Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> پروفیسر سعید بُھٹا >> کمال کہانی >> جکھتیار ہرل

جکھتیار ہرل

سعید بُھٹا
May 21st, 2008

     جیس ویلے ہوئے نیں نا ایہہ جھنگ آلے سیال، بھکھر، منکیرے توں لے کے شیخوپورے تیکر ایہناں دی ریاست ہائی۔ نواب ولی داد خان دا زمانہ ہویا ہے۔ نواب ولی داد خان اگے رجوعے آلیاں ٹکے نہ تارے ۔ نواب ولی داد خان دھاوا چاں کیتا۔ خِضر، علی خاں دا بھٹی جیہدی اولاد خضرانے ہن، ایہہ سجا بازو ہویا ہے سیال دا۔ ایہہ وی نال ہویا ہے۔ رجوعے نوں ویڑھ آ گئن۔ ہاتھی جھُومدے کھلِن۔ رجوعہ پیا اوبھاناں کولوں لگ کے ساڑ مُراد آلے تیکر۔ ایہہ رجوعے دی رعیت ہے۔ اسوار دھروڑ گئن۔ رعایا نوں پتہ لگا۔ قوماں اکٹھیاں ہوون لگ پئیاں۔

    جکے کیاں دے وچ بندہ گیا ہے بھئی رجوعے نوں اج ویڑھ ہے۔ جکے کیاں دے وچ ڈھول وگ گیا ہے۔ جکھتیار ہرل ہویا ہے۔ ایہدی شادی نوں تریا چوتھا دیہاڑا ہائی۔ جکھتیار بھج کے اندر آ وڑیا ہے، ہتھیار چاون کان۔ سوانی جکھتیار دی نَوّرنی نار ہے۔ اُٹھی ہے تے اوس باہروں جندرا چاں ماریا ہے بھئی نہ جاوے۔ دوئے نکلے جاندِن۔ ڈھول وگدا جاندا ہے۔ جکھتیار دی ماں بھج کے آئی ہے تے اوس نونہہ توں پچھیا ہے، ''ہرل نکلے ویندِن تے جکھتیار کِدے ہے؟'' اوس آکھیا، ''چُپ کر اندر وڑیا ہے تے میں باہروں جندرا چاں دتا ہے۔'' ہرِل ایدوں نپیا ہے مَلّنا۔ اوس ماریا ہے تے جندرا ترُٹ گیا ہے۔ اندر وڑ گئی ہے تے پُتر نوں دھکا دے کے باہر کڈھیاس تے آکھیاس، ''رجوعے اج دھاڑیں ہن، تے میں تینوں رجوعے دی قُربانی کان جایا ہویا ہے۔ سوہریا! سیداں دے لنگاں نوں ہتھ پئے کھلِن تے تُوں ایتھے اندر وڑیا پیا ہیں۔ ونج وی سہی تے جے کنڈ وچ ہک وی جھلیائی تاں میں بتری دھاراں ماف نہ کریساں۔''
جکھتیار چڑھیا ہے۔ اگانہہ آیا ہے تاں جوعے نیت بنائی ہے ساریاں رل کے بھئی قرآن مجید میلا کرینے آں۔ نالے ٹکے تاریے نالے مافی منگیے۔

کھتیار آیا۔ اوس آکھیا، ''مینوںماں گھر نہیں وڑن دیندی۔ میں لڑائی کرنی ہیں۔ تُسیں تاں اج رجوعے دا اڈا لاہو او۔'' ہک بندے آکھیا، ''سوہریا! ایہہ فوجاں ویکھ۔'' اوس آکھیا، ''ایہہ ون ون دی لکڑ ہے۔ تنخواہی بندے ہن۔ جتھے اساں یک مائیاں کھلیاں ہوونا ہے ایہناں کوئی ساڈے اگے تگنا ہیں۔''

سچ مائیاں دے بیٹے، جیہڑے مرد کہاون
جتھے چپے چیکن سار دے، دھرّک اوتھے لاون
جتھے وسے جھمب تلوار دی، نہ قدم ہٹاون
جتھے بُکن شیر مریلڑے، لگھ اوتھے جاون
وانگ پتنگاں جان نوں، چاں گھول گُھماون
مر جاندے ہک بات نوں، لجپال وکھاون

ہک بندے آ کے لڑائی کرنی ہے۔ قُدرت خُدا دی جیویں جکھتیار آ کے الایا ہا، کٹک سیال دے چل پئے۔ نواب والی داد خان سیال تمبو دے بوہے اگے کھلا ہے۔ نال خضر بھٹی کھلا ہے علی خاں دا، بھوڑانی آلا۔ایہہ ہُن اپنے ساہ گِندے کھلِن بھئی اودوں ہٹنا نیں تے اساں مری جاونا ہے۔ اوہناں نوں چِک کے ہٹن تاں جکھتیار اگے لگا ہویا ہے تلوار ہتھ دے وچ ہیس۔ مگر دھاڑ رجوعے دی ہے۔ اوتھوں جکھتیار الایاہے، ''ہلا نواب ولی داد میں آیا ہاں۔'' خضر سمجھیا مری تاں گئے ہاں دوویں پر میرا حق اِنجیں ہے میرا سِر وڈھ کے نواب ولی داد آل ہتھ کرن۔ خضر ، علی خاں دے موڈھیوں نپ کے دھکا دتا ہے تے ولی داد نوں اندر کیتا ہے تے بوہے اُتے کھلوکے تلوار جھپی سوں۔ ''ہلا بھئی مارکا! مینوں دھپھ کے جاوناہے۔'' تاں جکھتیار تلوار اُلاری ہے تے مگروں کسے رجوعے دے بندے سد کے آکھیا، ''سِر دے وچ مچائیں، ایہہ خضر، علی خاں دا بھٹی ہے تے سجا بازو بنیا ہویا ہے سیال دا۔ '' تلوار اُلاری ہوئی ہا جکھتیار۔ ایہہ خضر، علی خاں دا بھٹی بھوڑانی آلا۔ اُلاری ہوئی تلوار اوس میان وچ سٹ لئی ہے۔ ایس آکھیا، ''خضریا! وڈھاؤں سِر ہا جوں اساڈے دُشمن نال آیا ہیں پر اج توں مری جاویں تاں نَیں چنھاں توں سخیاں دا ناں بُڈدا ہے۔ لکھ مرے لکھ پال نہ مرے۔ تیرا مارنا نہیں پُجدا۔ ساڈی نیں نوں ایہہ لاج لگدی ہے۔ '' ایڈا سخی ہویا ہے۔ حالاں کہ اوہ کوئی منگدا تاں نہ رہندا۔ صرف ایہہ بندیائی ہے بھئی ایڈا آدمی مارنا ساڈی نیں نوں گھاٹا ہے۔ خضر آکھیا، ''مینوں بچاؤنا ہئی تاںسیال بچاؤنا پوسی۔ میرا سر تاں سیال نال ہے۔'' مُڑ رسائی ہو گئی۔ پیسے دے چھڈیانیں۔ ایہہ ہویا ہے جکھتیار ہرل۔

ایہہ جکھتیار برادری نال لڑ پیا۔ جکھتیار گھر دا ہے تے لطیف فتیانا ہویا ہے گڑھ فتیانے دا، راوی تے۔ اوہدے نال ویر بن گیا۔ اوس مگروں دھاڑ دِتی۔ اوس آ کے جکھتیار دیاں مجھیںمار لئیاں تے کٹی وی نہ چھوڑی۔ ہرلاں دھڑ نہ کیتی جوں لڑے ہوئے ہائن۔ آپ گھر کوئی نہ۔ مجھیں لے کے اوہ لگا گیا۔ جکھتیار گھر آیا ہویاہے۔ پچھلی رات ہووے تاں جکھتیار دی سوانی اُٹھیوے۔ مدھانی ہتھ وچ نپ کے وین کرے تے مجھیں نوں سدّے:


مجھیں کُبّے نُور دے، ڈاڈھا سر جہان دا
مویاں ہتھ نہیں آوندیاں، پر کھڑیاں وی گھاٹا جان دا

جکھتیار آکھے سوانی نوں، ''توں جیون تاں دیندی نیہوں۔ نال میرے ہے کوئی نہ۔ میں مرنا آں۔'' جکھتیار اوتھوں چڑھ بیٹھا ہے جکے کی توں۔ جھنڈے کی برُج وچ اسالت گلوتر بیلی ہویاس۔ اوس کول گیا ہے۔ اسالت جُھکِھّن لگ پیا۔ فلانے بندہ ماری بیٹھِن تے نہیں پیا اپڑیندا۔ اوہ مال ماری بیٹھِن نہیں پیا اپڑیندا۔ جکھتیار آکھیا، ''چنگا میں تاں وینا ہاں۔ میں تاں آیا ہام ایس کم کان تُوں میتھوں وی لتھا پیا ہیں۔ میں تینوں کیہ آکھنا ہیں۔'' اسالت بولیا، ''نہیں جکھتیار تُوں بیلی ہیں۔ میں جد دی پگڑی سِر تے ولی ہے، ایہہ سِر میں سجناں کان رکھیاہویا ہے۔ میتھوں اپنے لیون یاں نہ لیون توں تک آیا ہیں،اُٹھی ۔''

ایہہ دوویں چڑھ بیٹھے۔ رجوعے توں لگھن پئے۔ اسالت آکھیا، ''ایتھے ہک گنگا ٹھاکر کاکراڑ ہے۔ میرا بیلی ہے تے ایہہ سداں تے پوڑیاں وچ گانویا ہویا ہے۔ آکھیں تاں آکھاں چاں۔'' اوس آکھیا، ''آکھ۔'' گنگے نوں اکھیونیں۔ اوہ ٹُر پیا۔ ترائے ہو گئے۔ رجوعے توں اُتانہہ ٹھٹی آسیاں دی کھلی ہے۔ اوہدے وچوں لگھِن لگے تاں گنگے آکھیا، ''جرا ترائے کانے ہوندِن۔ جے آکھو تاں ایتھے اک حامد آسی میرا وی بیلی ہے، آکھیے چاں۔'' حامد نوں اکھیونیں اوہ ٹُر پیا۔ چار ہو گئے۔ چار بندے ہن تے دھاڑ راوی نوں ہے۔ جیٹھ دے دیہاڑن۔ آہدن: بار ساندڑ دی وس جاوے ہا تاں ایہہ سیر گاہ ہوندی ہائی۔ بار وُٹّھی ہوئی ہے۔ ڈیہلا تے پِیلھ اِنج چمکدے پین جیویں نوّرنی نار سُوہے کر کے کھلوتی ہووے۔ سبز چادر قُدرت نے فرش زمین دے اُتے وِچھا دِتی ہے۔ گھاہ ای گھاہ۔ راہیں دا پتہ کوئی نہیں پیا لگدا۔

پچھلی رات دا وقت ہے۔ اگوں رونگِڑ آئی ہے ڈاچیاں دی۔ ڈاچیاں چِھڑیاں ہوئیاں ہن۔جکھتیار آکھیا، ''کھلو جاؤ۔ ایہہ رونگڑ سُنی نیں۔'' اکھے، ''ہا۔'' ''ایہہ لطیف فتیانے دیاں ڈاچیاں ہن تے ایہناں اُتے اسیں آئے ہاں۔ تیاری کرو۔'' اسالت گلوتر آکھیا، ''تیاری وکھری کیہڑی کرنی ہے۔ ایہا موت جیہڑی من کے آئے کھلے ہاں، پر میں ہک گل پُچھنی ہیں، ہک واری کھلو جاؤ۔'' ''دس ۔'' اوس آکھیا، ''قوم تے قوم لڑدی ہے تے اسیں چارے آپو آپ قوماں دے ہاں۔ بیلی تے بیلی لڑدا ہے تے اسیں ساہویں بیلی وی نہیں۔ اگانہہ بیلیاں دے بیلی ہاں۔ مذہب تے مذہب لڑدا ہے پر اساڈے وچ ہک ہندو وی ہے۔ اساں راوی دی من تے مال مارنا ہے تے رجوعے دے جاندیاں تائیں ساہ کڈھن دی تھاہر وی کائی نہیں۔ میں تُہاتھوں ایہہ پُچھنا ہاں، لڑائی پے جاوے تاں تُہاڈے وچ کیہ صفتاں ہن۔ کیہ کریندے او؟'' گنگا ٹھاکر کا بولیا، ''میرے جیڈا ہیرو (ہے +رُو) کوئی نہیں۔ دہاں کوہاں تے دھاڑ پئی آوندی ہووے دُشمن دی، میں نقشے زمین دے ویکھ کے آہناں ایدوں دھاڑ ہے۔'' حامد آسی بولیا، ''میرے وچ ایہہ صفت ہے بھئی رات کالی ہووے، مُڑ بدل بن جاوے تے سفر جنگل دا ہووے ترکلے وچ ول آ سکدا ہے میں اج تائیں دھاڑ نوں بھُلی پون ای کدی نہیں دتا۔'' ''ہلا۔'' جکھتیار بولیا، ''میں دساں؟'' اکھے، ''ہا۔'' ''جیس دھاڑ وچ میں ہوواں، لڑائی پے جاوے جیویں بُڈدی پئی نوں وَجھّ دے کے ملاح بنّے لا چھوڑیندا ہے میں کدّھی لا چھوڑیناں۔'' اسالت آکھیا، ''میں دساں؟'' ''ہا۔'' ''ہلا، میں مری گیاں۔'' ''کیویں؟''

اوس آکھیا، ''ایہہ گنگا ٹھاکر کا ہیرو ہے ایس لڑنا کوئی نہیں۔ ایہہ حامد آسی راہاں دا سُونہا ہے ایہہ بڑیاں ڈَولاں کڈھسی۔ بھج جاسی۔ گڈّھ لڑائی دی ہا جکھتیار دے سِر اُتے، ایہہ خُدائی دعویٰ کیتی کھلا ہے بھئی میں بُڈدی نوں بنّے چاں لیندا ہاں۔'' جکھتیار آکھیا، ''ہلا توں کیہ کرینائیں؟'' اسالت آکھیا، ''نہ میں ہیرو ، نہ میں راہواں دا سُونہا، نہ میں وجھّ دیون آلا۔ لڑائی پےَ جاوے ۔ اساڈی دھاڑ چل پوے۔ میرے نال دا سنگی ولی جاوے۔ مینوں پتہ لگ جاوے۔ چلی توں ہٹ کے میں بیلی تے لڑ پوندا ہاں۔ میں کدی نہیں چھوڑیا بیلی۔''

ایہہ گلاں کر رہے تاں ڈاچیاں نیڑے آ گئیاں۔ چھیڑواں نوں جکھتیار بُلایا، ''بھئی حِصہ ہے نیں تے لڑو۔ نہیں تاں سائیاں نوں خبرایو۔ میں جکھتیار ہرل ڈاچیاں ماری لَے جانا ہاں مجھیں دے بدلے۔'' چھیڑو پچھانہہ بھج وگے۔ حامد آسی ٹیر اگے لا لئی۔ دو کنیاں تے ہو گئے ۔ اک مگر ہو گیا۔ ڈاچیاں نوں چھَڑ توباں دے وسدے آوندِن۔ گردنیں اوہناں لمیاں چاں کیتیاں تے بھج پئیاں۔ حامد آسی آکھے، ''ہُن سجے بھیں آؤ۔ ہُن کھبے بھیں آؤ۔''اتنے تائیں کُکڑ بانگ چاں دِتی ہے۔ جے تکیانیں تاں پو پُھٹ گئی ہے۔ ''حامد! ایہہ کیہڑی تھاہر ہے؟'' ''کائی نہیں سیاپ؟''اکھے، ''نہیں۔'' ''ایہہ کُکڑ دی بانگ سُنی نیں؟'' اکھے، ''ایہہ حمین تپے دا دربار ہے تے اوہ رُکھ رجوعے دے ہن۔'' ''ڈاچیاں پدھ نوں تاں کٹ کے سٹ چھڈیا ہے۔''

چالھی کوہ پیٹ ہے ساندڑ دا۔ اوہناں آکھیا، ''ہلا اسیں دربار توں حقے دی واری لے لویے تے توں ڈاچیاں نوں ایتھے چھوڑ جنڈوئیاں تے، ایہہ کجھ چر لین، نِمانیاں بھُکھیاں ہین۔'' اوس اپنی ٹَیر ڈھنگ کے چھوڑ دتی ہے تے آپ ٹانگُو تے بہہ رہیا۔ ''فقیراں او! حقا بھکھایو۔'' اوہناں آکھیا، ''تماکو بھیڑا ہے۔''

جکھتیار آکھیا، ''ایہہ تماکُو کل تائیں نہ ہلسی۔'' حقا چِھکدِن پئے۔ رتِن ہو گئی۔ دینہہ چڑھن آلا ہو گیا۔ اوس ویلے ایہناں آکھیا، ''اُٹھیؤ۔'' اگے آئے تاں گنگے دی ٹَیر رجدی ودی ہے۔ اکھے، ''سوہریا! اسانوں وی رجاون دے۔'' ایہہ تراہے وی بہہ رہن تے گنگا وی۔ ایہناں وی ٹَیریں ڈھنگ کے چھوڑ دِتیاں ہن۔ مگروں ایہہ وِیہہ اسوار چڑِھن۔ پچھوں اوہ آئن تاں اوہناں آکھیا: اوہ رجوعے وڑ گئن۔ آؤ فقیر دے دربار تے حقے دی واری لئیے تے پچھانہہ ہٹیے۔ اوہناں آکھیا، ''فقیرا! حُقا بھکھا۔'' فقیر آکھیا، ''جکھتیار ہرل تماکُو دتا ہے تے ہلدا نہیں پیا۔'' ''ہورنال کون ہیس؟'' ''اسالت گلوتر تے حامد آسی۔ '' اکھے، ''ایہہ ہُن اُٹھن۔''

اوہناں دا شکار لگ گیا۔ اوہناں واگاں چاں پرتیاں۔ گنگا ٹانگُو تے بیٹھا ہویا ہا۔ گنگے دی نظر اُتوں تردی رہی تے گلے وچوں اسوار لگھ آئے۔ گنگے دی نظر پئی اوس دھرّک ماریا۔ ''کیہ دھاڑ پئی نیں؟'' گنگا کٹیندا ڈھنگا تے اوس رجوعہ چاں تاڑیا۔ حامد آسی ٹَیر کھلی چھوڑی تے اوہ بھج کے جھاڑاں نوں وڑ گیا۔ دو رہ گئے۔ ایہہ وی چڑھ ٹَیریں تے گئے تے دھروڑ رکھیانیں۔ مگروں سواراں چِھک دِتی تے جکھتیار ولی گیا تے جکھتیار بُلایا ہے، ''کیہ اسالت! بیلی تے ہٹدا ہاؤں تے میں ولی گیا ہاں۔'' جتھے جٹ جاندا پیا ہا زخمی شیر وانگوں پِھریا۔ آن کے ماری ہے سانگ تے ہک اسوار ڈھاہ لیا ہے۔ دھاڑ گلی چاں دِتی ہے تے وِچوں کڈھ لیا ہیس۔ تھوڑا جیہا بھنے ہن تاں جکھتیار وت ولی گیا ہے۔ جکھتیار مُڑ بُلایا ہے۔ ویندا جٹ ہٹیا ہے۔ اوس مُڑ سانگ ماری ہے تے ہک اسوار مُڑ ڈھاہ لیا ہیس تے گلی وچوں جکھتیار نوں کڈھ لیا ہیس۔ تریئی واری جکھتیار وت ولی گیاہے تے اوس آکھیا، ''کیہ اسالت میں ولی گیا ہاں۔'' اسالت ہٹیا وی ہے

تے اوس آکھیا ہے، ''جکھتیار یار تینوں تریئی وار ہے۔'' اوس آکھیا، ''ٹَیر چواہاں پیراں وچوں کھلو گئی ہے۔ نہیں لے نکلدی۔'' اکھے، ''وت اِنج کیوں نیہوں آہدا ٹَیر دی کر۔'' اِنج مُڑ آیا۔ ہِک چنگی گھوڑی دے اسوار نوں جاسانگ ماری ہیس۔ اوہ ڈھے گیا تے کھبے ہتھ وچ اوس دا جھُّگو نپ کے لئی آیا ہے تے سجے ہتھیں جکھتیار ہے تے اپنی گھوڑی ادھ وچ ہے تے جکھتیار دے ڈولے وچوں نپ کے چِھک کے وگایاس اپنی گھوڑی توں ٹپا کے وچ زین دے۔ جیس ویلے جکھتیار نوں ہجکا ماریوس تاں اپنا سجا پیر رکاب چوں نکل گیاہیس تے آپ پھڑکدا بھوئیں تے آ پیا ہے۔ جکھتیار سِر چھڈ گیا۔ اسالت گلوتر نوں تیر جھمب آر وسن لگ پین۔ کوئی ہتھ تے لیندا ہے کوئی ڈھالے لیندا ہے۔ کوئی لگ ویندا ہے۔ کیہ راوی دے راٹھاں او لہہ کے لڑو:

لگے داء ویری نہ رہندِن، کون چھوڑیندائے بھنّے

تِیر وسن لگ پئے۔ اوس ویلے جکھتیار نوں سد ماریا ہیس۔ ''کیہ جکھتیار آہدا ہوندا ہائیں میں بُڈدی نوں وجھّ دیندا ہاں۔ ہُن بُڈدی پئی ہا۔ مینوں چڑھا چاں اساڈے نیڑے کِسے نیہوں آونا۔'' جکھتیار نہیں ہٹیا۔ اخیرلا تِیر اسالت گلوتر نوں کھوپڑی اِچ لگا ہے جِتنا تِیر دا پھل ہائی لہہ گیا ہے۔ ڈھہندی واری اوس دے مُونہوں بُلارا نکلیا ہے، ''جاجکھتیاریا کُوڑ کیتی آ یاری۔ ایہہ یاراں دا حق نہ۔''
میراثی پیا آہدا ہے:
اکھے تِیر لطیف فتیانے دے وِنّھ گئن کیاڑی
جکھتیاریا تُوں تاں پنج پنج بنھنا ہائیں، توہیںہک نہ ماری
بھوِیں جکھتیار ہُن تیری ہے واری
اسالت گلوتر تے وس گئی، تِیراں دی جھمب گڑا قہاری
اوئے جا جکھتیاریا کُوڑ کیتی آیاری

اسالت مری گیا ہے۔ جکھتیار آن کے بندے کڈھے تے آکھیا، ''لاش لے جاؤ تے میں نال ونجن جوگا کجھ نہیں۔ ترائے واری جٹ میتھے پِھریا ہے۔ ویر وی میرا، سد وی میرا تے میتھوں نہیں بھوِیں آیا۔'' آہدِن: جیس ویلے گلوتر مرایا ہاس اوس ویلے پہر ہک دینہہ دا ہا۔ ہٹی تے لگا گیا تے کراڑ نوں آکھیوس: ایتھے دو سیر شیرینی دے۔ بالاں نوں سد کے آکھیوس، ''میرے مگر ہوکرا لایو۔ جیون دا میں رہیا کُجھ نہیں تے ایہہ شیرینی نیں۔ بال مگروں ہوئے ہوئے وی کرِن۔ جکھتیار اگے بھجے تے رووے وی تے آکھے، ''جاجکھتیاریا کُوڑ کیتی آ یاری۔''
چھیویں دیہاڑے گھر بیٹھے دی جِند نِکل گئی۔ ایسے شرم وچ مر گیا۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels