Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> ماں بولی۔ اک ڈاکٹری نظریئے توں >> باب ۱: بچے اتے بولی دا اثر

باب ۱: بچے اتے بولی دا اثر

ڈاکٹر ہرشندر کور
June 19th, 2008
5 / 5 (1 Votes)

جنگل راج دا اک دستور ہندا ہے کہ اوہی بچدا ہے، جیہڑا سبھ توں ودھ طاقتور ہووے تے حالات موجب آپنے آپ نوں ڈھال سکن دی طاقت رکھدا ہووے۔

بالکل ایہی اصول بولی اتے وی لاگو ہندا ہے۔

ماں دی گود وچ پئے بچے نوں بولی سکھن لئی کسے سکول جاں ماسٹر دی لوڑ نہیں پیندی۔ اس نے ماں دے بلھ ہلدے ویکھنے ہن، اس دے مونہوں نکلے لفظ سننے ہن تے اس دے دماغ ول جاندیاں ترنگاں نے اس نوں ایہہ بولی دا گوڑ گیان آپے ہی سمجھا دینا ہے۔ ایہہ بولی بچہ کویں آپنے آپ ہی سکھدا ہے تے کویں بولنا شروع کر دیندا ہے، گھر وچ کسے کول اس بارے وچار کرن دا وقت نہیں ہندا۔ بچے نے ماں بولی وچ ہی پانی منگنا ہندا ہے تے ماں بولی وچ ہی آپنی پیڑ بارے دسنا ہندا ہے۔ اک طرحاں اس نوں ہڈیں رچیا وی کیہا جا سکدا ہے۔

وچن، بہو وچن، نانو، پڑنانو جیہڑے وڈیاں کلاساں وچ رٹدیاں بچے فیل ہو جاندے ہن، کویں پہلے دو تن سال دی عمر وچ آپنے آپ ہی بن سکھائے بچیاں دی سمجھ وچ آ جاندے ہن، اس بارے غور کریئے تاں کجھ ہور نکتے وی وڈیاں دی سمجھ وچ آؤن لگ پین گے۔ اک گل تاں صاف ظاہر ہے کہ بچے دی مڈھلی سکھیا بچے نوں بناں پڑھائے ہی آؤنی شروع ہو جاندی ہے۔ اس نوں پتہ لگ جاندا ہے کہ کڑی نال جاندی اکھر ہی لگے گا اتے منڈے نال جاندا۔ ایہہ وی اوہ پھٹ سمجھ لیندا ہے کہ اک پنچھی اڈے گا اتے بہت سارے پنچھی اڈن گے۔

جدوں بچے نوں سکول وچ پڑھنے پایا جاندا ہیں تاں جے استاد وی اسے ماں بولی وچ پڑھا رہیا ہووے تاں اوہ بولی پرپک ہو جاندی ہے تے بچے نوں اس بولی وچ مہارت حاصل کرن وچ بوہتا چر نہیں لگدا۔

اس توں اگلی پڑھائی آپنے آپ ہی سوکھی ہو جانی ہوئی، کیونکہ ہر نویں شبد اتے نویں بولی نوں سمجھن لئی اس کول اک مُڈھ ہندا ہے تے اس شبد دا آپنی ماں بولی وچ ترجمہ کر کے بچہ فٹ نویں چیز سکھ لیندا ہے۔ اس طرحاں اس دے دماغ دی صاف سلیٹ اتے اکرے ماں بولی دے اکھر اس نوں اوکھی توں اوکھی چیز وی سوکھے طریقے سمجھن وچ مدد کردے ہن۔

میرے کہن دا مطلب ایہہ ہے کہ جے ماں بولی وچ ہی مڈھلی پڑھائی جاری رہے تاں بچے دا پڑھائی وچ من وی ٹکدا ہے تے ایہہ اس دے ودھدے دماغ دے ودھن پھلن لئی مدد وی دیندا ہے۔ بچے نوں سکول وچ وی ماں بولی سن کے اپنت جہی لگدی ہے تے اوہ سکول وی چھیتی ہی بیٹھنا سکھ لیندا ہے اتے آپنی بولی بولن والے کسے ہانی نال دوستی وی گنڈھ لیندا ہے۔

اس طرحاں سکول دے مڈھلے دن لنگھاؤنے بچے لئی اتے ماپیاں لئی سکھالے ہو جاندے ہن۔ ایہہ پہلے اوکھے پڑاء جے اس طرحاں سکھالے کر دتے جان تاں بچے اندر نویاں چیزاں سکھن دا چاء ودھنا شروع ہو جاندا ہے تے اوہ نویاں بولیاں وی دھڑادھڑ دماغی طور تے آپنی ماں بولی وچ ترجمہ کرکے سکھی تری جاندا ہے۔

اس ماں بولی دا بچے دی بڑھوتری اتے اینا ڈونگھا اثر ہندا ہے کہ جوان ہو جان تے وی انسان آپنیاں جڑھاں نوں بھلدا نہیں تے بڈھیپا آ جان تے وی آپنی ماں بولی تے آپنی جمن بھوئیں اتے اس مٹی نال موہ پالی رکھدا ہے۔ اس نوں آپنی ماں بولی بولن والا ہر انسان وطنوں پار وی مل جان تے آپنا ہی کوئی رشتے دار جاپدا ہے۔

اس ماں بولی صدقہ دیس پریم دا جذبہ اتے آپنے پرائے دا فرق بچے دے من وچ آپنے آپ ہی وس جاندا ہے۔ اس نوں آپنی بولی دیاں گالھاں وی مٹھیاں لگدیاں ہن، پر اوپری بولی وچ ہلکی تلخ آواز وی چبھن لگ پیندی ہے۔

آؤ، ہن دوسرا پکھ ویکھیئے۔ بچے دی ماں بولی دے الٹ اس نوں سکول وچ نویں ماحول وچ، نویں ہانیاں وچ، کسے ایسی زبان وچ بلایا جائے، جس دی ڈونگھیائی بارے بچے نوں پورا پتہ نا ہووے تاں بچہ آپنے آپ نوں اوپرا جیہا محسوس کرن لگ پیندا ہے تے چھیتی سکول دے ماحول وچ نہیں رچدا۔ نتیجے دے طور، روز سکول رو پٹ کے جانا شروع کر دیندا ہے۔

جویں ہولی ہولی اوہ نویں بولی دے شبد سکھدا ہے تے اس زبان نوں اپناؤن لگدا ہے تاں اس دے دماغ وچ کھل پیدا ہونی شروع ہو جاندی ہے، کیونکہ گھر اتے سکول دی بولی وکھری ہونی شروع ہو جاندی ہے۔ نتیجے طور، دو بولیاں دا مشرن ساہمنے آؤنا شروع ہو جاندا ہے۔ جتھے اوہ آپنی پرپک ماں بولی دے گھٹ ورتوں وچ آؤن والے اکھر ہولی ہولی بھلنے شروع ہو جاندا ہے، اتھے نویں بولی دی ادھ پچدھ جانکاری والے پٹھے سدھے شبد من وچ وساؤندا تری جاندا ہے، کیونکہ نویں بولی دی ڈونگھیائی وچ جانکاری نہیں ہندی، سو اوہ پوری طرحاں نویں بولی نوں چھیتی اپنا نہیں سکدا تے اس نوں بولن لگیاں شروع وچ گھبراہٹ محسوس کردا رہندا ہے،۔ جے کتے اس دے بولن تے مذاق اڈ جاوے تاں اس دے اعتماد نوں ٹھیس پج جاندی ہے تے کئی وار بچہ تھتھلاؤنا شروع ہو جاندا ہے جاں پجامی وچ پیشاب کرن لگ جاندا ہے جاں سکول جان توں کتراؤن لگ پیندا ہے۔

ایہہ سبھ بچے دے جوان ہون دی نفسیات تے ڈونگھا اثر پاؤندا ہے، کیونکہ جس کسے دے وی اعتماد تے سٹ وج جائے، اس دے حوصلے دے ڈگدے سار اوہ ڈھہندی کلا وچ چھیتی ہی پہنچ جاندا ہے۔

جے نفسیات پکھوں ویکھیئے تاں بچے دی پوری دماغی ترقی لئی بچے دے شروع دے پڑھائی دے سال اس دی ماں بولی وچ ہی ہونے چاہیدے ہن۔


کیونکہ بوہتی دیر بچے نے ماں نال ہی لنگھاؤنی ہندی ہے، اس لئی بولی نوں ماں بولی ہی کیہا جان لگ پیا ہے۔ دنیا بھر وچ لگ بھگ ٦٨٠٠ بولیاں پرچلت ہن، جنہاں وچوں ہر پندریں دنیں اک بولی ختم ہندی جا رہی ہے۔ اس دا کارن ایہہ ہے کہ اوہ بولی بولن والے ختم ہندے جا رہے ہن جاں اس قوم نے دوجی بولی اپنا لئی ہے۔

پنجابی بولی اس ویلے دنیا دیاں بولیاں جاون والیاں بولیاں وچوں بارھویں جاں تیرھویں نمبر اتے آؤندی ہے، بھاویں اوہ پاکستان وچ بولی جا رہی ہووے، ہندوستان وچ جاں انگلینڈ وچ۔ اس بولی نوں بولن والے پنجابیاں وچلی سکھ قوم صرف ١.٩ فیصد ہی ہے۔

پنجاب وچ چفیرے ہر گلی گلی انگریزی میڈیم والے پریپریٹری سکول کھل چکے ہن۔ گھراں وچ پنجابی بولدے بچے جدوں سدھا انگریزی زبان سنن لگدے ہن جاں اوہناں نوں انگریزی بولن تے مجبور کیتا جاندا ہے تاں اوہ اپر دسیاں حالتاں موجب شروع وچ سکول وچ جان دے ناں توں ہی رونا پٹنا شروع کر دیندے ہن۔

جیوں جیوں انگریزی دے رنگ وچ بچے رنگدے جا رہے ہن، تیوں تیوں پنجابی بچے آپنی دھرتی، آپنی پہچان، آپنی مٹھی ماں بولی توں ہولی ہولی پرانہہ ہندے جا رہے ہن۔ ایہہ پنجابی وسیب دے خاتمے دی شروعات ہے۔ جے ایسے طرحاں انگریزی دے وچھائے جال وچ ساڈے بچے پھسدے رہے تاں صحیح معنیاں وچ انگریزی اتے انگریزی وسیب دا راج اس دھرتی اُپر ہو جانا ہے تے ہر پندریں دنیں ختم ہندیاں بولیاں وچ پنجابی بولی دی واری وی چھیتی ہی آ جانی ہے۔

حالات ایہہ ہن کہ اج دے دن پنجاب دے وچ ہی پنجابی بولن والے نوں ان پڑھ قرار دتا جان لگ پیا ہے۔ دوجے پاسے ٹٹی پھٹی انگریزی بولن والا وی آپنے آپ نوں کسے انگریز افسر توں گھٹ نہیں سمجھدا۔

کسے وسیبی اکٹھ تے جتھے کافی وڈے افسر موجود سن، مینوں کسے نے اک پنجابی آئی.اے.ایس. افسر نال جان پچھان کرواؤندیاں میرے بارے اس نوں دسیا کہ ایہہ پنجابی وچ بچیاں بارے لکھدی ہے۔ اس افسر نے عجیب جہیاں نظراں نال گھور کے مینوں پچھیا، لگدے تاں پڑھے لکھے ہو؟ جدوں میں اس نوں دسیا کہ میں بچیاں دے روگاں دی سپیشلسٹ ہاں تاں اوہ ہور وی حیران ہو کے کہن لگا، میڈم، جے انگریزی وچ لکھدے تاں راتو رات مشہور ہو جانا سی، کیونکہ لوک آپنے بچیاں بارے بہت فکرمند ہن۔ پنجابی وچ لکھدے رہے تاں ساری زندگی برباد کر لووگے تے تہانوں کوئی وی نہیں پچھانن لگا۔ پنجابی وچ لکھن والے کنگالی اتے مندحالی وچ ہی زندگی لنگھاؤندے ہن تے آپنے گھر توں باہر اوہناں نوں کوئی نہیں پچھاندا۔

میں کیہا، ساڈے پنجاب دی بدنصیبی ہے کہ تہاڈے ورگے افسر اس دے سرپرست ہن۔ ویسے میں تہاڈی جانکاری لئی دس دیاں کہ میں انگریزی وچ وی لیکھ لکھے ہن اتے اوہ انگریزی اخباراں وچ اتے انگریزی رسالیاں وچ چھپے وی ہن اتے میری ڈاکٹری پڑھائی وی انگریزی وچ ہے۔ ساڈیاں ساریاں کھوجاں اتے کانفرنساں وی انگریزی وچ ہی ہندیاں ہن۔ پر اس دا مطلب ایہہ بالکل نہیں کہ میرا موہ پنجاب جاں پنجابی بولی نالوں ٹٹ گیا ہے۔
میں تاں آپنی ماں دا رن اتار رہی ہاں آپنی ماں بولی پنجابی وچ لکھ کے۔ میرے پتا پروفیسر پریتم سنگھ نے ہاء دا نعرہ ماریا سی، پنجابی بولی دیاں جڑھاں وچ تیل پیندا ویکھ کے۔ میں تاں صرف اسے بلند آواز دا سائنسی تجزیہ کر کے سمجھاؤنا چاہ رہی ہاں کہ آپنی بولی دی ترقی لئی اس بولی نوں چنگے ادب نال بھرپور کرنا ضروری ہے۔

اوہ افسر تھوڑا کھجھ کے بولے، اس دا مطلب تہاڈے پتا وی پنجابی وچ لکھ کے گم نامی دے ہنیرے وچ ہی زندگی لنگھا رہے ہن۔

میں جواب دتا، اوہناں نوں پنجابی دا بابا بوہڑ کیہا جاندا ہے، پر ویسے تہاڈی جانکاری لئی دس دیاں کہ اوہ ہندوستان دے صدر توں آدر مان تاں لے ہی چکے ہن تے کیلیفورنیا دی سینہوزے یونیورسٹی نے اوہناں دی پنجابی وچ پائی دین کارن آنریری پروفیسرشپ وی دے دتی ہوئی ہے۔ ایہہ ہندا ہے آپنی ماں بولی نوں ودھاؤن والیاں دا انعام۔ ہر پنجابی جس نوں وی پنجاب اتے پنجابیاں نال موہ ہے، اوہ بخوبی جاندا ہے کہ اسدی پہچان اس دی بولی اتے اس دے رہتل کارن ہی ہے۔ جس انگریزی بولی دی دہائی تسیں دے رہے ہو، ذرا گوہ نال سوچو، اس وچ تاں رشتیاں نوں اہمیت وی نہیں دتی جاندی تاں پھیر پیار اتے اپنت کی ہووے گی؟ چاچی، مامی، تائی والے سارے رشتے ختم کر کے صرف آنٹی لفظ ہی ورت چھڈدے ہن، بھاویں کوئی آپنا ہووے جاں پرایا۔ تہاڈی جانکاری وچ وادھے لئی میں دس دیاں کہ مینوں وی لکھتاں کارن پنجاب سرکار اتے ہریانہ دے گورنر آدر مان دے چکے ہن۔اس پارٹی وچ اس معاملے نوں لے کے کافی گرما گرم بحث چھڑ گئی۔ میرے ول دے وی کئی پنجابی پیارے کھڑے ہو گئے سن، نہیں تاں شاید میری سرکاری نوکری خطرے وچ آ جاندی۔

اجیہی بحث تاں ہمیشاں ہی چلدی رہے گی، جتھے وی کتے کوئی پنجابی بولی دا چاہیوند کھڑا ہووےگا، پر سانوں تاں پہل آپنے بچیاں دی ذہنی ترقی ول دینی چاہیدی ہے، جس دا سدھا واسطہ ماں بولی نال ہے۔

جے اسیں آپنے بچیاں دی صرف پہلے تن سال دی پڑھائی ماںبولی وچ کرواؤن اتے زور پائیے تاں بچے دی مکمل ترقی دے نال نال پنجابی بولی دے خاتمے ول جاندے قدم وی رک جان گے۔

انگریزی اس ویلے اک عالمی بولی ہے تے ساڈے بچیاں نوں انگریزی سکھن اتے کوئی روک نہیں لگی ہوئی تے نا ہی لاؤنی چاہیدی ہے۔ میرا کہنا صرف ایہہ ہے کہ انگریزی بچے دے پہلے تن سالاں اتے حاوی نہیں ہونی چاہیدی۔ جویں میں اگے دسیا ہے کہ میرا یقین ہے اتے نفسیات وی ایہہ کہندا ہے کہ جے ماں بولی وچ بچہ ٹھیک طرحاں تریا ہووے تاں انگریزی بولی جاں کسے وی ہور بدیشی بولی نوں چھیتی اتے چنگی طرحاں سکھ سکدا ہے۔

میں کدے وی نہیں کیہا کہ بچے نوں انگریزی نا پڑھاؤ، پر میں نت کہندی ہاں کہ بچے نوں نرسری توں ہی آپنی ماں بولی توں دور نا کرو تے کسے ہور بولی دا اس دے دماغ تے گھٹو گھٹ پہلے تن سال تاں بھار نہ پاؤ۔

جو کجھ میں بچیاں اتے بولی دے اثر دے سانگے وچ دسیا ہے، اوہ صرف پنجابی زبان اتے لاگو نہیں ہندا، بلکہ ہر دیش دے علا قے دی ماں بولی اتے وی لاگو ہندا ہے۔ جے انگریزی عالمی بولی ہے تاں چین، جرمنی جاں فرانس والے آپنی ماں بولی چھڈ کے بچیاں نوں انگریزی زبان نرسری تو کیوں نہیں پڑھاؤن لگ پئے؟ آپنی ماں بولی نوں چھڈ کے انگریزی نوں اوہی دیس ترجیح دے رہے ہن، جو آپنی بولی اتے رہتل دی موت دے چاہیوند ہن۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels