Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> ماں بولی۔ اک ڈاکٹری نظریئے توں >> باب ۲: بال ادب کویں دا ہونا چاہیدا ہے؟

باب ۲: بال ادب کویں دا ہونا چاہیدا ہے؟

ڈاکٹر ہرشندر کور
June 19th, 2008
5 / 5 (2 Votes)

بال ادب بارے کجھ کہنا میرے لئی انگیار اتے ترن جیہا ہے، کیونکہ میرے ہر لفظ دی تلنا میرے پاپا جی پروفیسر پریتم سنگھ جی نال کیتی جاوے گی، جنہاں بال ادب گھڑن لگیاں تاریخ لکھی سی۔ ایسے ہی طرحاں بال ادب دے کئی لکھاری تے سوجھوان جنہاں نوں وڈے توں وڈے آدر مان نال ستکاریا جا چکیا ہے، وی شاید مینوں سکھاندرو کہہ کے میرے لیکھ نوں پڑھے سنے بغیر نکار دین۔ پر پھر وی میں بال ادب دے اتھاہ سمندر وچ تاریاں لاؤندے ہر اس لکھاری تے سوجھوان نوں ڈونگھے سمندر اندرلی سیپ وچلے موتی بارے ضرور دسنا چاہاں گی۔

میرے کہن دا مطلب ایہہ ہے کہ بچے کیہو جیہا ادب منگدے ہن؟ چھ ہفتیاں دے بچے دا دماغ کیہو جہی کہانی سننی چاہندا ہے؟ نوں مہینے دے بچے نوں کیہڑی کہانی سوادلی لگدی ہے تے اس دا دماغ کیہڑے لفظاں نوں سوکھے طریقے نال آپنے اندر وسا سکدا ہے؟ ایسے ہی طرحاں تن ورھیاں دے بچے دے اگے ودھدے دماغ دا مقابلہ چوداں سال دے بچے دے ترقی کیتے دماغ نال کیتا ہی نہیں جا سکدا۔

ماں دی ککھ وچ بچے کہانی سننی پسند کردے ہن، پر ایہہ کہانی ماں ہی ودھیا گھڑ سکدی ہے تے اوہ ہی سوادلے ڈھنگ نال اس نوں سنا وی سکدی ہے۔ ایہہ پکی گل ہے کہ ماں دی ککھ وچ بچے نوں بھوت پریتاں دیاں کہانیاں جاں رام شام دیاں کہانیاں بالکل نہیں بھاؤندیاں۔

جے اس بارے ڈونگھیائی نال سوچیا جاوے تاں پتہ لگے گا کہ پنجابی بال ادب بہت پچھڑیا پیا ہے، کیونکہ ماں دی ککھ وچ بچے لئی تاں کسے نے کہانی گھڑی ہی نہیں تے نا ہی نویں جمے جاں دو مہینے دے بچے لئی۔ ایسے طرحاں نوں مہینے دے بچے دے لئی تے دو سال دے بچے لئی کہانی بالکل ہی وکھری قسم دی ہونی چاہیدی ہے۔

جدوں ماں آرام کرن لئی لیٹدی ہے تاں ککھ وچ بچہ ہلجل کر کے آپنا احساس کرواؤندا ہے۔ جے اس وقت واپس ہتھ رکھ کے اس نوں سہلایا جائے تاں اوہ زور زور دی ہلدا ہے کہ مینوں تہاڈا پیار بھریا سنیہا مل گیا ہے۔ اس موقعے سنگیت دیاں دھناں نوں بچہ بہت دھیان نال سندا ہے۔ مدھم تے سکھاواں سنگیت اس نوں بھاؤندا ہے تے اس دی نفسیات تے ودھیا اثر پاؤندا ہے۔ اس ویلے جے اس نوں اس دا پیو منہ نیڑے کرکے کہانی سناؤنا چاہے تاں اوہ کافی خوش ہندا ہے۔ ایہہ کہانی بہت چھوٹی تے اک اک اکھر ہولی ہولی پیار نال بول کے دہراؤنی ہندی ہے۔ اس وچ جمن والے بال دا فرضی ناں لینا ضروری ہندا ہے، جس نال اس نوں مخاطب کرنا ہووے۔ جویں، سونوں، کیہ حال ہے؟ پاپا بولدے نیں۔ اج بازار گئے۔ تیرے لئی بوٹ لئے۔ دوبارہ پھیر ایہی دوہراؤنا۔ جدوں جمن والا بچہ جوابی ہنگارے وچ گھسن مار دیوے تاں کہانی اگے توری جا سکدی ہے، او سونوں، بوٹ بہت سوہنے نے۔ کجھ وقت لنگھن تے پھیر پچھیا جا سکدا ہے، میرا سونوں ایہہ بوٹ پائے گا؟ نال نال چمن دی آواز کڈھنی تے اس نوں سہلاؤنا وی زرری ہے۔ غور طلب گل ایہہ ہے کہ دو شبد ہی وار وار دہرائے گئے۔ سونوں تے بوٹ۔

اگلے دن کسے ہور چیز، جویں قمیض جاں سویٹر دی گل چھیڑ لئی، پر ناں سونوں جاں کوئی وی ہور فرضی ناں اوہی رہندا ہے۔

ہن گل کریئے نو جمے بچے دی۔ اوہ آپنی ہر گل الگ الگ قسم دے رون نال ہی سمجھاؤندا ہے تے اس دا ہنگارا اسے آواز نوں بہتر ہندا ہے، جیہڑا اوہ جنم توں پہلاں توں سن رہیا ہندا ہے۔ مثلاً ہن اوہ کہانی کجھ اس طرحاں دی سننا چاہندا ہے، سونوں، ایہ ماما۔ ایہ پاپا۔ اے تیرے بوٹ۔ سونوں نے نویں بوٹ پائے۔ ہن سونوں سوہنا ہو گیا۔

کہانی سناؤن دے نال آواز وچ پیار جھلکنا ضروری ہندا ہے۔ ایہہ دراصل جان پچھان دا دور ہندا ہے، جس وچ بچے دا دائرہ آپنیاں تک محدود ہندا ہے تے اوہ کہانی وچ جانے پچھانے لفظ سن کے روندا ہویا وی چپ کر جاندا ہے۔

ماہر دسدے ہن کہ ڈیڈھ مہینے دے بچے نوں کتاب وچوں پڑھ کے کہانی سنائی جا سکدی ہے۔ کتاب نال بچے دی ایہہ پہلی ملا قات ہندی ہے۔ بچے بہت ساریاں گلاں سننیاں چاہندے ہن، کیونکہ اوہناں دا بندا ہویا دماغ نویں شبد سمیٹنا صور کردا ہے تاں جو اگے جا کے ایہناں شبداں نال دیکھی ہوئی چیز دی سانجھ بنا سکے۔ دراصل شبداں دا تاں بچے نوں مطلب پتہ ہی نہیں ہندا۔ اوہ تاں صرف ماں جاں پیو دے پیار نال بولن دے انداز تے ہی فدا ہو جاندا ہے تے سدیوی سانجھ گنڈھ لیندا ہے۔

تن مہینے دا بچہ تاں ماں جاں پیو دی آواز سن کے ادھر منہ وی گھماؤندا ہے تے ہلکی مسکراہٹ وی بکھیردا ہے۔ اس عمر تے اوہ کہانی دا ہنگارا وی آپنی پیاری او او نال کردا ہے۔ اس عمر دی کہانی کجھ اس طرحاں دی ہو سکدی ہے، اک مگرمچھ سی۔ اک باندر توں اس نے جامن منگے۔ مگرمچھ جامن کھا کے گھمن چلا گیا۔ اس کہانی وچ ماں ولوں اکھاں گھماؤنیاں، منہ وڈا چھوٹا جاں گول کھولھنا تے رج کے مسکراؤنا ضروری ہے، کیونکہ بچے نوں مگرمچھ جاں باندر دی اکا سمجھ نہیں ہندی۔ اس عمر وچ جے بچہ ہی کہانی سننا چاہے تاں آپنی او او کرکے بلاؤندا ہے۔ جے تاں ماپے ٹی.وی. جاں اخبار وچ مگن ہن تے اسدی او او نہیں سندے تاں بچہ آپے ہی چپ ہو جاندا ہے جاں رونا شروع کر دیندا ہے۔ کئی وار بچہ آپنی سانجھ ہی ماپیاں نال گھٹا دیندا ہے۔

جے ماپے او او دا جوابی ہنگارا او او جاں تو رو آد کہہ کے ہی سار دین تاں بچہ سمجھ لیندا ہے کہ ماپے وی میرے وانگ گنگے ہی ہن، اگوں گل کرن دا کوئی فائدہ نہیں۔ جے ماپے ایہہ سنیہا سمجھ کے کہانی سناؤن لگ پین تاں بچہ زیادہ وار زیادہ شبد سنن نال لائق بننا شروع ہو جاندا ہے۔

چار توں چھ مہینے دے بچے دی کہانی وچ آوازاں ہونیاں بہت ضروری ہن تے اشارے وی، کیونکہ بچہ با، ماں اکھر آپ وی بولن دی کوشش کردا ہے، اسے لئی کہانی وچلے بہتے اکھر ایہناں اکھراں توں شروع ہونے چاہیدے ہن۔ کہانی کجھ اس طرحاں ہو سکدی ہے، بلی بولی میاؤں۔ ممی وی بولی میاؤں۔ بکری بولی میں میں۔ گانا سنن نوں وی بچہ ترجیح دیندا ہے تے ماں ولوں سنایا گانا جاں لوری وی خوش ہو کے سندا ہے تے گانے وچ ہی آپنی کو کو نال رس بھر دیندا ہے۔

ست مہینے توں اک سال دا بچہ آپنا ناں پچھاندا ہے تے عام چیزاں جویں کپ، گلاس، پانی آد وی پچھانن لگ پیندا ہے۔ اوہ آ جا، ٹا ٹا تے ناں جاں ہاں واچک اکھر تے اوہناں شبداں دے مطلب وی سمجھن لگ پیندا ہے۔ بچہ ماپیاں ولو کڈھیاں آوازاں دہراؤندا وی ہے۔

ایہہ بولی سائنسیاں نے ثابت کر دتا ہے کہ بچہ چھ مہینیاں دی عمر توں ہی آپنی ماں بولی دیاں دھنیاں نوں بولن دا طریقہ ماں دے ہلدے بلھاں نال جوڑ کے سکھ لیندا ہے کہ آ لفظ لئی کویں دا منہ کھولھنا ہے تے ای لفظ لئی کویں دا۔ اسے لئی اوہ آپنا جباڑا، بلھ تے جیبھ نوں الگ الگ طریقے نال تال میل کر کے وکھریاں وکھریاں آوازاں کڈھن دی کوشش کردا ہے کہ کس طرحاں دے تال میل نال کیہڑی طرحاں دی آواز نکلے گی۔

نوں اک مہینیاں دا بچہ تاں بلا، ولا، او، با، کی آد اوٹپٹانگ آوازا کڈھ کے آپنی پوری گل سمجھا وی دیندا ہے۔

ست مہینیاں توں اک سال دا بچہ کجھ اجیہی کہانی وچ زیادہ دھیان دیندا ہے، جس وچ جانیاں پچھانیاں چیزاں ہون تے آوازاں دی کھلی ورتوں کیتی گئی ہووے۔ ایہہ ضروری ہے کہ کہانی وچلیاں چیزاں نال بچے دی جان پچھان نال دی نال ہی کیتی جاوے۔ جویں اک چڑی سی، اوہ ویکھ چڑی بیٹھی ہے۔ چڑی کہندی چیں چیں، اج میں سونوں دے گلاس وچوں ددھ پی لینا اے۔ اوہ ویکھ بلی آئی، ایہہ بلی کہندی، میاؤں میاؤں، میں پیواں گی، سونوں دے گلاس وچوں ددھو۔ پھیر کتا آ گیا۔ اوہ رہا، واؤ واؤ کردا۔ کتا کہندا، واؤ واؤ میں پیوانگا سونوں دا ددھ۔ سونوں سبھ توں تگڑا سی۔ سونوں نے فٹافٹ گلاس وچوں ددھ پی لیا۔ چڑی چیں چیں کر کے اڈ گئی۔ کتا واؤ واؤ کردا بھج گیا۔ بلی وی میاؤں میاؤں کردی بھج گئی۔

اجیہی کہانی وچ بچہ آپنے آپ نوں شامل سمجھدا ہے تے آوازاں بولن دی کوشش وی کردا ہے۔ کہانی سرل بولی تے ماں بولی وچ ہی ہونی چاہیدی ہے تاں جو بچے دے صاف سلیٹ ورگے دماغ دے کمپیوٹر وچ ٹھیک چیزاں بھریاں جا سکن۔ اس طرحاں اوہ نویں اکھر چھیتی سکھدا ہے۔

اس عمر دی کہانی وچ رنگ دی ورتوں وی کیتی جانی چاہیدی ہے۔ جویں، سونوں دی لال پینٹ تے پیلا پھل اے۔ نیٹو کہندی اے میں ایہہ پھل لینے۔ اس پھل نال ہرے پتے نے، وغیرہ۔

کہانیاں وچ گنتی وی شامل کر لینی چاہیدی ہے۔ جویں آپنی اک انگل چک کے وکھاؤ تے کہو، سونوں ایہ اک گیند۔ اس دے نال ہی گیند نوں چک کے وکھا وی دیو۔ پھیر دوجی انگل چک کے دو بولو، وغیرہ۔

اس عمر توں ہی بچے دے او، او دا جوابی ہنگارا اس طرحاں ہونا ضروری ہے، اچھا پھیر کیہ ہویا؟ ہور سنا؟ آ ہا۔ سچیں؟ سونوں اینا کجھا سنا رہیا۔ اس نال بچے نوں ہور بولن دا جزبہ ملدا ہے کہ شاید اوہ وی کہانی سنا سکدا ہے۔ اس طرحاں کئی وار بچہ آپنی بھکھ وی بھل کے گھنٹیا بدھی او آکردا رہندا ہے۔

اسے عمر دے بچے نال کہانی سناؤندیاں ہویاں تاڑی مارنی، لکا بھتی کرنی جاں ہٹ مکھی دوڑ جا میرا سونوں کہانی سنا رہیا ہے، وغیرہ کہنا چاہیدا ہے، کیونکہ اس طرحاں کہانی سناؤندیاں سناؤندیاں ہی بچے نوں اینے ڈھیر سارے لفظ مل جاندے ہن کہ اوہ لگ بھگ آپنی ماں بولی دے ہر پہلو توں واقف ہون لگ پیندا ہے تے ایہہ سبھ اس دے اچیت دماغ وچ کدوں سدیوی چھاپ چھڈ دیندے ہن، پتہ ہی نہیں لگدا۔

اک توں دو سال دا بچہ نکے نکے چار جاں پنج اکھراں دے سوکھے گیت سکھنا تے سننا چاہندا ہے، جویں موٹا سیٹھ، سڑک پر لیٹ، آ گئی موٹر، دب گیا پیٹ، وغیرہ۔ اس عمر دیاں کہانیاں چھوٹیاں، پر سوکھے لفظاں نال بھرپور ہونیاں چاہیدیاں ہن۔ وڈے اکھر جویں انیندرا ادم، ودھیکیاں وغیرہ نال بچے دا دھیان کہانی ولوں ٹٹن لگ پیندا ہے، کیونکہ اس دا دماغ اس نویں لفظ دی کوڈنگ ان کوڈنگ وچ ہی رجھیا رہ جاندا ہے۔

کہانی وچ ہور اپنت بھرن لئی اتے بچے دا رجھان ودھاؤن لئی کہانی وچ رلویں ملویں لفظ بھرنے چاہیدے ہن، جنہاں دا کوئی مطلب نکلدا ہووے جاں نا یعنی اول جلول اکھر جویں سونوں دا مونوں، نکو دا مکو جاں اوہ ڈڈو تاں بالکل ٹپو دا پپو ای اے، وغیرہ۔
اجیہی کہانی سندے ہوئے بچے دا پورا دھیان، اس دی مسکراہٹ تے وچ وچ کھڑکھڑا کے ہسنا ایہہ ثابت کر دیندا ہے کہ اجیہی کہانی اوہ سننا چاہندا ہے۔

آپنے ہم عمر بچیاں نال تے جانوراں نال تاں اینا لگاچ ہندا ہے اس عمر دے بچے جانوراں دیاں کہانیاں جاں کارٹون چینل ویکھنا وی پسند کردے ہن۔ کہانی وچ چھوٹے تے اچھے جانور دی وڈے تے خونخوار جانور اتے جت ہی دسنی چاہیدی ہے، جویں نکے چوہے نے کویں وڈی تے خونخوار بلی توں بچ کے اس نوں سبق سکھا دتا۔ آپنے سریر دے انگاں بارے وی بچے نوں پتہ لگنا شروع ہو جاندا ہے۔ اس لئی کہانی وچلے پاتر دے انگاں بارے بول کے نال دی نال بچے دے انگ وی ٹوہ کے اس نوں دس دینے چاہیدے ہن۔ جویں چوہے نے بانہہ چک کے آپنے ڈولے وکھائے، آہ ویکھ تیری بانہہ۔ اس طرحاں بولن دے نال بچے دی بانہہ چک کے اس دے ڈولے ٹوہ کے وی وکھا دیو۔

اس عمر دیاں کویتاواں جاں گانے وی لے والے ہونے چاہیدے ہن، جس نال بچہ کجھ لت پیر ہلا وی سکے۔ جے کتے جمن توں پہلاں والا مدھر سنگیت لا دتا جاوے تاں بچہ مست ہندا ویکھیا جا سکدا ہے۔ اتھے ایہہ سمجھنا بہت ضروری ہے کہ کام بھڑکاؤ گانے اس عمر وچ سنن نال بچے دی ذہنیت ہمیشہ لئی بیمار ہو سکدی ہے۔

کتاب وچوں کہانی وچلی فوٹو وکھا کے کہانی سنائی جائے تاں کہانی وچ بچے دا رجھان ہور وی ودھ جاندا ہے۔ دوجی وار کہانی سناؤن لگیاں بچے توں تصویر اتے انگل لگواؤنی چاہیدی ہے۔ فرض کرو جے تصویر گھوڑے دی ہے تاں بچہ گھوڑے دی تصویر نال گھوڑا شبد وی جوڑ لوے گا تے نال دی نال گھوڑے دی آواز وی سمجھ لوے گا۔ ایہہ اس دے ودھدے دماغ لئی ضروری ہے۔ اس نال بچے دی یادداشت وی ودھدی ہے۔

نہاؤن دا ویلا تاں اس عمر وچ آوازاں بھرپور ہونا چاہیدا ہے۔ بچے نوں پانی دی آواز، بلبلے کڈھن دی آواز، گھڑی دی ٹک ٹک، انجن، ہوائی جہاز تے وکھرے وکھرے جانوراں دیاں آوازا، پیڑھی گھڑیسن دی آواز، کپ ڈگن دی آواز آد نال واقفیت ضروری ہے۔ اس طرحاں نرسری وچ جدوں آوازاں سکھائیاں جاندیاں ہن تاں بچہ سکنٹاں وچ ہی دماغ وچوں ان کوڈنگ کر کے سکھ لیندا ہے۔

بچے دے اک لفظ توں اگے کہانی گھڑ لئیدی ہے۔ جویں بچے نے لفظ بولیا، کار۔ تاں اگے ماں نوں چاہیدا ہے کہے، کار چلی، سونوں نوں لے کے دور جنگل وچ گئی، اوتھے سونوں نے ہاتھی ویکھیا۔ ہاتھی نے زور دی چنگھاڑ کے سونوں نوں ست سری اکال کہی۔ ہاتھی کویں چنگھاڑیاوو او۔

دو توں تن سال دے بچے دی سمجھ کجھ زیادہ ہو جاندی ہے۔ اوہ دروازے دی گھنٹی، ٹیلی فون دی گھنٹی، اپر جانا، تھلے اترنا، بارے پوری طرحاں سمجھ لیندا ہے۔ گل بات وچ وی کریا بارے سمجھن لگ پیندا ہے، جویں گیند لیا کے میرے ول سٹ۔ ٹیلی وژن نا ویکھدے ہوئے وی اوہ دوجے کمرے وچوں ہی آواز سن کے اشتہار بارے دس سکدا ہے۔ چیزاں دا ناں لے کے بچہ پچھنا وی شروع کر دندا ہے، میرا بستا کتھے؟ جاں ممی کتھے؟ اس ویلے بچے نوں سکھاؤن دا طریقہ وکھرا ہو جاندا ہے۔ فرض کرو بچے نے کیہا، پھل۔ ماپے کہن گے، ہاں، سوہنا پھل، لال رنگ دا اے۔ خوشبو وی سوہنی ہے۔ میرا سونوں سنگھے گا؟ اس طریقے نال پھل دی پوری جانکاری بچے نوں مل گئی۔ ایہی کجھ کہانی دی کتاب تے لکھیا ہونا چاہیدا ہے۔

جے بھین بارے کہنا ہووے تاں کیہا جا سکدا ہے، دیدیکڑی، وڈی ہو کے ممی وانگ عورت۔ سونوں منڈاوڈا ہو کے پاپا وانگ آدمی۔

ایسے ہی طرحاں کوئی چیز بالٹی وچ پا کے، بچے توں کڈھوا کے اس چیز بارے کھل کے دسیا جا سکدا ہے۔

کہانی دی کتاب چک کے اس وچلے تردے ہوئے بچے ول اشارہ کر کے کہانی سنائی جا سکدی ہےکاکا تر رہیا ہے، پانی وچ۔ پاپا تردے نے۔ سونوں وی ترے گا۔

بچے نوں سوال وی اجیہے پچھنے چاہیدے ہن، جس دا اس نوں دو جاں تن شبداں وچ جواب دینا پوے نا کہ صرف ہاں جاں نا وچ۔ جویں ددھ پینے پچھن دی بجائے پچھو، ممی کی کھان لئی لیائے؟ سونوں کی کھائے گا؟

بچے لئی لکھی کہانی دی کتاب وی کہانی دے اخیر تے اجیہے ہی سوالاں تے ختم ہونی چاہیدی ہے، سونوں وی ہن ترے گا، کتھے ترے گا؟ کدوں ترے گا؟ " اجیہی کتاب دے اک پاسے خالی تھاں ہونی چاہیدی ہے، جتھے گھر والیاں دی فوٹے لائی جا سکے۔ جویں ترن والی کہانی دے اک پاسے بچے دی آپنی فوٹو، جس وچ بچہ پانی وچ کھیڈ رہیا ہووے جاں اس دے پاپا تر رہے ہون، دی تصویر لائی جا سکے۔

اس عمر وچ بچہ ١٥٠ توں ٩٠٠ نویں اکھراں نوں سمجھن تے یاد رکھن دی طاقت رکھدا ہے۔
کہانی پکیاں کرن لئی بچے نوں بعد وچ سوال پچھے جا سکدے ہن؛ جویں، پاپا کیہ کردے سی؟ کیہ کاکا تر رہا سی؟ کاکا منڈا ہے؟ کیہ سونوں وی منڈا ہے؟ سونوں دا نام کیہ ہے؟ کاکے دا ٹھام کی سی؟ وغیرہ۔

تن توں چار سال دا بچہ تاں چار پنج لفظاں دی لائن وی بول سکدا ہے۔ ہن تک دے سکھے ہزار لفظاں دے نال نال بچہ ہزار ہور لفظ وی سکھ لیندا ہے تے اوسطاً ٤ توں ٦ نویں لفظ روز سکھ سکدا ہے۔ اس عمر وچ بچہ ہسن تے رون بارے سمجھنا شروع کر دیندا ہے۔ اس نوں غصہ، اداسی تے ڈر بارے وی سمجھ آؤن لگ پیندی ہے۔ اسے لئی ایہناں بھاواں نوں کہانی وچ پرویا جا سکدا ہے۔ اس عمر وچ بچہ کجھ لمبیاں کویتاواں تے کجھ لمبیاں کہانیاں وی سن لیندا ہے۔ ماپیاں دیاں لمبیاں ہدایتاں وی اوس دا دماغ سمجھن لگ پیندا ہے، جویں پیلا تے نیلا رنگ ملا کے اک نواں رنگ بنایا جا سکدا ہے۔

کتاب پڑھ کے سناؤندیاں ہویاں وڈا منہ کھولھنا جاں اکھاں گھماؤنیاں تے اچیاں آوازاں کڈھن دی لوڑ نہیں پیندی، بلکہ پڑھ کے کہانی سناؤندیاں آواز وچ ہلکے بدلا توں ہی بچہ سمجھ سکدا ہے۔ اس عمر وچ دوجی بولی دا کوئی کوئی لفظ وی کہانی سناؤن جاں پڑھن لگیاں ورتیا جا سکدا ہے، جس نوں بچہ پہلے سکھے اکھر نال سانجھ کڈھ کے یاد رکھ لیندا ہے۔
جے بچے نوں لفظ بہت چھیتی سکھا دتے جان جاں ڈھیر سارے لفظ اکٹھے دسے جان تاں کئی وار اوہ پچھانن ویلے گڑبڑ کر سکدا ہے۔ جویں گھوڑا ویکھدے سار بچہ اک دم کہے، اوہ ویکھو ہاتھی آؤندا پیا۔ نانو، پڑنانو وغیرہ وچ وی بچہ تھوڑی بہت گڑبڑ کر سکدا ہے۔ کئی وار اجیہے موقعے اینے ہاسو ہینے ہو جاندے ہن کہ پچھو نا۔ جویں اک بچے نے کیہا، او ویکھو، قبریاں چھوہن چھوہن کھیڈدیاں۔ دراصل بکریاں بھج رہیاں سن۔

اسے عمر وچ بچہ آپنے آپ نوں کہانی وچ وی ویکھنا چاہندا ہے۔ مثلاً، اک چڑی تے کاں نے کھچڑی کھانی سی۔ کاں نے کیہا میں چول لیاواں گا، توں دال لے کے آ۔ چڑی سونوں دے گھر گئی، دال دا دانہ لے کے آئی۔ کاں سونوں دے گھر گیا، اوہ چول دا دانہ لے کے آیا، وغیرہ۔ اک ہور نویں چیز جو بچہ ایسے عمر وچ سکھدا ہے، اوہ ہے اکسارتا۔ اکو جہیاں پنج چیزاں وچ اک وکھری چیز پا کے بچے نوں ایہناں وچوں الگ چیز نوں لبھن لئی کیہا جا سکدا ہے۔ مثلاً چار جانوراں دیاں تصویراں تے اک چڑی دی تصویر رکھ کے ایہناں وچوں وکھری چیز بچے نوں لبھن لئی کہی جا سکدی ہے۔

بچے نوں کہانی سناؤن توں بعد اس توں واپس کہانی وی سنی جانی چاہیدی ہے۔ بچہ صرف کہانی وچلے سبھ توں مزیدار حصے نوں ہی دہراؤندا ہے۔ اس نال اندازہ لگ سکدا ہے کہ بچے نوں کہانی وچ کیہ پسند ہے۔

بچے نوں سوال وی پچھن دینے چاہیدے ہن تے ماپیاں نوں جان بجھ کے بے وقوف بن جانا چاہیدا ہے تاں جو بچہ رج کے ہس سکے تے کہانی وچ رجھیا رہے۔ مثلاً، جے بچہ پچھے، سونوں دے گھروں چڑی کیہ لے کے گئی؟ تاں ماپیاں نوں جان بجھ کے پٹھا جواب دینا چاہیدا ہے، چول۔ اس تے بچہ کھلھ کے ہسے گا تے کہےگا، اوہو، اینا وی نہیں پتہ چڑی دال لے کے گئی سی۔

کہانی سناؤن لگیاں ماں نوں ہلکی ناٹکیتا ضرور لیاؤنی چاہیدی ہے۔ مثلاً جے کہانی وچ لکھیا ہے، سوں گیا تاں بچے دا سر گود وچ رکھ کے کہو انجھ سوں گیا جاں گڈی نوں لٹا کے تھاپڑ کے دکھا دیو۔

بالکل اسے ہی طرحاں جے کہانی وچ ککڑی کھانا بناؤندے دکھائی گئی ہے تاں آپ کھانا بناؤندے ہوئے ککڑی دی کہانی پھیر چھیڑ لوو۔

چار توں پنج سال دے بچے تھوڑیاں لمبیاں کہانیاں وی سن لیندے ہن۔ لفظ اینے اوکھے نہیں ہونے چاہیدے کہ بچہ دوہرا نا سکے۔ جے کوئی لفظ بہت اوکھا ہے، جویں گڈریا تاں اوہ لفظ روز دن وچ ست اٹھ وار دہراؤ تے بچے نوں مطلب وی دسدے رہو تاں بچہ ہولی ہولی یاد کر لیندا ہے۔ اس عمر وچ بچہ بھارا، ہلکا، کھردرا، نرم وغیرہ وچ فرق محسوس کرن لگ پیندا ہے، اس لئی کہانی وچ ایہہ سبھ شامل کیتا جا سکدا ہے۔ مثلاً، خرگوش جدوں شیر کول گیا تاں اس نے خرگوش دے نرم نرم والاں اتے آپنا بھارا تے کھردرا ہتھ رکھ دتا۔
اس عمر وچ بچے دے دماغ وچ بہت سارے سوال ہندے ہن، جیہڑے بچہ کہانی دوران پچھنا چاہندا ہے۔ بچے نوں ٹوکنا نہیں چاہیدا، بلکہ اوس دے ہر سوال دا جواب کہانی روک کے دینا چاہیدا ہے۔ اس عمر وچ بچے دے ہتھ وچ دو گڈیاں پھڑاکے کہانی اوہناں دے مونہوں بلوائی جا سکدی ہے۔ جویں اک گڈی پھڑ کے اس ولوں اک لائن فرضی بول دتی تے اگلی لائن دوجی گڈی ولوں۔ بچے نوں کہانی دی کتاب وچ بنیاں سوکھیاں تصویراں واہن لئی وی کیہا جا سکدا ہے۔

کہانی دی کتاب وچ خوبصورت وڈیاں تصویراں، ہر صفحے تے دو جاں تن لائیناں وچ وڈے وڈے لکھے اکھراں دے شبد تے انت وچ کوئی سکھیا ہونی ضروری ہے۔ پنج سال تک دے ہندے ہندے بچہ اک صفحے تے وڈی تصویر نال پنج چھ لائیناں دی کہانی تے دس اک صفحیاں دی کتاب پورے دھیان نال سن سکدا ہے، پر ڈھیر ساریاں فوٹواں ہونیاں ضروری ہن۔

پنج سال توں پہلاں بچہ موت بارے بوہتا سمجھدا نہیں، اس لئی افسوس والیاں کہانیاں نہیں سناؤنیاں چاہیدیاں۔ بچے لئی موت اک مذاق جیہا ہندا ہے کہ ہنے کہانی دا پاتر پھیر اٹھ پوے گا۔

ست اٹھ سال دی عمر توں بعد ہولی ہولی بچہ موت تے زندگی دے سچ نوں تھوڑا تھوڑا سمجھنا شروع کر دیندا ہے تے دکھ بھری کہانی سن کے رون وی لگ پیندا ہے۔ اجیہی کہانی جاں تاں بچہ ادھ وچ ہی سنن توں نانہہ کر دیندا ہے جاں دوبارہ سننی ہی نہیں چاہندا۔

بچے نوں جادوگری دیاں کہانیاں جاں پراسرار کہانیاں اس عمر وچ بہت بھاؤندیاں ہن۔
کجھ بچے ڈراؤنیاں کہانیاں ویکھن جاں سنن دا شوق پال لیندے ہن۔

وڈی پدھر تے تشدد اتے جسمانی تشدد دیاں وارداتاں ہندیاں رہن کارن چھوٹے چھوٹے بچے وی تشدد تے طاقتوراں دیاں کہانیاں پسند کرن لگ پئے ہن۔ اس نال چھوٹے بچیاں دی دماغی بنتر ہمیشہ لئی خراب ہون دا خطرہ ودھ جاندا ہے۔

بال ادب نوں جے ہر ورگ دے بچیاں لئی اوہناں دی لوڑ دے مطابق ماں بولی وچ سوادلے طریقے نال گھڑ دتا جاوے تاں اک پاسے تاں ایہہ بچیاں لئی وڈملی سوغات ہووے گی تے دوجے پاسے بہتر سماج دی ہوند وچ آ جان دی امید، کیونکہ ایہناں بالاں نے ہی ساڈا آؤن والا کل سرجنا ہے۔

ایہہ تاں ہوئی سائنسی گل۔ میں ہر بال ادب کار نوں ایہہ دسنا چاہندی ہاں کہ بالاں لئی ادب گھڑن ویلے ایہہ گلاں یاد رکھ سکن تاں اوہ بچیاں لئی ماں بولی نال پیار ودھاؤن وچ وی مددگار ہو سکدے ہن۔

ماں بولی وچلے نکے نکے بھید تاں کہانیاں راہیں ہی بچیاں دے دماغ وچ بھرے جا سکدے ہن۔ بولیاں دیاں وکھ وکھ کریاواں بچیاں دیاں کہانیاں وچ بھرنیاں ضروری ہن۔ مثلاً، بجائے ایہہ کہن دے کہ بچہ کھانا کھا رہیا سی، کھانے دیاں وکھریاں وکھریاں کریاواں لئی وکھرے وکھرے شبد ورتے جا سکدے ہن، جویں پپولنا، ہڑپنا، چتھنا، نگلنا، چبنا، وغیرہ۔ نکا جیہا بچہ جس دے دند ہی نہیں، اوہ تاں پپول ہی سکدا ہے جاں نگل سکدا ہے، کھا نہیں سکدا۔ اسے لئی کسے وی کریا لئی متھے شبد ورتنے چاہیدے ہن تاں جو اجیہے شبد ہولی ہولی مُک ہی نا جان۔

بال ادب دی سرجنا کردے ہوئے نفسیاتی تے سائنسی پکھ جے رلا لئے جان تاں ہور وی نکیاں نکیاں چیزاں دا بوہتا خیال رکھیا جا سکدا ہے۔ بچے نوں آوازاں بارے ڈونگھی جانکاری دینی چاہیدی ہے کہ چڑی چوکدی ہے، کتا بھونکدا ہے، شیر گرجدا ہے، وغیرہ۔ اس نوں کتا بولیا جاں شیر بولیا نال ہی نہیں سار لینا چاہیدا۔

جے ایہہ پکھ اکھوں پروکھے کیتے گئے تاں ساڈے بچے ماں بولی دے نکے نکے بھیداں توں تاں وانجھے رہ ہی جان گے، سگوں اگے جا کے اوہناں دے زیادہ لائق بنن دے آثار وی گھٹ جان گے۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels