Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> ماں بولی۔ اک ڈاکٹری نظریئے توں >> باب٤: ممی، پچونجا کیہ ہندا اے؟

باب٤: ممی، پچونجا کیہ ہندا اے؟

ڈاکٹر ہرشندر کور
June 19th, 2008

سکھ جتھے بندیاں دے موڈھیاں دے اک غیر رسمی اکٹھ وچ مینوں کھڑے ہون دا موقع ملیا۔

پنجاب وچلیاں چوناں بارے بڑا شوریلا وچار وٹاندرا ہو رہیا سی۔ سیاسی پارٹیاں دے نمائندے چوناں واسطے پٹے ٹھوس قدماں بارے چانن پا رہے سن۔ چون پرچار واسطے لوکاں دا ضمیر مذہبی پکھوں ہلون دین دی گل کیتی گئی۔

اس ساری بحث وچ کتے پنجابی جاں پنجابیت بارے اکا ہی کوئی گل نہیں چھڑی۔

میں اس پکھوں تاں بالکل ہی صاف ہاں کہ کسے سیاسی موڈھی نوں اس بارے سوچن دی ویہل نہیں ہے۔ میرا تاں اکو مقصد ہے کہ ہر پنجابی نوں ہلون سکاں کہ اس دی پچھان خطرے وچ ہے۔

ہر پنجابی دے ساہمنے میں ایہہ تتھ رکھنے چاہندی ہاں ۔
ایہہ ثابت ہو چکیا ہے کہ ایس ویلے دیاں پرچلت بولیاں وچوں پنجابی بہت پرانی بولی ہے۔

جے پروفیسر پریتم سنگھ دے تیجی عالمی پنجابی کانفرنس جالندھر وچ پڑھے کنجیوت کھوج پتر وچلیاں ایہناں سطراں تے دھیان دتا جاوے تاں سبھ نوں پتہ لگ گیا ہونا ہے کہ انگریزی دے شاعر چاسر نوں جے پہلا انگریزی دا شاعر منیا جاوے تاں اس دا جنم ١٣٤٠ وچ ہویا سی، جد کہ بابا فرید ١١٧٨ وچ جنمے سن۔ اس دا مطلب ایہہ ہویا کہ چاسر پنجابی دے پہلے شاعر بابا فرید دے پڑپوتریاں دی عمر دا ہویا تاں پنجابی بولی آپے ہی انگریزی توں پرانی بولی ثابت ہو گئی۔

سلیمان پربت توں جمنا دے تٹ تک پھیلی زمین وچ ایہہ بولی ورتی جاندی سی۔ اس پسار موجب پنجابی بولی نوں دھرتی اتے اک بہت وڈے کھیتر وچ ورتے جان دا مان حاصل ہے۔
٣. انسائیکلوپیڈیا موجب ہندوستان وچ تن کروڑ تے پاکستان وچ اٹھ کروڑ توں اڈ انگلینڈ، امریکہ، کینیڈا، دبئی سنے دنیا بھر وچ پنجابی بولن والے بندیاں دا جوڑ ایس ویلے اکی کروڑ توں اپر ہے۔

٤. انگلینڈ وچ ایس ویلے پنجابی بولی عام بولن والیاں بولیاں وچوں دوجے نمبر تے ہے اتے کینیڈا وچ پنجویں نمبر تے۔

٥. جرمنی وچ ٦ سال دے بچے نوں سکول وچ پڑھنے پایا جاندا ہے تے تیسری جماعت تک صرف ماں بولی یعنی جرمن ہی پڑھائی جاندی ہے۔ ماں بولی وچ ہی حساب تے سائنس وی تھوڑی تھوڑی نال پڑھائی جاندی ہے۔ کھیڈاں تے پورا زور پایا جاندا ہے تاں جو بچے دی پوری شخصیت ابھر کے ساہمنے آ سکے۔ اس طرحاں بچے اعتماد نال بھرپور بن جاندے ہن تے جسمانی پکھوں وی مضبوط۔

٦. فرانس وچ وی اجیہا ہی حال ہے۔ انگریزی بولی نوں اوہ آپنی بولی نالوں نیویں سمجھدے ہن۔ اسے لئی بوہتی وار آپنے دیس اندر انگریزی وچ کجھ پچھن والے نال گل کرنی ہی پسند نہیں کردے تے اس دے سوال دا جواب دتے بناں ہی اگانھ تر پیندے ہن۔
داد دینی چاہیدی ہے مٹھی بھر انگریزاں نوں، جنہاں نے بھارت ورگے وڈے دیس اتے راج کر کے اتھے انگریزی دا بیج تھو دتا۔ اوہناں دے سیانے صلاح کاراں نوں پوری سمجھ سی کہ دنیا بھر وچ چھا جان اتے آپنے آپ نوں ودھیا ثابت کرن دا اس توں ودھیا ذریعہ کوئی نہیں کہ آپنی بولی نوں ساری دنیا وچ پھیلا دتا جاوے۔

انگریزاں نوں ایہہ پوری طرحاں پتہ سی کہ جدوں وی بچے نوں سکول دے مُڈھلے ویلے وچ، جس ویلے اجے بچے دا دماغ پوری طرحاں تیار نہیں ہویا ہندا، جے ماں بولی توں دور کر کے انگریزی سکھن ول لا دتا جائے تاں اوہ بچہ کمزور شخصیت دا بن جاندا ہے۔

بولی سکھن دا ایہہ اصول ہر ترقی یافتہ دیس نوں پتہ ہے کہ جے بچہ سکول دے پہلے چھ سال صرف ماں بولی وچ پڑھے تاں اس دے دماغ دا کمپیوٹر اینا اک رواں ہو جاندا ہے کہ اس توں بعد کوئی وی ہور بولی دا اکھر اوہ آپنے پہلاں دے سکھے اکھراں نال میل کے فٹ سکھ لیندا ہے۔

جیہڑا دوجا پکھ اکھوں پروکھے ہو رہیا ہے، اوہ ایہہ ہے کہ بولی دیاں بریکیاں سمجھے بغیر آپنی رہتل نال ڈونگھیائی نال واقفیت نہیں ہو سکدی تے بچہ آپنی وکھری پچھان قائم نہیں کر سکدا۔ اس طرحاں بچے دا دماغ دو حصیاں وچ ونڈیا جاندا ہے۔ نا تاں اوہ آپنی رہتل وچ رچیا تے نا ہی دوجی رہتل دا رنگ اس اتے پوری طرحاں چڑھ سکدا ہے۔ کسے وی رہتل دے رنگ وچ رنگے جان لئی بولی دی پکڑ مضبوط ہونی ضروری ہے، خود اعتمادی کٹ کٹ کے بھری ہونی چاہیدی ہے تے اس رہتل دے پچھوکڑ دے ہر پہلو توں واقف ہونا ضروری ہے۔
انگریز حاکماں دی بچے دی نفسیات نوں اینی باریکی نال سمجھ کے چلی چال نے مینوں قائل کر چھڈیا ہے۔ نتیجہ ساڈے سبھ دے ساہمنے ہے:

١. پنجاب وچ آپنی بولی نوں اکا ہی ترجیح نہیں دتی جاندی۔

٢. پنجاب دے وڈے انگریزی میڈیم والے سکولاں وچ پنجابی بولن تے بچیاں نوں جرمانہ دینا پیندا ہے جاں سزا دتی جاندی ہے۔

٣. سکول وچ تیجی جماعت تک صرف ماں بولی پڑھائی جان تے نا تاں حکمران تیار ہن تے نا ہی ماپے۔

٤. پنجابی ماپے آپنی بولی اپر مان کرن دی بجائے اس نوں ان پڑھاں دی بولی کہن لگ پئے ہن۔ جے یقین نہیں تاں اس واقعہ نوں سن لوو۔ اک اکٹھ وچ بولی دی اہمیت بارے جدوں میں دسنا شروع کیتا تاں پینڈو تے شہری ماپے اگانھ ودھ ودھ کے بول رہے سن، انگریزی نا پڑھا کے کیہ بچے ان پڑھ بنا لئیے ؟ ہن دسو، کیہ صرف عمر دے پہلے ست جاں اٹھ سال بچے نوں ماں بولی تے آپنی رہتل وچ پرپک کرن نال تے اگوں بھاویں زندگی بھر انگریزی جاں کوئی وی ہور زبان پڑھن نال بچے ان پڑھ بن جان گے ؟

اشکے انگریزاں (میکالے) دی اس نیتی دے، جنہاں نے بولی دے گیڑ وچ پنجابیاں نوں روڑھ کے صدیاں دی بولی غلامی دے چھڈی ہے۔

کیہ کوئی پنجابی مینوں ایہہ دس سکدا ہے کہ پہلیاں تن جاں چار جماعتاں وچ آپنی بولی نا پڑھن جاں نا بولن نال کی اوہ پنجابی دی تھاں انگریز بن جائےگا ؟

ایہہ اکا ہی غلط خیال ہے کہ بعد وچ بچہ دوجی زبان نہیں سکھ سکدا۔ کھوج ایہہ ثابت کر چکی ہے کہ دو جاں تن بولیاں بولن والا انسان اوہی کامیاب ہن، جیہڑے آپنی ماں بولی وچ پہلاں پرپک ہندے ہن۔

انگریزی بولی اس لئی کامیاب ہے، کیونکہ ہر انگریز سائنسی، ہر انگریز ادب کار، ہر انگریز لکھاری آپنی بولی نوں ودھیا ادب نال بھرپور کرن دا اچھک ہے۔

جد کہ ہر پنجابی آپنی بولی دا پچھوکڑ جانے بغیر آپنے آپ نوں نیواں من کے آپنی بولی نوں دفن کرن دے حق وچ ہے۔

آپنی رہتل تے آپنی پچھان نوں ختم کر کے جتھے اسیں آپنی ماں بولی نال دھکہ کر رہے ہاں، اوتھے اسیں پنجابی لوک بناں کارن انگریزی دے پچھلگ بندے جا رہے ہاں۔

ساڈے بچے ادھے پنجابی تے ادھے انگریز بن کے اعتماد بھرپور نہیں بن سکدے۔ آپنی پچھان گوا کے پنجابی ماپے آپنے بچیاں نوں کیہ بناؤنا چاہندے ہن ؟

کیوں نہیں پنجابی آپنی بولی نوں اینا بھرپور کر سکدے کہ انگریز وی پنجابی سکھن نوں ترجیح دین تے پنجابیاں نوں عزت نال ویکھن تاں جو پنجابیاں دا پوری دنیا وچ مان نال سر اُچا ہو سکے۔

میں ضرور دسنا چاہاں گی اس فرانسیسی سوجھوان بارے، جو بابا فرید اتے کھوج کرن پنجاب آیا سی۔

اوہ دلی وچ سانوں ہوائی اڈے تے ملیا تے جہاز دی اڈیک کردیاں ٹٹی پھٹی انگریزی وچ گل بات کرن لگ پیا۔ کہن لگا، "میں بہت امید نال اتھے آیا سی۔ میں بابا فرید توں پہلاں دی پنجابی بارے کھوج کرن آیا سی۔ پورے پنجاب دیاں یونیورسٹیاں، بہت سارے کالجاں تے سکولاں وچ میں گھمیا پر اک وی بچے نوں اس بارے پتہ نہیں سی۔ ہور تاں ہور نبے فیصد استاداں نوں وی پورا پتہ نہیں سی۔ جنہاں استاداں نوں پتہ سی، اوہ وی اینا گھٹ کہ اوہناں توں ودھ مینوں اس بارے پتہ ہے۔ میں آپنے اک پڑھیار نوں لالا کرپا ساگر اتے کھونج کرن دا کم دتا ہویا ہے، جس نے مہاراجہ رنجیت سنگھ بارے لکھیا ہے۔ بابا فرید توں پہلاں دی پنجابی تاں کتے رہی، لوک بابا فرید بارے ہی پوری طرحاں نہیں جاندے تاں لالا کرپا ساگر بارے کیہ جاندے ہون گے؟ تہاڈے پنجاب دے سکولاں دے بچیاں وچ تاں بوہتیاں نوں آپنے گورواں دے ناں وی نہیں پتہ۔ تہاڈے دھرم دا پچھوکڑ اینا تازہ ہے، پھیر وی اس بارے پورا گیان بڑے گھٹ لوکاں نوں ہے۔

میری چمڑی ویکھ کے پنڈاں دے بوہتے بچے میرے ول بھجے آؤندے سن تے آؤندے سار مینوں ہیلو کہندے سن۔ کمال دی گل ہے کہ کسے بچے نے مینوں ہتھ جوڑ کے ست سری اکال نہیں آکھی۔ کنے افسوس دی گل ہے کہ تسیں سبھ آپنی رہتل چھڈ رہے ہو۔ اس طرحاں پوری دنیا وچ تسیں ان گولے رہ جاووگے۔ تسیں آپنی پچھان چھڈی نہیں کہ دنیا بھر دے لوک تہانوں چھڈ دین گے۔

اینی دیر نوں ہی اک ہور پنجابی ڈاکٹر دا ٹبر اتھے پہنچ گیا۔ اوہ وی ساڈے کول ہی آ کے کھڑے ہو گئے۔ میں اوہناں نوں کیہا، جہاز اک گھنٹہ پچونجا منٹ لیٹ ہے۔ اوہناں دی دھی جو ستویں جماعت وچ پڑھدی سی، اک دم بولی، ممی، پچونجا کیہ ہندا اے؟

اوہ فرانسیسی میرے ول ویکھ کے بولیا، میڈم، اینی اک پنجابی تاں میں پہلاں ہی سکھ کے آیاں۔ اج مینوں دھکہ لگیا ہے۔ تہاڈے بچے تہاڈی بولی توں پوری طرحاں ٹٹ رہے ہن۔ تہاڈے وچوں کوئی وی فکرمند نہیں۔ میں شاید ہن دوبارہ پنجاب کدے نا آواں، پر اینا میں یقین نال کہہ سکدا ہاں کہ میرے پڑپوترے ویلے تک ادھی پنجابی رہتل دا خاتمہ ضرور ہو چکیا ہووےگا تے رہندی دنیا تہاڈا گدھا تے بھنگڑا پچھلیاں رکارڈ کیتیاں کیسٹاں وچ ہی ویکھ سکے گی۔

کیہ کسے حکمران تک ایہہ آواز پہنچی ہے جاں کسے پنجابی دا ضمیر اس نال کمبیا ہے؟
اسیں آپنی ماں بولی دا گھیرا محدود کر کے ہولی ہولی اس نوں چار دیواری اندر بند کر کے رکھ رہے ہاں۔

چار دیواری وچ وی آپنے بچے نوں بجلی دی تھاں لائیٹ کہن لئی آکھدے ہاں۔

آپنی بولی تے آپنی رہتل وچ پرپک ہون توں بعد جے کوئی پنجابی امریکہ، انگلینڈ جا کینیڈا وچ اچے عہدے تے آپنی محنت نال پہنچدا ہے تاں سارے اس نوں عزت دی نظر نال ویکھدے ہن تے اس اک انسان کارن پورے پنجابیاں دا ناں روشن ہندا ہے نا کہ امریکناں دا۔ یعنی آپنے پچھوکڑ نال بندے دیاں جڑھاں توڑن تے وی ٹٹدیاں نہیں۔

جے اجیہا بندہ آپنی پچھان چھڈ دیوے گا تاں کسے جوگا وی نہیں رہ سکدا۔ اوہ وی بھیڑ وچلا اک بندہ ہی بن کے رہ جاوے گا۔

آپنی بولی تے آپنی رہتل نال موہ تیاگ کے پنجابی وی اک وڈی بھیڑ وچ گم ہو جان لئی تیار ہو رہے ہن۔ جے کسے پنجابی دا ضمیر ہلونیا گیا ہووے تاں ہن وی ویلا ہے جاگن دا تے آپنی بولی نال دھروہ دا خاتمہ کرن دا۔

آؤ، رل کے ہنبھلا ماریئے تے آپنی بولی تے آپنی رہتل اتے فخر کریئے، آپنے بچیاں نوں پنجابی اتے پنجابیت اتے مان کرنا سکھائیئے تے آپنی بولی نوں ودھیا ادب نال بھرپور کریئے۔

آؤ، پنجابی زبان دی عبادت کرنی سکھیئے تاں جو دوجی رہتل دے لوک وی اس بولی نوں سکھن دے چاہوان ہون تے ساڈی بولی دا گھیرا پھیر ودھن لگ پوے۔

ساڈے بچے جے تیجی جماعت توں بعد دو جاں تن بولیاں وی سکھدے ہن تاں بہت ودھیا گل ہے۔ پر سوچو جے اوہ سری گورو گرنتھ صاحب جی جاں ہور دھارمک گرنتھاں دا مطلب سمجھن لئی پنجابی دی تھاں انگریزی وچ کیتے ترجمے نوں پڑھدے ہن تاں کی ایہہ ٹھیک ہے؟ آپنے پچھوکڑ بارے کیہ اسیں دوجیاں دی بولی راہیں سکھنا چاہ رہے ہاں؟

کاش! جاگے کوئی اودھم سنگھ ورگا ویر تے آپنی ماں بولی دے پریم دی گولی ہر پنجابی دے سینے وچ داغ دیوے۔

کوئی تاں نترے جیہڑا پنجابی بچیاں نوں پنجاب دے وچ ایہہ دس سکے کہ پچونجا کیہ ہندا ہے؟

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels