اکلے ہی کہانی لکھدے سن۔پھیر چر مگروں مظہر ترمذی وی چیچہ وطنی توں آکے ایس گروپ وچ رلتی ہو گیا اوہ اودوں اردو دی چنگی شاعری کردے سن۔اک ہور سجن حامد جیلانی وی سن جیہڑے چنگی بھلی شاعری کردے سن پر اوہ سب توں وکھرے سبھا دے سن۔

ایہہ سارے سجن اردو ہی لکھدے سن تے کوئی وی پنجابی نہیں سی لکھدا ۔

وڈے جواڑاں وچ سب توں اُتے تے مجےد امجد ہوریں سن، پر اُپری پدھر دے لکھاریاں وچ ساہیوال وچ اوس ویلے حاجی بشیر احمد بشیر، جعفر شیرازی ، شہزاد ناصر تے مراتب ورگے ناں سن۔منیر نیازی ہوریں لاہور جا چکے سن پر ظفر اقبال اوکاڑے توں کدی کدی پھیرا ماردے رہندے سن۔اسیں ایہہ وی سندے ہندے ساں جو نذیر ناجی تے طارق عزیز وی ساہیوال وچ ہوندے سن، پر اوہ ساڈے آون توں پہلاں نکل گئے ہوئے سن۔

مسئلہ ایہہ سی جو ساڈے ورگے پینڈو منڈے اہناں وڈیاں وڈیاں وچارواناں دی مجلساں تیکر پجن کیویں؟ ایتھے وارث شاہ تے مولوی غلام رسول نوں تے پچھن والا کوئی نہیں سی تے غالب میر دے اجے بھوں چڑھے نہیں سن۔ ایس لئی اسیں سوچیا جو شارکٹ ماریا جاوے تے ایہہ سارا کجھ سکھن لئی اردو فاضل دے امتحان دی تیاری شروع کردتی۔ اوہناں دناں وچ اردو فاضل وایا بٹھنڈہ بی اے کرن لئی کیتا جاندا سی۔

مطلب تسیں اردو فاضل کر لوو تے صرف انگریزی دا ایف اے تے بی اے دا امتحان دے کے بی اے پاس ہو جاؤ۔خیر امتحان پاس کر لیا، واہوا چوکھا کلاسیکی اردو ادب (غالب تے میر حسن سمیت) تے عروض دے اصول وی رٹنے پئے۔ امتحاں پاس کرن نال پتہ نہیں سوجھوانی تے آئی کہ نہ (میرا خیال کوئی آئی وائی نہیں سی) پر دل نوں یقین بجھ گیا جو ہن اسیں وی ادب نوں منہ مار سکنے آں۔

کجھ ایف اے وچ فلسفے دے مضمون دی پڑھائی نے وی جھوٹا سچا اپنے آپ تے اعتبار بنا دتا۔ اسیں وی کالج دیاں لکھاریاں دے ٹولے دی نکر وچ بہنا شروع ہو گئے ساں تے کچیاں پکیاں نظماں غزلاں لکھنیاں شروع کر دتیاں سن۔ شام نوں ہوسٹل دے وچکار پھوارے دوالے منڈے جمع ہو جاندے تے اوتھے بڑیاں بحثاں ہوندیاں۔ ہن میں سوچنا اوس ویلے عام منڈیاں وچ کنی برداشت سی جو کوئی روز مذہب دے خلاف ، خدا دے ہون نہ ہون بارے دلیلاں دیندا تے سب سن لیندے۔

ایسے ہی زمانے وچ مطلب ایف اے وچ ساڈیاں کچیاں پکیاں نظماں ، کالج دی بزم ادب دیاں بحثاں دا ایہہ فائدہ ہویا جو اردو شعبے دے انچارج ڈاکٹر الف۔ دال۔ نسیم ہوراں مینوں کالج دے اردو رسالے ساہیوال دا اسسٹنٹ ایڈیٹر بنا دتا۔ میرے نال قاضی حبیب الرحمن نوں وی ایہہ عہدہ دتا گیا۔ ایڈیٹر بی اے دے فائنل سال وچوں بندا سی جیہڑا اسیں دوہیں چودھویں جماعت وچ جا کے بن گئے۔

پتہ نہیں کیہڑے ویلے تے کیویں مجید امجدتے حاجی بشیر ہوراں دیاں بیٹھکاں وچ جانا شروع ہوگئے۔ تے ساہیوال وچ کالج دے باقی تن سال اہناں بزرگاں دیاں گلاں سنیاں تے اہناں دی چاء پیتی۔ دوہیں چنگے بزرگ سن بھانویں اہناں دی آپو وچ بول چال ساڈے ساہیوال وڑن توں پہلاں ہی بند ہو چکی سی۔

مجید امجد وڈے شاعر ہی نہیں وڈے آدمی وی سن۔ ہر شام سٹیڈیم ہوٹل دی اک میز تے مجلس لاوندے سن، ساڈے ورگے شاگرد پیشہ لوک روز اوہناں دوالے جمع ہو جاندے۔ شام نوں سٹیڈیم ہوٹل دے اپنے بنے ہوئے گرما گرم بسکٹاں تے سیخ کباباں نال اوہ سب دی تواضع کردے۔ اوہناں دا ایہہ وی اصول سی جو اوہناں دی میز تے بہہ کے کوئی بل نہیں سی دے سکدا۔ شاید ایہہ گل اوہناں ایس لئی متھی ہوئی سی جو باقی سارے سینئر شاعر کھاندے پیندے زمیندار یا افسر سن۔ امجد صاحب تے چھڑے اسسٹنٹ فوڈ کنٹرولر سن تے ماڑی جیہی تنخواہ وچ فرید ٹاؤن دے اک کوارٹر وچ رہندے سن جتھے اوہناں دے نال صرف اوہناں دا اک نوکر سی۔ امجد صاحب شاید کھاندے پیندیاں شاعراں دے نکو نہیں بننا چاہندے جو وی سی جے کوئی اوہناں دی میز تے کھا کے بل دین دی کوشش کردا تے اوہ بہت ناراض ہو جاندے۔

پھیر اک اوہ ویلا وی آیا جد اوہ ریٹائرڈ ہوگئے تے آمدن گھٹ گئی پر اپنی ریت نہ چھڈی۔ پر اوہناں دی ریت دا بچا ایس لئی وی ہو گیا جو ہوٹل دا مالک جوگی اوہناں دا پرانا سنگی سی۔ سنیا سی (انج جھوٹ ہی لگدا ہے) جو کسے زمانے وچ امجد صاحب تے جوگی پنڈاں وچ سنگر مشیناں ویچن رل کے جاندے ہوندے سن۔ خیر جوگی دی وی ایہو ریت سی جو اوس دی میز تے کوئی بل نہیں سی بھردا۔ پھیر جد امجد صاحب ریٹائرڈ ہو گئے تے بل دین دے ویلے دے لاگے چھاگے جوگی اوہناں دی میز تے آبہندا تے امجد صاحب بل نہ بھر سکدے، دوہاں بزرگاں دی ریت بچ جاندی سی۔

اسیں مجید ہوراں نوں اپنیاں کچیاں پکیاں نظماں سناوندے، اوہ مسکاوندیاں واہ واہ کردے پر آپ کجھ نہ سناوندے۔ ہر لکھن والے نوجون دا دل ودھاندے تے کدی متھے وٹ نہ پاوندے۔ سگوں بعد وچ جدوں میں تے مظہر ترمذی انٹر کالجیٹ مشاعریاں دے گرو گھنٹال ہوگئے تے ہر تھاں جا کے ٹرافیاں جتناں ساڈا شغل بن گیا تے امجد صاحب وی ساڈی کھیڈ بارے ہاسے ہاسے وچ پچھ گچھ کردے۔

اک واری تے اسیں کسے دور دے شہر دے انٹر کالجیٹ مشاعرے لئی نکلے تے راہ وچ سوچیا امجد صاحب نوں ہی ملدے چلئیے۔ کہن لگے اج فوجاں کدھر دھاوا بول رہیاں ہین۔ اسیں دسیا پر نال ایہہ وی دسیا جو غزل تے ساڈی ہو گئی ہے (اسیں مشاعرے لئی بہتیاں نظماں غزلاں بس وچ یا گڈی وچ جاندیاں لکھدے ساں) پر اجے مطلع قابو نہیں آرہیا۔ کہن لگے طرح مصرع کیہ ہے؟ اسیں دسیا ''پھول سے خوشبو جدا کرتے رہے'' تے فوراً کہن لگے مڑ انج کر دیو
عطر کش کتنے اذیت کیش تھے
پھول سے خوشبو جدا کرتے رہے

حاجی بشیر ہوراں نوں جد میں پہلی واری ملیا تے اوہناں دی وڈھے ڈاکخانے تے اسٹیشن دے ساہمنے تے سٹیڈیم ہوٹل دے پچھے نرسری ہوندی سی۔ پھیر اوہناں نرسری بند کردتی تے کیفے ڈی روز بیٹھنا شروع کردتا جیس دے مالک دا ناں رونق شاہ ہوندا سی۔اوہ سموسے بڑے کرارے تلدا ہوندا سی۔ اوتھے بل حاجی صاحب تاردے۔مجید امجد ہوراں دے الٹ اوہ اپنی شاعری وی سناوندے ہوندے سن ۔میرے خیال وچ ساہیوال دے سارے شاعراں وچوں اوہناں نے ہی پنجابی غزل لکھنا شروع کیتی ۔ ہور کسے نے شاید کدی پنجابی نہ لکھی۔حاجی صاحب دا اک پنجابی شعر مینوں اجے وی یاد ہے:
کنے بھکھے چور سی جنہاں لٹیا رات ملنگ نوں
سوٹا سلفا تاں اک پاسے، لے گئے نال مطہر وی

حاجی صاحب وی ساڈے گروپ دیاں منڈیاں دی شاعری نال چھیڑ چھاڑ کردے رہندے سن۔ اوہناں دناں وچ ساڈے ادبی گروپ وچ وجودیت تے منطقی اثباتیت دا واہوا چرچا ہوندا سی۔ سگوں سجاد میر والے گروپ نوں تے اپنے آپ تے ایڈا مان سی جو کالج دی بزم ادب وچ پروفیسراں نوں وی یرکائی رکھدے سن۔ اہناں ساریاں دی شاعری کجھ عجب طرحاں دے نویں ڈھنگ دی سی۔ مینوں یاد ہے اک واری مولوی امین اک نظم لکھ کے سنائی۔ حاجی صاحب دوجے دن اوسے بحر وچ اوس نظم دی پیروڈی لکھ کے لیائے تے مزے لے لے کے سنائی
میری جان تم فلسفی ہو
کتابوں کے پچکے ہوئے ٹائروں میں ہوا بھر چکو تو
میری بات پر غور کرنا

اوس ویلے تائیں پجدیاں پجدیاں ساڈے اندروں پنجابی کافی کھرچی جا چکی سی تے اردو دے بھوں چوکھے چڑھ چکے سن۔ پر پھیر وی شاید کوئی تڑ اندر رہ گئی سی۔ ایس لئی میں جدوں اک واری پنجابی نظم لکھ کے دوستاں نوں سنائی تے سجاد میر آکھیا تسیں ایس وچ ہی لکھیا کرو ایس وچ تسیں اصلی نظر آوندے ہو۔ پر میں گل نہیں گولی۔ پر پھیر پتہ نہیں ایہہ خیال کیویں آگیا جو میں تے مولوی امین نے رل کے کالج وچ پنجابی سوسائٹی بنا دتی تے اوس دے جلسے ہوون لگ پئے۔ اسیں مولوی امین نوں ادیب گھٹ تے چالو سیاستدان بہتا سمجھدے ساں (اوہ کالج دے الیکشناں وچ وی پنگا لیندا رہندا سی) ۔ پر میں اج سوچنا جو مولوی دا میری زندگی دے مڈھلے موڑاں وچ ہتھ سی۔ پنجابی سوسائٹی وی پہلی واری اسیں دوہاں رل کے بنائی تے پھیر لاہور جاکے ڈاکٹر عزیز الحق نوں وی پہلی وار اوس ہی ملایا جیس نال میری زندگی دی مہاڑ ہی بدل گئی۔

ساڈے زمانے تیکرکالج وچ کوئی نظریاتی سیاست نہیں سی ہوندی۔ ہوسٹل وچ زمیندار ٹبراں دے منڈے ذات برادری دی سیاست کردے سن۔ اوہ آپ تے الیکشن لڑن جوگے نہیں سن بس وکھ وکھ شہراں دے چنگا بولن والے تے سیاستی منڈیاں دی حمایت کر کے اپنی ذات برادری دے ویر دی سیاست دا ٹھرک پورا کر لیندے سن۔ اوہ ایس واسطے وی جو الیکشناں لئی کوالیفائنگ تقریراں اردو تے انگریزی کرنیاں پیندیاں سن جیہڑیاں اہناں پینڈو پنجابی منڈیاں دے وس دا روگ نہیں سی۔ ایس لئی وڈھے عہدیاں تے شہراں دے منڈے ہی جتدے سن بھانویں اوہ گنتی وچ گھٹ سن۔

جدوں میں فرسٹ ائیر وچ ساں تے مینوں یاد ہے جو صدر دا الیکشن مجیب الرحمن شامی ہوراں جتیا سی جیہڑے ہن ڈیلی پاکستان دے مالک ہین تے سجے دھڑے دے بڑے منے پرمنے صلاح کار۔ بھانویں اوہ عارف والے دے شیخ سن پر اوہناں دی رہت بہت پینڈو نہیں سی۔ ایس توں مگروں وی جنہاں الیکشن لڑیا اوہناں وچ خالد طور، راؤ آفتاب تے سجاد میر تے اعجاز (وچارا پتہ نہیں کتھے گم ہوگیا) نے ہی لڑیا جیہڑے شہری منڈے سن۔ اسیں چودھویں وچ اک پینڈو منڈے محی الدین چشتی (سنیا اجکل چوہدری پرویز دے وزیر مشیر ہین) نوں الیکشن لڑائیا، اوس نوں تقریر دی تیاری وی کروائی پر اوہ اخیر ٹھس ہو گیا۔

انج تے کالج وچ نظریاتی سیاست نہیں سی پر مینوں یاد ہے جو فاطمہ جناح دے ایوب خان دے خلاف الیکشناں ویلے (یا کوئی ہور موقع سی) مجیب الرحمن شامی ہوراں مولانا مودودی نوں جلسہ کرن لئی بلایا سی۔ فاطمہ جناح دے الیکشناں وچ ساڈیاں ہمدردیاں تے ظاہر گل ہے محترمہ نال سن پر اجے ایوب خان دے خلاف اونی نفرت نہیں سی جیہڑی اگے جا کے ہوئی۔ اوہ انج وی بی ڈی ممبراں دے ووٹاں نال الیکشن جتے سن تے پنڈ دے بزرگ بی ڈی ممبر ساڈی منڈیاں دی گل کتھوں سندے۔ ایہہ صورت
1970 دے الیکشناں وچ بدلی جدوں اسیں پنڈ دے کجھ منڈیاں نے سارے چوہدریاں تے نمبرداراں دے خلاف ووٹ پوائے تے پیپلز پارٹی دے امیدوار جتوائے۔

کالج وچ جے کوئی نظریاتی ستھ سی تے اوہ اسلامی جمعیت طلباء سی۔ میرے ورگے کئی منڈے سن جیہڑے چاہندے سن جو سماجی وگاڑ دا کجھ نہ کجھ ہونا چاہیدا ہے تے چونکہ نظر صرف اسلامی جمعیت طلباء ہی آوندی سی ایس لئی اسیں اوس نوں ہی کدی کدی چندہ دے دیندے ساں۔ اوہناں دا بڑا پکا کاما تے ورکر اک چھیٹکا جیہا منڈا شاکر یا جبار ہوندا سی۔

پر اسلامی جمعیت طلباء دے پاروں اک بڑی عجب گل ہوئی۔ اوہناں سالاں وچ ہی جماعت چراغ راہ دا سوشلزم نمبر چھاپ رہی سی۔ اسیں سوشلزم دا کدی ناں وی نہیں سی سنیا پر جدوں جمعیت والیاں کہیا جو رسالے دی چھپائی لئی پیشگی باراں روپئے دیو تے اسیں دے دتے۔ رسالہ دو جلداں وچ چھپ کے آیا جیس وچ چوہدری محمد علی توں لے کے ہر نکے وڈے بندے نے سوشلزم دے خلاف مضمون لکھیا ہویا سی۔ جدوں میں اوہ رسالہ پڑھیا تے مینوں لگا جو جیس نظریے دے خلاف لکھیا جا رہیا ہے اوہ تے بڑا چنگا لگدا ہے، سو مینوں سوشلزم دا پہلی واری اسلامی جمعیت طلباء والیاں راہیں پتہ لگا سی۔

پر ایس پتہ لگن نال وی میں کوئی اینا اثر نہیں سی لیا جو میں اوس لئی کجھ کرن دا سوچاں۔ سگوں ساڈے کجھ دوست جد چین تے اوس دے نظام دی تعریف کردے ہوندے سن، اسیں اوہناں نوں جاہل من کے اگے لنگھ جاندے ساں کیوں جو اسیں تے ہن اپنے آپ نوں وڈے ادیب سمجھدے ساں جیہڑے سیاست دے گند وچ نہیں پیندے۔

ایہہ زمانہ بڑا عجیب سی۔ اوس ویلے سجاد میر جیہڑے بعد وچ پکے جماعتیئے ہو گئے تے مجیب الرحمن شامی دے ''زندگی وچ رل گئے'' ساہیوال وچ اک ہور سوجھوان اشرف قدسی نال مل کے لینن ڈے مناوندے ہوندے سن۔ اوہناں دوہاں ماؤزے تنگ دیاں نظماں دا ترجمہ کر کے وی چھپوایا سی۔ پتہ نہیں اوہ ایہہ کیہدے کہن تے کیوں کردے سن تے پھیر جدوں اوس ویلے دے ساہیوال دے نویں ادیباں دا سارا گروپ کھبے پاسے چلا گیا تے سجاد میر پوری طرحاں سجے پاسے مڑ گئے۔

1968 تیکر کھبی پکھ دی سیاست ساڈے حلقے وچ نہیں سی پجی۔ پر جدوں ساڈے توں اگلا پور، فہیم جوزی (میرا سب توں گوڑھا بیلی سی)، مولانا امین، شاہد جعفری تے سعادت سعید پنجاب یونیورسٹی وچ پج گئے (ایہہ ساڈے توں اک سال اگے سن) تے اہناں واپس آکے سانوں کھبی سیاست وچ بھرتی کرن دے ترلے شروع کردتے سن۔ ساڈے اتے اثر تے کوئی خاص نہیں سی ہوندا کیوں جو میں تے مظہر ترمذی تے کالجاں دیاں مشاعریاں نوں فتح کرن وچ بہتا سواد لیندے ساں۔ پر اہناں دوستاں وچ آپو وچ بڑی کرڑی بحث ہوندی سی۔ اک واری تے کیفے ڈی روز وچ جد مولانا امین نے جوش وچ کہیا جو کتھے ہے غریبی تے فہیم جوزی نے اوہدے سر وچ کرسی مار کے توڑ دتی سی۔

سیاست ولوں ایہہ گواچیا جیہا ویلا سی۔ کجھ بھن ٹٹ ہوری سی، ساڈے اندر وی تے باہر وی۔ پر اجے کوئی گل نتری نہیں سی۔ اپنی پدھر تے اسیں کالج دے خلیفے ہوگئے ہوئے ساں ، مباحثے، مشاعرے، بزم ادب، ہور سوسائٹیاں وچ اسیں اپنی نمبرداری تے خوش ساں (پتہ نہیں خوش ساں یا اپنے آپ نوں بھلایا ہویا سی)۔ ہوسٹل دی یونین دے صدر بنن توں لے کے کیرم بورڈ دے چمپئین ہوون دے نشے وچ رہندے ساں ۔ پر ایہہ سب کجھ اپنا پرانا سکھیا سکھیا بھلا کے۔ہن اسیں اپنے پیو نوں تے چاچے الٰہی بخش (چاچا بوہڑ) نوں ان پڑھ سمھجن لگ پئے ساں۔ راگی منڈا مداری بن گیا ہویا سی۔۔۔۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels