Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> ماں بولی۔ اک ڈاکٹری نظریئے توں >> باب ٣: بولی بارے سائنسی تتھ

باب ٣: بولی بارے سائنسی تتھ

ڈاکٹر ہرشندر کور
June 19th, 2008
4.5 / 5 (2 Votes)

امریکہ وچ بولی اُتے سیلیستے روزبیری، میکبن تے ایلیزانڈرو برائیس دی کیتی کھوج تحت بہت ہی جانکاری بھرپور تتھ ساہمنے آئے ہن۔ امریکہ وچ ٢٠٣٠ تک لگ بھگ سارے سکولی بچیاں وچوں چالی فیصد بچے اجیہے ہون گے جیہڑے انگریزی سکھدے ہون گے، کیونکہ اوہناں دی ماں بولی کوئی ہور ہووے گی۔ کئی تھاواں تے خاص کر کیلیفورنیا وچ ہن وی ستر فیصد سکولی بچیاں دی ماں بولی انگریزی نہیں ہے، بلکہ سپینش، فرینچ، جرمن، پنجابی، ہندی وغیرہ ہے۔

ایسے لئی ایہہ کھوج کیتی گئی کہ اجیہے بچیاں نوں کدوں انگریزی بولی سکھائی جاوے تاں جو اوہ امریکہ وچ کامیاب زندگی جی سکن۔

اوتھوں دے بولی سائنسیاں نے ایہہ نتارا کر دتا ہے کہ کوئی وی نویں بولی سکھن لگیاں جیہڑا بچہ آپنی ماں بولی ودھیا طریقے نال جاندا ہووے، اوہی دوجی بولی جلدی تے ودھیا طریقے نال سکھدا ہے۔ نویں بولی دیاں بریکیاں وی، جیہڑے بچے ماں بولی پوری طرحاں بول سکدے ہون، اوہی بوہتا چھیتی سمجھدے ہن۔

ایسے لئی امریکی بولی سائنسیاں نے ایہہ نتارا کر دتا ہے کہ جیہڑے وی امریکہ وچ وسدے غیر امریکی ٹبراں دے بچے ہن، اوہ پہلاں آپنی ماں بولی تے آپنے وسیب وچ پرپک ہون؛ تاں ہی اوہ بچے بہت ودھیا طریقے نال انگریزی بولی سکھ سکدے ہن۔ اجیہے بچیاں دی ذہنی ترقی دوجے بچیاں نالوں گھٹ ہندی ہے، جیہڑے چھیتی ماں بولی توں ٹٹ کے انگریزی سکھن لگ جاندے ہن اتے سکول وچ وی ایہہ بچے گھٹ نمبر لیندے ہن۔

دو بولیاں بولن والے بچے امریکہ والیاں نوں آپنی معاشی ترقی لئی ودھیا جاپے ہن، ایسے لئی اوہناں ہر غیر امریکی ماپیاں نوں تاکید کیتی ہے کہ اوہ گھر وچ بچیاں نال ماں بولی ہی بولن تاں جو بچہ ماں بولی وچ پرپک ہو سکے۔

پہلاں دی کیتی بولی سائنسیاں دی کھوج دا سٹہ سی کہ جنی چھیتی انگریزی پڑھائی جائے تے ماں بولی توں جنا چھیتی بچہ دور کیتا جا سکے، بچہ اونی ہی جلدی انگریزی بولی سکھے گا۔ اس طرحاں نال اوہی بچے جیہڑے اج پینتی چالھی سال دے ہو چکے ہن، اوہناں وچ انگریزی بولی سکھن لگیاں بہت زیادہ وقت لگیاں تے پرپک ہون دے بعد وی اوہ کئی بریکیاں چنگی طرحاں نہیں سن سمجھ سکے۔

ایسے لئی امریکیاں نے دو بولیاں بولن والے بچیاں نوں ترجیح دینی شروع کر دتی۔ امریکی بولی سائنسیاں نے نتارا کر دتا ہے کہ گھراں وچ ماں بولی ورتن دے باوجود نرسری تے پہلی جماعت وچ نبے فیصد صرف ماں بولی ہی بچے بولن تے دس فیصد انگریزی۔ جویں جویں انگریزی بولی سکھن وچ نکھار آؤندا جائے، جیہڑا کہ بچے ماں بولی توں ترجمہ کر کے فٹافٹ سکھن لگ پیندے ہن، اوہناں نوں چھیویں جماعت تک پہنچدے پہنچدے پنجاہ فیصد انگریزی تے پنجاہ فیصد ماں بولی وچ سکھدے رہنا چاہیدا ہے۔

اس توں اک دو سال بعد نبے فیصد انگریزی تے دس فیصد ماں بولی چالو رہنی چاہیدی ہے۔
ایہہ تاں ہوئی امریکہ وچ وسن والے بچیاں واسطے کیتی بولی سکھن لئی کھوج، پر جیہڑے امریکہ دی تھاں فرانس جاں جرمنی وچ وسنا چاہ رہے ہن، اوہناں بچیاں اُتے وی نویں بولی سکھن دا ایہی اصول لاگو ہندا ہے۔

ایہہ ویکھیا گیا ہے کہ ماں بولی وچ پرپک بچے انگریزی توں سوا ہور وی ہر بولی بہت چھیتی سکھ لیندے ہن تے زیادہ ڈونگھیائی نال سکھدے ہن۔ اس دی وی سائنسی پرکھ کیتی گئی ہے۔

اصل وچ جدوں بچہ اجے ماں دے ڈھڈ وچ ہی ہندا ہے تاں اس نوں آپنی ماں دی آواز کنیں پیندی رہندی ہے۔ باقی دی کسر اوہ ماں دی گود وچ پوری کر لیندا ہے، جدوں اوہ ماں دے ہلدے بلھاں دے نال آواز وی سندا رہندا ہے تے چیزاں ویکھ کے اوہناں نال اوسے اکھر دی سانجھ وی بنا لیندا ہے۔ اصل وچ دلوں امڑدے پیار وچ مونہوں ماں بولی وچ ہی اکھر نکلدے ہن، جویں پنجابی ماں آپنی گود وچ پئے بچے نوں گگل مغل، سونوں، مونوں کہہ کے تاں چمدی ویکھی گئی ہے، پر سویٹ، لولی، فینٹاسٹک، ونڈرفل کہہ کے نہیں۔

نکے بچے دا ودھدا دماغ وی فٹ اوہ سنیہا پھڑ لیندا ہے کہ جیہڑے اکھر ماں نے سوچن توں بناں پیار وچ بھج کے بولے، اوہ تاں ڈونگھا پیار درساؤندے ہن، پر جیہڑے اکھر بولن لگیاں ماں سوچن لگ پئی ہے، اوہ اکھر اونے موہ بھجے نہیں ہن۔

بولی دی ہر ڈونگھیائی بچہ ماں توں آپنے آکھ ہی سکھ لیندا ہے کہ سہاری، بہاری، لاواں، دلینکڑے وغیرہ کتھے لگنے ہن۔ وچن، بہو وچن، نانو، پڑنانو، اوہ کتاباں وچ پڑھن توں پہلاں ہی جاندا ہندا ہے کہ چڑی اڈے گی تے چڑیاں اڈن گیاں۔

دو سال دی بچی ایہہ بخوبی سمجھدی ہے کہ کڑیاں نال میں جاواں گی اکھر لگدے ہن تے منڈے نال جاوے گا اکھر ہی ورتنے ہن۔

جدوں چھوٹے بچے نوں کسے وی نویں بولی دے اکھر سکھاؤنے شروع کیتے جان تاں پہلی پوڑی ہندی ہے، چپی دا دور۔ اس وچ بچہ نواں اکھر دھیان نال سندا ہے تے اس دا دماغ اس اکھر نوں گھوکھدا ہے کہ کتے پہلاں دے جمع ہوئے اکھراں دے علم وچ کسے نال ایہہ رلدا ہے کہ نہیں۔ اس وچکار بچے گھٹ بولدے ہن تے بوہتا سمجھن دی کوشش کردے ہن تاں جو نویں اکھر چھیتی یاد کیتے جا سکن۔ اس وچکار دماغ اندر کمپیوٹر وانگ کوڈنگ تے ان کوڈنگ چلدی رہندی ہے تے نویں اکھراں دی سانجھ پرانے اکھراں نال جوڑی جاندی ہے۔
جے بچہ وڈا ہووے اتے اک بولی وچ پہلا پرپک ہووے تاں ایہہ سانجھ چھیتی بن جاندی ہے تے ایہہ چپی دا دور کجھ ہفتیاں توں کجھ مہینیاں وچ ختم ہو جاندا ہے۔ اس توں بعد بچہ دوجی بولی وی فراٹے دار بولنا سکھ جاندا ہے تے ہولی ہولی نویں بولی دیاں ساریاں بریکیاں وی پہلاں دی سکھی بولی نال سانجھ کڈھ کے چھیتی ہی سکھ لیندا ہے۔

جے بہت چھوٹے بچے تے دوجی بولی سکھن دا بھار پا دتا جاوے تاں اس دا دماغ جو اجے ماں بولی ہی پوری طرحاں نہیں سکھیا ہندا، نویں بولی دی کوڈنگ ان کوڈنگ بہت ہولی کردا ہے، کیونکہ پہلی بولی دے پورے اکھر اجے دماغ وچ بھرے ہی نہیں ہندے۔ ماں بولی دیاں بریکیاں نا سمجھن والے دو جاں تن ورھیاں دے بچے وچ ایہہ چپی دا دور سال جاں اس توں وی ودھ چلدا ہے۔

اس توں اڈ بوہتے چھوٹے بچے نوں نویں بولی سکھاؤن نال اس بچے دا دماغ ان کوڈنگ ٹھیک طریقے نال نہیں کر سکدا تے اوہ بچے دو بولیاں دا ملاپ کرن لگ پیندے ہن، یعنی اک گل کہن لگیاں کجھ اکھر ماں بولی تے کجھ نویں بولی دے۔ جویں ممی، سسو کرنگ، گوئنگ جاں میں چلیاں، فور آ ڈرائیو۔

تیجی چیز جو چھیتی نویں بولی سکھن والے بچیاں وچ ویکھی گئی ہے، اوہ ہے لینگوئیج لوس۔ ایہناں بچیاں وچ بولی دی پکڑ ہی ختم ہو جاندی ہے۔ جویں ہی اوہناں نوں ماں بولی توں پوری طرحاں دور کر دتا جاندا ہے تے صرف نویں بولی سکھن تے پورا زور لا دتا جاندا ہے، اوہناں دی بولی دی روانی ختم ہونی شروع ہو جاندی ہے تے ہولی ہولی نویں سکھی بولی وچ وی ترٹیا دسنیاں شروع ہو جاندیاں ہن۔

جے ماپے صرف ماں بولی بولی جان تے سکول وچ بچہ صرف نویں بولی بولے تاں اس نوں سبٹریکٹو بائی لنگوالزم کہندے ہن۔ بچے دے بولیاں وچلے پاڑ نوں جوڑ ہی نہیں سکدے۔ اس نال بچے وچ اعتماد دی تھوڑ وی ہو جاندی ہے تے ذہنی تناؤ دے نال نال بچے وچ دماغی وگاڑ تے ڈھہندی کلا وی شروع ہو سکدی ہے۔ اس نال اس دی اگلی آؤن والی زندگی تے وی اثر پے سکدا ہے۔

ایسے لئی ہن بولی سکھاؤن لئی ایڈیٹو بائی لنگوالزم تے ہی دنیا بھر وچ زور پایا جاندا ہے، جس دے تحت پہلاں ماں بولی نوں پرپک کرن دی ترجیح دتی جاندی ہے تے پھیر دوویں بولیاں نالو نال سکھائیاں جاندیاں ہن۔

جدوں وی کوئی دو بولیاں والا انسان جیہڑا دوویں بولیاں دا ماہر ہووے، کوئی رچنا گھڑے تاں اوہ آپنے آپ ہی بے مثال چیز ہونی ہوئی۔ جے کوئی عربی بولی دا ودوان، جس نے جرمن بولی سکھی ہووے، آپنی بولی دے گوڑھ گیان نوں جرمن وچ لکھدا ہے جاں جرمن بولی دے گڑھ گیان نوں آپنی ماں بولی عربی وچ آپنے لوکاں نوں جانکاری دیندا ہے تاں اوہ آپنی ماں بولی نوں امیر بنا رہا ہندا ہے۔ ایسے ہی طرحاں جے کوئی روسی زبان وچ کھوج کر رہیا ڈاکٹر آپنی ماں بولی اردو وچ ایہہ جانکاری لکھدا ہے تاں وی کمال دا ادب اردو وچ ہوند وچ آ جاوے گا۔ ایسے ہی طرحاں انگریزی وچ رچیا ڈاکٹری ادب جے پنجابی بولی وچ دوہاں دا ودھیا میل کر کے گھڑ دتا جائے تاں آپے ہی روح دی خوراک بن جانا ہویا۔اسے کرکے دو جاں تب بولیاں والے انساناں دی اج کل کافی قدر پین لگ گئی ہے۔

ایہہ سبھ سائنسی تتھ دسن دا میرا مقصد سی کہ ماں بولی دی اہمیت سمجھائی جا سکے۔ جے ہن گل کریئے پنجابی بولی دی تاں میں شاید پورا انصاف نا کر سکاں، کیونکہ میں اس بولی دی نا ایم.اے. کیتی ہے تے نا پی ایچ.ڈی.، پر میں آپنی ہی مثال دے کے کل ثابت کرنا چاہندی ہاں۔

مینوں میرے پتا پروفیسر پریتم سنگھ جی نے بہت سال ہلاشیری دتی کہ میں نیرس ڈاکٹری ادب نوں ماں بولی پنجابی وچ لکھ کے جے پنجابیاں نوں اس علم ادب بارے جانکاری دے دیواں تاں ایہہ ماں بولی دی سیوا ہووے گی۔

میں شاید کدے وی نا لکھدی جے پنڈاں وچ میں مفت میڈیکل کیمپ نا لاؤن جاندی۔ ان پڑھتا کارن پنجابیاں دی ہلکی بیماری وی میں کئی گنا ودھی ویکھی۔ اوہناں نوں وڈی پدھر تے جانکاری پہنچاؤن دا کوئی ہور ذریعہ نہیں سی، سوائے اخباراں راہیں لکھن دے۔ وہماں بھرماں وچ جس طرحاں اوہ ڈبے پئے سن، اس دی مثال میں پہلاں وی لیکھ راہیں دے چکی ہاں کہ منڈا پیدا کرواؤن لئی کس طرحاں اک سس آپنی نونہہ نوں درخت تھلے کھڑا کرکے رکھدی سی کہ جے کالا کاں اس اُتے وٹھ کر دیوے تاں ڈھڈ اندرلا بچہ منڈے وچ تبدیل ہو جاوے گا۔ ایہہ سبھ وڈی پدھر تے لوکاں نوں جاگروک کرن نال ہی ٹھیک ہو سکدا سی۔

ایسے کرکے میں اخباراں تے رسالیاں وچ لکھنا شروع کیتا۔ میرے لیکھ پڑھ کے مینوں نیروبی، اٹلی، انگلینڈ، کینیڈا، امریکہ تے جرمنی وچ وسدے پنجابی پردیسیاں دے وی فون پہنچے ہن۔

میں جدوں حیرانی نال اوہناں نوں پچھنا کہ اوتھے بیٹھے وی اوہ اجیت اخبار راہیں آپنی پنجابی ماں بولی نال موہ کویں تے کیوں پال رہے ہن تے میرے لیکھ اینے دھیان نال کیوں پڑھ رہے ہن تاں لگ بھگ سبھ دا جواب اکو جیہا سی۔

اوہناں کیہا کہ اوتھے دے رجھیویاں بھری زندگی وچ اوہناں نوں ویلا بہت گھٹ ملدا ہے، پر ہر ایتوار نوں اوہ انٹرنیٹ تے آپنے پنجاب دی دھرتی بارے پڑھ کے اس طرحاں دا احساس کر لیندے ہن، جویں اوتھے ہی پہنچ گئے ہون تے آپنی دھرتی دی خوشبو سنگھ رہے ہون۔ دوجی چیز ہے پنجابی بولی نال لگاؤ دی۔ ایہی اک بولی ہے، جس نال اوہ حالے وی دنیا دی ہر نکرے وسدے پنجابی نال دلی سانجھ جوڑ کے بیٹھے ہن، کیونکہ ہر پنجابی دی پچھان پنجابی بولی نال جڑی پئی ہے۔ اج وی کتے اوہناں نوں ست سمندروں پار کوئی پنجابی ملدا ہے تاں اوہ گج کے ست سری اکال بلاؤندے ہن تے اوہناں دی روح تک خوش ہو جاندی ہے، جویں کوئی آپنا ہی مل گیا ہووے۔

ایہہ ہندی ہے بولی دی کھچ تے کسے وی ان پچھاتے ہم زبان نال دلی سانجھ جو کسے نوں بناں دیکھے وی اک دوجے نال بنھ دیندی ہے۔

جے میں اج وی پچھے جھات ماراں تاں میں وی لکھاں ڈاکٹراں وچو ہی اک ڈاکٹر سی، پر نیروبی جاں اٹلی وچلے ان دیکھے ویر نال دلی سانجھ آپنی ماں بولی دیاں ترنگاں راہیں ہی بنا سکی ہاں۔ پنجاب دی دھرتی تے میری پچھان وی ماں بولی دی سیوا کرکے ہی ہے۔

بابا فرید جی نے اٹھ سو سال پہلاں جدوں رچنا شروع کیتی تاں پنجابی بولی ہی چنی سی، کیونکہ اوہ جاندے سن کہ بولی نوں اگانھ ودھاؤن لئی اس نوں ودھیا ادب نال بھرپور کرنا ضروری ہندا ہے۔ اس توں ایہہ تاں ثابت ہو گیا کہ ہن دیاں پرچلت بولیاں وچوں سبھ توں پرانی بولی پنجابی بولی ہی ہوئی۔

پنجاب دے ککھوں جمی مہان تے پوجن جوگ شخصیت سری گورو نانک دیو جی نوں جدوں لوکاں نے پچھیا کہ اوہ آپنی رچنا فارسی چھڈ کے پنجابی وچ کیوں رچ رہے ہن تاں اوہناں لعنت پا کے کیہا، اوے ملیش بولی نوں اپناؤن والیو، کجھ شرم کرو تے پرائی بولی نوں اپناؤن دی تھاں آپنی بولی نوں اپناؤ۔

سری گورو امر داس جی نوں جدوں لوکاں نے پچھیا کہ اوہ دیو بولی سنسکرت نوں چھڈ کے پنجابی وچ کیوں لکھ رہے ہن تاں اوہناں کیہا کہ سنسکرت تاں چھپڑی وانگ ہے، جو اکو تھاں تے ٹکی ہوئی ہے، پر پنجابی بولی مینہہ وانگ ہے، جو وس کے سبھ نوں روم روم تک بھیوں دیندی ہے۔

پاکستان دے روح رواں ڈاکٹر سر محمد اقبال نے گورو نانک دیو جی بارے کیہا سی، پھر اٹھی آخر سدا توحید کی پنجاب سے۔ ہند کو اک مرد کامل نے جگایا خواب سے۔ یعنی گورو نانک دیو جی کسے اک دھرم دی لیک نال بنھے نہیں گئے، بلکہ آپنی رچنا کارن سبھ دھرماں دے لوکاں دے آئیڈیل بن گئے ہن۔

بالکل ایسے ہی طرحاں پنجابی بولی وی کسے دھرم نال نہیں جڑی ہوئی، بلکہ ہر پنجابی دی پچھان ہے، بھاویں اوہ پاکستان وچ ہے، ہندوستان وچ، عرب وچ، روس وچ جاں امریکہ وچ۔
دنیا بھر وچ ایس ویلے ٦،٨٠٠ بولیاں پرچلت ہن تے ایہناں وچوں ہر پندریں دنیں اک بولی ختم ہندی جا رہی ہے۔ کارن ہے بولی بولن والیاں دا ختم ہونا جاں آپنی بولی چھڈ کے دوجی بولی اپنا لینا۔ دنیا بھر دیاں پرچلت بولیاں وچوں پنجابی بولی ایس ویلے تیرھویں نمبر اتے پہنچی دسی جاندی ہے۔

پنجاب وچ وسدے پنجابیاں نوں آپنی ماں بولی توں کجھ شرم آؤنی شروع ہو چکی ہے۔ ایسے لئی بولی دا بچے دی ذہنی ترقی اتے اثر جانے بغیر اوہ آپنے نکے بچے نوں سکول داخل کرن توں پہلاں ہی انگریزی زبان سکھاؤن ول رجھ گئے ہن۔ ہر گلی وچ کھلے انگریزی میڈیم دے سکول اس دے گواہ ہن۔ سرکاراں تاں اس پکھ ولوں بالکل بے غوریاں ہن، پر جے کسے پنجابی نوں میرے اس لیکھ راہیں ماں بولی دی اہمیت سمجھ آ گئی ہووے تاں اوہ سمجھ سکدا ہے کہ اوہ آپنے بچے نال کس طرحاں دا ویر کما رہیا ہے۔ اس نال اک پاسے تاں اوہناں دا بچہ کسے وی زبان دا ماہر تاں بن ہی نہیں سکن لگا تے دوجے پاسے پنجابی زبان دے انت دا اعلان کرن لگ پیا ہے۔

ایسے لئی ہر پنجابی نوں ہنبھلا مار کے اٹھنا چاہیدا ہے کہ اس دا بچہ چوتھی جماعت تک تاں صرف پنجابی ہی پڑھے گا تاں جو ماں بولی نال اس دی ذہنی ترقی ٹھیک ہو سکے۔ ماں بولی دے پرپک ہو جان تے بھاویں اس نوں انگریزی سنے دس ہور بولیاں وی سکھا دتیاں جان تاں وی اوہ آسانی نال سکھ لوےگا۔

ہر پنجابی نوں آپنے آپنے شعبے وچ ماہر بنن توں بعد باقیاں نوں آپنی ماں بولی وچ اس بارے جانکاری ضرور دینی چاہیدی ہے تاں جو پنجابی بولی نوں ہور بھرپور کیتا جا سکے تے اس پیاری بولی نوں کدے وی ختم نا کیتا جا سکے، خاص کر انگریزی نال تاں بالکل نہیں۔
جے اسیں پنجابی بولی دی عبادت کرنی سکھ لئیے تاں ات کتھنی نہیں ہوویگی کہ ایہہ آپنی تیرھویں کرسی چھڈ کے اپرلیاں کرسیاں ول ودھنا شروع کر دیوے گی۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels