Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> پروفیسر سعید بُھٹا >> دیس دیاں واراں >> بھٹیاں بلوچاں دی وار دا متن

بھٹیاں بلوچاں دی وار دا متن

سعید بُھٹا
July 23rd, 2008
5 / 5 (2 Votes)
متن


1
وچار: سچ ناں خدا دا، خدا دے نبی دا، بلوچ تے بھٹی ہوون بنے سواندری۔ دھڑ، حمایت تے سانگ ہونے ہکو۔ ہکسے تھالی وچ رل کے کھاون۔ کل ڈھوا دے گھلے کمان نوں۔ وچلے سنھ آن کے کمان فساد گھت دیوے کسے وجہ نال۔

واہ رضائین تیریاں، توں پاک خدایا
پیدا کیتا سو یار نبی نوں، خاص نور جنایا
توشہ نبیسو، وحی لے آیا
رُتبہ جنت خاتون نوں، داج داون پایا
شہادت حسن، حسین نوں، یزید رد ہٹایا
کھنا حضرت شاہ تے، مار کفر دبایا


2
رب سیاپے قدرتیں، کیا کراں بیان
پیار بلوچاں تے بھٹیاں، رل تھالی کھان
اوہ سندھ سُہاوی دے لاڈلے، وطن کیچ مکران
ہوت، بلوچ برابری، نہ سہندے طعن
اوہناں بنّا بھٹیاں نال بھی، ویہت کرن حکام
بھٹی راجے بھٹنیر دے، اُچے شان میزان
اوہ صوبے ندی پنجاب دے، معلم کل جہان
ہک ڈھوا وڈا چنھاں، کل گھلی کمان
اوس دتا گھت فساد وی، کوئی انھیر طوفان
بیر بونجا تے جوگنیں، لکھ دھرے اُستاد دُوکان
اوس دے گوشے تے پُٹھے موکلے، نارد پِٹھ رلائی آن
اوہ بھرے وی تیر کلائیاں، سجدے نِون امام
اوہ سوہندی ہتھ بھٹی دے، ہووے میلکھ حیران
دربار جہانیاں پیر دے، جھنڈا کرے سلام
ہوئی سُدھ بلوچ نوں، کمان چائی احمد خان
ایڈا ای طور بلوچ دا ، نہ رہیا ہوش دھیان
کل کھلاری ہے خان جی، گھت دیساں راند
ہکو جیڈے مَٹ نی ، بِک پے پہلوان
بھلکے پُچھساں آکے، ٹِپ چڑھے میدان

3
وچار: زُعم آیا ہویا بلوچ، بھٹی دے ڈیرے توں کمان چالے، احمد خان۔ بھٹی دے مونہوں نکلیا ''خان! توہیں مندا کیتا ہے۔ میرے ڈیرے توں کمان چا لئی آ۔ میں بھلکے پہر دینہہ دے تیتھوں کمان آ پچھساں۔'' خان دا آنا لہر لگھیا کھلوتا ہووے۔ خان آکھیا، ''توں بھلکے پہر دینہہ دا کارا کرینا ہیں۔ میں بھلکے پیشیں دینہہ تایے اڈیکساں، جے توہیں میتھے آونا ہووے تاں۔'' جھنڈا، قادو دا آوے رات دے ویلے۔ ٹِکی نہ کھاوے۔ موہلے توں بے بہریاں ارَٹْ دے اُتے دھاڑ چاں کھلی کرے۔
بھٹیاں دھاڑ دھنوائی چونویں، ڈھولاں نوں گھائیاں
گڈھیں ٹرے ہاں گھت کے، احمد میلیں توں سائیاں
اوہناں ٹھٹیاں نوں دتن پاسنے، مار وگاڑیاں اگے نیں لائیاں
کوکاں وی چھیڑواں گھتیاں، خبراں خاناں تے آئیاں
بہہ چوکیں نھاتے خان وی، گھت دہیاں تے دودھ ملائیاں
اوہناں کپڑے انوائے قیمتی، زری، بادل تے پٹ دریائیاں
ہتھیار وی پیدھے نیں سار دے، تلواریں نیں لک ولائیاں
اوہ گھڑیاں وی شاہ ولایت دیاں، پیون گُھٹ لہو ترہائیاں
سانگاں وی بھٹی دے چک دیاں، دُوکانیں نیں سرن چڑھائیاں
بھج طبیلیں وڑے میراخور، تازنیں پاگھو چھڑائیاں
چڑھے رکیبے لت دے، توڑوں واگاں نیں چائیاں
چڑھیاں بلوچاں دی ڈھاڈھی توں دے نشانی،
کوٹاں نوں سوہندے کنگرے، ساون بدلاں جیوں للہائیاں
اوہناں متھے ڈٹھن بھٹیاں، مِک ہاٹھاں ہن آئیاں
4
دَلاں وی دوہاں مقابلہ، میر اکھر میلے
مسو، کٹو، خضرا تے صاحبا، چارے نپ کے آئن سیلھے
قادو کے دھنی تلوار دے، باگیں وی دسدن کیلے
ڈھوئے وی ملے ویاہ دے، سُدھے گھڑے وی سار صقیلے
جھل سیلھا گیا بھون، مل ماریا سو آہلے دے صاحب تریلے
اوہناں دھرے وی احمد خان نوں، باشک نانگ وی تردن تریلے
جن کپر پیا جہاز نوں، دے وجھ مہانا ٹھیلے
وڈھ سیلھے تاں دتن خان، جیویں سدھوریا ہاتھی،
بھن تاک تے کوٹاں نوں پیلے
کپڑے رت لتھیڑے خان دے، چُونے بِھنّے تاں عطر پھلیلے


5
وچار: متھے آ ٹکرن۔ مقابلے آن ہوون، احمد، جھنڈا، جھنڈا کریندا آوے۔ جھنڈا، احمد، احمد کریندا آوے۔ چار جنے آ کے بلوچ نوں ساہویں سیلھے چاں دھرین۔ سیلھے بلوچ دے پنجر چوں لگھ جاون۔ جھاگ کے سیلھے مارے تلوار احمد، لال دا، جھنڈے، قادو دے نوں۔
تلوار وی احمد خان دی، بہہ اُستاد دُوکان بنائے
اوس دا پھل وی رُک فولاد دا، واڈھ بجلی دی پان چڑھائے
ساہواں تاں آیائے جھنڈے نوں، جھاگ سیلھے تاں خان بلائے
اوس گھت دوہتھڑ ماریاں، وڈھ اندر کھوائے
جیویں نورنی سیج تے، پہن سُوہے تے زیور سو پائے
جن نھا نکھتی باہمنی گنگ دے، جپ کے نام تلک لوائے
گیٹر پربت دتا ہے خان، وڈھ چنن رُکھ نوائے
جیویں محبت تے آیائے یار بیگ، پا جپھیاں ملے سدھرائے
کیفی وچ جن شراب دے، کر کھیوے پلنگ سوائے
اُتوں ماریاں کٹو تے خضرے تلواریں، کر دراز تربوز نکھڑائے
حوراں گلہیندیاں ہن خان نوں، ملائک لہہ جنازے تے آئے
سچ دی ولّی ہے خان وی، واہ تلوار تاں مار وکھائے


6
وچار: ایہہ تاں احمد تے جھنڈے دا مقابلہ ہووے۔ نواباں دی بیع، راٹھاں دے لے۔ راٹھ دے ہتھیں تھوڑا ٹکا آ جاوے آہدا ہے: پچھے کائی پئی ہوسی۔ جواناں دے ہتھ کُھل پون۔ چبھانا کھلوتا ہووے بلوچاں دے پھیرو۔ بوگھا ناں ماچھی بھٹیاں دے پھیرو۔ اٹھائے تُپک۔
تپک وی بوگھے ماچھی دی، شہر بنی بمبور
اوس نوں کوٹھی دھری اُرلی، لپ دارو کھاندی ہے زور
ماری سو تک چبھانے نوں، بھن پنجر اپڑی سو توڑ
ہاں کلیجہ تے بُکیاں، کر کھادھے سو سوڑ
سنھ وی جیویں محل نوں، واہ لائی چور
سوداگر جیویں ونجارے، کر نکلے خرید پشور
ازل وی پیالہ ملک نوں، پرے سٹیا سو روڑھ


7
وچار: نیازی، اگر دا بلوچ بھنیئاخان حیات دا۔ اوس تے آ جاون چارے گِدڑی بھٹی، پنجواں کٹو، موہلے دا۔ تلواریں دی کُٹ گھتن جیویں ساون ماہ تلے اُتے بدل نیوں ویندا ہے۔
سنیا ہویا واچنا ڈھاڈھی، سچ زبانوں میں آکھاں
اُڈی ہے کل پرمیشری، مِک آئیاں ہاٹھاں
بھیڑ بلوچاں تے بھٹیاں، ویر چھوڑیاں لاٹاں
مسو، کٹو، خضرا تے صاحبا، لڑائی لڑن بند جماعتاں
اوہناں ماریاں نیازی خان نوں، کھڑکار آئے وچ کاٹھاں
تلواریں وی لمباں چھوڑیاں، ڈیوے بلدے جیویں شبراتاں
خان نیازی نوں اٹھیاں، ساون بدلاں مینہ برساتاں
دریا وی وُڑھا رت دا، ملاح ویکھ کھلوتے ہاتھاں
بھج حج نوں پوہتے خان وی، پڑھ ستے نی فرض رکاتاں
جیہڑے تاں محب حسین دے، شہید ملدن لے کے واچاں مارے احمد، نیازی، اگر دے دیاں خبراں، جھنگ تے چھتے ہن واٹاں

8
وچار: احمد، لال دا بلوچ بھنیئا خان حیات دا مری جاوے۔ نیازی، اگر دا بلوچ، بھنیئا خان حیات دا مری جاوے۔ تلوار جھنڈے، قادو دے نوں کھا جاوے۔ اٹھویں دیہاڑے جھنڈا گھر آ مرے۔ اودوں خان حیات تے خبر جاوے ایدوں موہلے تے خبر آوے۔ موہلا سدیندا ہووے خان حیات نوں پِتریا تے خان حیات سدیندا ہووے موہلے نوں بھترئیا۔ تقصیر ڈیرا پئی کرے ہکسے گھر آن کے۔ تلوار فساد گھت دیوے۔ موہلا منت تے ہاڑا خان حیات دِھر کر گھلے۔ توں احمد چاں وسار، میں جھنڈا چاں وساراں، تیری میری عمر خراب نہ ہووے۔ انجاناں توں پاٹ پوے، بھلیاں نوں سیونا آ جاوے۔
ویر ہوئے زمیں دی کنڈ تے، ٹُر موہلے تے آوے
موہلا کرے جو آدر ویر دی، کل نارد وی سے بہاوے
ودھے کے میڑھ چنھاں دی، گھت چندل تے دعوے
گلاں وی موہلے دیاں سالم دیریں، بہہ راٹھ کریندن چاوے
موہلے تے خان حیات وی جیندیاں، رہ گئے بھلاوے
لکھی قلم درگاہ دی، کائی پاس نہ جاوے


9
سانگ موہلے خان حیات کا، سنھ کہیں نہ جاتا
آکھ موہلے گھلیا خان نوں، میل پاڑا توں چاچا
لتھی ہے کل کڑانیوں، آ رہی نوراتا
جھٹ جالیوس لکیں تے لالئیے، رج پیتوس چاکھا
مڑ بہاں رل کے، گھت دِپے ڈاکا
احمد تے جھنڈا برابری، گھٹ لہن نہ ماسا
بھلیاں دا سیون راہ ہے، انجاناں توں پاٹا
جیویں ڈھاہ دریا دی، ویر سراں دا گھاٹا
ونج پُچھ بھروانے کاٹھیے، جھل بیٹھے نی مہر چماٹا


10
وچار: ایہہ تاں موہلا اکھوا گھلے۔ داناواں دے ولدے، داناواں دے پرتے، داناواں دے الاون۔ خان حیات موہلے دِھر اکھوا گھلے۔
رہ دعوے گئے نی موہلیا، آ وِچھڑی ہے باجی
پوند کھہیڑیا بھٹیوں، کل سُتی ہے جاگی
ڈھیر ڈٹھا ہے تہاڈے مونہہ آلوں، ڈاڈھی ذات تہاڈی
نیوندر ہوکائی ہے رج کے، سار گھتی بھاجی
آ پُچھسایے موہلے دے کوٹ وچ، رکھ اُمید اساڈی
خیرے تے مہرے دے پوترے، ہوڑے نہ رہندن گاڈی


11
وچار: موہلےا! ڈھیر سارا پاٹ پیا، ڈھیر سارا جھل پیا۔ آکھے تے ہوڑے بلوچاں دے پتر لگدے نہیں۔ ایہہ موہلے تے خان حیات دے سوال، جواب ہوون۔ خان حیات دے دوویں پتر چنگے ہوون لعلاں دی جوڑی، احمد خان تے گہنا خان۔ گہنا خان ایتھے ہووے تے احمد خان ڈیرے منکیرے نواب دی طرف وچ نوکری جا لوے۔ پچھے گہنے خان نوں ڈَوتے قضِیہ پے جاوے۔ بھٹیاں نال ویر لگ جاوے۔ خط چاں لکھے احمد، لال دے مارے دیاں خبراں تے نیازی، اگر دے مارے دیاں خبراں۔
لکھے گہنا خان، خط احمد ول گھلے
ورم وی احمد، لال دے، ارمان نہ ٹھلے
متھا لگا نال بھٹیاں دے، کم پے کُللے
ویر مواتا اسمان توں، وس کوئی نہ چلے
پیاروں وناہ ہے ودھیا، توہیں سندھ ڈیرے ملے
جے آویں چھتے دے کوٹ وچ، روح جاگ تسلے
اپڑ شتاب ضرور دا، خط قاصد دے پلے


12
احمد، حیات دا نواب دے گوڈے کول بیٹھا ہووے خوشی تے خرمی وچ۔ قاصد پروانہ لے جاوے۔ گوت دے ہتھوں مونہوں گل نہ ہوس۔ پروانہ اگے رکھے۔ مُنشی پڑھے۔ اچن چیت دے مواتے کولوں اللہ امان پناہ دیوے۔ جیویں شیشہ عطر دا ڈُلھ پوندا ہے۔ سا دیہاڑی رُخصت لے کے احمد خان چھتے آوے۔
سوجھ کچہری نواب دی، جواب قاصد کردا
مونہہ نہ اپڑوس گوت توں، خط اگے دھردا
بہہ گوڈے احمد خان دے، پروانہ منشی پڑھدا
صاحب لڑے بلوچ تے بھٹی، ویر اُٹھےا گھر دا
ہک ماریا احمد، لال دا، دوآ نیازی، اگردا
تابئی وڈی حیرانگی، خان کلمہ بھردا
اچن چیت سنیوس، ڈُلھ شیشہ پیا عطر دا
رُخصت پچھے نواب توں، لے عرصہ چڑھدا
سا دیہاڑی خان، آ چھتے وڑدا
چانن ساریاں بلوچاں، مہتاب ڈیوا بلدا
تحمل آرام ویہت نوں، وسواس مٹیا ڈر دا


13
رعیت تھالی، سردار سرپوش، ڈولاندی ویہت نوں دھیرک آ جاوے، احمد خان آیاں۔ سُن کے موہلا، قادو دا میلا گھل دیوے خیر شاہ سید، شاہ نواز بُھٹا، دھیاں دھینیں بھٹیٹیاں۔
میلا گھلیا بھٹیاں، خیر شاہ تے شاہ نواز
توں پیر امیر برابری، بھُٹیاں وچ سرتاج
دھیاں دھینیں بھٹیٹیاں، شان عقبت لاج
تسیں ونج آکھو گہنے خان نوں، گزرے کم نہ کیچن یاد
توں چاچا اسیں بھترئیے، بھار تینوں آپ
احمد تے جھنڈا برابری، گِن ویکھ حساب
ویر بھڑاس تندور دی، جیویں سیخ دے مونہہ کباب
آمد منگیوں خیر دی، کُہاڑا دھریوں نہ باگ


14
سمجھا کے میلے آکھیا، ''خان! کُہاڑا ہئی تلوار تے باگ ہئی آدم۔ اپنے ہتھیں نہ گھت۔ زمین دی کھاپ دریا ہے تے آدم دی کھاپ ویر ہے۔'' آپ تاں گہنا خان بِھج آوے پر گبھرو بلوچاں ویراں دیاں پھیٹاں، ویراں دے دھکے نہ ڈٹھے ہوئے ہوون۔ ایکھن خان حیات توں جواب دیوائن۔ خان حیات ٹرکے میلے نوں جواب دیوے۔
آکھیا تہاڈا لکھ لے، اُچا منصب دہن گلاب
تسیں بھلے چنھاں تے، شیریں زبان سواد
جے احمد بہاں وسار کے، اُلٹا میلکھ کریندا واد
سانگ وی توڑ نہ چڑھدے، جتھے گھتے تلوار فساد
آخر میلن موہلیا!، نیکیاں تُلسن گناہ ثواب


15
وچار: جواب لے کے میلا گھر آوے۔ بلوچاں دیاں پتراں گھوڑیاں نوں کیتراں، ہتھیاراں نوں مالشاں۔ موہلے دے کوٹ دے پاترے کڈھ کے چڑھن۔
داتیاں اگے منگتا، پڑھ اٹاں میر چتاردے
میر، امیر، کمیر، خان احمد نہیں وسار دے
بیٹے خان حیات دے، صوبے وڈے مقدار دے
ویراں دا بنھو کھاں گانا، ہتھ احمد سخی دتار دے
سدو خیرے دے پوترے، جیہڑے گھر تلوار دے
گامے تے فوجے خان کے، اوہ دھنی ہتھیار دے
احمد، محمد تے خواجہ، پوترے خان دلدار دے
سمائل، محمد، باہلک دے، کون راٹھ تہاڈے بھار دے
تیاری کیتی ہے خاناں، کڈھ پاترے رکھے نیں وار دے


16
چڑھتل کیتی ہے بلوچاں، پِیڑ گھوڑے پاگھاں
اوہناں گھتیاں چھنڈ بیراڑیاں، پھُل چھوڑے باگاں
اوہناں کپڑے انوائے زری دے، خوشاب چڑھیاں آباں
ہتھ وی برچھے ٹمن دے، پھل بلدے وانگ مہتاباں
سوریندے شاہ سخیرے نوں، پیر دے رکاباں
ناما تے گاما برخوردار دے، سمب جانجی نکلن کاجاں
اوہناں دیاں تکاں موہلے دے کوٹ تے، توڑوں چائیاں واگاں
اگے وی ٹھٹھ ودھے کا، رب رکھیں توں لاجاں


17
بنتر وی موہلے دے کوٹ دی، جیویں جموں دی دھار
تُری بولیندی موہلے دی، مُدے لئی سو بار
جیویں سجوری اگر خان، موہلا کوٹیں ہے سردار
دہشت بالے راء دی، کون کرے لتاڑ
جھوکیں کھلوتے کٹک نوں، ہوڑ رہے کلیار
ویراں دے گھالو ہن قادو کے، ہٹ جاون عار
بلوچاں دتن پاسنے، کٹک سے ہزار
دھاڑ بہائی نیں چھچھ اچ، ویڑھ گئے اسوار
ہلچلا دلی شہر نوں، چڑھے مغل قندھار
اوہناں آوندیاں سیوا چھوڑیا، گھت تُپکاں کڑکار
سنھ وی زویں اسمان دے، دھوں انھیر غبار
ممو موچی، رتے دا، مار جھل برچھے، کٹونوں لیاس چاڑھ
اوہ تاں قدیمی نوکر شیر کے، پِڑوں نہ آوندے ہار
لتھے خیرے تے گہنے دے پوترے، ہاٹھ بنھ قطار
اوہناں نوں ورم وی احمد خان دے، تُپکاں مریندے وارووار
لگیاں ستی، سوہارے، مرادے قصائی نوں، لگھ گئیاں دو سلھوں پار
سریں دوپہریں کوٹ، خاناں لیا ہے مار
آیا بھمب جلتھ وچ، کمب گئے پہاڑ
مارے موہلے دے کوٹ دیاں خبراں، کوٹیں جلھے، ٹھٹے، بھوڑانی دھڑکار

18
وچار: چڑھی سواری سوے پہر دینہہ دے۔ بلوچاں تُپکاں دے نال پھاہ پھاہ کرکے، تھینہہ مار کے، لُٹ کے، باہر نکل آئے، ست بندے ارگ جواناں دا بُرج اُتے اکٹھے ہو جاون۔ چارے گِدڑی بھٹی، پنجواں کٹو، موہلے دا، چھیواں مسوجھمٹ تے ستواں ممو موچی رتے دا۔ بلوچاں آکھیا، ''بلوچاں دیاں پتراں او! تھینہہ ماریا تے لٹیا کسے لیکھے نہیں جے برج نہ مارئیے تاں۔ جنھاں احمد، لال دا تے نیازی، اگردے مارن اوہ تاں سگویں کھلن۔'' بلوچ آ جاون تُپکاں کس کے، ڈھالیں تلواریں دَتھ کے، سیلھے نپ کے، ہیٹھ بُرج دے بلوچ آ گئے۔ بُرج دے نال کوٹھے ہوون، بلوچ توپکی نتار کے لے آون۔ مار دے وچوں وگائیو تپکاں۔ پہلی تپک اٹھائے اللہ داد، پہاڑ دا بلوچ، موچی نوں۔ موچی بھویے تے آ جاوے۔
کیتے کم نہیں ہوندے، جیہڑے صاحب نوں بھاوے
تُپک وی داد پہاڑ دے دی، بہہ اُستاد دُوکان کماوے
اوس نوں کنداں تے کاغسی، لپ دارو کھاوے
ماری سو ممو موچی نوں، بھنّ موڈھا تے اندر وی جاوے
لگی گولی دی ڈھاڈھی توں دے نشانی، آتن جیویں مجرا ہن سوہے ساوے
کیتا بھیڑ بلوچاں، وج بِھکھی، سہاوے
بیٹا خان پہاڑ دا، تار خیرے نوں آوے


19
وچار: ایہہ تاں اللہ داد تپک مارے۔ وت واری آ جاوے چُھٹا شاہ سید، ماڑی شاہ سخیرے دی گھر ہووس۔ پیار ہوس احمد خان نال۔ اوہ مسوجھمٹ نوں مارے۔
تیرا ای نام ستار، پڑھ جس سنایا
اِچ بلوچاں سدیا، چُھٹا شاہ دَلاں وچ آیا
چڑھتل بھاری ہے پیر دی، سچ لوہا چایا
بندوق وی شہر سکھر دی، بہہ لوہار دوکان کمایا
ساز بناتی جھنگ دے، مُل دتا سوایا
شِست پکائی سو تلی تے، واہ تروڑا لایا
دارو گھت کے رنجکی، پیالہ جمایا
ماری سو مسوجھمٹ نوں، گولی اندر گئی سو وڑ کے،
بیگم جیویں محل دا دروازہ لاہیا
اندروں نکلی سمب کے، سہاگ جنایا
چُھٹے شاہ نوں سوبھ میدان دی، لکھانا سو ڈھاہیا
پیار وی احمد خان دا، سید توڑ نبھایا


20
وچار: ایہہ تاں تُپکاں وگ جاون۔ وت بلوچ برچھیاں تے لہہ آون۔ جتھے دادے پوترے تے بھرا اکٹھے ہو جاون، سار دھڑیاں تُل جاندا ہے۔ وارو وار مرین برچھے جیویں حلوائی تل کے پکوان کڈھدا ہے۔ گاما، برخوردار دا مارے برچھا حاکمے، گِدڑی نوں۔ مسو مارے تلوار محمد، باہلک دے نوں۔

پتر تاں برخوردار دا، خان گاواں گاما
برچھا کیتوس ہتھ وچ، بہہ گھڑیا لوہار دُوکانا
آیا مسو نوں ساہواں، باز تکیا طعما
اوس گھت دوہتھڑ ماریا، چیر چھڈیوس جاما
حلوائی جیویں کڑاہ چوں، تل کڈھے پکوانا
مسو ماری تلوار محمد، باہلک دے نوں، کر گیا سار بہانہ
لہہ کے لڑے بلوچ بھی، مار برج تاں لیا ہے خاناں


21
وچار: ایہہ تاں مارے برچھا گاما، برخوردار دا۔ وت واری آ جاوے، آپ احمد خان، حیات خان دا پتر مارے برچھا، حاکمے گِدڑی نوں۔ بھٹی دی جھلنی، بلوچ دی مارنی، میراثی دی گاونی۔ جیڈا وایا اوڈا شان۔
جنھاں سچ کر اللہ نوں منیا، ونڈ کھاندے نی مال زکوٰۃ دا
نبی جنھاں دا سُونہا، اوہناں ڈر نہ پُل صراط دا
سخی، وریام، عبادتی، ترینہاں روشن جہان چراغ دا
جیہڑے لوہے نوں آوندے ساہمنے، لگھ بیٹھن راہ وسواس دا
لوہا پت جواناں دی، خان احمد ورثہ رکھدا ہے ذات دا
توگ وی احمد خان دا اُکِیل، میدان دَلاں وچ لاکھ دا
اوہ گھڑیا لوہار ٹمن دے، ہتھ ڈھوا وڈا فرماش دا
اوس نوں جڑیا چھڑ وی قیمتی، پھل، رُک فولاد دھات دا
اوس نوں لٹکے پھُمن ریشمی، ہرِیڑ بِیڑا خاص بنات دا
وکھالی آپ بلوچ دی، پہاڑ منصب نال سیاپدا
مستک بھاگ دیدار وی، جیویں چن چودھویں دی رات دا
خان گھت دوہتھڑ تولیا، چمکارا چانن لاٹ دا
ماریا سو حاکمے نوں تک کے، کرکُوت نکلیا ماس دا
دے نشانی کھا ڈھاڈھیا، جن توتا خوریندہ باگ دا
تروڑ گچھا، کھادس دھراکھ دا
جن اپڑیا شینہہ وی مار تے، کر کلاچا تے مغز دماغ دا
پِڑ فتح وی احمد خان نوں، کون مَٹی ہے خان حیات دا


22
اَت نہ کیچے داریا، کرتاروں ڈرنا
اُچا بول نہ بولیے، مت آوے جرنا
پیر، پیغمبر، اولیے، سبھ دھرتی وڑنا
آگت ساک نہ آہمو ساہمنے، حق لاہنے ترنا


23
تلواریں محمد، شبیگ تے میر دیاں، گھڑ استاداں ہن ملتانوں آندیاں
اوہناں نوں میان سنہری، نال مُٹھیں دے جڑیاں چاندیاں
نویں وی واڈھ جنھاں نوں، میجھ ماس خوراکاں ہن کھاندیاں
لگیاں، مسو، خضرے، حاکمے، امیرے نوں، وڈھ موڈھے ہن اندر جاندیاں
کابل وی جیویں مگلانیاں، بھرمانگاں محلیں ہن بہندیاں
نورنیاں جیویں سہاگنیں، لاہ دھڑیاں تے گُھنڈ شرماندیاں
خضرے ماریاں میر، خدا یار دے نوں، امروں باجھ نہ سڑیاں وہندیاں
بُرجوں آوندیاں دی ڈھاڈھی توں دے نشانی، کھمب وی جیویں دریا دی،
کھمباں نال اُلارے دے ڈھاہندیاں


24
وچار: ایہہ تاں بُرج مری جاوے۔ پچھے کٹو، موہلے دا کھلا ہووے۔ موہلے دا پتر، قادو دا پوترا، ودھیانا بھٹی، بلوچاں آکھیا، ''کٹو لہہ آ''۔ کٹو لاہنُو تاں رہیا۔ محمد، دلاور دے بلوچ آکھیا، ''کٹو! پیو تے میرا سانگا جاننا ہیں؟'' اوس آکھیا، ''ہا''۔ ''ڈھال تے تلوار رکھ کے لہہ آ۔ تینوں میں رکھساں۔'' کٹو ڈھال تے تلوار رکھ کے لہہ آوے۔ محمد، دلاور دے نوں تھبا چاں پائے۔ محمد، دلاور دے بلوچ آکھیا، ''بلوچاں دیاں پتراں او! کجھ نہیں آکھنا۔'' پرھیں بلوچاں دی باہر چڑھے کھلوتن۔ کیہڑا کیہڑا؟ احمد خان، حیات خان دا، گہنا، حیات دا، سمائل، بخش دا، بیگ، پہاڑ دا، داد، پہاڑ دا، گاما، برخوردار دا۔ بلوچاں آکھیا، ''احمد خان! کٹو رکھیا ای؟'' اوس آکھیا، ''ہا۔'' اکھے، ''بس او خانا! جے کٹو رکھیا ای تاں دھاڑ کس تے آندی آ۔ تھینہہ ماریا تے لٹیا کسے لیکھے نہیں جے کٹو نہ ماریے۔ میلکھ آ کھسی کوٹ موہلے دا مار گئے۔ پُتر موہلے دا چھوڑ گئے۔ ایہہ گل کسے لیکھے نہیں۔'' لگے جاون مزاری بلوچ وڈھ کے ٹوٹے نال ٹوٹا کٹو دا چاں کرین۔
جیویں دی رب رضا، سار اودایے ہے وہندا
کٹو وی کٹکاں ویڑھیا، راہ ہویا سو مہنگا
بیٹا خان حیات دا، آپ احمد لاہندا
پنیا محمد، دلاور دے، نہ ڈٹھا سو رہندا
تلوار وی پھتو، محمد دے دی، پھل گھڑ گجراتوں آندا
اوس گھت دو ہتھڑ ماریاں، کاتب جیویں کلوتر کماندا
چنن، رُکھ بیار دا، چیر سٹیوس میز تاکاں دا
اُتوں ماریاں گامے، ہوت دے، رل ونڈیا خاناں وی بھانگا
رکھ کے ناہنے مارنا، ایہہ نہ کم راٹھاں دا
یارو ویری نہ رہندے پھَریاں، جنھاں نوں چَوہڈاں دا
میلکھ لِیّا کر آکھدا، خان پچھوتاندا
جتھے ویہہ تلوار دو کندھیے، وت کیہڑا سانگا
پڑھ نفل سدھانا راء بھی، کلمہ وات شہادت دا کہندا
کٹو وی بھار کستوری دا، لُٹ کٹک بلوچاں دا جاندا


25
وچار: دھونسے تے نگارے مار کے چڑھے۔ احمد، حیات دا پِڑ لے ٹرے۔ موہلے دا کوٹ نسوآنیاں نہ ماریا۔ سیالاں نہ ماریا۔ جپیاں نہ ماریا۔ وساوے آنیاں نہ ماریا۔ موہلے دے کوٹ دے مارے دیاں خبراں بھٹیاں تے پے چاون۔ واہراں بھٹیاں دیاں ہو جاون۔ کیہدی کیہدی واہر؟ قادُو کی واہر، سلطان کی واہر، نور کی واہر۔ پہلوں مل پوے سلطان کی واہر۔ کریم بخش مل پوے، رجادے آلی تے بھوسیاں پنڈیاں دے کول۔ کریم بخش بھیں کے ویکھے نہیں تاں سجے ہوس قطب، کھبے ہوس لطف، شریکاں توں بے بہرا چہ اچ دھرک مارنا آ جاوس۔ دانا بھٹی ہووے۔ واگاں چِھک کے کھلو رہے۔ دُوئے دیہاڑے دوئیاں واہراں بھٹیاں دیاں آ جاون۔ واہر دی بن جاوے دھاڑ۔ فوجے دیاں ٹھٹیاں بھٹی مرین۔ بلوچاں نوں خدا امان تے پناہ دیوے۔ وسیبا مری جاوے۔ دھرکھاناں آلے دا تھینہہ بھٹی بھین پے تے لُٹ لین۔ رتن چند ناں کراڑ ہووے، دیوان ہووے حیات کے بلوچاں دا۔ مسو، محمد یار دا بھٹی وڈھ کے ٹوٹے نال ٹوٹا چاں کرے۔
داتیاں اگے منگتا، میر اٹاں کتھیاں
مارے کٹو دیاں خبراں، جاگ لدھی ہے بھٹیاں
قادو، نور تے راء سلطان کیاں، کر واہراں اکٹھیاں
نفراں آندیاں چھوڑ کے، پیڑ تھانوں اُزبکیاں
کِھلے نی باغ بہاراں، کنڈ زیناں نیں ٹھپیاں
پیدھے دو شالے پٹ دے، سر سوہندیاں ڈھٹیاں
فتح وی نصرت توڑ دی، ہتھ سانگاں نیں نپیاں
چوباں وی جیویں دادراں، سُمبیں چھڑن دھرتیاں
جیس دینہہ چڑھیا راء کریم وی، پنڈیوں واہراں پرتیاں
لطف نہ جھاگے ادب توں، ہاہیں نہ رہندیاں ڈکیاں
دُوئے دیہاڑے گِن کے، مارے فوجے دیاں ٹھٹیاں
حیاتی فوجے خان کی، وسیبے دیاں رتوں تتیاں
ہاشمے تے صاحبے آہلے دے، دھریک میانوں ہن کڈھیاں
کیے بھاہ بھڑکیاں مار رکھیا نیں، کھوکھر تے بھرت نوں، وینس نوں ازل چکھائیاں چکھیاں
دھرکھاناں آلے نوں پاسنے، واہ دھاڑیں نیں گھتیاں
مسو، محمد یار دے ماریاں تلواریں رتن چند نوں، وڈھ پاسے تے پار نکھتیاں
جن کر سوہیاں اوڈھنیاں، گھت رنگن رتیاں
سوئیں کیتیاں نیں باہلیاں، کر ونڈ مال نیں پتیاں
جاں جاں چھتے نہ پہنچن، چھوہ بُڈے نہ بھٹیاں


26
وچار: خان حیات کا گھر ہووے چھتے۔ جھوک ہونے ہتھرادھ۔ جھوک تے دھا کے جاون بھٹی۔ اگوں جھوک آلے سگھر چاں کرن۔ ہک کبھار مارآون۔ امیر، سلطان دا سانگ مارے وچ دراوزے دے۔ دوئیں کھوکھر مار آون۔ بھٹی مراد لوہار مروا آون۔
بھاڑے بھریندا ہے ہر دے، صاحب بھی بے پرواہ
ویر بھارا ہے ودھے کا گامیا، ہک دن پُچھسن آ
دُلا، سجاول، عالم تے قادا، کٹو دے لکھ بھرا
اڑیا نہ رہندا لطف، ٹپ کوٹ مریسن وی جا
جھوک نوں دتے نیں پاسنے، مڈھوں لے نیں مال اُٹھا
سانگ امیر، سلطان دے دی، کاتب وی آندی کِلا
ماری سو تک کبھار نوں، وچ دروازے دے رکھیا سو ڈھاہ
ہک ٹھوکی امیر دلاں وچ، چندل دا بھٹی وساہ
اتوں ماریاں تلواریں پھتے کھچی، روڈے واگھرے، اگ دا وی جھاکا لاہ
تپک وی حاکمے ماچھی دی، وانگ تندور وی بلدی ہے بھاہ
اوس راہے وی پھولے سنگھ دے، دتے سو راہ چُھڑا
لگی امیر کھوکھر نوں دو سلھوں، دتی سو پار لگھا
حاکم دَلاں دا سرخرو، پِڑ نت فتح
دُوئی چُھٹی بندوق گودھے ماچھی دی، کھوکھر بھویے تے ڈھٹھا آ
اوس دی کوٹھی بنتر توپ دی، بُک دارو جاوس سما
گودھا سکہ انوائے پہاڑ دا، تول گولی پکا پا
اوہ کنڈ نہ چھوڑے راء راجے دی، نوکری توڑ نبھا
ماچھی سرخرو دَلاں دا، سارے بھٹی تعریف اُگا
سیلھا گوشے مہوٹے دا، دتا لوہار ودھا
اوس نوں چھلے تے بند اجدھات دے، پھل، رُک فولاد رلا
ماریا سو کھوکھر نوں تک کے، دو سلھوں دتا سو پار لگھا
تپک وی کھوکھر دھڑدھلے دی، بند جُڑے مِکا
لگی مراد لوہار نوں، جنگلوں نکھڑیا فقیر، اوہ پیا ہے خاک رُلا


27
وچار: کوٹ سلطان دے دا پیڑا وگے۔ مرجا سوبھی تے شکرُو سنگھا اگوان ہوون۔ قادیاں دا ٹھٹا تے بھسیناں دا ٹھٹا لُٹ لیاون۔
قادی وی مارن بھین پے، لے کہیاں تے گرجھاں نوں پھاہ
باقر دی ٹھٹی نوں پاسنے، اُٹھی ہے ویہت کُرلا
جیوایا دھرکھان محمود دا، دھر تلی تے شِست پکا
ماری سو موچی نوں تک کے، بھن پنجر تے گئیوس اُڈا
موچی ڈھٹھا ہے برجوں، گڈی جیویں ہوا
لج وی رِندو رحمان دی، تخت بھوڑانی سو جاہ
سوبھیاں نوں سوبھ میدان دی، جَولے نال مکا
مرجے دتیاں وکھالیاں، شینہہ ڈٹھیاں منگو نوں تراہ
دو ماریاں سو قادی نوں تک کے، وڈھ پاسے تے گئیاں سو کھا
اُتوں آہلے، مراد وی ماریاں، رل ویلاں گھتن بھرا
مار سیلھا گھما ای آیا، موہرے ناں گنا
بیٹا موجم ٹاوری دا، دتا سو خیر جنا
مرجے دیاں گلاں گلوتریں، راٹھاں دے وچ سراہا


28
دھاڑ دھنوائی ہے بھٹیاں، جا ویہت تے دھمے
چڑھتل راء امیر دی، باغ کھڑیا ہنے
ترائے چالے امیر دے وکھرے، سانگ، سخاوت تے ترس میلکھ سارامنے
لے پیادے چونویں، سد بُڈھن کے سنگھے
شکرو، دُلا، حاکما، ہاشما تے منجا، کون اوہناں نال کھنے
چوہڑ، جیون دا، شامو تے شیرا، موہری دھاڑ دے ونّے
سنگھے پیویندے پراہنیاں، بھر دودھ دے چھنّے
باقر کی ٹھٹی نوں ویڑھ، ڈر کھادھا لمے
حاکمے ماری تپک وی کس کے، جا پنجر بھسین دا بھنے
اوس دی کوٹھی وانگ وی چاگھرے، گھت سکہ تھنّے
سپاوے وانگ وی پوڑ سانگ، محل سوہندا تھمے
بھسین وی ڈھٹھا بھویے تے، رت نگال اونّے
دُلے ماری تلوار کھوکھر نوں، جوڑ سیلھا ماریا منجیں
فتح وی راء امیر نوں، جن آئے بُڈھن کے سنگھے


29
وچار: ساون بدل بول پوے۔ بھٹی منصوبہ کرکے کڑانے دی بار نوں چڑھ پون۔ راء موہلے، قادو دے دِھر بندہ گھل دیون۔ اسیں جن چڑھے وینے آں توں وی جن چڑھ آ۔ موہلے دا جن چڑھ پوے، جتھے مراد آلا تے دورٹا کھوہ ہے۔ جتھے گھاہ تے پٹھے ویکھن اوتھایے جن لہہ پوے۔ ہک رات وی جن نوں پے گئی۔ دوئی وی پے گئے۔ ترئیی وی پے گئی۔ بلوچاں دے دے وچوں کرارا وسیبا ہووے جھوک دا۔ کھوکھر، رمانے تے سنگھے بلوچاں توں بے بہرا ہیرو گھل دیون۔ جا بیلیا! جن ہیر آ۔ ہیرو جن ہیر آوے۔ سجاول، موہلے دا ای جن وچ ہے نیں۔ قادا، ککے دا وی جن وچ ہے نیں۔ ہک منگو مجھیں دا، ہک وگ گایے دا تے دو ایڑّ ہے نیں۔ جیس دیہاڑے دھاڑ آونا ہا، اوس دیہاڑے دیگر ایلے سجاول چڑھ کے سدھرانیں جا رہے۔ چو پِلِک کے سوندے ہائن ستھر گھت کے۔ قادے، ککے دے آکھیا، ''ستھر میں گھتیا ہے۔'' جھنڈا ناں مومن، قادے دا دایا اوس آکھیا، ''ستھر میں گھتیا ہے۔'' بول پون۔ جھنڈا ہووے دایا۔ مارے قادے نوں چاٹ۔ قادا ٹھٹی نانکیاں تے جا سوے۔ دھاڑوی جانن باہلا قادا ستا پیا ہے۔ چوٹی توں کُھری تایے مومن نوں ٹُک جاون۔ نیندر دے ہتھوں خبر نہ ہوس۔ ہک گادھی مار جاون۔ ہک آہیر مار جاون۔ بہاب سنگراہستے، متعلم دے دا مار جاون۔ جن موہلے دا مرین۔
کھوکھر، رمانے تے سنگھے، اوہناں دتی دھاڑ دھنوا
مراد، وریام تے شیرا، بہن نہ دیندا نیں مجھیں دا گھاہ
مال ماریا نیں موہلے دے جن دا، پئی دُھم کہا
مار رکھے نیں گادھی آہیر وی، تپکاں سٹے وی پرت بھنوا
تپک وی شیرے سنگھے دی، کسبی آندی بنا
اوس گھت دوگاڑے کسی آ، دھر تلی تے شِست پکا
لگی ہے بہاب سنگرا نوں، گولی وڑ گئی سو کھا
جن پنجرے پھاتھے شیر دی، کائی نہ لگدی ہے واہ
تلواریں جھنڈے مومن نوں سجے منے، کھبا پیر گُھسا
مومن بے دلیلا، خبر نہ رہی سو کا
مست خماری نیندر دی، ساری دھاڑ وی رہیوس جگا
نمک حلال ہے قادو کے گھر دا، مَل سُتا ہے قادے دی جاہ
جن نہ ہانے موہلیا، گھر آئن پیر منا

30
وچار: اگے بھٹیاں دے پتراں نوں ہووے موہلے دے کوٹ دی کاہ۔ وت جن مری جاوے۔ کاہ تے کاہ چڑھ جاوے بھٹیاں نوں۔ بھٹی کیہ کرین؟ مڑ جھوک تے دھا جاون۔ اگوں جھوک آلیاں سگھر چاں کیتا۔ ویکھن تاں اگوں مراد دھڑدھلا کھوکھر، پیڑیاں دا ونّا، ریڈھاں دا کڈھو، تلوار بہادر، دریا دِھروں کنڈ ہیس، تھینہہ دِھر مونہہ ہیس۔ ڈھال تلوار کول ہیس۔ جے اگوں بھٹی۔ ویکھ کے بھٹیاں دا مونہہ کھوکھر دریا چاں تکیا۔ بھٹیاں آکھیا، ''بھلے بھلے پیادے تے بھلے بھلے جوان کھلوتے او۔ ایہہ مراد دھڑدھلا نیں۔ کھوکھر لینا نیں۔'' جھنگڑا بھروانا، بہاب کالوآنا دوویں مل پئے۔ سوڑے گئے کھوکھر آکھیا، ''تسیں تے میں بیلی آں۔'' گُھساویں سیلھے مار کے اوہناں آکھیا، ''کھوکھر نہیں مرِیندا۔ کھوکھر ہمت اچ ویندا پیا ہے۔'' کھوکھر کیہ کرے؟ دریا چ دھرک چاں مارے۔ من ہیٹھ پانی ہاتھ ہووے، پرانہہ پرانہہ تار ہووے۔ ڈھال تلوار دتھ کے بنّا پوندا جاوے۔ ہر کوئی کھلوندا جاوے۔ جنھاں دیاں کُھبھدیاں ہن زور اوہناں دے لگدن۔ آوے گُلام، آہلے دا گھوڑا ویندا چاںکرے تے دھرک چاں مارے۔ مگروں مکھتا ناں سہانا اوہ وی دھرک چاں مارے۔ ٹوٹے ٹوٹے کر کے دریاوے لُڑھائن۔
چڑھے نی عارف دے پوترے، وت جھوک نوں دھا
ازل وی ملک مراد نوں، پرت آندا چاں
''ایہہ جاندا مراد ہے بھٹیاں او،'' کنڈ دتی راہ
اگے کڈھی سو مجھ بھٹیاں دی، تھینہہ دا جھاکا وی لاہ
مراد لکوں کڈھی ہے پٹ کے، ڈھالے ہتھ پھبا
مارن نہ ملی ملک نوں، ڈٹھوس میدان دا چاہ
ملیوس جھنگڑا بھروانا، بہاب کالوآنا، بازاں دا کر چھٹا
اوہناں دوہاں نی سیلھے مارے، آپے جان گُھسا
رکھیا نیں مونہہ بھٹیاں دا، بیلی دا شرم حیا
اپڑیوس گُلام، آہلے دا، سُک گیا کھوکھر دا ساہ
دہشت ویکھ تلوار دی، ماریوس دھرک دریا
وانگ شیراں گُلام ہے باہولی، ٹھیل بیڑا دتا ملاح
جیویں مچھ نوں پیا عقاب وی، چھوڑیوس روز خدا
اوس گھت دوہتھڑ ماریا، کر بسم اللہ تے رت چکھا
اُتوں ماریاں مکھتے سہانے تلواریں، دتا نیں وڈھ لُڑھا
گُلام نوں کاوڑ ہے جن دی، منگے بہاب سنگرا
بھٹی وی آیا ہے خیر نال، ہتھو ہتھ وی لیوس اُگا


31
وچار: بلوچ طعنے تے سوختے مار گھلن۔ موہلیا! ڈٹھے نی بلوچاں دے ہتھ۔ موہلا جر نہ ہگھے۔
نارد پیدھے کپڑے، کل گاوندی ہے سوہلا
جُگاں تایے جیویں، ذات بھٹیاں دی موہلا
موہلا رُکھ چنھاں تے، راٹھ بہندے اوہلا
جِدے موہلے کے بھٹی، اودایے بھارا تولا


32
وچار: موہلا جاوے راء زیادے احمد دے دِھر۔ ''زیادیا! اگرے آلا دیہاڑا دے۔ بلوچ ہن نہیں بہن دیندے۔'' زیادا تے موہلا بہہ کے نیت خیر چاں آکھن۔ بھٹیاں دے تخت دی تھاہر ہووے بھوڑانی۔ بلوچاں دے تخت دی تھاہر ہووے چھتا۔ موہلا، قادو دا دینہہ دیریں دھاڑ ٹور کے لے جاوے چھتے دے دروازے تے۔
بہہ آپے کھیڈاں کھیڈدا، کم صاحب نوں بھانے
جیویں دلی بابر کے بادشاہ، بھوڑانی وچ ودھیانے
عنایت، دودائی، حکیم تے حسن کے، رل چھتے تے دھانے
چڑھے نی صاحب دے پوترے، دینہہ ٹِپ عرفانے
سدیو دانے تے یارو راء کے، کُل میلکھ جنھاں نوں جانے
وگے نی ڈھول گھنوناں، ہوئی سُدھ بڑانے
احمد تے راء پہاڑ کے، آدی راٹھ جروانے
چڑھیا زیادا، احمد دا، پنجن وانگ شیخانے
مسو، لنگر، گوش تے مراد بھی، وانگ دسن وی ٹھِلھ کڑانے
اوہناں دا چھوہ نہ بُڈے کہیں تے، کھٹ سمت نانے
سوریندے جلھن تے شاہ غریب نوں، رب باہر بلوچاں نوں آنے
چھتے تے فوجاں ہن بھاریاں، اگے بلوچ گہنیانے
ونڈ دیسن وی بھاجی سار دی، جگ سُنسی رام کہانے



33
وانگ جنجاں دھاڑیں ڈُھکیاں، میر کرن اواجا
خیرے دی ٹھٹی نوں پاسنے، واہ چھتے نوں لاگا
کٹک وانگ وناسری، کیے ہزار پیادہ
تُپکاں دا آیا دھرڈاٹ، وانگ توپیں رابا
آیا تھڑتھل زمین نوں، اسمان گردیں مادا
کیتا ٹھٹ بلوچاں، مل گئے درواجا
چڑھے خیرے تے گہنے دے پوترے، دے باہر دابا
تُپک لگی عمر قصائی نوں، پُج گیا سو رادہ
دوئی لگی صابو دھرکھان نوں، اگے نالوں قدم کشادہ
پچھیرے ہٹے بھٹی، دھر قدم کوہاڈا
چلی دے وچوں پرتیا، دَلاں دا امام زیادا
''کتھے بھوڑانی، بڑانا ہے بھٹیوں، کتھے گھر تہاڈا
ایتھوں جواہاں بھج کے، کون لے ناں اساڈا''
مسو، لنگر، گوش مراد بھی، نِیت کھلے نی کعبہ
لتھا خان بیگ، احمد، شیر دے دا، تار آہلا دادا
حاکما، صابو، پناہ دے دا، عنایت کے بھٹی، جیڈ گھر طاہر تے تاجا
لتھا دُلا، نامدار دا، جنھاں نوں سخاوت دی آبا
لتھے آہلا تے مسو، خان دے، نارنگ کا وج دوراڈا
لتھا بھائی خان، نواب دا، امیر، پناہ دا بھار سوہندے کاجا
آہلا، مراد دا، جھنڈا، قادو دا، نڈھے حسنانے، لتھن جوڑ رکابا
آ جم، موجم، آہلا، مسو، کرم تے گُھربلا، پوترے رائ، خضر دے، گھت دتا نیں بنھ کشادہ
بھویں سوبھی حسین کے، شہمیرا، جھنڈا، مرجا، حاکما، ہاشما، مراد ، پناہ دا، بھٹیاںجیڈ ملاحدہ
سوبھی آہدن: لے بھٹیاں او تلواریں، مارن تے کم اساڈا
اگے مرِیندا رکھیا کوٹ سلطان دا، جن چلایا ڈاڈھا
مراد تے مرجا ڈھالیں جھپیندے، سور بالا راجا
مکھنا کھوکھر آہدا ہے، لو بھٹیوں کم پیا متشابہ
دیہاڑا موہلے دے کوٹ دا، اج ڈھیہی ہے باجا
آہلا تھاہل تے موندا موٹا، مار بھڑ دوہڑے، ول اگے لایا نیں ساگا
بھویں بڈھن کے سنگھے، شکرو، دُلا، حاکما، ہاشما تے منجا، تار بُڈھن دادا
قادو، نور تے راء سلطان کے، بن کھلے وی ہاٹھ دا آگا
لتھا موہلا، ککا، کندا، گُلام آہلے دا، امیر، محمد یار، کریم، آپ لتھا ای صاحبا
لہہ آئے ودھے دے پوترے، جنھاں نوں بھوڑانی دی لاجا
کٹک بلوچاں دے، واہل، گونگا تے ساجھا
چلی دھاڑ نوں مراد سوبھی آہدا ہے: دھروڑ ہڈوں نہیں جاونا راء زیادا
اگرے آلے دا دینہہ، دیونا ای اساڈا


34
وچار: دھاڑ جاوے چھتے دے دروازے تے حملہ کر کے۔ بلوچ باہر نکل آون۔ بھٹی چل پئے۔ اگے بھٹی پچھوں چائی آون بلوچ۔ مراد سوبھی للکراں دیوے کیہ بھٹیوں کتھے بھوڑانی، بڑانا۔ پاسنے تے زیادا، احمد دا ہووے۔ آکے مراد سوبھی جھبو پھدھ کے آکھے، ''اگرے آلا دیہاڑا دے۔'' لہہ پوے زیادا، احمد دا۔ بھٹیاں آکھیا، ''شاہ دی گھائیں وگائیو۔'' پرہایے ہِکر دھمال وگائن، ہِکر دھریس وگائن، ہِکر ودھائی وگائن۔ بھٹیاں آکھیا، ''شاہ دی گھائیں نیہنے آوندی۔'' ایدوں بھجدا آیا جھنڈا پرہایے مانکے پرہایے دا پتر۔ اوس آکھیا، ''کوئی وگوائے تاں اسیں وگائیے۔'' بھٹیاں آکھیا، ''اسیں کھلے آں۔'' پرہایے شاہ دی گھائیں چاں وگائے۔ بھٹی ہکسے ڈھال دے مڈھ لہہ پون۔ بھٹی وی ہاٹھ چاںکرین۔ بلوچ وی ہاٹھ چاںکرین۔ اگے چلے ہان بھٹی مڑ چل پون بلوچ چاںتکین چھتا۔ چلی دے وچوں بھیں آوے احمد، باشے دا بلوچ۔ مار کے تلوار بھائی خان، نواب دے نوں، مار کے تلوار بلوچ خیریں جاوے۔ امر سنگھ سکھ وگیا ویندا ہا۔ بھائی خان وی تلواریں مارے۔ بہاب کالوآنا وی تلواریں مارے۔ مکھتا سہانا وی تلواریں مارے۔ سکھ کٹک گھتے۔ تپک ہوس کول۔ اگ جاوس مر۔ بھَیں کے تپک دی ڈنگوری کر کے مارے۔ اوہ چھتے دے دروازے سگھر کے جاوے۔ ترینہیں شئیں توں امان منگنی آئی ہے۔ علی پور دیاں لانیاں توں، احمد آلے دیاں بوٹیاں توں، چھتے دیاں سکھاں توں۔
داتیاں اگے منگتا، میر اکھر سنائے پڑھ کے
بیٹا باشے خان دا، آپ احمد آیا تر تے
ہتھ سوہے تلوار احمد خان نوں، اُستاد آندی گھڑ کے
اوہ بنی دوکان بنوں دے، مُل صیقلی گر تے
ماری سو بھائی خان نوں، وچ ہاٹھ دے وڑ کے
دے نشانی کھاں ڈھاڈھیا، ساون جیویں مرغائی نھا نکتی سر تے
بھٹی نوں رکھاں شاہ غریب دیاں، بانہہ زور آور تے
بھٹی دھریک میانوں کڈھی آ، مشال اُٹھی ہے بل تے
ماری سو امر سنگھ نوں، نال ہمت دے پَھر کے
اُتوں ماریاں بہاب تے مکھتے تلواریں ،وڈھ سٹیا سڑ تے
ویکھ مڑیا قہقہہ دیوار نوں، دِھنگی جیویا مر کے


35
بندہ بولیا ابھوان، آپ صاحب کجے
چڑھدے راء امیر نوں، تتر بولیا کھبے
بیٹا راء سلطان دا، وچ دلاں دے گجے
سانگ وی ماجھی سالم دی، ڈھوا راء دے اگے
تازن نوں آیا چھیڑ کے، ہتھ نپیوس سجے
ماری سو نارو نوں تک کے، وچ سینے دے لگے
دتے سو کر بھبھاڑ وی، پاڑ کیتے سو وڈے
عزرائیل وکھالیاں رستم نوں، توڑوں آئے سو سدے
بھٹی نوں سوبھ میدان دی، بھاگ امیر کی پگے


36
وچار: اندر بلوچ تے باہر بھٹی۔ دھراہ دھراہ ڈھولاں دی پئی ہووے۔ ویڑھ کھلوون چھتے نوں۔چوپھیریوں چھتے دے اُتے واہر بلوچ کوئی نہ کرے۔ خیرے کے بلوچ ہن۔ خیرے دی ٹھٹی قادر پور توں ہیٹھ اوہناں نوں دس پے گئی۔ چھتا مری وڑی گیوہے۔ ست اسوار چڑھ بہن۔ کیہڑے کیہڑے؟ داد، پہاڑ دا، بیگ، پہاڑ دا، گاما، برخوردار دا، ناما، برخوردار دا، گہنا، قادا تے سلطان محمود۔ جے قادر پور دیاں کھجیاں چ آئن تاں لمے پاسے بھٹیاں دی پیاد کھلوتی ہے۔ اُبھے اسوار کھلوتن۔ ویڑھی کھلوتن چھتے نوں جیویں ساون بدل دی گھٹ چڑھ کھلوندی ہے۔ ویکھ کے بھٹیاں دا مونہہ بلوچ واگاں چِھک کے کھلو رہے۔ دوئیں بلوچ نتر آون۔ کیہڑا کیہڑا؟ اللہ داد، پہاڑ دا، گاما، برخوردار دا، ساوے توگ ہتھ چ ہوون۔ نتر آون۔ اوتھوں للکراں دیون۔ بھٹیوں شابش شابش۔ بھٹیاں آکھیا، ''ساویاں توگاں آلے بھوڑانی، بڑانے تایے نہیں جاون دیندے۔ توپکی کڈھو''۔ دو توپکی کڈھ لیاون۔ گہنا ماچھی مرجے ماچھی دا پتر۔ دینا کبھار بڑانے دے وچوں۔ وگائیو تپکاں۔ جوں گہنے وگائی گامے نوں گامے دی گھوڑی میدان اچ رُڑھدی جا پئی۔ جوں دینے اُٹھائی ساوی دیاں کناں دیاں پرملاں لے کے گولی دھرتی ڈنڈ جا کڈھیا۔ بھٹیاں آکھیا، '' کیہ دینیا! تیری کدی ناہی گھتھی۔'' دینے آکھیا، ''میں کیہ کراں ہا میتھے اپنی ناہی۔ مینوں راجے، حشمت دے گھوڑی آلیوں کڈھ دتی ہائی۔'' اللہ داد کیہ کٹک گھتے؟ گامے خان دے اُتے گھوڑی چاں پھیرے، جیس ایلے گاما ہنیوں نکلے۔ اللہ داد مگر چاں گھتے۔ جا چھتے دے دروازے لاہے۔ پھیر اللہ داد گھوڑی ہکلیاںچاں گھتے۔ دوییبھٹی توپکی ہوون۔ سجاول، موہلے دا،راجا، حشمت دا، دوویں دوگاڑے کس کے مرین۔ ہک لگ جاوے بلوچ دے موڈھے چ۔ دوئی لگ جاوے گھوڑی دیاں ہجھیاں چ۔ جتھے گولی لگی ہائی اوتھے رِشک کے تنگ آ جاوے۔ گھوڑی ذرا نہ جنائے۔ چھتے دے دروازیوں اگانہہ جا جند دیوے۔
بھانا تیرا چائیے، سبھ کم خدا دے
تپک گہنے ماچھی دی، اُستاد آندی بنا کے
اوہ گھڑی دُوکان بھکھر دے، ہتھ لئی سو چا کے
اوس نوں چاٹاں لائیاں پِتلی، بند دھرے جڑا کے
اوس نوں سوہن سِپاوے جواہری، کاتب دھرے نوا کے
ماری سو گامے خان نوں، دھرتلی تے شِست دھرا کے
خان بچیا تے تازن نوں تنگ دی، بھنّ اندر گئی سو کھا کے
جیویں سہیلی سمب ساویاں، ترٹ گئی سو پینگھ ہوا تے
جا ڈھٹھی سرے میدان دے، رخصت لئی سو خان پہنچا کے
گہنے نوں سوبھ میدان دی، محرم، مستی توں، قدم دھریوس لگھا کے


37
نارد پیدھے کپڑے، کل چھوڑی ہے جھنڈ
ویڑھ وی چھتے دے کوٹ نوں، لے بھٹی گھتن شطرنج
تپکاں راجے تے راء سجاول دیاں، بن آئیاں قیمت نی جھنگ
اوہناں نوں کنڈے بہاولپور دے، جہلم چڑھے نی بند
اوہناں دیاں کڑچولیاں خاص بنات دیاں، پھوک نفر وی رکھدن چھنڈ
اوہناں گھت دوگاڑے ماریاں، شیر بچے چھُٹے نسنگ
ہک لگی پہاڑ دے داد نوں، دوئی رسی دے تنگ
ترئیی چھُٹی بندوق دینے کبھار دی، کناں دیاں لے پرامبلاں،جا دھرتی پیلی سو ڈند
جن ناڑیوں ڈھٹھی ہے پیرنی، ترٹ گئی سو ازل دی ونگ
گڈی جیویں ہوا نوں، بھن چراغ وی لیا پتنگ
ہسی رہی وچ میدان دے، پی کیف سُتے ملنگ
کہ داد نوں اللہ رکھیا، گھر گیا شیرینی ونڈ


38
سگھر کیتن بھٹیاں، کر ٹھٹ اکٹھے
ڈھول وی گل خوشحال پرہایے کے، واہ سلنگ پلتھے
جمالا، خیرو تے چنگی، دل بھٹیاں پتے
احمدا، محمدا، نورا، جیوا تے جھنڈا، ہتھ لاڑھے رتے
اوہناں چاڑھ وگائے ماہلڑے، وج سنیا خلقے
عنایت، دودائی، حکیم تے حسن راء کے، آپ ہبھے لتھے
ہوئے بدل اناڑے سار دے، مِک آئے متھے
مونہہ وکھایا بھٹیاں، خان پچھیرے ہٹے
آ جم، موجم تے صاحب، سلطان دا، ملاح جہاز دے، بھج چڑھن چپے
ہاکاں مسو، احمد دے دیاں، کملی دیاں واگاں نپے
کملی بھرے کلاوے، وانگ مونی دھرکے
چار گھوڑیاں رہیاں وچ میدان دے، سریوں اسوارنی بچے
تلوار زیادے راء دی، وانگ بجلی بھکھے
ماری سو تک بلوچ نوں، پرت خطہ سٹے
تس دینہہ راہے احموآنیاں نوں، جا ٹھٹ بلوچاں دا چھتے
دھاڑیں دے نوشے صاحب تے موہلا، ہتھ گانے سچے
دینہہ لاہ وی اگرے آلے دا، رج نیوندر وی زیادا گھتے


39
وچار: بھان دے آون دی چڑھ جاوے بلوچاں نوں کاہ۔ لالُو نارنگ گائیں چِھڑدیاں ہوون دانے کے بھٹیاں دیاں۔ آکے گائیں مار جاون۔ ترائے بندے مروا جاون۔ دوئے دیہاڑے قادو کے بھٹیاں دا تھینہہ سدھرانے بھین پے تے لٹ لے جاون۔ صوبے کے جوئیاں دے سر آجاوے۔ دوئیں جوئیے اُتے دروازے دے مری جاون۔ ترئیے دیہاڑے حاجی قاسم دی خانقاہ اُتے جوئیا چوہان مار جاون۔
سچ خدائیوں آکھیے، کجھ کوڑ نہ کہنا
چڑھیا کٹک بلوچاں دا، گھوڑی آلے تے دھانا
لالو نارنگ نوں پاسنے، خاص بھٹیاں دا رہنا
پٹ چائیاں نیں مار وگاڑیاں، اُڈار کونجاں وانا
گھوڑے جوان برابری، وچ ہاٹھ پچھانا
خبراں پئےَن بھٹیاں، وگیا ڈھول دانیانا
راجا، سگھرا، مل، مرادا، جہانا، وانگ چڑھے اعواناں
جھنڈے تے موہلے دیاں واہراں، ڈھولاں کُٹ دھروانا
تُپک روشنے موچی دی، بہہ لوہاراں گھڑی سنجانا
اوس نوں چاٹاں لائیاں پِتلی، دُوکان چڑھیا پاناں
ماریوس تک کومیت نوں، ڈھاہ رکھیوس لکھانا
تپکوں ذرا نہ گُھسدا، موچی کھکھرانا
دوئی مشکی نوں ماری ہے، مسو، شیرے دے، پِڑ فتوح چوہاناں
جن چھٹا باز پہاڑ دا، مار کبوتر کھانا
تلواریں شرف دین فقیر ماریاں تے جھلیاں، آہرن کُٹ دھروانا
چنگا لڑیا میاں شرف دین، کھٹ آیا نانا
وت محرم تے مستی نوں تار کے، کس تپک وی آیا گہنا
تک ماری سو گرڑی دے تنگ نوں، سارا ازل دا چاڑھیوس دانا
مُشکن گرڑی رہیاں وچ میدان دے، دے خاک سرہانا
جن اسمانوں ڈھٹھیاں بتیاں، کر گئیاں چلانا
خیریں گئے آپ بلوچ وی، بھرم رہیا خنانا


40
توں داتا جگ منگتا، واہ تماشن تیرے
کوئی جیڈ نہ گہنے خان کے، برابر نہ نیڑے
چڑھے خیرے تے خان دلدار کے، ہو اسوار چنگیرے
اوہناں نوں ورم وی چھتے دی دھاڑ دے، جا سدھرانیں ویڑھے
اوہناں نوں دس وی پکی جوئیاں دی، گھل بندے ہیرے
جوئیاں کیتا ٹھٹ ہڈے تے، ہو رہے تکریڑے
اپڑیا احمدا، پہاڑا، ممو، جھنڈا، مسو، کٹو تے ڈنگا،نیوندر تھال دے ویلے
پہاڑے ماریا سیلھا سلطان محمود بلوچ نوں، ٹیک وجھ دی بیڑے
تلوار وی مسو جوئیے دی، نویں چڑھے سو واڈھ ترکھیرے
دوئیں ماریاں سو محمد خان نوں، ہٹا دتوس پچھیرے
ممو، بختاور دے مار تلوار بلوچ نوں، پھٹ ڈیوا بال انھیرے
ہوٹا نہ چھوڑیا جوئیاں، سار کہیں نوں نہیڑے
تپکاں ناجو تے چوہڑمل دیاں، بھن کھاون وی گوشت چنگیرے
لگیاں احمدے، پہاڑے جوئیے نوں، بھنّ پنجر تے ہوئیاں اگیرے
اُتوں ماریاں تلواریں محمد، سلطان محمود بلوچ وی، کر گھتے نیں بیرے
احمد وداع کریندا، ممو، جھنڈیا، کٹو تے ڈنگیا، ویر گھالیائے، تسیںبھرا او میرے
گھت لوٹی دتی نیں تھینہہ چ، مار نکلن پھیرے
ویہت نوں بے آرامیاں، پھتو، بہاب دے پیڑے
پھتو وی مارے نامکاں، لگیاں وچ کومیت دے چہرے
بہاب تے جھڑ تلواریں، وڈھ کیتا نیں بیرے
چڑھ بیٹھے نی آپ بلوچ وی، واگاں نپ اُتیرے
منین منتاں ماہ ملی دیاں، کیے سلام بتھیرے
ازل وی آندن ول کے، گھت گھمن گھیرے
کٹک وی گئن ول کے، ہُجھ بازاں لے بٹیرے
تپک لگی پھتو چوہان نوں، چک گئے سو ساہ رویڑے
پھتو بہاب دے لاہ تگادے، میر، خدا یار دا بنھ چڑھیا سہرے
میر، خدا یار دا آہدا ہے: دُعا سلام دیویائے، لطف تے راء سجاول نوں میرے
لطف، سجاول آہدن: کیوں کاہلا پیا ہیں، میر، خدا یار دیا!ویراں دے پدھ لمیرے
جیس دینہہ متھے ٹکرے، بھج جاسن جھیڑے
کہ جا پچھ جسپال، کسمانے، جتھے ویر کیتن دیرے
41
وچار: پھیرے تے پھیرا بلوچ کر جاون۔ اُتوں حاکمی ساون مل دی آ جاوے۔ آٹیوں وال پیا کڈھے۔ دودھ چوں پانی۔ شینہہ تے بکری رل کے چرے دیوان کے راج اچ۔ ویہت دے زارے چائے ہوون خان حیات کیاں۔ ساون مل سوائی دے پیسے منگنیں۔ دے کے موڈھا سرکار نوں ساہیوال دی سک اچ کھائی دے کوٹ چ بہن۔ راء موہلا تاں ویر دی ہاہ وچے لے مرے۔ پچھے راء صاحب تے راء سجاول تے آجاوے۔ راء صاحب نفلاں دے اگے دُعا منگے۔ الٰہی العالمین، توں دانا حلیم، غفور رحیم۔ دُعا بھٹی دی قبول پے جاوے۔ بھٹی دھاڑ دا آہر کرن تے کھائی دا کوٹ مرین۔
کیچے اللہ تاں یاد تے سرتاج، پڑھیے کلمہ، نام تیرا ستارے
پیدے کیتے نی راٹھ تے کاٹھ، تے سوغات اوہناں نوں ہتھیار دی،
صفت جاں ڈھاڈھی وچارے
قادو، نور تے راء سلطان کے، اگوان راجے بھومیے، بخت جاں وڈے لیارے
جنھاں دا دادا حسن، صاحب تے راء عارف، وارث نی خصم چنھاں دے،
مزاج جاں بھٹیاں نیارے
راواں دے پاگھاں دیرے، تے اُپیرے جیویں کھرلاں عدل چُکن،         
قیمتی دکھنی پلاواں ہبکارے
ویر کمتے نی راء موہلے، تولے سو راٹھ چوپھیر دے،
ہن راء ککے، کندے تے بھارے
اگے خان خیات کے خان احمد تے گہنا، تے شان پہنا بلوچ سردار،
تخت ویہت دے زارے
ساون مل پیسے منگنے سوائی، تے جا مل بیٹھے کوٹ کھائی دا،
زور دے موڈھے سرکارے
راء صاحب تے علم فرنگ، تے سنھ جاتُس ویردا،         
سد لطف، سجاول نوںراء، کٹو چتارے
ککا، کندا، صاحب تے راء کریم، تکمین بدھا نیں دھاڑ دا،
ٹِپ جا اُٹھے دیہاڑے
سجاول، وساوا تے راء قادا، سد صاحبا، آہلے دا، حصے دار ویردا،
سار دے بھانگے ونڈارے
دُلا، مراد دا، جھنڈے دا عالم، معلم ہوئن جگ وچ، گاواں صاحب، پہاڑ دا،
راواں کیتے تیارے
لطف تے را سردار پہن ہتھیار کر نکلے، ہتھ بنھ گانے ویردے،
نوشے جانجیاں نظارے
راواں دھاڑ دیاں گڈھیں دتین پھیر، سد میل یارو آنے،
آہلا، مراد، جھنڈے دا، راء شکرو نوں تارے
ہکو جیڈ تے ہے نی برابر، ساگر ذات بھٹیاں، پہن جا کپڑے بلغارے
دھاڑ دا آہری، جوئیا جھنڈا، ادھ ونڈا، سارا مسو ویردا،
ممو، کٹو تے ڈنگا، موہری دھاڑدے چارے
بھٹی پڑھن نمازاں تے منگن دُعا، لگھ دریا ویہت دا، ٹھیل جا دتے نواڑے
راواں ڈٹھا ہے کھائی دا کوٹ، سُتے بلوچ گھت چاندنیاں،
مستی نیندراں خمارے
جیویں واسیں چڑھیاں مہتابیاں، تے جاگیاں انھیری رات چ،
نفراں ہتھ پکھے جھٹارے
پا جبھیاں سُتن میر، امیر، تے تقدیر سوائن رل کے،
مکیوں آئیاں مورتاں، ککھ عالم دھرے مقدارے
راواں دل وچ گھتیا سچ، تے ٹپ پئے نی کوٹ نوں،
دھاڑدے چڑھی اُماڑے
راء لطف نپی ہے تلوار، تے سچیار بھٹی دل دا، اوہ گھڑی بھی مٹھن کوٹ دے اُستاد، بہہ چونیاں پلکارے
راء کر بسم اللہ تے لئی ہے نپ، فلک وی آئی اسمان توں،
چن جیویں بدلوں چمکارے
دو ماریوس میر، امیر نوں، نال تدبیر نکھیڑے کرم دے، لتھے ونجارے
تریئی چھنڈی سو تک فقیر نوں، چوتھی ملکے میر نوں،
پنجویں عجمت برج نوں مارے
راء ڈھوڈھینڈا احمد تے گہنا، تے لہنا منگدا لطف، قدم لگھ دھریوس ودھارے
دو ماریوس محمد خیرے کے نوں تک، تے جھٹ کر بازاں دا اپڑیا،
کوٹ دے پوہتا کنارے
تلوار مریندیاں گئی ہے ترٹ، تے چھُٹ گئی سو ہتھ چوں،
دوس جا دتا سو لوہارے
محمد تار یا برخوردار، ماری سو تلوار لطف نوں، دھمک جیویں پہاڑ نوں،
راء لئی ہے ڈھالے
دوئی ماری ہے خان سُچیت تے کیچ ڈھوا ہتھ پھُل دا، کنگن گھڑ گھتیا سنارے
بھرا دی راء سردار لئی آیا کنڈ، ونڈ دتوس سار نوں، ماری سو محمد نوںساہویں،
پچھانہہ جا ڈھٹھا اُلارے
بِھیڑیں پیاں اپڑن بھرا، بھاء ونڈیا سو جان کے، دوئی گُھس کے گئی ہے خان نوں، لگی لطف نوں نال نروارے
راء عالم برچھا پھڑیا، جڑ دتوس احمد خان نوں، وڈھ پنجر تے اندر ڈکارے
جیویں کولھو سو ہندی لٹھ، دھک وجھ دتا ملاح وی، جھوس دے بیڑا کھلارے
امیر تے آئن قادا، وساوا، بنھ دعویٰ لڑدے، چوبچے بہہ نھاتا خان وی،
تلواریں وانگ پھوارے
تلواریں بھرن گُھٹ تے لین سواد، یاد کر رکوع جوں سجدے،
پڑھ سجدے گزارے
جیویں نوشے نوں کامن گھتن نال نیورے، دے تھورے تے کرن زور وی،
منگن لاگ راہ رتیاں چارے
موہرے آیا صاحب، پہاڑ دا، پوترا بلند دا، راء محبت نوں تار دا،
دلاں دا سرخرو میدانیں چہاڑے
پہلی ماری سو تک کے لنگر، کھا اندر گئی ہے خان دا، جن سُوہے ویس نورنی، کڈھ تونگوں واڑے
پیڑیاں دے ونّے مراد تے کالو دا آہلا، پوترے یارو دے،
ناں گنایا نیں پاہلا،مرین تلواریں راواں فرض اُتارے
بھٹیاں جولے چڑھے جوئیے صوبے کے رانے، اوہناں ماریاں تلواریں،
اپنے ناں اگھانے
ممو، کٹو تے ڈنگا، اوہناں دیاں راٹھیں گلاں، کھڑک خان حیات کے دارے
جوئیاں اُگاہیا احمدا، پہاڑا گھالیا نیں ویرواہ، کیتا نیں چارا،
جھنڈا پڑھے شکرانہ الحمد چتارے
ممو، ڈنگے دی جھل تلوار آپ گیا ای گاما، جیویں کٹو نوں ماریاں تیویں لنگر نوں،
پوندیاں ڈٹھیاں خاناں، ویکھ ویراں دیاں چاٹاں، گھاٹ وڈے اُجاڑے
یارے نوں مارے راء سردارا، پھٹ بوِہٹا چاندی کرے چمکارا،
ساہ ودھے خان دے، غور جندے مدارے
عجمت برج نوں ماریاں کٹو جوئیے تے مومنے جپے، کر ٹوٹے سٹے نیںخان دے، دوویں جوان کرارے
احمد یار تے آیا ممو، بختاور دا، بھٹی صاحبا، کڈھ متشابہ مرین تلواریں،
اوس نوں ورم احمد، پہاڑے دے، اوس مسو، خضر اگاڑے
محمد تے میر کوٹوں ماریا دھرک، تے جلتھ وی آئی زمین تے،
امبروں ڈھٹھے نی تارے
کوٹوں آوندیاں آئے کستوری دے ہلے، ٹک دُلے گھتے ہانس وی،
وداع کر سروں اُڈارے
سجاول، موہلے دے میر نوں ماریا، توگ تے اوگ وی بھٹی دا،
وڈا شیر مار نگھارے
دُلا تے راء سجاول، جیویں واگھ، الاول دا، ذات بھٹی سنوارے
جھنڈا چدھرڑ تے جھنگڑا بھروانا مرین تلواریں، لاہ دتیاں نیں کھاناں،
کوٹ تے چڑھے زور دے الارے
واہ سیلھا نپیا مےئیں خضر فقیر، پڑھیاں ہویاں دی کاوڑ شاگرداں دی تقصیر،
زور دا الاریوس پار لگھا کھلارے
مرجا نون تے حاکما سوبھی نپ آئے سرواہیاں، تے واہیاں نیں خان میر نوں، جن کُنگو سوہندا نوشیاں، خان نوں رت جھبارے
اگے سوبھیاں ماریا اَورا تے لک، وٹ مرجا آئن حاکما، ہاشما، مراد، پناہ دا،
اوہناں دیاں راٹھیں گلاں، گلوتر جانن سارے
بھٹیاں ماریا لنگر، محمد تے میر، امیر، نیر چلن ویہت دے،
سندھ وانگ کونجاں پکارے
میدان تے آئن رنگو، گہنا ماچھی ساتھی بھٹیاں دے توڑ دے،
بوٹا، گودھا، مرین تلواریں، گھت نیوندراں ہبکارے
تپکاں ودھے، مستی ماچھی کیاں، بنیاںلکھنو تے بگھنؤ وی، مونہہ جنھاں دے،
کنڈے جڑے پٹیالے
اوہناں سیوے دتن چھوڑ، جیویں چتوڑ ماری اکبر، راء لطف،سجاول نوں کھائی دے کوٹ، ٹاک سُنے وجکارے
ایہہ میر، امیرنی گہنیا! آہدا: سد وساوا ہاوا نہ رہی دل وچ، بھٹی کھلا ونگارے
بلوچ ہٹ کھلوتن سُن کے سد، حج کیتی جیویں حاجیاں، مومن لبیک پکارے
راء صاحب دے نفل منصوبے، پے قبول تے مقبول حاصل ہن، بھٹیاں دینہہ کٹے پواڑے
چوغطیا جنھاں دا ساتھی ایمان، تے ساگانج روشن جہان وچ،
کلمہ کریسی چھٹکارے


42    
وچار: پاڑ پاڑ آون لطف تے راء سجاول۔ سیونے آ جاون صاحب، کریم نوں۔ ڈیرے ساون مل لتھا پیا ہووے۔ جھنگ دی گدی تے مولراج ہووے۔ بنوں نونہال سنگھ ہووے۔ آپ گہنا خان ڈُلھ جاوے۔ لال کُس جاؤس۔ منجی چاں ملے۔ پرھیں بلوچاں دی سمائل، سلطان محمود، فریاد، فریاد کرین مولراج تے۔ کھائی دا کوٹ مروا کے میر، امیر واسطے۔
سوراں میں سچے رب نوں، پیر کیچن یاد
سمائل، سلطان محمود وی، جھنگ کرن فریاد
صاحب لاہ کھڑکی دتی بھٹیاں، گھت گئے فساد
بخت وی ساون مل کے، بے انت حساب
بھارے نی بھار دیوان کے، سُکھ رعیت لاڈ
چڑھتل وی مولراج دی، باہر کڈھ اسباب
تمبو، کٹک تے پلٹنیں، بھر دیساں ٹھیل جہاز
دتا سو سیک بھٹیاں نوں، کون جھلدا داب


43
خبراں پئین بھٹیے، آئے کوٹ ہلکارے
آمد وی مولراج دی، ہوئے بدل اناڑے
ساہواں چڑھیا راء کریم وی، کر ملن سرکارے
کر سلام مولراج دا، کچہری وچ پسارے
''اوئے مندا کیتائے بھٹیوں، کیے کھلار کھلارے
لنگر، محمد تے میر، امیر بھی، لال کھپائے چارے
دے حاضر بانہہ دی ضامنی، منگ لیساں سارے''
کرے قیاس دھیان دا، بھٹی جواب وچارے
''صاحب لے وی تول جواہریاں، مل قیمت بھارے
مندا نہ آکھ دیوان توں، رب کم سنوارے
تیری اِینوں لگھ کے، جا باہر مارے''
نذرانے لالے جی نوں، شیراں دے ٹالے
جھیڑے سمائل، کریم وی، دے گوڈی اکھاڑے
لے سرپا کچہریوں، میلکھ ہوندا وارے
چک چٹی راء کریم وی، میل آیا پاڑے


44
وچار: آوندیاں کٹکاں نوں راء کریم ڈک آوے، راء صاحب دی رکھ کر کے۔ ویہت دے صوبے تے چنھاں دے صوبے دا متھا لگ جاوے۔ ویر دی چہ وچ راء صاحب پرچاونی کر گھلے گہنے خان دِھر۔ میر، امیر دی واسطے۔
لکھیا لوح قلم دا، آپ دیوے قادر
تقدیر رہی نہ نال پیغمبراں، جنھاں نوں اُتری چادر
ویر وی جُوا سراں دا، پُچھ ویکھ جوان بہادر
تسیں بیٹے خان حیات دے، ہکو جیڈ وی دوہیں برابر
احمد تے گہناخان، بادشاہیں منظور اکابر
تسیں کمی پیاں نہ ڈولیو، کوٹھی دل تہاڈی نادر
تہاڈے لنگر ڈیرے تے ٹھوڑ کچہریاں، آئے سوالی دی لیو آدر
تساں تاریا محمد خان نوں، جیویں پرت رکھی ہمایوں تے بابر
ذات بلوچاں دی گہنیانے او، جیویں مڈھ سمندراں ساگر
تیرے مارے میر، امیر نی، کر وچلا خانہ جاگر


45
وچار: ایہہ تاں راء صاحب اکھوا گھلے، پر داناواں دے ولدے، داناواں دے پرتے، داناواں دے الاون۔ گہنے خان اکھوا گھلیا۔
تدبیر نہ ملے تقدیر نوں، میٹے آپ خدا
توں وچ بھٹیاں دے صاحب، راٹھیں امیر اُمرا
گناہ ونجیندیاں نیکیاں، بدیاں سروں ادا
پھٹ وی جاون مل کے، جے ملہماں لائیے چاں
کاوڑ وی جاوے ہٹ کے، تیری زبان دے سائ
جگر جنھاں دے وڈھین، بہن نہ دیندی ہاہ
پاڑے پے گئے دلاں دے، کیہ کرن دانا
قیامت بہسائیں رل کے، انجیں رب رضا


46
وچار: گہنے خان اکھوا گھلیا راء صاحب تیری زبان گھیو دی کڑچھی ہے۔ پر تہاڈے اساڈے آخر میلے ہن۔ ہزار روپیہ چٹی لکھوا لے مولراج بھٹیاں توں۔ جیویں ساون مل تے لکھیا گیا۔ ساون مل آکھیا، ''بھٹیاں توں چٹی وی کائی نہ لینی۔ بلوچاں دیاں قبراں میری زمین چوں پٹا کڈھ۔'' جوں گہنے خان سنیا۔ گہنے خان آکھیا، ''ہے کٹک جے ویر لایا تاں وی ہتھ کجھ نہ آیا۔ جے کُوکیاسے تاں وی ہتھ کجھ نہ آیا۔''
آپ گہنا خان چڑھ پوے جاوے ملتان ساون مل دی کچہری وچ۔ فریاد، فریاد کرے کھائی دا کوٹ مروا کے میر، امیر دی واسطے۔ اگے دیوان ہووے کاوڑچ۔ گہنے خان دے جواباں نال ڈھل آوے۔ گہنے خان نوں چھتے لے آوے پرچاونی میر، امیر دی کرے۔ راء صاحب تے خط چاں لکھے۔ تہاڈے وڈے وڈے پچا پچائن۔ جے راجے گلاب سنگھ، کھیم چند تہاڈیاں باہاں منگیاں توہیں باہاں نہ دتیاں۔ جے کمیدان لہور آلے جمعدار دے سانگ دا زور رکھنا ہیں تاں نہ رہن دیساں۔
داتیاں اگے منگتا، تعریف پڑھ سنائی
مارے میر، امیر دی، خبر ساون مل تے گیائی
صاحب ایڈا مخول ہے بھٹیاں، مار لئی نیں کھائی
''اوئے رج پتینیاں گہنیا، سیڑھ ساہیوال دی پچھو لائی
میری اِینوں وی گیایے باہر، بھر بیٹھوں سوائی''
صاحب راج وی تیرے ویسرے، سانوں طاعت نہ کائی
تیرا تپ کمال زورال ہے، شینہہ بکری رلا چرائی
ہبھسے ویر وی سٹے گھت کے، سن بھٹیاں لاہی
جے رُخصت دیویں زبانوں، تاں تلوار ویکھے خدائی


47
سُن جواب وی گہنے خان دا، دیوان آیا ڈھل
پرچاونی میر، امیر دی، کرے اخلاص وی ساون مل
تسیں آؤ وی چھتے دے کوٹ وچ، بہوں جاگھیں تے کرو تسل
اوہناں گڈیا اپنے سر تے، جوگ دتا نیں ول
سمجھ گھلیساں نال بھٹیاں، مکا کٹک ڈھویساں میں گل
اگے ساہویں ہوئے کمیدان، ڈھیر رکھی تہاڈی گل
تہاڈیاں باہاں منگدا راجا، ڈک گھتیا موں ٹھل
جے بھلا چہیناں صاحب، نپ دھڑوئی وی دیرے تے گھل
تینوں سانگ جمعدار دا، جھٹ گھتساں نہ پل
لکھ پروانے ضرور دے، بھیج دتے بھٹیاں ال


48
وچار: خط آ جاوے راء صاحب تے۔ ہلکارا چنھاں نوں آ جاوے۔ دینہہ نیزے بروبر تے بھویے ترامے دی ہو جاوے۔ خلقت راء صاحب دِھر مونہہ چاںکرے۔ جیویں گانے تے مہندی تھال چیکو دے ویلے نوشے نوں جنج ویہدی ہے کہ چن رمضان دا تاکید دے دسدا۔ زمیں کمب جاوے۔ آراستہ سر مقید۔ راء صاحب رہے۔ آپ نہ چڑھے تے بینتی ٹور دیوے۔
آیا دھرڈاٹ چنھاں نوں، دیوان دتا زور
زمیں کمبی تے بھٹی نہ ڈولیا، صاحب دلوں نہ ہویا ہور
عرض پروانے تے بینتی، لکھ گھلیوس موڑ
صاحب ترکہ مال آبادیاں، آپ لہوو ٹور
چشم چراغ ہمیشگی، تسیں جانو وی کول
تیرے عمل نہ بے فرمانگی، جے پوے اساڈی وی لوڑ
جان ماریا میر، امیر نوں، تیرے نہ بننے آں چور
ویر چایا ہے ساہیوال دا، تسیں نہ کرو اجوڑ
تہاتھوں پچھے نونہال سنگھ، جا سلام بھریساں توڑ
جے کریں حمایت بلوچاں، گھر کھلا ای لہور


49
وچار: راء صاحب آکھیا، ''جے توں دھڑ حمایت بلوچاں دی کریں تاں توں وی لہور دا نوکر ہیں۔ میں وی لہور دی رعیت آں۔ میں لہور لگا جاساں۔'' خط اُتے خط آ جاوے۔ راء لطف دی وچ تعریف لکھی ہووے۔ لاٹھی بردار، تیہدی آ جاوے۔ ''شتاب ملنا چاہیے راء صاحب۔ تینوں دیوان یاد کیتا ہے۔'' جیویں دُلے نوں اکبر بادشاہ کیتا۔ جیویں راجا رجولی دا سلطان خان چبھ لہوریا یاد ہویا۔ راء صاحب نوں راہ وچ کِڑاں پوندیاں جاون۔ توں ساہواں چڑھیا ہیں۔ تیرے اُتے نت اٹھویں پہر واء سلات ہوندی ہے۔
آکھاں نال حساب دے، میر اکھر گایا
ویر وی قادو کے گھر دا، رل سلطان کیاں چایا
اُمید ودھائی آ لطف، واہ ہِڈکا ای لایا
پروانہ ویکھ ضرور دا، شتاب لاٹھی لے آیا
ملنا چاہیے صاحب، ساون مل سدایا
نیت ساہواں چڑھیا راء وی، پت رکھیں خدایا
جیویں ملیا چبھ سلطان خان، تول اپنا وایا
عرض وی لکھ عدالتی، جا سلام توڑ پہنچایا
کہ جیں دی مقال کچہرئیے، سلام صاحب آیا


50
کپر دی دہشت، شینہہ دی وکھالی، کڑک سردار دی، امام دی بانگ،
بھٹی دی زبان، برکت کلام، صفت صاحب دتار دی
جیویں سید خاں گکھڑ، شہادت خان کمالیے، موج دین کاٹھیا،
کمیں دُلا سمھالیے، برابر چواہاں، پگ جَولی مقدار دی
زبانوں بولے راء تھوڑا، پھل لگے دوڑا، میلکھ کن دھرے توڑا،
شان اُچا تورا، سُدھ رکھے چودھار دی
عبادت نماز، دُلچی جیڈ جو مزاج، کول سونا جو ماد، جیویں باغیں گلاب،
چار راء صاحب، بانسراں بہار دی


51
وچار: بھارے بھارے زمیندار بیٹھے ہوون۔ ڈب، ترگڑ، مرالی، کملانے، دولتانے، ڈاہے، سندے، بھپلا، گرم سردار، نرم بات دے نال بھٹی نوں سوال جواب کرنے آ جاون۔ چھُٹدیاں ساون مل آکھیا۔
راج وی ساون مل دے، پہن کنواریاں ٹرن پشمینہ
فرانشیش نجیب تے گیٹیے، قتل باش وی لین روزینہ
جیں وچ ویکھے ترن وی، بنھ دیرے گھتے مہماں
''توں وِند نہ دینائیں صاحب، نیوں کریں تعظیماں
جِدے پوے کماں دی بھیڑ، مل پوے کریم نشینہ
تیرا اوہلا ڈھال بھرا ہے، پیار معلم زمیناں
اپٹھا گیڑیا ہے بھٹیوں، سر چائیاں ہے ایناں''
طبع وی ویکھ سردار دی، بھٹی کرے وی عرض مہینا
''صاحب ٹکے وی جتنے لوڑیں، سبھ تیرا ہے مال خزینہ
اساں ویریں مارن اپنے، کھا گئیاں ہجیناں
جان گھتیا ہتھ کڑاہ وچ، سر پربت پیا دسینا
کہ جیرا تیرا ہی چاہیے، سر چھتر مہما''


    52
اکھے کوک کچہری بھٹیوں، فریاداں دینہہ تے رات
منشی رنج ہن صاحب، نت کریندن واسلات
ٹکے بھریندے او واجبی، کوٹیں رہو وسواس
مست خماری اپنی، ہتھ دفتر واچھ
تساں ماریا میر، امیر نوں، ونجیہے لعل سوغات
اُٹھ قطارے رج کے، بھر بیٹھے او ساتھ
سنگ وی لاہی ہے میلکھ دی، نہ رکھی میری وی طاعت
پنجھی دھڑوےئی پہنچا دے، آپے لیساں میں سمجھ ڈماک


53    
بندہ وڈا نقصانی، رب گناہاں توں پاک
تساں سد بلائیو وی کاردار، رکھن عذر اتفاق
سولھاں تلکے جھنگ دے، پچھ ویکھو ساک
توں سردار سلامتی، تے رعیت ہاں خاص
توں سمجھ کے آپ نیاں کر، دلوں کرو عذر تپاس

جیویں لگی گہنے خان نوں، کٹو، موہلے دے گھر بساتھ
توں باہاں منگناہیں بھٹیاں، میں حاضر آں آپ
جے اُتھّوں دیواں نپ کے، وٹّا لیندن راٹھ
بارھاں کوہاں دے زمیندار، کر ویسنی ڈھاٹھ
بھنے نہ آوندے ہتھ وچ، بدھے نہ وسدے واس
وسوں وی ریجھ محبتاں، بہائیو وی نال انصاف
چار ہزار روپیہ نذر، لیو وی مال زکوٰۃ
بادشاہیں منظور ہے صاحب، رب بخشی سو دات
ایہہ جن آیا ہے بھٹی خیر نال، ناں اپنے جاپ

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels