Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> پروفیسر سعید بُھٹا >> کمال کہانی >> گامن سچیار

گامن سچیار

سعید بُھٹا
May 21st, 2008
5 / 5 (1 Votes)

    زمانہ اورنگ زیب بادشاہ دا ہے۔ اوس زمانے اِچ جھنگ تے ٹھٹے ماہلے دے درمیان، دریا دے کڈھے تے بوہڑ کورائیں دی ہوئی ہے۔ کورائی بلوچ قوم ہے۔ پنج منھے بلوچ دے سدے جاندن۔ لاشاری، لغاری، ہوت، رِند، تے جتوئی۔ ایہہ کورائی ایہناں دی شاخ وچوں ہین۔ بہبل خان بلوچ ہویا ہے، ایس بوہڑ کورائیں دی دے وِچ۔ سوانی اوس دی دے ناں کالی ہویا ہے۔ ایہہ بہبل خان، حضرت دیوان علی شاہ صاحب دا مُرید ہا، اُچ سید جلال دی دا۔ ایہہ پیر دے اگے جُھکھیا، ''جوں بھُکھ کھا گئی۔ کنک گڈیندا ہاں، بھُکاٹ اُٹھی کھلوندا ہے۔'' زمین اُنج وی ویہدے پئے ہان۔ ایڈی لائق زمین نہیں ہوئی۔ حضرت دیوان علی شاہ سید فرمایا، ''توں ایتھے اُچ اِچ آ جا، میرا کارندہ بن کے۔ ایتھے کم کر۔ تیرا گُزارہ چنگا ہو جا سی۔'' ست اُچاں ہین بُخاری، امام حسین دی اولاد دیاں۔ ستویں اُچ سید شیخ جلال دی ہے۔ جیس سید دا شجرہ اج وی ایتھے نہ لبھے اوہنوں سید ساک نہیں دیندے۔ ایہہ کُل سادات دے پیر سدیندِن۔

    بہبل خان ایتھوں اپنا بال بچہ لے کے ٹُر پیا ہے۔ عورت ایس دی دا ناں کالی ہویا ہے۔ پُتر ایس دا گامن ہویا ہے، جیہنوں گامن سچیار آہدِن۔ اُچ دے وِچ درس پڑھایا جاندا ہا۔ اوس زمانے وِچ کتاباں وی ناہن لبھدیاں تے اُستاد وی ناہن لبھدے ۔ ایہہ خوش قسمتی دی گل ہائی گامن دی، ایہہ اُچ وِچ پڑھن لگ پیا ہے، درس وِچ۔ اج دے بندیاں کائی بے حیائی دی گل کرنی ہووے تاں آہدِن : گامن سچیار آکھی ہے۔ ایڈے وڈے گھرانے دا مُرید گامن تاں بہوں وڈا بندہ ہویا ہے۔ تحصیل علم دی ایس اوتھے طے کیتی ہے۔

چار پُتر ہوئن سید دیوان علی صاحب سید دے۔ دُر لعل، دُرجمال ، دُر کمال تے دُر پیر شیخ سید جلال۔ حضرت دیوان علی سید جیس ویلے فوت ہو گئے، ایہہ چارے بھر اگدی دے دعویدار اُٹھی گئے۔ چارے بھر ا مخالف ہو گئے۔ کیوں جوں ایہہ بادشاہت ہائی۔ ایہہ چھوٹی موٹی گدی ناہی۔ گامن سوچیا جیس بھرا دے نال میں ٹُراں باقی تریئیں دی میں بے حیائی کرنی ہے۔ میں نمک خوار وی ایہناں دا، مُرید وی ایہناں دا تے علم وی ایہناں دی وجہ توں سکھیا۔ ایہہ بے ادبی ہے۔ ماں پیو میرا اگے مر گیا ہے۔

وارث چھڈ چلیے ایس نگری نوں، ایسی طبع فقیر دی شان دی اے

مُڈھوں میں ایتھے رہاں ہی نہیں۔ گامن بے چارہ ایتھوں ٹُر پیا ہے تے ایس ڈیرا غازی خان دا تاں تکیا ہے۔

غازی خان ہوریں چار بھرا ہوئن۔ غازی خان، اسماعیل خان، لیہ خان تے دادن خان۔ ایہہ دریے خان دے پُتر ہوئن۔ مُڑ ویکھ لیؤ کتھوں لاتے کتھوں تائیں سرداری ہائی ایہناں دی۔غازی خان نوں اٹھارھاں ہزار سپاہی رکھن دی اجازت ہا، نواب ہا۔ اورنگ زیب دے ماتحت ہے۔ غازی خان تے اسماعیل خان ہک ٹکڑے زمین دے اُتے لڑِن لگ پئے۔ واہراں شہراں ہمیشاں اوہناں دیاں لڑائی بھڑائی رہے۔ اسماعیل خان بندہ گھلیا ہے ایہہ لڑائی بھڑائی چھڈ دیویے۔ دیو بھرے دریا سندھ تے آویں، اوس زمین دے ٹکڑے اُتے کھلو کے، جتھوں تائیں توہیں آکھی اوتھوں تائیں زمین تیری ہو گئی۔لڑائی تاں نکلدی ہے۔ غازی خان خیال کیتا بھئی میں نِکڑا ہام، حق میرا ہا، ایہہ لفظ آکھنے۔ اوس سنیہا دتا بھائیے نوں اکھیائے، ''میں وی آ جاساں توں وی آ جاویں۔ نہ تیرے نال بندہ ہووے نہ میرے نال، نہ تیرے کول ہتھیار ہووے نہ میرے کول۔ جتھے توہیں چاں آکھیا میں اوتھائیں کھلو رہساں۔'' اسماعیل خان نوں کوئی صلاح گیر ''چنگا'' ملیا۔ اوس آکھیا، ''ہمیشاں بھرا اِنج وِس کے نہیں آوندے۔ جے اوتھے خفیہ ہتھیار تیرے کول ہووے تے توں اوہنوں مار لئیں تاں ہر شے تیری ہو گئی۔'' صیقلی گر نوں اسماعیل خان حکم دتا ہے۔اک گندھک فولاد دا تیار کر جیہڑا بوجھے وچ آ جاوے۔ دِل دلاں نوں جاندِن۔ غازی خان نوں وی ایہو خیال آیا ہے۔ زہر دیاں پاناں کٹاراں نوں لگیاں ہوئیاں ہن۔ استغفار دیاں تسبیاں اج دیاں وانگ ہتھ وچ ہن۔ اودوں اوہ وی سانھ گھوڑے اُتے اسوار ہے۔ ایہہ وی سوار ہے۔ پار ٹپ کے سیں دا فیصلہ کرنا ہانیں۔ ملاح نوں اکھیو نیں، ''بیڑا چھوڑ۔'' اوس آکھیا، ''دریا طاقت چ کھلا ہے۔ کوئی ہور ملاح آون دیو۔'' ملاح نوں وت تنگ کیتونیں۔ ''بیڑا چھڈ اسانوں دُھپ پئی چڑھدی ہے'' ایہہ دوویں بھرا وی چڑھ آئن۔ گھوڑے وی چاڑھ لے نیں۔ ہک جٹی ہے، سر دے اُتے تَھوہ روٹیاں دا ہے، پار اوس دے ہالی کھلِن ، اوہ وی آ گیا۔ چار سوار ہو گئے۔ ملاح بیڑے نوں دھکا چاں دتا ہے رب دی آس تے۔ جیس ویلے بیڑا اولی من دے قریب آ گیا ہے تاں ایدوں گامن وی بیڑے چڑھنا ہا۔ ایہہ وی من تے آ گیا ہے۔ جیس ویلے بیڑا من دے نیڑے آیا ہے تاں ہیٹھوں کپر چھِک چاں دتی ہے۔ وجھ مریندا رہ گیا ہے، سمجھیا ہے ملاح بیڑا قابو نہیں آوندا کپر لیندا ہیسوں۔ اوس زنجیر وچ سٹ چھڈیا۔ زنجیر وزنی ہوندِن، بیڑا اوتھے پھرن لگ پیا ہے، بھمبیری آر۔ ملاح بولیا ہے، کسے دا عیب پیا پکڑِیندا نیں تے بیڑا پیا بُڈدا نیں۔ میرا ضان ایہو ہوونا ہے کہ بیڑی بُڈنی ہے میری ، تے میں تاں ٹھِل کے نکل جاونا ہے ، تساں بُڈ کے مر ونجنا ہے۔ اپنے گناہاں توں توبہ کرو۔ اسماعیل خان دیاں ہنجوں ٹپیاں ہن۔ اوس آکھیا، ''مولا توں عالم الغیب ہیں، کوئی غیب نہیں جاندا سوا تیری ذات دے۔ توں دلاں دے بھیت توں واقف ہیں۔ ایہہ گناہ پکڑیا ہے میرا۔ ارادہ ہابھرا نوں قتل کرن دا۔'' جیب وچ ہتھ ماریوس تے کلمہ شریف پڑھ کے، اوتھائیں ہتھیار سٹ چھڈیا۔ بیڑے پھیر چکر کھادھا۔ ملاح وت للکریا۔ غازی خان جیب دے وچ ہتھ ماریا۔ اوس آکھیا، ''میرے مولا توں دِلاں دے بھیت جاندا ہیں۔ ارادہ میرا وی ایہو ہا، پر واسطہ ای اپنی پاک ذات دا توبہ کر گئے ہاں۔'' اوس وی ہتھیار پھینک دتا۔

بیڑے وت چکر کھادھا۔ ملاح مُڑ للکریا۔ جٹی بولی، ''پار میرا گھر آلا تے ویر کھلن تے بیلی ایہہ روٹیاں دتیاں ہم تے وچ ساریاں دے زہر ہے۔ میرے مولا! میں وی اپنے گناہ توں توبہ کر گئی ہاں تے ایہہ روٹیاں وچ پئیاں نی تے اسانوں بچا۔'' بیڑا اجھِک کے مُڑ چکرایا ہے۔ ملاح للکریا ''کھتری سُور دیا بچیا! توں وی سدھی نیت کر۔'' اوس آکھیا، ''اوہ جوں جانی جوگ ہویا تے دلاں دے بھیت جاندا ہویا۔ ایہناں وہیاں وچ سچ دا پیسہ ہک وی نہ تے میرے بھگوان میں وی توبہ کر گیا ہاں۔'' اوس وی وچ چاں وگائیاں ۔ بیڑا کجھ کھلو کے پھیر چکرایا تاں ملاح آکھیا، ''اللہ توں وی نہ دا کھلوو ہیں۔ کل میں ایہہ راؤٹا ہک مسافر دے سر توں چِھکیا ہا تے اپنا ناں من تے ایہہ وی وچ پیا ہئی تے سانوں کدھی لا۔'' گامن من تے کھلاہا۔ اوس پنجاں نوں سد کے آکھیا، ''بے ایماناں دا سالِم پُور میں تاں اج ٹپدا پیا ویہدا ہاں۔ ملاح دوئیاں نوں للکریندا ہے تے آپ کجھ نہیں کریندا۔''
تن ساگر من بھُجا سکندری ہوڑے آپ نہ بھاگے

غرقابے آلا ہتھ دوئیاں نوں ہوڑیندا ہے تے آپ وچ کھلاہے۔ دوویں نواب چُپ کر گئے رنگ سُرخ ہو گیا، پر پچی ایڈے ہوئے کھلے ہان، ایہہ نہ پچھیونیں کہ کون ہیں تے اسانوں انج کیوں آکھیا ہئی۔

اوہ لتھے گامن بیڑی چڑھ گیا۔گامن جا پہنچیا ہے ڈیرے غازی خان۔ دوپہر ڈھل گئے ہوئن۔ بھُکھا ہے۔ اوس زمانے ہوٹل ہا کوئی نہ۔ مسافر جے مُل دی کھاوے ہا تاں اوہ ماچھیاں دے تندور تے ویندا ہا۔ ''دائی۔'' اکھے،ـ ''جی۔ میں مسافر ہاں تے بھُکھا ہاں روٹی پکا دے۔ پیسے اپنے لے لینے نی۔'' اوس آکھیا، '' تندور ٹھار بیٹھی ہاں۔ میں تینی ہاں۔ اوہ منجی پئی آ، پچھاویں تے گھت کے پے رہو۔'' دائی تندور چاں تایا ہے۔ گامن گُھوک سیں گیا، تھکا ہویا ہا۔ چار نوکر غازی خان دے، اوہناں کُکڑ چِکیا ہویا ہے تے کُکڑ آن کے گامن دی منجی ہیٹھ وڑ جاوے۔ اوہ ہیٹھوں چِکن تے کُکڑ بھج کے مڑ آونجے۔ گامن بلارے تے جاگ گیا ہے۔ جیس ویلے تریئی واریں کُکڑ ہیٹھ منجی دے وڑیا ہے تاں گامن آکھیا، '' تریئی وار ہے کُکڑ میری پناہ منگدا ہے میں بے غیرتی توں کم لئی رکھیا ہے بھئی پردیسی ہاں، جیہڑے پیسے بھرے نیں میتھوں لے لیؤ تے کُکڑ نہ نپو۔ ایہہ بے چارہ تریئی وار ہے میتھوں پناہ منگدا ہے۔'' اوہناں آکھیا، ''پتہ نہیں توں کون ہیں بے وقوفا! غازی خان دی روٹی پکاون واسطے اسیں جیہدا نپ لئیے، پُچھن دی کیہڑی لوڑ ہے؟'' گامن آکھیا، ''غازی خان ایڈی ریاست دا مالک ہو کے حرام کھاوندا ہے۔ ''اوہناں آکھیا، ''دِھر ایسا تے تیسا توں غازی خان نواب نوں پیا آہنائیں۔ '' بُلاریں آ گئے۔ تلوارگامن دے کول ہا۔ ترائے اوس ڈھاہ لے چوتھا مل گیا۔ دائی پیٹی چا کے کڈھ ڈڑھی پلوتے دیون، ''وے گڑاپوی، وے قہر پوی، میرے بوہے تے قتلام چاں کیتا ای۔''

نواب غازی خان آ گیا ہائی اودوں۔ چوتھا نوکر بھج کے گیا۔ اوس جا کے گل کیتی انج انج بندہ ہے تینوں گاہلیں کڈھیندا ہے تے ترائے پھٹے پین ۔ غازی خان حکم دتا ہے بارھاں سپاہیاں نوں، اوہ آوے نہیں تاں سِر قلم کر کے لے آؤ۔ ایس ملنا غازی خان نوں ہا۔ ایہہ سوچیندا بیٹھا ہا کہ کس طریقے نال غازی خان نوں ملاں بھئی میں اوہدی فوج دے وچ بھرتی ہوونا ہے، جوں ٹکر حلال دا کر کے کھاواں۔ اتنے نوں بارھاں سپاہی وڑ آئے۔ اوہناں آکھیا، ''غازی خان دا حکم ہے جے توں آویں تاں اساڈے اگے لگ، نہیں تاں تیرا سِر لاہ کے لے جاونا ہے۔'' گامن اُٹھیا ہے۔ اوس کُکڑ کَچھ دے وچ گھت لیا ہے تلوار خون آلودہ ہتھ دے وچ ہے۔ اوس آکھیا ''چلو''۔

دربار غازی خان دے وچ آ گئے۔ ''السلام علیکم۔'' اکھے، ''وعلیکم السلام۔'' غازی خان آکھیا، ''کون ہیں تے کیوں ماریا ای میر ے نوکراں نوں تے مینوں کیوں لام کاف آکھیا ہئی؟'' او س آکھیا، ''نواب! میں ٹُریا تاں ہام تیریاں تعریفاں سُن کے، ارادہ ہا تیری فوج وچ میں بھرتی ہوواں۔ مینوں ایہہ پتہ کوئی نہ کہ چند خوشامد گویاں تیری کہانی بنائی ہوئی ہے کہ بندہ چنگا ہے۔ بندہ توں چنگا ہاؤں نہیں۔'' اکھے، ''اوہ کیویں؟'' اکھے، ''پرندہ ہک ہوا دے وچ اُڈ کے روزی کما سکدا ہے۔ ہک کیڑا مکوڑا ہے۔ اوس کیڑے دے مونہہ وچوں اوہ روزی کھس لوے، اوہدے جیڈا وی کوئی کمینہ ہے۔'' اوس آکھیا، ''تیری اوہ مثال ہے اوس پرندے آلی۔ ایڈی ریاست نال نہیں رجدا تے ایہناں غریباں دے کُکڑ نپا کے کھاونا ہیں۔ دِن قیامت دے رب دے دربار وچ کیہ آکھسیں؟'' وزیر مسدّی بولے، ''ایہدی زبان کٹو۔'' غازی خان آکھیا، ''زبان کٹیے؟ ایہنوں کُرسی دیؤ۔ میں جد دا جمیا ہاں اج تائیں اپنے خلاف کوئی لفظ تہاڈے مونہوں نہیں سُنیا۔ بھاویں سچ آکھیا ہے بھاویں کُوڑ آکھیا ہے، تُساں اُتوں واہ واہ کیتی ہے۔ اج پہلا بندہ میرے دربار وچ جیہڑا حق پیا آہدا ہے۔ میں ایس نوں داد دیندا ہاں۔ بہو۔'' بہہ رہیا۔ پُچھیا ، ''کون ہیں؟'' اکھے، ''بلوچ''۔ ''کون بلوچ؟'' اکھے، ''کورائی بلوچ۔'' ''کتھوں ٹُریا ہیں؟'' اکھے، ''اُچ پیر شیخ سید جلال توں۔'' اکھے، ''ناں کیہ ہئی؟'' اکھے، ''گامن۔'' ''بہت خوب، گامن سچیار۔'' اکھے، ''سچیار تاں ناں خُدا دا ہے۔ سچیار تاں آدم مگر چاں لایا ہے۔'' غازی خان آکھیا، ''میرے کول بندہ کوئی نہیں تے میں تینوں اتالیق بنا کے رکھینا ہاں۔'' اوہ رو پیا، ''ہلا۔'' اکھے، ''مشورے دے۔'' گامن آکھیا، ''پہلا مشورہ ایہہ ہئی وڈھی دی جڑھ پٹ، ایہہ ہر گُناہ دا مُڈھ ہے۔ دُوآ نذرانے لینے چھڈدے تے ونگار دا کم نہ لے، کم محنت دے کے لے۔ ایہہ دو چیزاں چاں کر، ملک تیرا سکھی ہے۔'' غازی خان اوس دے آکھے لگا، جدوں ایہہ حکم صادر ہو گئے کہ مت کوئی نذرانے لے۔ مت رشوت لے۔ ہر پاسیوں سکھ صدائیں ملن لگ پئیاں، جیہڑی مخلو ق ہائی رعیت رعایا، اوہ گامن نوں دُعائیں دیوے۔ درباری سبھ خلاف ہو گئے۔ جاگیردار خلاف ہو گئے۔ بڑا بُرا بندہ ہے، جیہڑا آیا ہے۔

گامن آکھیا، ''جی! میں وی ویہلا نہ بیٹھا رہاں، توڑا مُرغی خانہ میرے سُپرد کر دیؤ۔'' مُرغیاں پالنا اوس اپنے ذمے لے لیا۔ سال دے بعد نواب غازی خان آکھیا، ''ہاں بھائی ! حساب دے، کتنے کھلوار توہیں لین مُرغیاں پالن کان؟'' اوس آکھیا، ''میں تاں ہک رتا پیسہ وی نہیں لیا۔ ہک پڑوپی وی نہیں لئی۔'' ''کیویں پالیا ہئی؟'' اوس آکھیا، ''لنگر دیاں دیگاں نوں دم دتا جاندا ہائی آٹے دا۔ میں اوہ آٹا اپنے کنٹرول وچ لیا ہے۔ جدوں اوہ آٹا پک رہے تاں میں اوہدے نال مُرغے پالے۔'' نواب بھی حیران۔ ''اوہ کاں، کُتے کھا چھڈدے ہائن۔ میں سوچیا بھئی ایہہ نواب دا ضائع ویندا ہے۔'' نواب، گامن دا عاشق ہو گیا۔

گامن سُندا رہے کہ وزیرستان آلے پٹھان پوندِن تے ڈیرے غازی خان دے نوں لٹیندِن۔ اوہدا دماغ نہ منے بھئی ایتھے اٹھارھاں ہزار سپاہی جوان رہندا ہے تے جنگ ای کسب ہے اوہناں دا، لٹیرا سو ہوندا ہو سی، پنج سو ہوندا ہوسی۔ اٹھارھاں ہزار تاں لٹیرا نہیں نا پے سکدا۔ وٹ کیہ اے؟ بیٹھن دربار وچ تاں اچانک اُتوں اسوار دھروڑ کے آیا ہے تے اوس آکھیا ہے بھئی وگ نواب غازی خان دے ڈیرے دا وزیر یے مار کے لئی جاندِن۔

آئے کٹکاں دے دھرلاٹ ، اُٹھ گرد چڑھی ہے اسمان

للکریا ہے۔ فوجاں چڑھیاں۔ بگل وج گئے۔ فوجاں نکل گئیاں۔ گامن پُچھیا ہے نواب غازی خان توں، ''اسیں؟'' اکھے، ''ایہہ لڑ بھِڑکے ہُنے آ جاندِن۔'' '' نواب اج مینوں سمجھ آئی ہے توں کھادھ ایسے توں بنیا ہویا ہیں۔ جیس جنج دے وچ ولگھا نہ ہووے۔ اوہ جنج کدے سوہی ہے؟ توں گھر بہیں۔ مال تیرا ہووے ایہناں کیویں لڑنا ہیں۔ اُٹھی اُتانہہ۔''

خاں دوراں کرے سوال، سد سپاہ نوں
اج بنیا ہے حشر زوال، دِلی دے تخت نوں
منصوبہ ایہو کمال، سِرے تے کڑ کیا
زر فرزند تے مال، نہ ویسی نال کوئی
کیہ ہویا ہک سال، پچھیرے جیونا
اج کرو نمک حلال، محمد شاہ دی

گامن آکھیا، ''مر سر پر جاونا ہئی۔ اِنج لُکا نہ رہو۔ مال تیرا ہے تے لڑے میلُکھ۔'' نواب توں اوس ہتھیار لوا کھلارے۔ نواب وی چڑھ پیا تے گامن وی۔ جیس گلی بزار وچوں لگھن تے رنوڑھ جیہڑا ہے، ''ہائے ہائے وے گڑا پوس تے ساڈے نواب نوں، ساڈے پِنن دی بِبری لئی جاندا ہے۔ '' گامن ہٹ کھلا۔ اوس آکھیا، ''نواب موت حیاتی وی نال ہے او خُدا دی قسم ہے جدوں تائیں رب آپ جِند نہیں نہ لینی۔ توکل رکھ۔''

دُشمن کدی نہ ماردا، جے رب آپ نہ مارے

اوس آکھیا، ''گامن ! میں تینوں اُستاد جاندا ہاں توں میرا دُشمن نہیں۔ چل۔''

ایہہ مری کُٹی کے فوجاں، گائیاں کھساں کے ہٹیاں آوندیاں ہن، جوں غازی خان دا سِر تکیا نیں تے ہٹ کے وت لڑ پئیاں ہن۔ گامن آکھیا ہے نواب نوں ''توں ایتھے پہاڑی نال کھلو۔ اساڈا تماشا وی ویکھ۔ میںوی بلوچ ہاں۔'' گامن پوں اسوار بڑا ہویا ہے۔ سانگ اوہدے ہتھ وچ ہے۔ سانھ گھوڑا ہیٹھ ہے۔ گامن تانا چاں لایا ہے۔ بندہ ڈھاہ کے اگانہہ نکل جاوے۔ مُڑ ڈھاہ کے ہٹ آوے۔ مُڑ انج ہوکے۔ غازی خان واہ واہ کریندا کھلا ہے۔ ''شابش کیا، کہنے جوان دے۔ مـیں تاں صرف گلاں دا کرُو جاندا ہام۔'' سو بندہ وزیریا مری گیا ہے۔ وزیریے نس پئے۔

وزیریاں جا کے صلاح کیتی ہے بھئی ایہہ وٹ کیہ ہے؟ پیڑھیاں دی اساڈی کھادھ ہائی۔ اوہناں نوں پتہ لگا کہ گامن ناں بلوچ دے ہے تے اوس ڈیرے دی کایاں تبدیل کر لئی ہے۔ عدالتاں، غریباں دیاں دعائیں، تُسیں ہُن غالب نہیں آ سکدے ایہناں اُتے۔ وزیریاں سوچیا! کائی ایسی طرز چلیے، نواب سانوں میلا وی کرے تے سو بندے دا بدلہ وی بھرے تے ساڈی اگے توں رسائی ہو جاوے۔ کیوں جوں ہُن ایہہ اساڈی مار نہیں رہے۔ کسے مہاراجے نواب غازی خان ال ہک کنیز گھلی ہائی بڑی حسینہ۔ اوہدا عاشق ہا غازی خان۔ اوہ باغ دے وچ آ کے نھاوندی ہائی، صبح دے وقت۔ وزیریاں صلاح کیتی بھئی اوہ چاویے۔ نواب تاں سانوںمیلا کر کے منیسی۔ وزیریاں صبح دے وقت حملہ کیتا ہے۔ اوہ نھاوندی پئی ہائی اوس نوں چالیا ہے۔ گامن گھر ناہی۔ فوجاں کوئی بھَیڑی سُوڑی لڑائی کیتی۔ وزیریے اوہ لے کے وگ گئے۔

نواب غازی خان دربار لایا ہویا ہے تے جیہڑا آوندا ہے تے آہدا ہے، ''دسو جی! ایس گامن دے تُہانوں رہائے دا کیہ فائدہ ہویا۔ گامن رہیا ہے تے اوس تُہانوں بے دانتے بندیاں دے گل گھتیا۔ ایہدا نتیجہ ایہہ نکلیا ہے تیری اتنی بے عزتی ہو گئی ہے تے ایہہ گامن دی وجہ توں ہوئی ہے۔'' غازی خان وی غصے نال بھریا بیٹھا ہے۔ ایہہ ٹھیک آہدِن۔ رعایا دے بندے بڑے خوش ہان، گامن دے اُتے۔ اوہناں آپت اِچ صلاح کیتی کہ گامن اج دربار وچ آونا ہے تے اوس قتل ہو جاونا ہے تے جد دا آیا ہے، ساڈے سِراں وچوں ایس پولا ہٹایا ہے۔ ونگاراں بندکرائیاں ہیس۔ عدالتاں شروع کرائیاں ہیس۔ کیہ کریے؟ اوہ اوس راہ اُتے بہہ رہن جِدوں گامن آونا ہائی۔ گامن نوں آکھیے، ''توں اج ڈیرے چ نہ آ، نہیں تاں مری جا سیں۔'' سر دوپہر ہن جوں تکیا ہے نیں تاں گامن سچیار ۔ ہیٹھ گھوڑا ہے سانھ۔ کمر نال تلوار ہے، موڈھے نال ڈھال ہے۔ اگے سانگ رکھی ہوئی ہے۔ اٹھارھاں آگریاں بانس ہے چھڑ۔ سوا گز نیزہ فولاد دا ہے۔ پا پکے دے پھُمن نال سانگ دے لٹکدے آوندِن۔ گامن چائی آوندا ہے۔ اگوں اوہ اُٹھے ہن۔ اکھے، ''گامن۔'' جنے، ''ہاں''

اُڈ جا کالیا کاوا! سڑیا ماس نہ کھا
پھُلاں ورگیاں صُورتاں، دُوتی دیندن خاک رلا
بُڈ بُڈ موئیاں سوہنیاں، کئیں خون دے بھرے دریا
تینوں واسطہ گھتناں رب دا، اج چھُریاں ہیٹھ نہ آ

''گامن! اج رنگ دربار دا ہور ہے۔ ایہہ قصہ ہو گیائے۔کنیز چا لئی ہے وزیریاں تے کُل بندے درباری جیہڑے ہین، اوہ تیتھے بھریاں پلٹ رہن تے توں نکل جا۔'' گامن بولیا، ''تُہاڈا تاں بھلا ہووے کمال کیتا نیں، میری تاں خیر خواہی پے کریندے او، پر ہک خیر خواہی ہوندی ہے تے ہک دُشمنی ہوندی ہے خیر خواہی دے وِچ۔ تُسیں میری تباہی کر رہے او۔'' ''کیویں؟'' اوس آکھیا، ''کل تائیں میں پیو سدیا ہے غازی خان نوں۔ اوس مینوں پُتر سدیا ہے۔ مینوں اُستاد سدیا ہے۔ اج ایڈی بے عزتی دے وچ میں چھڈ کے وگ جاواں نا تاں میرے جیڈے تاںبُرا بندہ کوئی نہیں۔''

دوویں راہ محبت والے، یاں ملساں یاں مرساں
جاساں کیچ نہ رہساں نی، سِر نذرانے دھرساں

گامن آکھیا، ''ہک نیک میرے تے چڑھیائے۔ میں غازی خان دے ڈیرے وچ نہیں وڑدا۔ میں ایتھوں وینا ہاں۔ میں گیوم وزیریاں دے مگر۔ نواب نوں اکھیائے دِیگر تائیں گامن واپس نہ آوے تاں گامن دی لاش وزیرستان دے پہاڑاں وچوں لبھسی تے زندہ ہویوم تاں انشاء اللہ کنیز میں لے کے آوساں۔''

اتنی گل کر کے گامن گھوڑا اُتوں ولایا ہے۔ گامن نوں دس پے گئی ہے بھئی وزیریاں پنجاں بندیاں دے مگر بہائی ہے تے آکھیا ہے نیں فلانے قلعے پہاڑ دے وچ ایس نوں بہاونا ہے تے ایہدے آل ہتھ مت کرنا۔ اساں کرنی ہے رسائی نواب نال۔ ایہہ امانتی لے جاونی ہے۔ پنج بندے لئی جاندِن۔ ہک دے مگر چڑھی ہوئی ہے تے چار سوار نال ہن۔ گامن چاں تکیا ہے۔ جیس ویلے گامن پہاڑاں دے وچ پہنچیا ہے تاں ایہہ مِل پین۔ اوس للکریا ہے، '' ہاں بھئی میں آیا۔'' لڑ پین۔ پنجے مار گھتے ہیس۔ جیس دے مگر چڑھی ہوئی ہے اوس دا سِر وڈھ کے کنجکے نال بنھ کے ایہہ چڑھیا ہے تے مگر کنیز نوں چڑھایا ہے۔

دیگر دا وقت ہے اوہ بند ے سنیہا پے دیندِن، ''نواب صاحب! گامن اُتوں ولا گیا ہے۔ سدھا گیا وزیریاں تے۔ تُہانوں آکھ گیا ہے کہ دیگر تائیں میں نہ آواں تاں میری لاش وزیرستان دے پہاڑاں وچوں ڈھونڈیائے۔'' تاں تاڑی وگ گئی ہے سارے دربار دے وچ۔ گامن گیا جِدوں دا ہا، نواب وی ہسیا ہے پر زہر دا ہاسا بھئی ایہہ ٹھیک آہدن۔ تھوڑی جیہی ڈِھل ہوئی ہے تاں ہکے واری گامن زندہ باد، درباریے بمبا اُٹھن۔ سِر جُھکائی بیٹھا ہا نواب۔ سِر اُٹھایا ہیس۔ ''کیہ گل ہے؟'' اکھے، ''جی! اوہ گامن موڑ پیا ولیندا ہے تے جیہڑے پٹھان کنیز اُٹھائی ہائی اوہدا سِر کنجکے نال بدھا ہویا ہیس تے کنیز مگر ہیس۔ تاں غازی خان دیاں ہنجوں ٹپیاں۔ غازی خان تخت توں دھرک مار کے لتھا ہے۔ اوس آکھیا، ''گامن۔'' اکھے، ''جی ۔'' ''میڈا بچڑا! میڈے گوڈے دے اُتے لت دے کے لاہنائی۔ ایہہ سُور دے بچے ہُن تائیں تیریاں شکایتاں کریندے رہن تے ہُن نعرے مریندِن۔'' گامن آکھیا، ''اتنی عزت کافی ہے۔'' اکھے، ''نہیں ۔'' گامن نوں گوڈے اُتے لت رکھا کے نواب لہایا ہے۔ گامن اُتے اِتنا اعتماد نواب نوں ہو گیا ہے کہ اوس آکھیا جدوں گامن گھر ہو سی اودوں پہریداراں دے پہرے کوئی نہ ہو سن۔ مینوں ہکو کافی ہے۔ نواب آکھیا ہے، ''ایس کنیز نال نکاح توہیں کرنا ہے۔ میںرکھنی کائی نہیں تے ہور دیونی کسے نوں نہیں۔'' گامن ہتھ چاں جوڑے۔ '' اپنے آلوں توں انعام پیا کرینائیں پر مینوں توں دُنیا دے قید خانے وچ پیا وگیندا ہیں۔ ہک عورت بندہ لے لوے تے جتنے جہان دے لوازمات ہین سارے اوہنوں اندر لیاونے پوندِن۔ بوکھر آلے دی ضرورت ہے۔ بھانڈے کُچن آلے دی، کُنی چاڑھن آلے دی، سواری، مکان دی! ہزار شے لئیے تاں عورت رکھ سکیندی ہے۔''


وطن دم دے نال تے ذات جوگی، شینہہ، سپ، درویش دا دیس کیہا
جیہدا دُنیا نال پیوند ہووے، دُنیا دار ہے اوہ درویش کیہا

''میتھوں ایہہ کھپانے نیہوں چِیندے تے خُدا دا ناں من تے ایہہ انعام نہ کر۔''گامن نواب نوں گھر بولیندا ہا۔ گامن توںکِنھاں پُچھیا ہے کہ نواب دیاں بیویاں کتنیاں ہین؟ اوس آکھیا، ''قسم ہے اوس ذات دی جیہدے قبضے وچ جان ہے۔ ہِک اوس پیڑھی دا پتہ ہے جیس اُتے میں بہناں۔ ہِک اوس تھلہی دا پتہ ہے جیس اُتے پئی ہوندی ہے۔ نہ کدی اکھ اُٹھا کے تکیا ہے تے نہ پتہ ہے کہ عورت بیٹھی ہے یاں مرد یاں چھوہِر بیٹھی ہے یاں کون؟''
گامن کیہ کریندا ہے؟ ہک نوکِر رکھی ہوئی ہیس تے مختصر جیہا سامان۔ ڈاچی اُتے سوانی نوں وی چڑھا لینا، نوکِر نوں وی چڑھا لینا تے اوہ بھانڈے وی اگے رکھ لینے۔ قصور واہ ہک پھاٹ ہے سندھ دریا دی، اوس توں پار آلی زمین اسماعیل خان ال ہائی۔ اک ککھاں دا جھونپڑا بنایا ہویا ہیس۔ اوہ نوکِر، سوانی تے بھانڈے ایتھے رکھ جاوے۔ میں کچہری پیا وینا ہاں۔ مینوں عادت ہے سچ آکھن دی تے وڈیاں آدمیاں نوں عادت ہوندی ہے کڈھ ولیوا۔ میرا اگے نکلیا پیا ہووے بھئی مینوں آنچ ہی نہ رہے کہ میرا ولیوا نکلناہے۔ سچ آکھن توں میں نہیں ٹلنا۔ اگلے پہر ڈاچی اُروار ٹپدی ہائی تے پچھلے پہر مُڑ پار ٹپدی ہائی۔ جیس توں اج تائیں اکھان ہے بھئی فلانا قصور واہ ٹپدا ودا ہے گامن دی ڈاچی آر۔ ایس طرز نال درویش دی زِندگی گُزردی ہے۔

تیریاں مجھیں چریندیاں وچ بیلے، ہِک بھیڈ دا جُنڈڑا میں وی سہی
تیریاں گھوڑیاں کردیاں تھیا تھیا، ہِک کھوتڑا مُنڈڑا میں وی سہی
تیرے شیراں دے گل زنجیر لٹکے، ہِک کُتے دا ڈُنڈڑا میں وی سہی
علی حیدرا وے تیرے دربار اندر، ہِک مسخرا بھنڈڑا میں وی سہی

اِنج ہو کے گامن اپنی زِندگی گُزار گیا ہے کیوں جوں دُنیا دار بے چارہ ایس تے مردا ہے تے دِین دار جیہڑے ہن اوہناں نوں ایس توں نفرت ہے۔ حضور فرمایا ہے، ''میں سارے آدم دا سردار ہاں۔ فخر نہیں کیتا پر ہِک فخر میں کریناں۔ فقرمیرا فخر ہے۔لوکو بھُکھ توں ڈرے نہ کرو ایہہ اللہ دی نعمت ہے۔''

نواب غازی خان شکار چڑھیا ہے۔ اٹھارھاں ہزار پلٹن نال ہے بلوچاں دی۔ نواب دی اوہناں سلامی کیتی ہے، پلتھا کھیڈ کے۔معلوم اِنج ہوندائے کہ سپاہی دے اَنج اَنج وچوں تلوار ٹپ رہی ہے۔ اتنی تیزی دا پلتھا ہے۔ نواب جوش وچ آ گیا ہے تے آکھیا ہیس، ''اج تاں میڈا بھار ماما رنگا وی نہیں چا سکدا۔'' اورنگ زیب نوں سدیا ہیس ماما رنگا۔ جٹ دے مغز وچ شالا لسی نہ پھِٹے۔ کُل امیر، وزیر بولن، ''کہیں دی جُرات ہے۔ کون اُٹھا سکدا ہے تیڈا بھار۔'' گامن پچھیرے ہا۔ گھوڑا دھڑِک کے نال کنی دے آن لایا ہیس۔

آکھیا ہیس، ''غازی خان! مینوں قسم ہے خُدا واحد دی۔ ایس زمین تیرے جیہے کئیں مردُود پیدا کیتن تے وت کھا گئی تے اوہناں دا اج تائیں ڈکار وی نیہسوں ماریا۔ جیس قدم تے توں ہُن پیا اُٹھیناں ہیں ایسے قدم تے شیطان چلیا ہے تے تباہ ہویا ہے۔ تکبر صرف اوس ہک ذات نوں پُجدِن۔ ہوریں کِسے نوں نہیں پُجدِن۔ کر وی نہیں سگدا۔

ایتھوں لد گئے دَل دارے دے
سُن ڈنکے کُوچ نگارے دے
سٹ گئے کاغذ زارے دے
باقی رب ستار ہے

ایتھے کر سرداریاں سِنگھ گئے
اوہ سڈھیاں وانگوں رِنگ گئے
پر چِڑیاں وانگوں کھِنڈ گئے
باقی رب ستار ہے

سِلحی خانے دَل بناونے
کوٹ قلعے محکم پاونے
سبھ موت سگھر بھنّ جاونے
باقی رب ستار ہے

گامن آکھیا، ''ایس گل توں توبہ کر۔ جدوں اورنگ زیب تے گل پہنچی، اج اوہ بونجا صوبیاں دا مالک ہے تے توں آکھیں ماما رنگا۔'' اوس ویلے غازی خان آکھیا ہے، ''توں بے لگام ہو چکا ہیں۔ نوکر نوں لگام چاڑھنی چاہیدی ہے۔ میں کِسے ویلے تیری زبان کٹ لیساں۔'' گامن آکھیا، ''زبان کٹاون نوں تیار ہاں پر سچ آکھن توں رُک سکدا ہی نہیں۔'' جاسوس اورنگ زیب دے فوج دے وچ ہن۔ اوہناں دوہاں گھراں دیاں گلاں لکھ لئیاں تے سِدھے دِلی دربار دے وِچ اپڑ گئے۔ اوہناں آکھیا، ''نواب غازی خان اج یاکی ہووے یاں کل تے ایہہ بغاوت کریندا ہے۔ ایہہ ایہہ گلاں ہوئیاں ہن۔'' اوہناں ساریاں دسیاں۔

زمانہ اورنگ زیب بادشاہ دا ہے۔ بادشاہ شاہ دارے نوں ماریا ، سکے بھرا نوں۔ شاہ دارے نال جنگ ہوئی اورنگ زیب دی۔ شاہ دارا نٹھا، ایہہ جا وڑیا کمالیے، شہادت خان لکھیرے دے کول۔ اوس نوں آکھیوس، ''میں دارا ہاں۔ میرے واسطے دُنیا اِتنی ہو چکی ہے کہ کِدائیں لُکن دی واہ نہیں۔ جے انعام لئیں تاں مگر جاسوس چڑھے ہوئے ہین انعام بڑے ملسنی۔ میں باغی بادشاہ دا ہاں۔ جے اللہ واسطے چاں بہائیں تاں دِن محشر دے خدا دے دربارتوں درجہ لے لویں۔'' شہادت خان لکھیرے آکھیا، ''میں لکھیری دے جمے ہوئے تیریاں لتاں دے وچ کوہا چھڈیساں۔ بہہ جا۔ بادشاہ نال لڑنا میری طاقت نہیں پر قُربانی ایڈی دیساں بھئی لوک یاد رکھسن کہ قربانی لکھیرے دتی ہائی۔ توں کل تائیں ساڈا بادشاہ رہیا ہیں۔ اج توں مہاجر بن کے آیا کھلا ہیں میں تینوں پناہ کیوں نہ دیواں؟''

ایہہ بہہ رہیا ہے اوہدے کول۔ بیٹھے نوں پتہ لگا ہے کہ ایہدی تاں ہستی بہُت تھوڑی ہے۔ اورنگ زیب دی ایہہ ٹکر کھا نہیں سکدا۔ ایتھوں نٹھا۔ ایہہ مُلتان چوں گُزردا ، بڑیاں تکلیفاں نال بے چارہ بلوچستان اپڑیا ہے۔ جیون خان بلوچ ہویا ہے بلوچستان دا۔ اوہ ٹکیاں دے وچ بجھ کے آیا ہا، شاہ جہاں بادشاہ دے کول۔ ایس شاہ دارے سفارش کر کے اوہنوں چھڈوایا ہا۔ شاہ دارے دا ایہہ خیال ہائی بھئی میں اوس کول پہنچساں، اوس پنیے بلوچ کول۔ اوہ مینوں قندھار اپڑائے تے قندھار یاکی ہے تے میں بچ جاساں۔ نالے وطن ہے اساڈا۔ ایہہ اوتھے پہنچیا۔ انعام ایس دے دے اشتہار چھپے ہوئے ہان۔بلوچ ایس نوں بہا کے اورنگ زیب نوں خبرایا۔ دارا تیرا دُشمن میرے کول ہے۔ شاہ دارا قتل کیتا گیا۔ جیس ویلے شاہ دارا دربار دے وچ آیا ہے۔ اورنگ زیب بادشاہ ایہدے توں پُچھیا ہے، ''کِتھے کِتھے رہیا ہیں؟'' ایہہ لوک کُوڑ نہیں مریندے ۔ اوس صاف گل کیتی۔ لکھیرے مینوں اِنج آکھیا ہے تے ایس بلوچ مینوں بہایا ہے ـ۔ مُڑ پیش چاں کیتا سوں۔ بادشاہ جیون خان اُتے خوش ہو گیا تے لکھیرے اُتے رِنج ہو گیا۔

بادشاہ جیون خان آل پیغام بھیجیا ہے کہ توں انعام لے۔ جیون خان اوتھوں ٹُریا ہے۔ نال بندے اپنے لے ٹُرےا ہے بھئی میں تُہانوں مُلازمتاں لے دیویساں۔ عہدے لے دیساں۔ کمالیے اورنگ زیب بندہ گھلیا ہے ہاں لکھیریا پیش ہو جا نہیں تاں میں کمالیے تے حملہ چاں کریساں تے میں کمالیے دی اِٹ اُڈا کے رکھ دیساں۔ جیہڑے ویلے ایہہ پیغام کمالیے آیا ہے۔ اوس ویلے لکھیرے، وٹو، ویہنی وال، کاٹھیے، ڈب، سنپال، بگھیلے، پیروکے، وسیر، چرہیڑے کُل قوم کھرل اکٹھی ہو گئی ہے۔ اوہناں آکھیا، ''رل کے مرسائیں توں پیش ہو ای نہیں۔'' شہادت خان ایڈا راٹھ ہویا ہے۔ اوس آکھیا، ''گل سُنو میری۔ ایدوں میں ایڈی بہادری وکھائی ہے کہ اورنگ زیب دا مفرور جیہنوں دُنیا وچ کسے نہیں بہایا۔ میں بہایا ہے تے مینوں یقین ہے کہ میں اورنگ زیب بادشاہ دا بھار نہیں اُٹھا سکدا تے میں اپنی ہِک جان دے پچھے قوم دے بچے کوہا چھڈاں تاں میرے جیڈا وی کمینہ کوئی نہیں۔ نہیں مینوں اللہ نوں سونپو میں پیش ہوونا ہے۔ میں دوئی دُنیا نوں کیوں مرائیں؟'' شہادت خان جیس ویلے کمالیے چوں نکلیا ہے اِنج برادری کڈھیا ہے جیویں لاش کڈھیندی ہے۔

پنجرے وچ تقدیر دے، گئے بعض مُسافر پھاس
اج نِکل گئیاں نیں دوالیاں، چاں کیتے وطن اُداس
وت نہیں چنھاویں آونا، نہیں وسنا کھیوے واس
نہیں بہنا رل سہیلیاں، نہیں کرنے عدل تپاس

ایہہ فوج دی حراست وچ ہے۔ قید ہو کے آ گیا ہے۔ جیون خان بڑی دھوم دھام نال آیا ہے۔ قُدرت اللہ تعالیٰ دی ہے غیب اوسے دے کول ہے۔ پردہ غیب دا تاں اوہو جاندا ہے اگانہہ انجام کیہ ہے؟

اورنگ زیب بادشاہ دے پیش ہک کیس ہوگیا ہے۔ اوس مُقدمے دے وچ ترائے بندے۔ اوہناں بندے کئیں قتل کیتے۔ بادشاہ تریئیں نوں موت سزا سُنا چھڈی۔ ہک عورت اوہناں دی وارث، اوس اپیل کیتی۔ اکھے، ''بادشاہ توہیں عدالت ٹھیک کیتی ہے۔ دن قیامت دے عدالت ہو رہنی ہے، عدالت دے اُتوں رحم دی اپیل کرنی ہے، کُل مُجرم۔ مولا گُھس گئے ہاں مافی چاں دے۔ شہنشاہ سلامت ! ترائے موت سزا کیتے نی، میں رحم دی اپیل کرینی ہاں۔ خُدا وی اساڈے گُناہ ویکھ کے ماف کر چھوڑیندا ہے۔ ایہناں ترینہے وچوں ہک اللہ واسطے مینوں دے چھڈ۔ ہک میرا پُترہے۔ ہک میرا بھرا ہے۔ ہک میرا گھر آلا ہے۔ نہیں تاں مینوں وی موت سزا کر مُڑ میری تاں زِندگی پِچھے کائی نہیں۔''

اورنگ زیب سخت آدمی ہویا ہے پر اوس عورت دیاں گلاں وچ اورنگ زیب نوں ترس آ گیاہے۔ بادشاہ آکھیا ، ''چلو ہِک اُٹھا لے۔'' گھر آلا جوان ہیس، پُتر چھوکرا ہیس، بھرا بُڈھا ہیس۔ عورت آ کے بُڈھے دی بانہہ نپ لئی۔ ''اٹھی اُتانہہ۔'' بادشاہ پُچھیا، ''کیہ لگدا ہئی؟'' اکھے، ''بھرا۔'' اوس آکھیا، ''بڑی بے وقوف ہیں۔ پُتر جِگر دا ٹُکڑا ہا۔ اوہنوں نیہوں اُٹھایا۔ گھر آلا رفیق حیات ہا۔ اوہ وی نیہوں اُٹھایا۔ بھرا وی کائی شے ہوندی ہے تے بُڈھا بھرا نپ لیا ہئی۔''عورت بولی، ''بھرا تیری نظر نال شے کائی نہیں بادشاہ سلامت ! توہیں دارا مروایا ہے، مراد مروایا، شجاع مروایا، سلیمان شکوہ مروایا۔ توہیں تختہ چا دتا اپنیاں دا۔ میری عُمر ہے جے میں شادی کراں تاں گھر آلا بن جا سی۔ میری عُمر ہے جے بچہ جائیں تاں پُتر ہو جا سی۔ نہ ماں پیو اکٹھیاں ہوونا ہے نہ بھرا جمنا ہے۔ اج میں پیکا بوہا اپنے ہتھ نال بند کراں۔ ساری دُنیا ہِک لاہمے چاں کر۔ میں میلکھ دِیاں پیڑھیاں ودھائیں تے اپنے پیو دا ناں برباد کراں۔'' بادشاہ دیاں ہنجوں فر فر کیتی۔ ''ہائے! میں کیہ کیتا؟'' اوس ویلے پچھو تاء لگا سوں۔ بادشاہ وارثاں نوں گھروں راضی چاں کیتا تے اوہدے تریئیں بری کر چھڈیوس۔

گنگا اُلٹی ویہہ گئی۔ جیون خان انعام لین کان آوندا پیا ہے۔ لکھیرا سزا ہوون پیا آوندا ہے۔ جیون خان آیا ہے۔ اگلے بادشاہ طواف کرویندے ہان تخت دا، پھیری لینی پوندی ہائی تخت دے آل دوالے۔ اورنگ زیب دا قانون ہا السلام علیکم توں اُتے مت کوئی مینوں خطاب نال بُلائے۔ جیون خان صرف سلام دے کے بہہ گیا۔ ''ہلا بھئی دارا گیا تیرے کول؟'' ''جی گیا۔'' ''اوہ کیہ چاہندا ہا؟'' ''اوہ چاہندا ہا کہ مینوں قندھار پہنچا۔ میں سوچیا بادشاہ دے پنجے وچوں نہ نکل جاوے، میں اوس دیاں بڑیاں مہمانیاں کر کے وساہ کے تُسانوں خبرایا ہے۔'' ''اچھا ، بیٹھ جا۔'' بہہ گیا۔ ایدوں سنگلاں دے کڑکار آئن۔ تکیا ہے تاں بیڑیاں وگیاں ہوئیاں ہین۔ ہتھکڑیاں لگیاں ہوئیاں ہین۔ گل دے وِچ طوق ہے۔ سینہ بہ سینہ روایت ہے شہادت خان بہوں اُچے قد دا بندہ ہویا ہے تے اکھ بہوں موٹی ہوئی ہیس۔ جھُک کے آ کھلو رہیا۔ اکھے، ''السلام علیکم۔ '' ''وعلیکم السلام۔'' بادشاہ پُچھیا، ''کیوں لکھیریا تیرے کول گیا دارا؟'' اکھے، ''گیا۔'' ''اوس کیہ آکھیا؟'' ''اوس آکھیا، میں سائل ہو کے آیا ہاں بھِکھیا منگنا ہاں اپنی جان دا جے پیش چاں کریں تاں انعام لے لے۔ تے رب دا ناں منیں تاں مینوں بہا لے۔'' ''توہیں کیہ آکھیا؟'' میں آکھیا، میرے واسطے توں انجیں ہیں جیویں تخت تے بیٹھ ہویا ہیں۔ بادشاہ نال میں مقابلہ نہیں کر سکدا پر لکھیری دے جمے ہوئے تیری لت ہیٹھ نہ کوہائیں تاں مینوں لکھیرے دا خون نہ آکھیں۔'' ایہہ سگویں لفظ اگے دربار وچ دارا سُنا چکا ہا۔ بادشاہ آکھیا، ''ایہہ کُوڑ کیوں مریوئی۔ توہیں کوئی اِنج کرنا ہا جے میں دھا کے آواں ہا؟'' اوس آکھیا، ''شہنشاہ سلامت! توہیں ہر بندہ حرامدا سمجھیا ہویا ہے، ایس پنیے بلوچ روک۔ ایس توں نہ جوں بھار چِیندا تاں اگانہہ تاں جاون دیندا۔کدی مہمان وی کسے حلالی پھدھ کے پیش کیتن۔ شہشاہ سلامت ! عدالت نہیں رہی ہوئی۔ نہیں تاں ایہہ تیریں لیکھ کرن دے قابل ہے، مہمان پیش کریندا ہے۔ دارا مینوں ہُن چاں وِکھا تے وت اوس تے ہلا چاں کروا۔ جے میں سبھ توں پہلاں جان نہ دیواں تاں مینوں لکھیری دا بچہ نہ آکھیں۔'' تاں بادشاہ دیاں ہنجوں شپ شپ کیتی ہے۔ بادشاہ آکھیا، ''جیون خان موت سزا۔ مینوں سمجھ آ گئی ہے کہ بھراواں تے ایہہ وقت وی آوندا ہے، جیہڑا ہُن اساتھے آیا کھڑا ہے۔ جیس ویلے مادری خون چھِکے تاں ایہہ وقت بھائیاں لڑیاں ہویاں تے وی آ ویندا ہے۔ بھیڑیا توہیں اوس موقعے تے پیش کیتا ہے۔''

''شہادت خان۔'' اکھے، ''جی۔'' ''میرے پُتر دے گھر ہے شاہ دارے دی بچی۔ اوہ مینوں آہدی ہے ہک واری چاچا مینوں ملا چاں۔ '' شہادت خان آکھیا، ''شہشاہ سلامت! میں چاچا اکھواون دا حقدار تد ہام جے دارے دے نال میری لاش چی کے آوندی۔'' ''نہیں۔'' بادشاہ آکھیا، ''میں تینوں حُکم دینا ہاں توں جا۔'' ایہہ اوہناں پردیاں وچ جا رہیا ہے جیہناں دا کوئی غیر مرد کُھرا نہ ویکھ سکدا۔ حلالی دیاں پیڑھیاں کھاوندیاں ہن تے حرامی دے اٹھ پہر ہوندِن، اِتنا فرق ہے۔ ایہہ آ گیا ہے ستریں۔ مغلیہ محلاں نوں وڑیاہے تاں آہدِن کُہرام مچ گیا ہے۔ کہا پَے گئی ہے۔ اِنجیں جاتا شہزادیاں کہ شاہ دارے دی لاش ہُن آئی ہے۔ کُل شہزادیاں نکل آئیَن۔ شاہ دارے دی دھی سِر نوایا ہے تے آکھیا، ''تُسیں جوں غریب ہائے تے شاہ دارا مُغلاں وچوں امیر ہویا ہے۔ اوہ کھاندا کیہ ہو سی؟ سوندا کیویں ہو سی؟ بہندا کیویں ہو سی؟ رہندا کیویں ہو سی؟ تُہاڈے کول تاں اوہدے مرتبے دے مکان وی ناہن؟'' اوہ رو کے پُچھدی ہے۔ ایہہ رو کے دسیندا ہے۔

جیس ویلے لکھیرا گل ختم کر رہیائے تاں جیب وچ ہتھ ماریوس تاں تھوڑے جیہے پیسے نکلے اکھے، ''بچہ! ایہہ روٹی ہے تیری۔'' تاں ہِک نوکِر چالاک جیہی بولی ہے اکھے، ''شودھا جٹ جوں ہویوں توں اُلٹا کائی شے منگ۔ توں ایہناں نوں کیہ دیون جوگا ہیں؟'' اوس ویلے بولیا ہے لکھیرا، ''بھین جی! تُسیں ٹھیک پے آہدے او۔ بھاویں پیکے بھُکھے ہوون تاں وی دیون حق ہے دِھیاں نوں، تے لینا ایہناں دا حق ہے۔ میں تاں لاگ ادا کر رہیا ہاں۔ ہور کیہ دیون جوگا ہاں؟''

شالا زندگی ہووے دراز تیری،
بھیناں جیندیاں ہن بھائیاں دے بھار اُتے

دِھیاں ہمیشاں پیکے بھار تے جیندیاں ہین تے میں تاں اوہ وِکھا رہیا ہام۔ ایہہ روٹی ہے تیری۔'' شہزادی روون کڈھ ڈڑھی ہے تے کاوڑی ہے اوس نوکِر نال۔

م۔ مُدت گُزری راہ تکدیاں نوں، اجے تیک نہ یار دلدار آیا
جیہناں بیلیاں دے نِکھڑ جان بیلی، اوہناں کدی نہ چین قرار آیا
سڑے باغ کدی نہ ہرے ہوندے، بھاویں جیڈا وقت بہار آیا
گھر بیٹھڑی نوںکوئی آن آکھے، علی حیدرا اوہ تیرا یار آیا

''بھیڑیے مُدت ہو گئی ہے تے پیکے گھر دا ناں اج میں سُنیا ہے تے توں بھونکن کڈھ ڈڑھی ہیں۔ '' اوس بسم اللہ کر کے پیسے لے لئے۔

لکھیرا نکلیا ہے۔ اورنگ زیب آکھیا، ''انعام منگ۔'' اوس آکھیا، ''میں موت سزا ہوونا ہائی، ایہہ انعام تھوڑا ہے۔ اودوں آکھیا ای دِھی نوں مل آ۔ ہُن دِھی سُنے کہ میرے پیو دے قتل دا انعام میرا چاچا لیندا کھلا ہے۔ بس میں ویندا ہاں تے میرے اُتے ہِک ٹکا لینا وی سُور ہے۔'' ایڈا راٹھ ہویا ہے لکھیرا، ہٹ کے گھر لگا گیا ہے تے انعام نیہسوں لیا۔

بادشاہ اجے بیٹھا ہائی تے اودوں ایلچی اپڑن۔ نواب غازی خان تینوں ماما رنگا سدیندا ہے اوہ اج بغاوت کرے یاں کل۔ بادشاہ ایسے غصے وچ اُٹھیا ہے۔ محلاں اپنیاں نوں آوندا پیا ہے۔ پہلا محل جوں ہاس تاں اوہ بہادر شاہ دا۔ بہادر شاہ اپنی سوانی نوں ہاسے مخول اِچ چاٹ مار کے دروازے آل بھنّا ہے تے مگروں اوس شہزادی زیور لاہ کے وگایا ہے۔ اوہ وزنی زیور ہا۔ بہادر شاہ دی کنڈ اِچ لگا ہے ڈاڈھا۔ بہادر شاہ بھائیں کھلا ہے۔ اوس آکھیا، ''اج تاں پیو دا ویر یاد دیوایا ہئی۔ '' شہزادی روون کڈھ ڈڑھی ہے تاں بہادر شاہ کجھ گھٹیا ہے۔ اوس آکھیا، ''میرا پیو نہ ۔ تئیاں دا ہا۔'' ''نہیں روندی ایس توں ہاں، مر توں وی گیا ہیں۔'' ''میں کیویں مر گیا ہاں؟'' اکھے، ''بادشاہ اورنگ زیب دروازیوں وڑدا پیا ہا تیرے ایہہ لفظ سُن کے پچھانہہ ہٹ گیا ہے۔'' اورنگ زیب اسی سال جیویا ہے پر کسے ہسدا نہیں ڈٹھا۔ ایہہ گلاں کریندے کھلن کہ باہروں جلاداں آن کے آواز دتی ہے، ''بہادر شاہ حاضر۔'' محـلاں دے وچ کہا پَے گئی ہے کہ ایہہ مری گیاہے۔ بہادر شاہ نوں گرفتار کر کے جلاد لے کے ٹُر پین، دربار نوں۔ تاں شہزادی خواجہ سرا نوں بُلایا ہے۔ شہزادی رُقعہ دتا ہے کہ چور گلی چوں جا کے جلدی دربار وچ پہنچ، بہادر شاہ دے آون توں پہلاں۔ خواجہ سرا دوڑ کے آیا ہے تے آ کے بادشاہ دے اگے رُقعہ رکھیا ہے۔ شہزادی لِکھدی ہے:
اے شہنشاہ سلامت!

میرا پیو مریوئی، بھر ا مریوئی، ماں میری سفراں وِچ مر گئی۔ رہندا ایہو ہِک ہے جے ایس نوں مارنا ای تاں مینوں پہلے موت سزا کر۔ میرا ہور دُنیا وچ کوئی نہیں۔ ایس تاں صِرف مینوں یاد دیوایاہے کہ میرے پیو تیرے پیو نوں ماریا ہا۔ توں خود مارن آلا ہیں تینوں سزا کائی نہ ہووے تے بہادر شاہ نوں سزا ہووے۔ ایہہ کِتھوں دا قانون ہے؟

اتنے نوں بہادر شاہ پیش ہو گیا۔ بادشاہ آکھیا، ''بھراواں نالوں مینوں توں پیارا کوئی نیہوں۔ میں تینوں کدی ماف نہ کراں ہا، پر ایس غریب تے مینوں ترس آ گیا ہے۔ ایہہ وی مردی ہے۔ ہُن مریندا نیہموں۔ میں تینوں مُہم گھتناں ہاں۔ غازی خان نواب نوں بمعے فوجاں تے بمعے وزیراں دے قید کر کے لے آ۔''

اودوں لکھاں دی پلٹن لے کے چڑھیاہے، تے ایہہ مُغلاں دے بائیں ہتھ دا کھیل ہا۔ جا کے اوس سارا دربار بمعے غازی خان قید کر لیا ہے۔ گرفتار کر کے حُکم دتا ہے۔ اکھے، ''گامن کیہڑا ہے؟'' اکھے، ''جی! میں ہاں۔'' بہادر شاہ گھوڑے توں اُتریا ہے۔بہادر شاہ آکھیا، ''ایس دے اُتے سوار ہو جا۔'' اوس آکھیا، ''ایہہ گھوڑا تے میری جگہ دیہو چاں، چند دیہاڑے ٹکڑا کھادھا ہے ایس بلوچ دا۔'' اوس آکھیا، ''میں نہ اِنج کرسکدا ہاں نہ اُنج کر سکدا ہاں۔'' ایہہ نمانا گامن بڑا پریشان بھئی غازی خان قیدیاں دے وچ ہے تے ایہہ شاہی مہمان مگر مجبور ہے۔ دِلی دربار نوں آ وڑِن تاں بادشاہ نے آکھیا، ''غازی خان دا ڈیرا ضبط۔ نوابی توں معزول تے ایہہ گل ہے کہ میں ایہنوں ویکھنا ہی نہیں چاہندا۔ عُمر قید سزا۔ تُنو وچ جیہل دے۔''

گامن وی دربار دے وچ بیٹھا ہا۔ پُچھیا ہے بادشاہ، ''گامن کون ہے؟'' اکھے، ''جی ، میں ہاں۔'' اکھے، ''تیری مشہوری کیوں ہے؟'' اوس آکھیا ''جی، ترائے تعریفاں ہن میرے وچ۔ میں بولنا چنگا جاندا ہاں۔ کھاونا پیونا جاندا ہاں تے اُٹھنا بہنا جاندا ہاں۔'' بادشاہ آکھیا، ''ایہہ ترائے چیزاں ہر کوئی جاندا ہے تیرے وِچ وکھریاں ہن۔'' اوس آکھیا، ''جی ہاں، بولنا سچ دا تے بندے کُوڑ مریندن۔ کھاونا حلال تے حرام کھاوندِن۔بہنا تمیز دا ہا تے بد تمیز ہین لوک۔ اپنی جگہ نہیں سیہاندے۔'' بادشاہ ایہنوں غالیچے اُتے جگہ دِتی ہے۔ بادشاہ آکھیا، ''غالیچے چھنڈو۔'' ہر کوئی کھلا۔ گامن بیٹھا رہیا ہے۔ بادشاہ آکھیا، ''توں نہیں اُٹھیا بھائی؟'' اوس آکھیا، ''مینوں پتہ ہے پرائی شے منگیندی ہے۔ میں غالیچے اُتے لت دِتی ہی کدی نہیں۔ ہمیشاں میں اپنی لت اُتے غالیچہ دے بہناآں۔'' بادشاہ آکھیا ''چلو تینوں شاہی دربار دی کُرسی دا حقدار کیتا جاندا ہے۔'' شاہی دربار دی کُرسی دا معنا ہوندا ہے، اوہنوں شاہی دربار وچ بولن دی اجازت ہوندی ہے۔

گامن نوں ڈھیہونا کُرسی دا تے شالا جٹ دا جھاکا نہ لہے۔ درباریا کوئی امیر یاں وزیر گل کرن لگے فلانی جگہ تے ایہہ واقعہ ہو گیاہے۔ گامن آکھے، ''ڈِٹھا ای؟'' اکھے، ''نہیں۔'' ''جھُوٹھ وی تاںہو سکدا ہے۔''کوئی گل کرن لگیاں آکھے چونکہ یاں چُنانچہ۔ گامن آکھے، ''ایس گل کیہڑا فائدہ دتا ہے عبارت نوں، ایویں فضول گل کر کے بادشاہ دا وقت ضائع کیتا ہئی۔'' بادشاہ خود ایسے طبیعت دا ہا۔ آن درباریاں دی تباہی کیتی اوس۔ اخیر درباریے تنگ آ گئے۔ کوئی بندہ گل نہ کرے۔ کچہری چُپ بھئی گامن بیٹھا ہے۔

گامن روٹی کھاوندا ہا وِچ لنگر شاہی دے۔ لنگر شاہی دے وِچ مریلا خان پہلوان ہا بادشاہ دا۔ اوس چوتا وٹیا ہووے۔ مالشیا ہویا ہووے۔ اوہ لگا آوے کسے دے اگے، دوویں ہتھ ہک ہتھ نال نپ کے اوہدے اگوں کھانا کھا لوے۔ کھانا کھاجن دی تاں ایڈی کائی ناہی، اوس دے پچھے چاگھ لگ جاوے۔ گامن ویکھدا رہوے تے آکھے خُدایا بچائیں ایس توں۔ ہک دیہاڑے بادشاہ اشارہ کیتا مریلے خان نوں۔ گامن دے اگے آ کے اوہ بہہ رہیا ہے۔ گامن ہٹدا ویندا ہے تے کھانا اگانہہ کریندا ویندا ہے۔ مگروں اوس نوں ہُج ہائی۔ اوس دوویں ہتھ گامن دے نپ لئے۔ گامن آکھیا، ''پہلوان! میری ہِک گل سُن۔ میں فوجی آں توں پہلوان ہیں کُشتی دا۔ جتھے تیرا دنگل ہوندا ہے اوتھے دُھوڑاں اُڈدیاں ہن۔ جتھے میرا دنگل ہووے اوتھے فوارے خون دے چلدِن۔ جتھے تیرا دنگل ہووے اوتھے تاڑیاں دے کڑکار ہوندِن۔ جِتھے میرا دنگل ہووے اوتھے بھیریں نوں سٹاں وگدیاں ہن۔ جتھے تیرا دنگل ہووے اوتھے عطر چھڑکائے جاندِن۔ جتھے میرا دنگل ہووے اوتھے مُرداراں دیاں بوئیں آوندیاں ہن۔ تیرے میرے کسب دا بڑا فرق ہے۔ میں تینوں آہناں ہاں کھانا کھا۔ توں میرے ہتھ نپ گیا ہیں۔ ہُن ترکڑا رہیں، میں ہتھ چھُڑاونے ہن۔'' گامن جھُٹا ماریا تے اوس ہتھ چھُڑا لے۔ اوس خونی خفا گردن نوں ہتھ گھتیا۔ گامن دی تلوار پئی ہائی، میان وچوں چِھک کے اوہدا پٹ اپنے پٹ تے چاڑھیا تے اُتوں دھسی تلوار۔ اوہدے پٹ وچوں لگھا کے اپنے وچوں وی لگھا کھلاری۔ بادشاہ وی بیٹھا ہا۔ جوں مارکے تکیا تاں جیویں ایہہ چھوہر پھلیتے کھیڈدِن۔ دوہاں پٹاں وچوں تلوار باہر نکلی تاں اوہ چیکیا تے گامن کھاوے بیٹھا تے آکھے، ''کھا، کھچ دی کھچ، میں تینوں پہلے آکھیا ہے جتھے میر ادنگل ہووے اوتھے خون دے فوارے اُڈدے ہوئے تے جتھے تیرا ہووے اوتھے دُھوڑاں اُڈدیاں ہین۔ تیرا میرا ہک میدان ہے۔ '' بادشاہ دوہاں نوں ملہم پٹیاں کرائیاں تے مریلا لنگر چھوڑ گیا تے وت نہ آیا۔ مارکے آکھیا، ''شُکر ہے رب دا ایہہ بلوچ آیا ہے نہیں تاں اسیں تاں اُڈ گئے ہاسے۔''

گامن نھاون ویندا ہا کُھوہ تے۔ درباریاں ساریاں نوں ایہہ بھئی ایہدا کُوڑ کڈھیے۔ کُھوہ آلے نوں اکھیونیں، ''جدوں نھا کے ہٹے کُھوہ چھڈ دیویں۔'' ''گامن نھاون گیا ہائیں؟'' اکھے، ''ہا۔'' ''کھوہ وہندا ہا؟'' ''ٹُریا ہام تاں وہندا ہا۔ ہُن اللہ جانے۔'' مطلب ہے اوہدی فطرت وچ کُوڑ نہ۔ درباریے بڑے تنگ بھئی نہ آپ کائی گل کریندا ہے نہ کرن دیندا ہے۔ بادشاہ نوں درباریاں آکھیا، ''ہک پنجاب دا جٹ آیا ہے تے سارے دربار دِلی دے نوں ہنگال گیا ہے۔ آپ ایہہ گل کریندا کوئی نہیں۔ ایس توں کائی گل سُن۔ اسیں ایہنوں پکڑیے۔''

بادشاہ آکھیا، ''اج رات نوں دربار لیندے ہاں۔ میں آکھساں اج میرا کہانی کان دِل ہے۔ میں اوس ویلے تُسانوں آکھساں۔تُساں نسنگ کُوڑ مریائے۔ کُوڑ توں ایہہ کڑپدا ہے۔ ایس تُسانوں ٹوکنا تے میں آکھنا توں سُنا۔'' اوہناں آکھیا، ''ایہہ بھی ٹھیک ہے۔'' بادشاہ حُکم دِتا اج رات دربار لاونا میرا کہانی کان دِل ہے۔ گامن وی وِچے۔ ''ہلا۔'' وزیر نوں بادشاہ آکھیا، ''کائی کہانی سُنا۔ '' اوس آکھیا، ''جی دیو ہویا ہے جی ہک دیو ۔ کھوہ جیڈا مونہہ۔ تندور جیڈیاں ناساں۔'' تاں گامن آکھیا، ''لاحول ولا۔۔۔۔۔۔ سوہریا کیڈا کُوڑ دَھکیا ای۔'' ''اچھا ۔'' بادشاہ آکھیا، ''توں نہ کر۔'' دُوئے نوں آکھیا، ''تُوں کر ۔'' اکھے، ''ہک شہزادی پنج پھُلاں رانی، سبحان اللہ۔ گل کرے ہاتاں مونہہ وچوں پھُل پنج ڈھاہندے ہان۔'' گامن آکھیا، ''پھُل سدِیندا ہے سوہنیاں گلاں نوں۔ سوانیاں دے مونہوں رپھوں ڈھاہندیاں ہن۔ کدی پھُل وی ڈھٹھِن۔'' بادشاہ آکھیا، ''مُڈھوں گل توں سُنا، گامن۔'' اوس آکھیا، ''جی میں تاں کہانی کیتی کدی نہیں۔'' بادشاہ آکھیا، ''میں سُن کے چھوڑنی ہے۔ دوئیاں نوں کرن نیہوں دیندا۔'' ''چلو جی میں سُنیندا ہاں۔''

گامن آکھیا: جی اللہ تعالیٰ اپنی پہچان واسطے ہِک قلعہ تیار کیتا ہے۔ جیس دا ناں بدن کوٹ رکھیا ہے۔ حُکم دتا ہے رُوح بادشاہ نوں کہ ایس دی جا کے آبادی کرے۔ پنج مہینے دا بچہ پیٹ وچ ہووے تاں آہدِن روح پوندا ہے۔ بچہ جمدا ہے مگر اوہنوں ہوش نہیں مُوتراں وچ ودا لُڑھدا ہے۔ گامن آکھیا، اللہ تعالیٰ حُکم دتا ہے عقل وزیر نوں کہ ایہدے نال توں رل، تاں آباد ہوندا ہے بدن دا کوٹ۔ عقل وزیر آ گیا ہے۔ بدن کوٹ دا قلعہ رونق پکڑ گیا ہے۔ دیہاڑیاں توں بعد رُوح بادشاہ نوں لڑکا ڈِھیہا ہے، جیس دا ناں دِل بادشاہ رکھیا گیا ہے۔ کنھاں دِناں دے بعد عقل وزیر نوں لڑکا ڈِھیہا ہے، اوہدا ناں نظر وزیر رکھیا ہے۔ رُوح بادشاہ حُکم دتا ہے۔ ''نظر وزیر۔'' اکھے، ''جی۔'' ''توںمیرے پُتر دل بادشاہ دے نال جا۔ شرع دی مسجد ای وچ شعور قاضی بیٹھا ہے۔ اوہدے کولوں علم فقر دا پڑھو۔'' ایہہ دوویں لڑکے آ گئن پڑھن کان علم فقر دا۔ شعور قاضی اوہنوں علم فقر دا پڑھایا ہے۔ جیہڑے ویلے تحصیل علم دی طے کر گئے۔ اوس ویلے شعور قاضی روح بادشاہ دے دربار وچ آ گیاہے کہ مینوں انعام دیوو۔ لڑکے تُساڈے پاس ہو گئن۔ رُوح بادشاہ شعور قاضی نوں اسرار ربی دیاں خلعتاں عطا کیتیاں ہن۔ اوہ خوش ہو کے دُعائیں دیندا چلا گیا۔ رُوح بادشاہ حُکم دتا ہے، ''ہلا تسانوں پتہ ہے علم فقر دا کیوں پڑھایا گیا ہے؟'' اکھے، ''تُساں دوواں جا کے توبہ دا قلعہ آباد کرنا ہے۔'' اوہناں دوہاں بچیاں آکھیا: پھیر سانوں سامان سفر تاں دیو۔ ''ہاں لوو۔'' ہوا دا گھوڑا آتش دا کوڑا۔ آبرو دے کپڑے عزت دے ہتھیار دے کے اوہناں نوں بندگی دے رستے اُتے لایا ہے کہ ایہہ سدھا وچ توبہ دے قلعے وچ جا سی۔
ایہہ چلدے چلدے توبہ دے قلعے وچ آ گئے۔ جوں تکیا ہے تاں توبہ دا قلعہ ہے۔ استغفار دا دروازہ ہے۔ خوف دا تخت ہے۔ حیا دی کُرسی ہے۔ نیکیاں دی آبادی ہے وچ۔ دل بادشاہ آ کے خوف دے تخت تے بہہ گیا ہے۔ نظر وزیر حیا دی کُرسی اُتے۔ رعایا اکٹھی کیتی ہے بھئی میری شاہی وچ خوش ہو۔ اوہناں آکھیا، ''تھاں مر گئے ہاں۔'' ''کیوں؟'' اکھے' ''نستر (شیطان) کوتوال تے فساد (نفس) پیادہ وسن نہیں دیندے اسانوں۔'' دل بادشاہ غضب وچ آ گیا ہے۔ اوس آکھیا، ''ہمت پیادہ۔''اکھے، ''جی'' اکھے، ''دوہاں نوں گرفتار کر کے میرے کول لے آؤ۔'' نستر کوتوال نس گیا۔ ہمت پیادے جا کے فساد پیادے نوں نپ لیاندا۔ حُکم دتا ہے دل بادشاہ، ''مار ایس نوں جھانبڑ سلوک دی۔''جیس ویلے ہمت پیادہ اوہنوں سلوک دیاں جھانبڑاں مارن لگ پیا ہے تاں اوس حال حال دھک دتی۔ اوہناں آکھیا، ''اگے توں فساد گھتدا رہیا ہیں تے اج سزا توں حال حال ۔ '' اوس آکھیا، ''میں کوئی پِیڑ توں نہیں پیا گھتدا حال حال۔'' ''ہلا۔'' ''حال حال تے ایس توں کریناں ہاں کہ ایس دربار وچ انصاف کوئی نہیں۔'' دل بادشاہ پُچھیا، ''انصاف کیویں نہیں؟'' ''جے ایہہ تیرے کجھ لگدے ہوندے، ایہہ توبہ دے قلعے آلی رعایا تاں حسن بادشاہ زادی کول شیشہ آب حیات دا ہے، ایہہ تینوں اوس کولوں لے دیویندے تاں جوں تینوں موت نہ آوے۔'' دِل نمانا دو شئیں دا بہُت شوقین ہے۔ حُسن دا وی تے ہمیشاں زندہ رہن دا وی۔'' دِل بادشاہ آکھیا، ''ہمت پیادہ جا کے اوہنوں آکھ تینوں دِل بادشاہ آہدا ہے کہ شیشہ آب حیات دا دے۔ نالے میرا سلام دیویں۔''

ہمت ٹُرپیا۔ دروازے دے وِچ آیا ہے تاں زُہدی فقیر رب رب کریندا بیٹھا ہے، آونا ہے جیہنے میرے نال، عشق دے قلعے وچ، حُسن بادشاہ زادی کول۔ اوس آکھیا، ''دل نال ہوندا آواں ہا۔ پر تیرے نال تاں نہیں آویندا۔'' ٹُر پیا۔ رستے اُتے آیا ہے تاں مشقت فقیر بیٹھا ہویا ہے۔ آونا ہے میرے نال۔ اکھے ، ''کِدے؟'' اکھے، ''عِشق دے قلعے وچ حُسن بادشاہزادی کول۔'' ''دل نال ہوندا تاں آواں ہا پر تیرے نال نہیں آوِیندا۔'' اگانہہ آیا ہے تاں تکیا ہے کہ سرحدہے جیہڑی توبہ تے عِشق دے قلعے دے درمیان ہے۔ اک دریا پیا لگھدا ہے۔ اکھے علامت دی ندی وچ ملامت دی کشتی ہے۔ سُولاں دے وجھ ہن۔ آہیں دے چپے ہن۔ وسوسہ ملاح ہے۔ ہاں بھئی جیس چڑھنا ہے۔ ہمت چڑھ بیٹھا ہے۔ جیس ویلے پار ٹپن تاں صبر دیاں چوبتریاں آکھیا، ''ہلا بھئی ونوار دے کے جا۔'' ہمت آکھیا، ''بھلا کدی ہمت وی ونوار تے آیا ہے۔'' '' ونوار دے دے، میں بادشاہ دا گھلیا ہویا ہاں۔'' صبر دے چوبترے اُٹھے تے اوہناں ہمت نوں چاں ڈھاہیا تے آدمیت دے کاٹھ چاں مارے۔ اوہ رووے پیا۔

صُبح دا وقت ہے کہ حُسن شہزادی دے دو بھائی ناز تے نیاز ایہہ علامت دی ندی دا شکار ہڈدھے آوندِن۔ اگوں تکیا نیں تے ہمت روندا پیا ہے۔ اوہناں نوں ترس آیا۔ اوہناں اوہدی آدمیت دی کِلی چاں کڈھی۔ ہمت بھج وگیا۔ عِشق دے قلعے دے باہر وار تکیا ہے تاں درداں دا کُھوہ ہے۔ آہیں دے لوٹے ہن۔ وچھوڑے دی ماہل ہے۔ فراق دی گادھی ہے۔ نیناں دی جوگ ہے۔ عشق ملنگ گادھی اُتے تردد دے باغ نوں پانی دے رہیا ہے۔ تردد دے باغ وِچ مُراداں آرائِن ہے۔ اوہ پھُل چُندی ودی ہے شہزادی کان۔ ہمت اوس کول آیا ہے تے آکھیوس، ''مینوں دِل بادشاہ گھلیا ہے آب حیات دا شیشہ لین کان۔'' اوس آکھیا، ''میں کیہ جاندی ہاں دِل کتِھے ہوندا ہے؟'' دِل ہمیش مُراد دا مُتھاج ہوندا ہے کہ میری مُراد پُجے۔ ہمت جھگڑا کریندا پیا ہے تے حُسن بادشاہ زادی اپنے محل وچ بیٹھی ہے۔ عشق دے قلعے وچ اوس سد ماریاہے۔ سہیلیو، چھ سہیلیو۔ سُکھ، خوشی، سلامتی، حیرت، صحت تے غیرت ایہہ بھج کے آگئیَن۔ اکھے، ''درداں دے کھوہ توں پانی بھر لے آؤ۔'' گاگراں اخلاق دیاں اوہناں دے سِراں اُتے ہن۔ اوہ چلدیاں درداں دے کُھوہ تے وگ گئیَن۔ اگانہہ اوہناں تکیا ہے تاں ہمت جھگڑدا کھلا ہے مُراداں نال۔ شہنشاہ صاحب! گامن آکھیا، غیرت نوں غیرت آئی ہے اوس ہمت نوں درداں دی ماہل نال بنھ کے وچھوڑے دے کُھوہ وچ لمکا دتا۔ پانی بھر کے گئیاں ہن تاں شہزادی پُچھیاـ، ''حیرت کیوں حیران ہیں؟'' اوس آکھیا، ''کیڈا غلط کیتا ہے؟'' ''کاہیں؟'' اکھے، ''ایس غیرت۔ ہمت نِمانا دِل بادشاہ دا بھیجیا ہویا مُراداں نال لڑدا کھلا ہا۔ ایہہ گئی ہے، اوہنوں درداں دی ماہل نال بنھ کے درداں دے کھُوہ وچ لمکا چھڈیا سوں۔'' شہزادی آکھیا، ''کُھوہ وچوں کڈھ لے آ۔'' اوس کڈھ لیاندا۔ ہلا ''گل دس''۔ ''جی ، دل بادشاہ بھیجیا ہے شیشہ ہے تیرے کول آب حیات دا۔'' اوس آکھیا، اوہنوں جا کے آکھیں:

وُٹھّن والی دی کائی چال اولّی
بنھ کے تُلا ٹھِل پئی ہکلّی
اگوں پتن، سیساراں، شینہاں چُنڈ جا ملّی
آپ توں آویں وے ہور کوئی نہ گھلیں
ساڈی سِک نہیں لہندی باجھ کیتیاں گلیں

سُنی وتنی ہاں بھیڑی دا ڈھول ٹُراؤ ہے
دسی نہ جاندا دیس کیہڑے نوں جاؤ ہے
ودا وِدعے کریندا ہے وت نہ دا آؤ ہے
تیر وچھوڑے دا تن میرے نوں لاؤ ہے

جے توں چلیا ہیں تاں ہنجوں نالے موں چلیاں
میں درد رنجانی دیاں، نہیں رہندیاں ٹھلّیاں
میں آتن موہرا ہے، سُنج دِسن گلیاں
کدی پرت مُہار نوں سیجاں مان سُکھلّیاں
گُھوک وے رنگلا، تیرا کاٹھ کویہا
ایدوں کوئی سد مریندا، میرے سجناں جیہا
ہِک ہور چاں ماریں، اگلا من تے رہیا
عِشق ڈھولے دا ہے، مُول نہ ہوندا بیہا

گُھوک وے رنگلا، تیرے مُنے ہن بیت دے
میتھے وی آئے پراہنے، کِسے مُلکھ ولایت دے
پر سیو کرو چاں داعی، کول وسن دے لائق دے
بھیڑی تے کدوں پَے رہندِن، جالُو جھٹ تے سیت دے

جا اوس آکھیا، ''سد لَے آ۔'' ہمت خوشی نال آ گیا ہے۔ دِل بادشاہ نوں آکھیا ہیس، ''اوہ سدیندی ہے۔''

مـیں مچھلی دریا دی، وے توں بگلا بن کے آ

دل بادشاہ ٹُر پیا ہے، نظر وزیر ٹُر پیا ہے۔ مُشقت فقیر ٹُر پیا ہے، سارا قلعہ ٹُر پیا ہے۔ دِل جوں ٹُر پیا ہائی۔

جِت ول آپ ڈولاندی، چانن لے گئے نالے

ایہہ آئن جی۔ وسوسے ملاح ہوریں نال ہن۔ صبر دے چوبترے وی نالے ہن۔ ناز و نیاز وی نال ہے۔ آن کے درداں دے کُھوہ تے ڈیرا لا دِتا نیں۔ پیغام بھیجیا ہے۔

سیّاں مہندی آندی گھول کے، ہُن صاحباں ہتھ لا
تیرے کال گاون سہیلیاں، توں ہتھیں لاگ دِوا
توں نِت اُڈیکیں کھرل نوں، اج بُوہیوں بیٹھا ای آ
جٹ پاسا جھل دا چِیریا، کوئی خوف خطر دا راہ
ڈردا ناہیا موت توں، ہئی مرنوں بے پرواہ

جاؤ، اوہنوں آکھو آ جاوے۔ اوس دروازے کھول دتے۔ تکیا ہے عشق دا قلعہ ہے۔ محبت دا دروازہ ہے۔ شہرت دے بزار ہن۔ طمعے دیاں دوکاناں ہن۔ ہر نام سیٹھ سودے تول تول دیندا بیٹھا ہے۔ دل بادشاہ آکھیا ہے، ''میں شہزادی کول جاونا ہے، کُجھ تحفے پیش کرنے ہان۔ کائی شے ہئی؟'' اکھے، ''بڑیاں چیزاں کام، کرودھ، لوبھ، موہ ، ہنکار، خودی، تکبر، تُہمت، بہتان۔'' دِل بادشاہ آکھیا، ''شئیں بہوں گنیاں ہے نی، میرے کول پیسے نہیں۔'' اوس آکھیا، ''ایہناں چیزاں دا پیسہ میں کوئی نہیں لیندا۔'' ''ہور۔ '' اوس آکھیا، ''یقین لے لینا تے ہر شے دے دیونی۔'' آکھدِن : گامن گل کریندا بیٹھا ہے تے دربار وِچ ہر بندے دیاں ہنجوں فر فر پئیاں کریندیَن کیوں جوں اوہ پہنچے کھلے ہان۔ اعتراض کاہیں کرنا ہا۔

گُھرے دمامے عشق دے، مارُو وگیا ہے ڈَوں
تیرا واسا ہے کھیوے شہر وچ، جیس دروازے نوں
توں گھلیا ہیں کیہڑے کم نوں، بیٹھا ہیں راوی رَوں
تینوں چڑھ گئے کھوپے گرد دے، گیوں دلیلوں بھَوں
کر وعدہ یاد مسیت دا، توں سُکھی نین نہ سَوں

رو رہی ہے ہر شے۔ شہشاہ پُچھیا ہے، ''ہاں پھیر گامن۔'' اوس آکھیا، ''شہزادی خوش ہو گئی ہے۔'' اوس آکھیا، ''غیرت! جا کے حقیقت دے جالے وچ شیشہ آب حیات دا پیا ہئی اوہ چا لے آ۔'' مطلب کیہ ہے گل کرن آلے دا بھئی ایتھے آ کے بچ جاوے تاں وی گل حقیقت تے اپڑ ویندی ہے۔ غیرت نوں آئی غیرت تے اوس آب حیات پی چھڈیا تے شیشہ توڑ چھڈیا۔ ایسے گلوں اج تائیں جیوندی ہے۔ تاں اودوں حیرت حیران ہو گئی۔ حیرت آکھیا، ''اوہ ویکھو کیڈا قہر کیتی کھلی ہے۔ شیشہ توڑ چھڈیا سوں تے آب حیات پی چھڈیا سوں۔'' ایتھے آ کے گامن آکھیا، ''دِل بادشاہ تے حُسن شہزادی دیاں واگاں اختیار دیاں ترُٹ گئیاں۔'' کھیت ایمان دا شیطان مردود اُجاڑ گیا ہے مطلب کیہ اوہ بُرا کر بیٹھے۔

بادشاہ رو کے آکھیا، ''گامن۔'' اکھے، ''جی۔'' ''منگ انعام۔'' ''غازی خان چھوڑ دے تے ڈیرا اوہدے ناں بحال کردے۔'' بادشاہ آکھیا، غازی خان میں عُمر ساری نہیں چھوڑنا تے ڈیرے دا مالک تینوں بنا چھڈیا ہے۔''

جوں داغ دورارڑا پینڈا، وچ کوساں پندھ ہزار
ایہہ دُنیا بیلا حرص دا، وچ عزازیل سردار
ایتھے گھوڑے دوڑے نفس دے، جیہڑے بہُت تیز طرار
ایتھے بلعم بعور وی ڈھے گیا، بن رنڈی دا یار

''میں تاں دُنیا نوں ایڈیاں چنگیاں ای نہیںجاندا پر ایہہ آہدا جاساں بادشاہ بندہ چنگا ہا پر زبان دا کچا ہا۔'' بادشاہ آکھیا، ''گامن میں ایہہ جیہڑی کیتی ہے تینوں تولن کان کیتی ہے بھئی کتنے پانی وچ ہیں۔ میں غازی خان دے ناں ڈیرا بحال کر چھڈیا ہے تے اوہنوں آزاد کر دتا ہے۔'' ایہہ غازی خان نوں چھڈا کے گھر آیا ہے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels