Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> ماں بولی۔ اک ڈاکٹری نظریئے توں >> باب ٧ : بچیاں وچ کتاباں پڑھن دا شوق کویں پیدا کیتا جائے ؟

باب ٧ : بچیاں وچ کتاباں پڑھن دا شوق کویں پیدا کیتا جائے ؟

ڈاکٹر ہرشندر کور
June 19th, 2008

میں کوئی پکی ادب کار نہیں ہاں، نا ہی ماہر تعلیم ہاں۔ کئی وار میں آپنے آپ نوں بڑی عجیب جہی حالت وچ محسوس کیتا ہے۔ جدوں ڈاکٹراں دے اکٹھ وچ کھڑے ہووو تاں بوہتے کہہ دیندے ہن، ایہہ تاں لکھاریاں وچ ہونی چاہیدی ہے۔ جدوں لکھاریاں وچ کھڑے ہووو تاں سارے ایہہ تاں ڈاکٹر ہے کہہ کے پاسے کر دیندے ہن۔ کجھ اجیہی ہی حالت سولاں ستاراں ورھیاں دی عمر دے بچے وچ وی ہندی ہے۔ نا اس عمر وچ چھوٹے بچے اس نوں آپنے نال رلاؤندے ہن تے نا ہی جوان ہو چکے لوک۔

ایسے لئی بوہتے بچے اس عمر وچ اکلے پن دا شکار ہو جاندے ہن جاں بھٹک وی جاندے ہن۔ ایہناں بچیاں نوں بنھی رکھن واسطے اتے ٹیلیوژن دے ماڑے اثراں توں بچاؤن واسطے چنگا ادب پڑھن دا شوق بہت مددگار ہو سکدا ہے۔

اصل وچ ہر عمر دے حساب نال وکھری کتاب مہیا ہونی چاہیدی ہے۔ جدوں وی کتے کسے ویہلے بیٹھے بندے نوں نیڑے تیڑے پئی کوئی پڑھن والی کتاب جاں اخبار مل جائے تاں اوہ چک کے پھرولن لگ پیندا ہے اتے جے اس وچ کجھ ودھیا پڑھن نوں لبھ جاندا ہے تاں کئی وار بندہ اینا رجھ جاندا ہے کہ آپنا اصلی کم اس نوں چیتے ہی نہیں رہندا۔

بچیاں وچ وی اجیہا ہی واپردا ہے۔ بہت چھوٹے بچے نوں کتاب جاں کاغذ پھڑن دا شوق ہندا ہے۔ چھ مہینے دا بچہ تاں اس نوں پھڑ کے منہ وچ چب کے سواد چکھن دا چاہوان ہندا ہے۔ پھیر ادھا اک کاغذ اندر لنگھا کے ادھا اک آپنی تھک وچ لبیڑ کے باہر سٹ دیندا ہے۔
اوسے عمر توں ہی بچے نوں کتاب پڑھن دا شوق پایا جا سکدا ہے۔ جے بچے نوں کتاب دے باہر ہی کسے خوبصورت بچے نوں پیار کردی ماں دی تصویر جاں پیارا جیہا خرگوش جاں گوڑھے تے رنگ برنگے رنگاں وچ چڑی بنی دس جائے تاں اوہ بدوبدی اس ول کھچیا جاندا ہے۔

کتاب وچ جے خوبصورت رنگ برنگیاں تصویراں ہون تے پنے لشکدار ہون دے نال نال کجھ موٹے وی ہون تاں چھیتی پھٹدے نہیں تے بچے اس نوں آرام نال سارا دن گھڑیسی پھردے ہن۔

کجھ بچے تاں کتاب نال اس طرحاں دا لگاؤ پالدے ہن کہ نہاؤن لگیاں وی اس نوں چھڈدے نہیں۔ اسے لئی کئی دیساں وچ پلاسٹک دیاں کتاباں ہوند وچ آ چکیاں ہن، جیہڑیاں بچے نہاؤندے ہوئے وی آپنی بالٹی وچ نال لے کے بہہ جاندے ہن تے ورقے پھرولدے رہندے ہن۔
اس طرحاں کرن نال بچیاں دا کتاب ول موہ ودھدا رہندا ہے۔ اس دے الٹ جے کتاب پھٹن دے ڈر توں بچے توں پرانہہ رکھ لئی جاوے تے اس نوں ورقے پھرولن دی وی اجازت نا دتی جاوے تاں بچہ ہولی ہولی اس توں پرانہہ ہو جاندا ہے۔

ماپیاں ولوں بچے توں کتاب پرانہہ کھچن دا وی کارن ہندا ہے۔ کتاب دے پنے پتلے ہون کرکے اوہناں دے پھٹن دے ڈر توں کتاب پرانہہ کر لئی جاندی ہے۔ دوجی تے ضروری گل ایہہ ہندی ہے کہ بوہتے ماپے آپ ہی کتاباں پڑھن دے شوقین نہیں ہندے۔ ایسے لئی دوبارہ کتاب خریدن دا سوال ہی نہیں اٹھدا۔ کجھ ماپیاں ولوں کتاب نالوں کھڈونیاں واسطے ترجیح دتی جاندی ہے، کیونکہ بوہتے ماپیاں نوں اس بارے اکا ہی جانکاری نہیں ہندی کہ بچے دی نفسیات واسطے کتاب دی کیہ اہمیت ہے۔

تیجی ضروری گل ایہہ ہے کہ کتاباں مہنگیاں ہون کارن وی کجھ ماپے دوبارہ خریدن دا حوصلہ نہیں کردے۔

تھوڑا وڈا بچہ آپنی اک انگل اتے انگوٹھے دی مدد نال کتاب دا اکلا اکلا ورقہ بدلنا شروع کردا ہے۔ اس ویلے اوہ تصویراں دے نال اس وچ جڑی کہانی وی سمجھنی چاہندا ہے۔
جے لگاتار کہانی سناؤن دی عادت پائی جائے تاں بچے نوں وڈی عمر تک ایہہ شوق برقرار رہے گا۔ جے ٹیلیوژن جاں ویڈیو گیماں ول دھک دتا جائے تاں کتاب دی وقتی کھچ بچے نوں ہمیشہ لئی اس توں پرانہہ کر دیندی ہے۔

جوانی وچ قدم دھردا بچہ وی بوہتی وار آپنے کتاب پڑھن دے شوق نوں لگاتار چالو نہیں رکھ سکدا، کیونکہ کئی وار کتاب ہی بہت مہنگی ہندی ہے تے بچہ خرید ہی نہیں سکدا جاں ماپے اس نوں فضول خرچ کہہ کے چھڈ دیندے ہن۔ کئی وار بچہ دوجی زبان نوں نا سمجھن کارن کوئی ودھیا کتاب نہیں پڑھ سکدا تے آپنے آپ نوں ہور آہرے لا لیندا ہے۔
بچے وچ کتاباں پڑھن دا شوق برقرار رکھن لئی جتھے ماپیاں دا وڈا رول ہے، اوتھے سرکار دا وی اہم رول ہے۔

سوویت روس نے کئی سال پہلاں اک فارمولا ازمایا سی، جیہڑا کامیاب ثابت ہویا۔ اوہناں بہت ودھیا قسم دیاں بچیاں دیاں کہانیاں دیاں کتاباں بہت ہی سوہنے تے لشکدار پنیاں اتے چھاپ کے اتے خوبصورت تصویراں سنے ودھیا دَکھ والیاں بنا کے مارکٹ وچ لیا سٹیاں۔ اوہناں اس دی قیمت بالکل ہی گھٹ رکھی تے بھارت دے وکھرے وکھرے شہراں وچ ماں بولی دے حساب نال ترجمہ وی کروا دتا۔

نتیجے وچ وکری ہونی شروع ہو گئی تے اک دم انج جاپیا جویں مارکٹ وچ کتاباں دا ہڑ ہی آ گیا ہووے۔ جدوں ایہہ پہلا تجربہ کامیاب ہو گیا تاں اوہناں آپنے مذہب تے آپنے پچھوکڑ نوں گھر گھر پہنچاؤن دا وی ایہہ ذریعہ بنا لیا تاں جو دنیا دے ہر کونے وچ وسدے نکے نکے بچے بدوبدی مزیدار کہانیاں راہیں اوہناں دے وسیب نال جان پچھان قائم کر لین۔
گھر گھر پہنچیاں سستیاں تے ودھیا کہانیاں دیاں کتاباں نے ساری دنیا وچ سوویت روس دیاں دھما پا دتیاں۔

ہرکھ دی گل ہے کہ پنجاب وچ گنتی دے دو جاں تن بچیاں دے رسالے ہن تے بہت ہی تھوڑیاں بچیاں دیاں وکھریاں وکھریاں عمر دے حساب نال لکھیاں کتاباں۔ من موہنیاں تصویراں نا ہون کرکے تے بچیاں تے نفسیاتی پدھر دے مُڈھ تے ہر عمر دے بچیاں لئی نا لکھیاں گئیاں ہون کرکے پنجاب دے بوہتے بچے مجبوراً دوجی زبان وچ لکھیاں کہانیاں دیاں کتاباں پڑھن تے مجبور ہن۔ ہیری پوٹر دی وکری ایہہ ثابت کر چکی ہے کہ بچے حالے وی پڑھن دا شوق رکھدے ہن، شرط ایہہ ہے کہ ودھیا کتاب اوہناں دی دماغی پدھر دی مل جائے۔

چھوٹے بچے تاں کتاب وچلیاں تصویراں نال بھاویں کھچے جان پر وڈے بچے ودھیا کہانی لوچدے ہن، جیہڑی اوہناں نوں کتاب لگاتار پڑھی جان تے مجبور کر دیوے۔ جے کہانی دی پکڑ کمزور ہووے تاں بچے جلدی ہی کسے ہور پاسے تر پیندے ہن، بھاویں دوستاں نال کھیڈن جاں ٹیوی، سنگیت وغیرہ۔

گھٹیا ادب جے گھٹ قیمت تے ہر پاسے مل رہیا ہووے تاں بچے بدوبدی اس ول کھچی تری جاندے ہن، خاص کر جے اوہ اتیجنا بھرپور ہووے۔ اس طرحاں بچے نوں غلط پاسے ول جان توں روکنا بہت اوکھا ہو جاندا ہے۔

پڑھائی توں تھک کے اٹھے بچے نوں کدے وی دُکھی کہانی پڑھنی چنگی نہیں لگدی۔ ایسے لئی کتاب اجیہی ہونی چاہیدی ہے، جس دی کہانی بچے نوں آپنے نال لے ترے تے بچہ کہانی دی روانی دے روہ وچ رڑھ جاوے تے کھانا پینا ہی بھل جاوے۔ دو سال دے بچے لئی لوڑیندی کہانی وچ مار کٹائی نا ہووے تاں ودھیا ہندا ہے تے ہر کہانی اخیر وچ اک چنگی سکھیا دے جاوے تاں کیا کہنے۔

اخیر وچ برائی اتے اچھائی دی جت نال بچے دا دماغ چنگا تے ہلکا محسوس کردا ہے تے دوبارہ کہانی پڑھن نوں وی اس دا چت کردا رہندا ہے۔

جتھے بال کہانی لکھاریاں اتے بہت بھاری ذمہ واری ہے ودھیا کہانی لکھن دی، اوتھے سرکار اتے بہت زیادہ وڈی ذمہ واری ہے، اجیہے ودھیا ادب نوں بچیاں تک پہنچاؤن دی اتے اوہناں دے پڑھن دے شوق نوں برقرار رکھن دی۔

پنڈ پنڈ تے ہر سکول وچ لائبریریاں کھولنیاں چاہیدیاں ہن۔ جتھے ایہو جہی کرنا ناممکن ہووے، اتھے موبائل لائبریری بنائی جا سکدی ہے، جیہڑی کسے وڈی بس وچ چفیرے شیشہ لا کے آسانی نال بن سکدی ہے۔

گھٹ قیمت تے ودھیا چھپائی وی تاں ہی ممکن ہے، جے سرکار ولوں اجیہے کاغذ لئی مالی امداد مل رہی ہووے۔ ماں بولی نوں ودھاؤن واسطے اتے اجیہے لکھاریاں نوں ہلاشیری دین لئی وی سرکار ولوں انعام اعلانے جانے چاہیدے ہن تاں جو بچیاں واسطے ودھیا ادب ہوند وچ آ سکے۔

سکولاں وچ وی بچیاں لئی لائبریری وچ اک پیریڈ لئی بیٹھنا لازمی ہونا چاہیدا ہے تے جیہڑی وی کتاب بچہ پڑھے، اس وچوں اخیر تے بچے نوں آسان سوال پچھنے چاہیدے ہن تاں جو بچے دے پڑھن دے شوق بارے پتہ لگ سکے۔

بچے توں پڑھی ہوئی کہانی سننی تے بچے نوں آپنے ولوں کہانی لکھن لئی جے تھاپڑا دتا جاوے تاں وی بچے نوں کتاباں پڑھن دا شوق پے سکدا ہے۔

دوجی زبان دیاں ودھیا کہانیاں دا وی ترجمہ کر کے جے ماں بولی وچ چھاپ دتیاں جان تاں وی بچے اندر پڑھن دا شوق پیدا کیتا جا سکدا ہے۔

میں لگ بھگ ڈھائی سو دے نیڑے وکھری وکھری عمر دے بچیاں نوں اوہناں دی من پسند کہانی بارے پچھیا تاں اوہناں دے جواب میرے لئی وی چانن منارا ثابت ہوئے۔ انگریزی میڈیم سکولاں وچ پڑھ رہے بوہتے شہری بچے تاں ہیری پوٹر دے دیوانے سن۔ پچھن تے کہن لگے، اس وچ پراسرار گلاں اوہناں نوں بہت چنگیاں لگدیاں ہن تے اس راہیں اوہناں نوں لگدا ہے کہ جو اوہ حقیقت وچ نہیں کر سکدے، اس کہانی راہیں واپریا پڑھ سکدے ہن تے اس کہانی دے ہر پنے تے اک نویں چیز دا ساہمنے آؤنا کھچ دا کارن بن رہیا ہے۔ اس دا ہیرو غریب ہون پاروں بوہتیاں دی اس نال ہمدردی بن چکی ہے تے اس دی برے بندیاں اتے جت بچیاں نوں بہت بھاؤندی ہے۔

کجھ اک پنڈ دے جوان بچے مسالے دار خبراں پڑھن دے بوہتے شوقین سن جاں اخباراں وچ چھپدیاں کہانیاں جنہاں وچ اوہناں ورگیاں دی زندگی دا ذکر ہووے۔

پھیر مینوں پتہ لگا کہ ساڈے چوٹی دے پنجابی لکھاریاں دے ناولاں اتے کتاباں بارے پچھاں کہ کنے اک بچیاں نے نانک سنگھ جاں امرتا پریتم نوں پڑھیا ہے؟ مینوں حیرانی ہوئی، کیونکہ مینوں امید سی کہ شاید مینوں کوئی وی اجیہا بچہ نا لبھے، پر سوال پچھے جان والے بچیاں وچوں ست اک فیصد بچے آپنی ماں بولی پنجابی وچ لکھے ناول پڑھ رہے سن۔ افسوس دی گل ایہہ سی کہ کانوینٹ سکولاں وچ پڑھ رہے بچیاں وچوں اک نے وی حامی نہیں بھری۔

اک انگریزی میڈیم سکول وچ نوویں وچ پڑھ رہے بچے نے ایتھے تک کہہ دتا، آئی ڈونٹ ریڈ ٹریش۔ میرے واسطے ایہہ اکھر اس طرحاں سن، جویں کسے نے میرے دل اندر خنجر واڑ دتا ہووے۔ دنیا بھر وچ آپنی ماں بولی تے فخر کیتا جاندا ہے۔ ساڈی آپنی سوہنی پنجاب دی دھرتی تے اک پنجابی بچہ آپنی ماں بولی تے فخر کرن دی بجائے اس نوں کوڑ کباڑ کہہ رہیا ہووے۔

ایہہ کس دی غلطی ہے؟ ساڈے حکمران کیہ اس خطرے دی گھنٹی نوں اکا ہی نہی سن سکدے؟

ایہہ ہر پنجابی دا آپنا فرض بندا ہے کہ آپنے بچیاں تک آپنے وسیب نوں پجدا کرے تاں جو اسیں اگے ودھدے رہیئے۔ ہر ادب کار دا وی فرض ہے کہ بال ادب نوں ودھیا ادب نال بھرپور کرے تاں جو بچے آپنی ماں بولی وچ ودھیا ادب پڑھ سکن۔

ساڈے نرسری وچ پڑھدے بچے انگریزی دیاں تصویراں والیاں کتاباں تاں ضرور پھرولدے رہندے ہن، پر آپنی ماں بولی وچ لکھیاں خوبصورت تصویراں والیاں کتاباں جیہڑیاں اوہناں دی ذہنی حالت دے مُڈھ تے چھپیاں ہون، لبھن وچ ناکام ہو جاندے ہن۔ کیہ اس پاسے سانوں دھیان دین دی لوڑ نہیں ہے؟ جے ویلے سر نا جاگے تاں ساڈے پڑپوترے شاید پنجابیدا قاعدہ ہی ویکھن نوں ترس جان۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels