Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> فیچرز >> یاداں شریف کنجاہی دیاں

یاداں شریف کنجاہی دیاں

ڈاکٹر اظہر محمود چودھری
April 2nd, 2009
ناواں دا بھرم وی کوئی ورلا ای رکھدا اے۔ ایہہ وڈیائی وی کنجاہ دھرتی دے جم پل، گجرات دے مان اتے پاکستان دے ادبی انبر دے دمکدے ستارے شریف کنجاہی ہوراں دے حصے آئی جیہناں دی شخصیت دا نمونہ ساہمنے رکھ کے استاد اپنے شاگرداں نوں شرافت دی تعریف سمجھاؤندے سن۔ اوہناں نوں ویکھ کے، مل کے تے اوہناں نال ورت کے شرافت اُتے ایمان پکا ہو جاندا سی۔ 1915ء سمے کنجاہ وچ جمن توں لے کے 20 جنوری 2007ء دی شام تیکر اوہناں کدی وی اپنی بھل مانسی نوں لیک نہ لگن دتی۔ اوہناں وچ اوہ سارے گُن اُتلے درجے دے سن جیہناں نال شرافت، چنگیائی تے ساؤ پُنے دا نقشہ ترتیب ہوندا اے۔ نکیاں وڈیاں نال پیار ورتارا رکھدے سن۔ انسانی احترام تے رواداری اوہناں دی حیاتی دے آدرش سن۔ کدے کسے نال جھگڑا نہیں کیتا تے کدے کسے نوں گالی مندا کردیان نہیں ڈٹھے سُنے۔ گجرات دے ای اک دو لکھاری، دھکو زوری اوہناں دے پیش پئے۔ اوہناں چن ول تھکن دی سعی کیتی پر شریف صاحب نہ تے کدی اوہناں دا گلا کیتا اتے نہ ای مندا بولے۔ اوہناں وچ جرن تے سہن دی ہمت حدوں بالھی آہی۔ اوہ کرودھاں اتے نفرتاں توں اُچے ہو کے اپنا سفر کردے رہے۔ شریف صاحب پتلے وجود پورے جہے قد بُت تے سوہنے نین نقشے دے مالک سن۔ سر دے وال پتلے تے جوانی وچ ای سفیدی ول مہاڑ۔ خشخشی داڑھی جیہڑی کافی سال پہلاں اوہناں اپنے چہرے تے پھبا لئی سی۔ بناوٹ توں خالی اتے سادم سادے۔ سادہ پر صاف ستھرا لباس پہندے۔ شلوار قمیض نال موسم دے مطابق واسکٹ یاں جرسی ہوندی، سر تے جناح ٹوپی رکھدے۔

شریف صاحب وجود وچ آہلک نہیں سی۔ بڑے آہری تے ویلے دے پابند سن۔ کسے وی تقریب، اکٹھ یاں دفتر جانا ہوندا تے ویلے سر اپڑن دا آہر کرنا اوہناں دا شیوہ سی۔ اپنے ویلے دی ٹھیک ٹھیک ونڈ کر کے اوہنوں لاہے وند تے سرس بناؤندے۔ راتیں ریڈیو توں بی بی سی اُردو سروس سُن کے سوندے۔ پڑھن لکھن ویلے اکلاپا پسند کردے۔ پہلی عمرے اتے سرکاری نوکری سمے ایہہ اکلاپا تے جگراتے سہیڑی رکھے۔ اتے دماں توڑیں پہلے پچھلے ویلے اپنے کمرے وچ لکھن پونی چھوہی رکھی جیہدی تند مرن تیک نہ ٹٹن دتی۔

اوہناں وچ محنت، لگن، شوق، اُدم انتاں دے سن۔ اُس عمر وچ وی کتاباں سرجنیاں چھوہی رکھیاں جدوں بابے اپنی چھاتی اُتے بیٹھا کان وی نہیں اُڈا سکدے اتے اگلے جہان دیاں گلاں کردے تے سفنے ویکھدے نیں۔ کتاباں وی اجہیاں جیہناں دا اک اک لفظ وڈے وڈے ودواناں نوں چکرا دیندا اتے دیہاڑیں تارے وکھا دیندا اے۔ اوہناں 90 سال دی عمر وچ وی بھارے بھارے وٹیاں دے بالے کڈھن دا عمل جاری رکھیا۔ اجہیاں گنجھلاں کھولن دے جتن کردے رہے جیہڑیاں مدتاں توں سیانیاں نے ان کھول سمجھ کے اک پاسے دھر دتیاں سن۔ اوہناں دی اخیرلی کتاب ''لفظاں دی ساکاچاری'' اے جیہدے مسودے ول دھیان پئے ماردے سن کہ انت بلاوا آ گیا۔ انتلے ساہواں تیکر لفظاں دے ٹھنڈیاں سیت ساگراں وچ چبھیاں مار کے ہیرے موتی کڈھن دا اپرالا کردے رہے۔

شریف ہوراں دی طبیعت اندر انکساری تے عاجزی دے بھرویں ڈیرے سن۔ دنیا بھر وچ اوہناں دی علمیت تے دانش دا سکہ جم چکیا سی۔ اسیں نرا اوہناں دے کول بہن دا مان رکھن کارن لہور ہووے یا باہر، چھاتی تان کے جاندے ساں، پر خود اوہناں دے اندروں حلیمی تے انکساری نہ نکلی۔ شروع دے ادبی پندھ توں لے کے اخیر توڑیں اوہ اپنے ہر وڈے کم نوں نکا جہیا، معمولی تے سرسری آکھ سناندے۔ علم سمندر وچ چبھیاں، پرکھ دی کٹھالی تے پڑچول دیاں بھل بھلیاں دے اوکھے پینڈے نوں اوہناں سدا ''جھات'' ای آکھیا۔ اوہناں دی جھات مارن دے ایہہ عادت مڈھوں لاء دی سی۔ میری جاچے جھات اک گھڑی دے گھڑی تکن نوں آکھیا جاندا اے، اوہ وی باہر کھلو کے کسے ادھ کھلی باری یا بند بوہے دی وِلی وچوں۔ پر اک شریف صاحب دی جھات آہی جیہڑی اک بند وچ پوری تصویر کھچ لیندی سی، کمال نکھیڑا کر وکھالدی سی تے سارے منظر نوں اپنیاں راواں تے سجھاواں دے موتیاں نال بنا پھبا تے سجا کے پڑھاکاں موہرے لیا کھلہاردی سی۔ اوہناں دیاں پہلی عمر دیاں جھاتیاں دا سٹہ اوہناں دی تنقید دی کتاب ''جھاتیاں'' اے جیہڑی اج دے دن تک پنجابی تنقید وچ اک بہوں اُچی تھاں ملی کھلوتی اے۔ ایہہ ایم اے پنجابی تے سی ایس ایس دے امتحانی نصاب وچ شامل اے۔ اخیرلی عمر دیاں جھاتیاں نے پنجاب واسیاں نوں ''رگ وید ۔ اک جھات'' تے ''جپ جی۔ اک جھات'' ورگیاں سوغاتاں دان کیتیاں۔

شریف کنجاہی ہوراں وچ شاعرانہ غرور اُکا ناہی۔ تھاں کتھاں شعر پئے سنانا اوہناں نیڑے بڑے جھاکے تے شرم والی گل آہی۔ اپنے ایس جھاکل سبھا پاروں ای جگراتے دا انتساب چودھری فضل حسین ہوراں دے ناں کرن دے نال شعر سناون دے سارے حقوق وی چودھری صاحب نوں دان کر چھڈے۔ اسی دے دہاکے وچ شاعری آکھن نوں چھڈ دتی پر میرے خیال وچ اوہناں صرف مشاعرے پڑھنے ترک کیتے اتے شاعراں والیاں رُجھاں چھڈیاں سن۔ شاعری دا سوما چھیکڑ تک نہ سُکیا۔ ذہن سدا سجرا رہیا۔ قرآن شریف دے منظوم پنجابی ترجمے وچ تھاں تھاں اوہناں دی شاعری دیاں کرامتاں دسدیاں نیں۔ ایس ترجمے دا رنگ ڈھنگ آزاد نظم ہار دا اے پر اکثر جائیں شعر سرجن دے کرشمے وکھالی دیندے نیں کہ روح تازہ ہو جاندی اے۔ مثال دے طور سورۃ العصر دی پہلی دو آیتیاں دا ترجمہ

ہے زمانہ سدا گواہی ایہو بھردا آیا
کہ انسان ایہہ سودے گھاٹے والے کردا آیا

گرو نانک جی مہاراج دی تخلیق (گرو گرنتھ صاحب دا پہلا حصہ) ''جب جی'' توحیدی پیغام تے اوہدی تشریح تے مشتمل اے۔ ایہدے انتالی بند نیں۔ ایہدے وچ نانک جی رب سچے دیاں صفتاں دا ویروا کردے تھکدے نہیں۔ ایہہ سولہویں صدی عیسوی دی اوکھی تے سنسکرت رلی پنجابی وچ جیہڑی اجکل سمجھنی بڑی اوکھی اے، شریف صاحب نے ایس حصے دا اجکل دی سوکھی تے سرل پنجابی اتے نال ای نال اردو وچ منظوم ترجمہ کر کے بڑا وڈا کارنامہ سرے چاڑھیا۔ ایس ترجمے وچ تخلیق مونہوں بولدی پئی اے۔ شاعری دے نمونے لئی ایہدی پوڑی نمبر 4 تہاڈے ساہمنے رکھناں۔

سچا صاحب
اوسے دا ای ناں سچا اے
اگنتے لہجے وچ اوس نوں لوک پکارن
منگیاں دیوے
بن منگیاں وی دیوے
کیہ اسیں اوس اگے رکھیے
جس توں اوس دے درشن پایئے
ہوٹھاں تے کیہ لفظ سجایئے
سن کے جس نوں
اوہ پیارا سانوں جانے
انج ہووے جے ساجھ سویرے
اوس سچے دا ناواں جپئے
من دے وچ اوس نوں وڈیایئے
روح دا ایہہ پہناوا
کرماں نال ای ملدا ہے وے
منہ دا اے دروازہ وی تے
اوس دی مہروں ای کھلدا اے
نانک جانو
آپ ای سب کجھ
اوہ سچا اے

شریف صاحب شاعر ادیب تے استاد ہون توں وکھ مخلص صلاح کار وی سن۔ اوہناں دا ورتارا رستہ دسن والے تاریاں ورگا سی۔ اوہناں دا فیض انتلے ساہواں تیکر جاری رہیا۔ عارف علی میر ہوراں دی دھی رانی صبح میر دا شعری مہاڑ ویکھ کے اوہناں اوہنوں اپنی پوتری شاگرد بنا لیا۔ اوہ جس ڈائری اُتے نظم یا غزل لکھدیاں، اوہ کئی واراں خود گھر لے جاندیاں یا اوہناں دے گھر گھل دتی جاندی۔ اوس کلام یا کاوش نوں چنگی طرحاں گیہ کے جاچدے پرکھدے۔ جدوں ڈائری مڑ میر صاحب دے گھر آؤندی تے اوس تے تھاں تھاں رتی پنسل نال لفظ، حاشیئے یاں ٹھیکتاں واھیاں ہوندیاں۔ ملاقات اُتے وی اوہ لفظاں دی موزونیت۔ مترادفات، موقع محل یا بہر وزن دے نقطے اپنی ایس شاگرد نوں سمجھاندے۔ اک لحاظ نال صبح میر اوہناں دی آخری شاگرد آہی۔ ایسے طرحاں میر ہوراں دے وڈے جاتک رستم میر علی نوں انگریزی ادب وچ ایم اے کرن دا سجھاء دتو نیں ایہہ مت وی اوہناں چھوہر دا ادب تے مجلس ول جھکاء ویکھ کے دتی۔ دنیا توں جاندی واری اپنی دھی باجی خالدی ہوراں نوں وصیت کر گئے کہ ایم اے کرن مگروں ایس پُتر نوں جیہڑی کتاب دی وی لوڑ پوے، میریاں کتاباں وچوں لے لوے۔ شاعر، ادیب، پارکھ، نقاد، تے پڑچولی ہون توں وکھ اوہ ہور وی ڈھیر علماں دے جانوں سن۔ اوہ علم دا اک سمندر سن۔ اوہناں دی شخصیت دے ان گنت پہلو سن۔ جانکاری دا خزانہ سن۔ ٹھہرائ، دھیما پن تے سکون اوہناں دے ڈونگھے ہون دی دس پاندے سن۔ اوہ نرے پنجابی، اُردو، فارسی تے عربی دے ای ماہر نہیں سن سگوں انگریزی زبان تے ادب اُتے وی اوہناں دی ڈونگھی نظر آہی۔ اکوار المیر ٹرسٹ لائبریری بیٹھیاں کسے موضوع تے اوہناں دی انگریزی دے چون استاد اتے نامور لکھیار پروفیسر حامد حسن سید جی نال بحث چھڑ پئی۔ شریف ہوراں تگڑے تگڑے حوالے دے کے شاہ ہوراں نوں چنگا بھلا نکرے لا لیا۔ شریف صاحب دے اُٹھ کے ٹر جان مگروں وی حامد صاحب حیرت دے دریا وچ ڈبے اوہناں دی انگریزی دانی دی سلاہنا کردے رہے۔ ادبیات توں اڈ اوہ تاریخ، فلسفہ، نفسیات اتے طب بارے بہت علم رکھدے سن۔ ہومیوپیتھی ول اوہناں دا چنگا موڑ آہا۔ اوہناں ایس علاجی طریقے بارے بہت ساریاں کتاباں پڑھیاں ہوئیاں سن، سگوں ایہدے وچ اک ڈپلومہ وی کسے زمانے وچ کیتا سی۔ شریف صاحب بائیو کیمک علاجی طریقے دے مڈھلے اصولاں دے وی ول جانو سن تے ایلوپیتھی نوں وی اوہناں کدی نہیں سی کلاہیا۔ اوولٹین، کیلشیم تے آئرن دیاں گولیاں دے لابھ دے نرے قائل ای نہیں سن سگوں آپ وی ورتدے رہندے سن۔

شریف ہوری نرم دلی، ہمدردی، قناعت ورگیاں انملیاں خوبیاں نال وی مالا مال سن۔ اکوار میں اوہناں دے نال ساں۔ اسیں لہور گئے ساں۔ احمد ندیم قاسمی ہوراں نوں ملن اوہناں دے دفتر جان دا اتفاق ہویا۔ قاسمی صاحب اوہناں نوں بڑی گرم جوشی نال ملے۔ اوہناں نوں ویکھ کے کھڑ پئے۔ جھٹ دی گل بات مگروں قاسمی ہوراں نوں آکھن لگے، اوہ جیہڑی امدادی رقم دی گل تسیں چٹھی وچ کیتی سی اوہدے بارے میری راء ایہہ ہے کہ اوہ تسیں احمد راہی ہوراں نوں دوا دیو کیوں جو اوہ میرے نالوں ودھ لوڑوند نیں۔ قاسمی صاحب اگوں کوئی تکنیکی اڑیچ دس رہے سن جیہدے پاروں اوہ پیسے راہی ہوراں نوں نہیں سی مل سکدے۔ حقدار ادیباں توں وکھ اوہ پنجابی لئی کم کردے حقدار اداریاں ول وی بڑا دھیان رکھدے سن۔ سرکار ولوں 25 ہزار دی رقم اوہناں پنجابی دی ترقی وچ رُجھے پرچے پنجابی ادب نوں دان کر دتی۔ حالانکہ اوہ کوئی دھنوان یاں ساہو کار نہیں سن، اوہناں دیاں اپنیاں تے آل اولاد دیاں وی لوڑاں تھوڑاں اپنی تھاں موجود سن۔ پر اصلوں رب نے اوہناں نوں دردمندی تے سخاوت دے گن بخشے سن۔

اوہ بڑے مہربان تے وڈے دل دے مالک سن۔ بھلے سمیاں دی رواداری نوں سینے نال لئی حیاتی دے ڈنگ ٹوردے رہے۔ آپ اوہناں نہ کسے دا کدی برا چاہیا تے نہ کدی زیاں کرن دا سوچیا۔ کسے ہور نے اوہناں نال زیادتی تے مندا سلوک کر وی دتا تے اوہناں اوہ سٹ دل اُتے صبر نال جرن تے حوصلے نال سہن دا سدا وکھالا کیتا۔ معافی درگزر تے ''چلو اوہ جانے'' دا ورتارا ہمیش وڈے انساناں دا شیوہ رہے نیں۔ جدوں لہور دے اک پبلشر نے شریف صاحب دے خلاف لہور دی کسے سول دیوانی عدالت وچ 25 ہزار دا ہرجانے دا دعویٰ کر دتا تے ظاہر اے اوہناں ورگے ساؤ تے معصوم جہے بندے لئی ایہہ فکر تے پریشانی والی گل آہی۔ تد اوہناں اپنے اک عزیز برخوردار تے پیشے دے طور تے وکیل حاجی جاوید اختر ہوراں اگے اپنی ایس بپتا دا بھیت بھنیا۔ حاجی ہوری سیاستدان نیں، دنیاداری دے وی سارے چج چالے جاندے سن۔ قانونی گھتکلاں تے خیر اوہناں دے گھر دیاں آہیاں۔ اوہناں اوس پبلشر دے خلاف ہیٹھ اُتے دو وکھ وکھ جوابی دعوے گجرات تے لہور وچ کر کے اوہناں واہوا کھجل کیتا تے اوہدیاں چیکاں کڈھا دتیاں۔ اخیر اوہ گجرات شریف کنجاہی ہوراں دے پیریں آن ڈگا تے اوہنوں بنا کسے شرط جرمانے دے رب واسطے معاف کر دتو نیں۔

انجے ای جدوں اوہ مرغزار کالونی گجرات والے پہلے مکان وچ رہندے پئے سن، اوہناں دے گھر چوری ہوئی تے بدبخت چور اوہناں دے گھروں نقدی توں وکھ کئی قیمتی شیلڈاں، میڈل اتے ہور نک سُک لے اُڈیا۔ اجہے معاملے نال نبڑنا وی شریف جی دے وس دی کھیڈ نہیں سی۔ ایہہ اوکڑ وی حاجی جاوید ہوراں اپنے اثر نال نبیڑی۔ چوری دا کُھرا ٹردا ٹردا مہمدے جا نکلیا۔ شیلڈاں برآمد ہو گئیاں۔ پیسے چور نے کھا اُڈا چھڈے سن۔ فیر وی شریف صاحب نے اوس چور نوں معافی دے دتی۔ اصلوں اوہ سختی تے ہٹ دھرمی کر ای نہیں سن سکدے۔ اوہناں دا دل تے پروفیسر شاہین مفتی ہوراں بارے وی نرمی پھڑ چکیا سی جیہناں لہور دے اک لائی لگ تے اتاولے کالم لکھاری دے کن بھر کے اوہدے کولوں شریف کنجاہی جی تے پروفیسر چودھری فضل حسین ہوراں دے خلاف اک ات مندا اتے توہین آمیز کالم لکھوایا سی پر اک تے ایس معاملے وچ چودھری صاحب راضی نہ ہوئے۔ دوجا شریف صاحب نہیں سی جاندے کہ اودھر مفتی صاحبہ دے دل وچ سدا لئی کرودھ دے بھانبڑ مچ کھلوتے سن۔

یوسف صاحب شریف ہوراں دے بھتیجے وی لگدے سن تے جوائی وی۔ آپسی پیار وی انتاں دا آہا نیں۔ اوہناں دی اچن چیت موت نے شریف صاحب نوں عمر دی ڈیگر سمے بہوں دُکھی کر دتا۔ خلقتاں مُکانے آئیاں۔ بہت لوکاں آن کے اوہناں نوں دلاسا دتا پر مس مفتی ہوراں نے پکیاں گنڈھاں ماری رکھیاں تے اپنے محسن تے قدردان نوں پُرسا دین نہ آئیاں۔ اوہناں دے ایس کٹھور رویے دا شریف صاحب نوں بہوں سل آہا۔ مگروں شریف صاحب دی فوتگی تے نہ آ کے اوہناں جگ کولوں اپنی پتھر دلی اُتے پکی مہر لوا لئی۔

شریف صاحب اپنے ہر ورتب وچ بڑے محتاط سن۔ اوہ دوجیاں اُتے نہ تے بھار بن دے نہ ای خوامخواہ تکلیف دیندے۔ ملن ملان تے آؤن جان وچ اوہ کرنل الیاس ہوراں دے ایس شعر نوں مکھ رکھدے آہے۔

جیہڑا دل توں چوکھی آدر کرے
اوہنوں ملیئے اوہدے گھر جایئے

اوہ صرف تعلق واسطے والی تھاں جاندے پر نال ای ایس گل دا دھیان رکھدے کہ اگلے نوں کھیچل نہ ہووے۔ چودھری فضل حسین ہوراں گجرات آؤنا تے اوہناں تے اوہناں رشید صاحب دے گھر اپڑ کے سجن متراں نوں فون کھڑکانے۔ رشید صاحب نوں وی بڑے چاء چڑھ جانے۔ دوپہر دی روٹی دے آہر ہونے۔ چودھری صاحب مینوں فون کر کے آکھنا آؤندیاں بابا جی (شریف صاحب) تے گھرال صاحب نوں وی نال لئی آؤنا۔ تہانوں کھانے تے اڈیک رہے آں۔ شریف ہوراں اکثر نت دیہاڑے دی روٹی توں بچن دی کوشش کرنی۔ کدے کھانا لگن توں اگدوں معذرت کر کے اُٹھن دا چارا کرنا تے کدی گھروں روٹی ویلا کھنجا کے آؤن دے جتن کردے۔

اوہ کسے اُتے بھار وی نہیں بن دے سن اتے ایس گل دا دھیان وی رکھدے سن کہ جیہنوں ملدے اوہدا حرج نہ ہووے۔ بھمبر روڈ اُتے ریاض پلازہ وچ میرا کلینک آہا۔ نال دی گلی وچ حاجی جاوید اختر ہوراں دا گھر سی اوتھے اپنے پڑدوہتریاں نوں ملن آؤندے تے آؤندیاں جاندیاں میرے کلینک ضرور پھیرا پاؤندے سن۔ جے اندر میرے کول مریض ہوندے تے چپ چپیتے باہرلی اڈیکن والی تھاں وچ بہہ جاندے۔ ڈسپنسر نوں ٹہک دیندے کہ ''اجے میرا نہ دسنا۔ مریضاں کولوں ویلھ ہو لوے سُو تے فیر مل لینے آں''۔ ایس وچکار مینوں سار کیڑ ہو جاندی تے فیر میں آپ جا کے ملو ملی اوہناں نوں اندر لے آؤندا تے اپنی ساہمنی کرسی تے لیا بٹھاؤندا۔ اوہناں نال ادبی موضوعاں اُتے گل بات چلدی، سجناں دی خیر سُکھ تے آوا جاوی دیاں گلاں چھڑنیاں تے کدے کئی کئی منٹ چپ چان دے وقفے آ جاندے پر اوہ پیار دی تکنی تکدے رہندے۔ اوہناں دی چُپ بولدی آہی، وچ وچ اوہناں دی اجازت نال مریض ویکھن دا آہر وی کر لیندا ساں۔ اوہناں دا کوئی جانوں واقف آؤندا تے پوری پوری خیر خبر پچھدے۔ سوانیاں دے آؤن تے آپ ای سکڑ سمٹ جاندے، اوہناں نوں بڑا احترام دیندے سگوں اک کرسی چھد کے بیٹھن دا چارہ کردے۔ جھٹ بیٹھ کے اُٹھن دی کردے تے میں روک لیندا ساں پئی میں تہانوں گڈی تے گھر چھڈ آواں گا۔ منع کر دیندے کہ میں پیدل چلا جاواں گا توں کیہ کھیچل کریں گا۔ مریضاں نوں ہور اڈیکنا پوے گا۔ میں فیر جھوٹھ موٹھ بہانہ گھڑدا کہ میں تے پہلاں ای گھر جاؤ ساں۔ راہ وچ تہانوں وی گھر لاہ دیاں گا۔ تد کدائیں جا کے مندے۔ دوجے بندیاں دا حدوں ودھ سرفہ کردے۔ بھمبر روڈ گجرات دی ڈھیر رُجھ والی سڑک اے۔ اکوار چنگا بھلا رش آہا۔ شریف صاحب سڑکوں پار لنگھنا سی۔ اک جانوں لنگھدیاں اوہناں نوں ویکھ کے رُک گئے۔ کول جا کے ہتھ پھڑن دا آہر کیتا کہ میں سڑک پار کرا دیناں۔ ایہناں تگڑی جہی نہ کر دتی۔ اپنی ہمت نال سڑک پار کیتی۔ دوہترے خورشید یوسف ہوراں نال کئی وار اوہناں دی تکرار ہو جاندی۔ اوہناں ضد پھڑنی ابا جی میں تہانوں گڈی تے چھڈ کے آواں گا، ایہناں ملکڑے پولے پیریں المیر ٹرسٹ لائبریری ول رلک آؤنا۔

شریف ہوراں دا دوستی اُتے ایمان بڑا پکا سی۔ اوہناں اخیرلے دناں تائیں سجنائی تے مترتا دی لج پال وکھائی۔ اوہ اپنے یاراں دے وارے وارے جاندے سن۔ بچپن دے سنگی شیخ اشرف کنجاہی، ملک عظمت کنجاہی تے عبدالقادر خوشتر کنجاہی کدی وی شریف صاحب دے منوں نہ وسرے۔ جدوں وی اوہناں دی گل چھڑدی، اوہناں دیاں اکھاں بھج جاندیاں تے چہرہ کھڑ پوندا آہا۔ خوشتر ہوراں دے چونویں کلام دے ونجیون دا اوہناں نوں ڈاہڈا ہرکھ آہا۔ اوہناں دے باقی بچے کلام دی سانبھ سنبھال وچ شریف صاحب کدے کوئی کسر باقی نہ چھڈی۔ مین خوشتر ہوراں دی اک نظم چودھری صاحب کولوں لے کے ای لکھ سنبھالی آہی۔ شریف صاحب نے ایس نظم نوں اپنی جیونی ''ساہواں دا ویزا'' دا حصہ بنا کے امر کر دتا، کنجاہ دے ای وسنیک جے نیئرؔ ہوری اوہناں دے گوڑھے سجن سن۔ 1947ء وچ دیس دی ونڈ مگروں اوہ بھارت سدھار گئے۔ شریف صاحب اوہناں دی یاد وچ 2 نظماں لکھیاں جیہڑیاں ''جگراتے'' وچ رلتی نیں۔ انج اوہناں نگھے متر دیاں مونجھاں نوں اپنے جگراتیاں دا انگ بنا لیا۔

پروفیسر چودھری فضل حسین نال اوہناں دی گوڑھی تے نگھی دوستی آہی۔ جیہڑی توڑ نبھی۔ 21 مئی 2005ء نوں چودھری صاحب پورے ہوئے تے شریف صاحب اپنی بیماری تے کمزوری مگروں وی جہلم اوہناں دا جنازہ پڑھن گئے۔ اوہناں دی جدائی دا ڈونگھا اثر لیو نیں۔

المیر ٹرسٹ لائبریری گجرات اوہناں دا ہرکھ اکٹھ پیا ہووے، ایس اکٹھ دے پردھان اک بزرگ ڈاکٹر صاحب سن جیہناں دی چودھری صاحب نال اجوڑ تے ان بھاوند کدے وی ڈھکی چُھپی نہیں آہی۔ اوہ حاضرین دیاں چودھری صاحب نال پیار تے عقیدت بھریاں گلاں جر نہ سکے تے صدارتی خطبے وچ اوہناں دے خلاف ڈھیر مندیاں گلاں کیتیاں تے الزام لائے، اوہ مویاں دے آدر دی مذہبی تے سماجی ریت نوں وی النگھ گئے۔ اوہناں اک گل ایہہ کیتی کہ چودھری فضل حسین دی ایم اے سائیکالوجی دے مضمون وچ تھرڈ ڈویژن آئی سی تد ای اوہ سائیکالوجی دے لیکچرار نہ بن سکے اتے مجبوری نال اوہناں نوں فارسی وچ ایم اے کرنا پیا تے ساری عمر لئی فیر اوہناں نوں فارسی پڑھائی پئی۔ ایہہ گلاں سن کے سبھ دے دل دُکھے اتے سبھ چُپ ہو گئے۔ شریف صاحب اگلے دن کلم کلے اتے چپ چپیتے پیدل زمیندار کالج اپڑے۔ کالج دے دفتر وچوں چودھری صاحب دی فائل کڈھوائی۔ کاغذ پھرولے۔ میں عزیز بھٹی شہید ہسپتال دے آؤٹ ڈور وچ بیٹھا ساں۔ سکن سپیشلسٹ دا کمرہ اُتلی منزل تے ہے۔ شریف صاحب پوڑھیاں چڑھ کے میرے کول آگئے، میں حیران ہو گیا۔ اوہناں دا چہرہ غصے، جوش تے جت دے رلے ملے جذبیاں نال دمک رہیا سی۔ اک کاغذ میرے ہتھ پھڑائیو نیں جیہڑا چودھری فضل حسین ہوراں دے ایم اے دی مارکس شیٹ دی فوٹو کاپی سی اتے گواہی پئی دیندی سی کہ چودھری صاحب نے ایم اے سائیکالوجی دے امتحان وچ یونیورسٹی بھر وچوں دوجی تھاں حاصل کیتی سی۔ ایہدیاں کاپیاں فیر اوہناں المیر ٹرسٹ دے ایتواری اکٹھ دے سبھ ممبراں وچ ونڈیاں اتے انج اپنے سجن تے لگے جھوٹھے الزام دا بھانڈا بھنیا۔ تد ای گجرات دے اک دانش مند تے کالم لکھاری بشیر ایڈووکیٹ ہوراں آکھیا کہ شریف صاحب اپنے سجن دی کنڈ لگدی نہیں سی ویکھ سکدے۔

شریف کنجاہی جی بڑے پروہنچار سن۔ عمر دی ڈھلدی ڈیگر سمے وی اوہناں نوں خیال رہندا کہ اوہناں دے گھر آہا کوئی وی پروہنا موسم دے مطابق چاہ پانی توں بغیر نہ جائے، اوہ ہر نکے وڈے نوں تسیں کر کے بلاؤندے سن۔ نرم لہجے وچ گل بات کردے سن۔ کدی وی اپنی راء دوجیاں تے دھکوں زوریں نہیں تھپدے سن۔ عمر تے ادبی مرتبے دے لحاظ نال ہر ادبی مجلس دی پردھانگی اکثر اوہناں دے حصے آؤندی۔ اوہناں نوں کئی کئی گھنٹیاں توں اکے تھکے رلتیاں دا برا احساس ہوندا سی۔ اپنی وار تے اک دو فقریاں وچ گل مُکان دا جتن کردے۔

بُکلاں چپ چپیتیاں مار کے تے خورے اوہ لوکیں کیہڑے دیس ٹُر گئے
کنجی نرم زبان دی لا جیہڑے لگے دلاں نوں جندرے کھولھدے سن


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels