Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ: دو رنگدار قوماں

وچھوڑے دے داغ: دو رنگدار قوماں

شمشیر سنگھ
April 27th, 2008
5 / 5 (1 Votes)

میراثی تے بھاٹڑے دو انوکھیاں قوماں سن جو پنڈ دے جیون نوں لشکا کے رکھدیاں سن۔ میراثیاں توں بنا سماج بے ڈھنگا ہونا سی تے بھاٹڑیاں توں بغیر بے سواد۔ ایہناں قوماں دی سانجھ چھپ چکی سی۔ اک فرق ایہہ وی سی کہ میراثی چھوٹیاں گلوٹیاں رہندے سن تے بھاٹڑے وڈیاں گلوٹیاں۔ پر پرانے ویلیاں و چ دوویں قوماں براہمناں دا انگ ہندیاں سن۔

میراثی پرانے ویلیاں توں دل پرچاوے دا ہنر اس انوکھی قوم دیاں ہڈیاں و چ رچیا ہویا سی۔ جو برطانیہ دے صوبے ویلز دے لوکاں بارے دنیا بھر دے مشہور شاعر برائن ہیرس نے لکھیا سی، اوہ میراثیاں تے پورا ڈھکدا اے :


To be born welsh is to be born privileged not with a silver spoon in your mouth but music in your blood and poetry in your soul. Brian Harris

میراثی دا پتر جمدا امیر
خون و چ راگ تے لہو و چ گیت

کسے زمانے وچ میراثی نیویں پوڑی تے براہمن ہندے سن۔ ایہناں نے سماج دیاں زنجیراں توڑ کے سدھار شروع کیتا۔ آپنیاں بیوہ عورتاں دے ویاہ کرنے شروع کر دتے۔ اُچی پوڑی والے براہمناں نے ایہناں نوں قوم وچوں خارج کر دتا۔ فیر وی ایہناں نے آپنا سر اُچا ہی رکھیا۔ مراسناں کدی وی نوکرانی دے طور تے کم نہیں سن کردیاں۔ میراثی ہر انسان دے جمن توں مرن تک دیاں ریتاں دے نال ایہہ جڑے ہندے سن۔

میراثیاں نوں اوکھی گھڑی نوں طریقے نال ٹالنا آؤندا سی۔ منہ تے سچی گل وی کہہ دیندے سن۔ ڈردے نہیں سن۔ اک واری اک تڑک بڑک والے میراثی دا منہ بند کرن لئی کسے نے آکھیا کہ جے توں اینا دلیر ایں تاں رنجیت سنگھ دے منہ تے اوہنوں کانا آکھ کے وکھا۔ میراثی نے ترنت جواب دتا بھلا! ایہہ وی کوئی گل اے! شرط لگ لئی۔

مہاراجہ رنجیت سنگھ دے دربار و چ کوئی وی آ کے پکار کر سکدا سی۔ میراثی وی دھوتے ہوئے کپڑے پا کے پہنچ گیا۔ سارے درباری حاضر سن۔ موقع ملن تے میراثی مہاراجے دے ساہمنے کھلو گیا۔ گل و چ پلہ پایا، ہتھ جوڑے، پرنام کیتا تے گاؤن لگ پیا :

اکو اکھ سلکھنی جہڑی ٹیپاں ڈھالے
نیوں نیوں کرن سلاماں دو اکھیاں والے

اک گھاٹ نوں صفت و چ بدل دین دا کیا شاندار طور سی۔ مہاراجہ ہس پیا۔ درباری دی کھڑ کھڑ کے ہس پئے۔ گھٹنے ٹیک کے بیٹھے میراثی نوں اٹھن واسطے آکھیا تے مہاراجے نے پنج موہراں انعام دتا۔ ایہہ صفت لوکاں دے منہ تے ایسی چڑھی کہ اک اکھان بن گئی۔

پنڈ و چ میراثیاں دے اٹھ گھر سن۔ سارے گردوارے دے نال رہندے سن۔ جدوں ٹبر ودھ گئے تاں ہور محلیاں و چ وی جا وسے۔ پر فیر وی اکو خاندان وانگ رہندے۔ نواب تے دؤلا قوم دے لیڈر سن۔ دؤلے دا چھوٹی عمر دا پتر گاماں (غلام علی) تاں جماندرو گویا سی۔ گل مشہور سی کہ جے میراثی دا پتر روئے گا، تاں وی گگ دے نال۔ سکول و چ بڑی سر دے نال گاؤندا سی۔ ونڈ توں بعد وی سریندر تے ہور جماعتی اوہنوں یاد کردے سن۔ پنڈ وچ کوئی چھوٹا موٹا کٹھ ہووے تاں وی بغیر جھجک دے گاؤندا سی۔

میراثیاں نوں ہر مذہب دیاں ریتاں تے نازک پاسیاں دا پورا پتہ ہندا سی۔ موقعے دے مطابق جھٹ ای گیئر شفٹ کر لیندے سن۔ جمن توں مرن تک ہر دور و چ ایہناں دا ہتھ ہندا سی۔ ہر موقعے تے لاگ ملدا سی۔ ہر کوئی ایہناں دی عزت تے ستکار کردا سی۔ جے کوئی ایہناں نوں ٹچکر کرے تاں جھٹ ہی اوس دی جہی تہی پھیر دیندے سن۔ آخر اوہناں نوں پیو دادیاں دیاں کارستانیاں دا ٹبر دے جیاں نالوں بوہتا پتہ ہندا سی۔ میراثن نال ورتدے سن۔ اوہدی کوئل ورگی آواز ویاہ شادیاں ویلے ہور تے سیاپے دی طرز بالکل وکھری تے چپ ویلے چپ۔ کپڑے وی ویلے مطابق پاندی سی۔


سیاپا

سیاپے دا پنڈ و چ عام رواج سی۔ سیاپا صرف ویاہے ہوئے جوان دے مرن تے ہندا سی۔ ہور کسے دے مرن تے رون دھون نوں مُکان کہندے سن۔ میراثن سیاپے دی اگوائی کردی سی۔ زنانیاں بھنجے بہہ جاندیاں سن۔ میراثن شروع کردی ہائے! ہائے! شیرا! زنانیاں پچھے پچھے بولدیاں ہائے! ہائے! شیرا! تال ودھدا جاندا۔ زنانیاں اٹھ کے کھلو جاندیاں۔ واری واری چھاتی تے گلھاں تے چپیڑاں ماردیاں وچ وچ مراسن جوان دیاں صفتاں کردی، بچیاں دا ذکر کردی۔ سر ودھدی جاندی۔ پٹنا تیز ہو جاندا۔ جوان رنڈی اینے زور دے نال پٹدی، کہ اوہدے سینے تے منہ تے لاساں پے جاندیاں۔ آپنا کڑتا پاڑ دیندی۔ جدوں غش پین دا ڈر ہندا۔ زنانیاں اوہنوں پھڑ لیندیاں۔ بھنجے بہہ جاندیاں۔ کھسر پھسر کرن لگ جاندیاں۔ فیر میراثن ساریاں نوں گھرو گھریں سہج نال تور دیندی۔

جو کوئی بڈھا سو سال ٹپ جائے تاں نیڑے تیڑے پہنچ جائے، تاں وی سیاپا ہندا سی۔ گھگرے پائی، گھنڈ کڈھی زنانیاں مُکانے آؤندیاں آواز رون دی ہندی پر اکھاں ہسدیاں ہندیاں۔ شغل واسطے کوئی وچوں پٹاں تے تھپڑ وی مار دیوے۔ ایہہ شغل ہندا سی کیونجے ویہڑے و چ تاں حلوائی بیٹھے کڑاہ پوری تے جلیبیاں بنا رہے ہندے سن۔ کوئی قسمت والا ہی ایڈا مرتبہ حاصل کردا سی۔

میراثی دے گاؤن دی طرز انوکھی ہندی سی۔ اک ہتھ کن تے رکھ کے دوجی بانہہ اچی کرکے، لمیں ہیک نال گاؤندا۔ ایہناں دا ڈھاڈی فرقہ وی اسے طرحاں الاپ کردا سی۔ اک ہور فرقہ بھنڈ ہندے سن۔ ناٹک وی بڑے سوہنے کردے سن۔ بھاویں پڑھے لکھے نہیں سن، منہ زبانی بنا لیندے سن۔ مذاق دے بڑے ماہر سن۔

ڈپٹی کمشنر: اک واری منادی ہو گئی کہ ڈپٹی کمشنر (ڈی سی) صاحب پنڈ تشریف لیا رہے نیں۔ کدی وی کوئی انگریز افسر پنڈ نہیں سی آیا۔ سواگت دیاں تیاریاں شروع ہو گئیاں۔ سکول دے کالج و چ اُچی سٹیج بنائی گئی۔ اُتے میز تے کرسی سجائے گئے۔ میراثیاں نوں جی پرچاوے دا پروگرام بناؤن واسطے آکھیا گیا۔ جدوں ڈپٹی صاحب دی کار آئی تاں اوہناں دا پنڈ وچ جلوس کڈھیا گیا۔ سکولے لے جا کے سٹیج اتے کرسی تے آدر نال بٹھایا گیا۔ باقی دے افسر تے پنڈ دے پتونتے سجن منجیاں تے بہہ گئے۔ عام لوکائی ساہمنے بہہ گئی۔ اسیں سکول دے منڈے کندھ تے بیٹھ گئے۔ ہور منڈے درختاں تے چڑھ گئے۔ کجھ زنانیاں کوٹھے تے چڑھ کے بہہ گئیاں۔ گراؤنڈ بھری پئی سی۔ کسے نوں پتہ نوں نہیں سی کہ صاحب کیوں دورے تے آیا اے۔

اگے اگے ڈھول وجدا، پچھے میراثیاں دا ٹولا آ پہنچیا۔ پرنام کیتا۔ سواگت دا گیت گایا۔ فیر باہر نکل گئے۔ اک نے واپس آ کے منادی کیتی کہ ڈی سی صاحب تشریف لیا رہے نیں۔ سارے حیران کیونکہ ڈی سی صاحب تاں کرسی تے ڈٹ کے بیٹھے ہوئے سن۔ منادی والا چلا گیا۔ ترنت ہی اک آدمی دوڑیا آیا، سٹیج دے ساہمنے میمیں بن گیا۔ کسے نے اتے میزپوش وچھا دتا۔ میز بن گیا۔ اک ہور دوڑیا آیا تے پچھے میمیں بن گیا۔ کسے نے اتے گدی رکھ دتی، کرسی بن گئی۔ گئے دے کول ڈھول وجیا۔ میراثیاں دے لیڈر نے راجیاں والی لیرو لیر ہوئی پوشاک پائی ہوئی، اندر داخل ہویا۔ سر تے ٹٹا بھجا چھتر جھل رہا سی تے پچھے کوئی جھاڑ دے نال پکھا پھیر رہیا سی۔ ڈپٹی صاحب آ کے دھڑک کرسی تے بیٹھ گیا۔ کرسی دیاں چیکاں نکل گئیاں۔ میز خالی سی۔ گالھ کڈھ کے اردلی نوں بلایا۔ اوہ جھٹ ہی کاغذ، قلم تے دوات لے آیا۔ دیری دی معافی منگی۔ روزنامچہ ساہمنے رکھیا۔ کورا کاغذ سی۔ ہر اک دی ٹکٹکی مراثیاں ول۔

اک مریل جہے بندے نوں ہتھکڑی لائی ہوئی، پلسیا حاضر ہویا۔ افسراں والے رعب نال بولدیاں ہویاں ڈپٹی نے پچھیا مجرم دا کیہ جرم اے؟ پلسیا بولیا : جناب! اس نے خزانہ لٹیا اے۔ اس چوہے نے سرکار دا خزانہ لٹیا اے ؟ ہاں جناب! خزانے و چ کنے پیسے سن۔ جناب! خزانہ تاں خالی سی۔ وچ کجھ نہیں سی۔ لوک ہس پئے۔ کچیہری و چ رولا پے گیا۔

ڈپٹی غصے نال بولیا آرڈر ! آرڈر! لوکیں چپ ہو گئے۔ الزام ایہہ ہویا کہ اس نے خالی خزانہ لٹیا اے۔ نہیں جناب، نہیں۔ فیر کیہ؟ ڈھلی جہی آواز وچ پلسیا بولیا جناب! جناب! تھانیدار دی ووہٹی آ کے سارے پیسے گھر لے گئی سی۔ اسیں کسے نہ کسے نوں تاں پھڑنا ہی ہویا۔ بغیر ہور گل سنیوں، ڈپٹی صاحب بولے، کیس ڈسمسڈ۔ آرڈر لکھن واسطے قلم چکی۔ دوات خالی سی۔ قلم نوں میز دے چتڑاں و چ کھوب دتا۔ میز دیاں چارے لتاں کمب اٹھیاں۔ کاغذ، پتر، قلم، دوات، سبھ کجھ ڈگ پیا۔ ڈپٹی صاحب کچیہری بند کرکے چلدے بنے۔ کرسی نوں ساہ آیا۔

میراثیاں نے ڈپٹی کمیشنر تے پولیس دے افسراں دے ساہمنے ہی اوہناں دا مخول اڈایا۔ صاحب دا ہاسہ ہی نہ رکے۔ پنڈ دے بچے بڈھے ہمیشہ اس کمال نوں یاد کردے سن۔ جے میراثی پڑھے لکھے ہندے تاں کیہ پتہ شیکسپیئر وانگ کنے ناٹک لکھ ماردے!

مہر منگ : میراثیاں دا اُچ درجے دا اک فرقہ مہر منگ سن۔ شاعر تے گیت کار سن۔ ایہناں دا اک خاص بندہ سی کہ وڈے وڈے دے بوہے تے کھلو کے بنساولی نامہ گاؤندے سن۔ ہر پیڑھی دے کارنامیاں دا ذکر کردے سن۔ بڑیاں ودھیا تے دلچسپ کہانیاں وی سناؤندے۔ پنڈ و چ مہر منگ دوروں آؤندا سی تے ہر سال اُچے گھراں دے دو چکر لاؤندا سی۔ اوس دے وڈے وڈیرے وی ایہو کم کردے سن۔ اس کرکے سارا ورثہ منہ زبانی یاد ہندا سی۔ نمونے دے طور تے اکھیں ویکھیا اک شام دا حال درج اے۔

مہر منگ دی پھیری
سورج ڈُبے دیوان سنگھ ٹھیکے دار دے گھر مہر منگ بڑی شان دے نال آیا۔ باہرلے دروازے، تے کھلو کے اُچی ہیک دے نال کلام پڑھیا۔ ٹبر سبھ کجھ چھڈ کے کلام سنن لگا۔ ہولی ہولی ڈیوڈھی لنگھ اندرلے دروازے کول کھلو کے بنساولی سنائی۔ نال نال خاندان دیاں وڈیائیاں سنائیاں۔ ٹھیکے دار دے پیو (کاہن سنگھ) دا ودھیرے ذکر کردا۔

مہر منگ نے صاف ستھرے تے سوہنے کپڑے پائے ہندے سی جویں جنجے جا رہیا ہووے۔ تھوڑی جہی ماوا لا کے اس طرحاں کیتی ہوئی چٹی شلوار قمیض، کالا کوٹ، سنہری کلے دے اتے آکڑی ہوئی تلے والی چٹی پگ، لماں پلا، تلے والی جتی۔ کتری ہوئی تے مہندی دے نال رنگی ہوئی داڑھی۔ پتہ نہیں سی لگدا کہ دوروں آیا ہووے۔ پکی گل سی کہ پنڈ دے نیڑے آ کے اوس نے کپڑے بدلے ہون گے۔

جتی لاہ کے اندر آیا۔ کلا تے کوٹ لاہ کے پاسے رکھے۔ پیڑھی لے کے بیٹھ گیا تے ٹھیکے دار دے پیر گھٹنے شروع کر دتے۔ لتاں باہواں گھٹدا تے بغیر رکیوں گلا باتاں کری جاندا۔ تازہ واقعات سناندا۔ بچیاں دے کن کھڑے رہندے۔ دو کہانیاں چوراں دی ہشیاری دیاں سن۔ اوس دے کہن موجب اک چوری پچھلے کجھ دناں و چ ہوئی سی تے اک چوری مہینہ دو پہلوں۔

ڈنگراں دے میلے تے بڑیاں قسماں دے بلد آئے۔ کوئی خریدن والا تے کوئی ویچن والا۔ جیب کترے تے چور وی پہنچ گئے۔ بلداں دی اک جوڑی بڑی پیاری سی۔ چٹا دودھ رنگ، کدھرے کدھرے کالیاں ڈبیاں۔ زور اینا کہ جے سہاگا کھچن، تاں نسدے بندیاں نوں پچھے چھڈ جان۔ جے کھوہ گیڑن تاں ٹنڈاں تقریباً خالی نکلن۔ چوراں نے خریدن والے دی سوہ کڈھ لئی۔ پنڈ نہر دے دوجے پاسے سی۔

پتہ کر کے کھوہ تے پہنچ گئے۔ ڈنگر خریدن دے بہانے آل دوالا ویکھ گئے۔ دوجی راتیں آئے۔ ویکھیا کہ بلداں دے اگلے پیراں نوں راتیں سنگل وجیا ہویا سی۔ نہر دے پل اتے پولیس دا پہرہ رات بھر رہندا سی۔ سوچ کے پوری صلاح بنائی۔ لوہار توں خاص چابی بنوائی۔ دو واری کوشش کیتی پر کامیاب نہ ہوئے۔ منجی تے کوئی کول ستا ہندا سی۔ گئے پہر اک راتیں بلد کھولہہ لئے تے سدھے پل نوں تر پئے۔ رستے و چ اک ہور کھوہ توں ہل پنجالی تے دو کہیاں چوری کر لئیاں۔ پل لنگھن لگے تاں منجی تے آرام کردے پلسیئے نے آکھیا : رکو! کون او؟ جواب دتا ساہمنے ساڈیاں پیلیاں نیں۔ پنڈ ساڈا اس پاسے پیندا۔ سوختے سوختے ہل واہن چلے آں۔ پولیس والے نے آکھیا جاؤ۔ کجھ دور جا کے ہل پنجالی سٹ دتے تے بلداں نوں بھجا کے لے گئے۔

اک ہور پنڈ دا واقعیہ سی۔ راتیں چار چور پوری صلاح بنا کے آئے۔ بلداں دی جوڑی چوری کر لئی۔ راہ وچوں گڈا چوری کر لیا۔ بلداں نوں جوتیا اک چور دیاں لتاں نوں لہو دی بھجی پگ دا ٹوٹا لپیٹ دتا۔ گڈے تے لما پایا۔ اک سر پھڑ کے بیٹھ گیا تے دوجا پیر۔ چوتھا گڈا ہکی تری جائے۔ پل دے نیڑے پہنچ کے مریض نے ہائے! ہائے! شروع کر دتی۔ ڈیوٹی دیندے پولیس والے نے پچھیا کیہ ہویا؟ دسیا کہ ساڈے بھرا نوں کوڈیاں والے سپ نے ڈنگیا اے۔ اسیں داتری نال چیر کے زہر تاں کڈھ دتا اے پر ہن ہسپتال لے کے جا رہے ہاں۔ پولیس والے نے آکھیا فٹافٹ! فٹافٹ جاؤ۔ ہشیار چور گڈا بھجا کے راہ پئے۔

بھاٹ: بھٹے لفظ توں وگڑ کے بھاٹ بنے، بھاٹڑے گویئے ہندے سن۔ تردے پھردے رہندے سن۔ کدھرے ٹک کے نہیں سن بیٹھدے۔ پرانے باہمناں دا انگ ہون کرکے جوتش ودیا سکھ لئی۔ ہتھ ویکھن تے متھے دیاں لکیراں پڑھنیاں۔ لکھن پڑھن توں دور رہے۔ گورو نانک دے ویلے وی سکھ بن گئے سن۔ خیال اے کہ ستارھویں صدی و چ ایہہ وڈیاں گلوٹیاں۔ چھوٹے (پرانے) ڈسکے تے بھانڈیوالے دے پنڈاں و چ وس گئے۔ چھوٹیاں گلوٹیاں وچوں ایہناں دا عام لانگھا ہندا سی۔ گورو گوبند سنگھ دے ویلے ایہناں دا نہنگاں دا جتھا مشہور سی۔ ووہٹیاں بچے پنڈ رہندے تے آدمی تردے پھردے۔ ونڈ دے ویلے دانا سنگھ (دانا بھاٹ) وڈیاں گلوٹیاں تے بھاٹڑیاں دا لیڈر ہندا سی۔ گرمیاں سردیاں کوٹ ضرور پاؤندا سی۔

انگریزاں دے راج ویلے سمندری جہازاں دا سفر عام ہو گیا۔ جہازاں وچ آؤندے جاندے انگریزاں دے ٹبراں دے نال نال بھاٹڑیاں نے وی سفر شروع کر دتا۔ انگریزی بولنی سکھ لئی۔ ولیت دے اک پاسے دے سفر نوں تقریباً مہینہ تاں عام لگدا سی۔ ویہل ہندا سی۔ انگریزاں نوں خاص طور تے زنانیاں نوں ہتھ وکھان دا بڑا چسکا ہندا سی۔ بھاٹڑے پہلی قوم سن جنہاں نے گوریاں دے بھرماں تے وہماں دی کھوج کر لئی سی۔

پہلے ہندوستانی سن کہ انھیویں صدی دے اخیر و چ پکے طور تے انگلینڈ وسنا شروع کیتا۔ پہلے ویلیاں و چ بھاٹڑے ہی اکلے ان پڑھ ہندوستانی سن، جنہاں نوں ولیت جان تے کوئی روک ٹوک نہیں سی ہندی۔ زیادہ تر مڈلینڈز تے لندن و چ پیر جمائے۔ ہشیار سن۔ نال نال تردے جاندے نوں پچھن کہ تینوں پھل کیہڑے سوہنے لگدے نیں۔ تیرے من پسند پرندے کیہڑے نیں؟ فیر جیب وچوں مرنڈیا ہویا کاغذ کڈھ کے اوس دی تلی تے رکھ دین۔ اوہنے کھولہہ کے ہکا بکا رہ جانا۔ جس نوں پیار کردا (کردی) ہووے، اوہدا ناں لکھیا ملنا۔ دسے ہوئے لفظاں توں ہی قیافہ لا لیندے سن۔

پنہ سنگھ ١٩٢٠ و چ انگلینڈ گیا۔ اوہدی مشہوری سی کہ بارش ہووے جاں نہ ہووے، چھتری لے کے ترنا۔ ہتھ ویکھے پیسہ کدی نہ لوے۔ پر اوہدے لکی (lucky) رنگ دا ناں دس دیوے۔ آکھے، ایہہ رنگ پایا کر۔ ایہہ وی کہہ دیوے کہ جے تیرے کول ایہہ رنگ نہیں تاں میرے کول ہے۔ چھتری دے و چ ٹائیاں تے رومال ٹنگے ہندے ہن۔ موقعے تے ہی چنگی قیمت وصول کر لینی۔

فیر ایہناں نے کمال دی کاڈھ کڈھی۔ گوریاں نوں جمعے نوں تنخواہ ملنی، پب جاندے، ایتوار تک ساری ختم۔ گھروالیاں کول بچیاں دے کپڑے خریدن واسطے وی پیسے نہیں سن رہ جاندے۔ بھاٹڑیاں نے پنڈو پنڈی زنانیاں نوں قسطاں تے کپڑے ویچ دینے۔ ہولی ہولی پیسے واپس لے لینے۔ ایہہ وپار ایسا چلیا کہ جدوں دوآبے دے لوکیں آ کے وسے تاں جٹاں نے وی پھیری دا کم شروع کر دتا۔

پیسے وصول کرنے اوکھے ہندے سن۔ اک واری اک زنانی پیسے نہ دیوے تے ہور کپڑے منگی جاوے۔ جھگڑا ہو نہیں سی سکدا۔ دکھی ہو کے نوجوان پھیری والے آکھیا کہ جے پیسے نہیں تاں مینوں دے دے۔ اوہدا جواب : میں دینی تاں نہیں، پر ہتھ نال تیرا کم سار دیندی آں۔

بھاٹڑیاں نے آپنے بچیاں نوں پڑھان ول خاص دھیان دتا۔ بھاٹڑیاں نے پورا حصہ پا کے وڈیاں گلوٹیاں و چ ١٨٩٢ و چ پرائمری سکول کھولیا۔ علا قے وچ اوہ پہلا سکول سی۔ آلے دوالے دے منڈیاں نے پڑھائی ایتھوں ہی شروع کیتی۔ ایسے جذبے دا نتیجہ سی کہ ١٩٠٢ و چ چھوٹیاں گلوٹیاں و چ سکول شروع ہویا۔ پنڈ وچ بھاٹڑیاں دی ابادی بھاویں ٤٠% سی، وڈیاں گلوٹیاں بھاٹڑیاں دا پنڈ اکھواندا سی۔ پنڈ دا گرودوارہ وی ایہناں دی ہمت سی۔ ایہناں نے پکے گھر تاں بنائے پر زمین کدی نہیں خریدی۔ زمین دے رجھیویاں تو دور رہندے سن کیونجے آدمی ٹک کے بیٹھدے نہیں سن۔

پنڈ و چ بھاٹڑیاں دی کدی وی کسے نال توں توں، میں میں نہیں سی ہندی۔ کوئی ہے ہے، کھے کھے نہیں سی۔ چنگا پاؤندے ہڈھاؤندے سن۔ علا قے وچ ایہناں دا اکو پنڈ سی جس و چ انگریزی شراب دا ٹھیکہ ہندا سی۔ جدوں وی کوئی ٹولا ولیت توں واپس آؤندا تاں وکری دی سستی دور ہو جاندی۔ آنڈیاں تے ککڑیاں دے بھاء ودھ جاندے۔ ایہہ اکلی ہی قوم سی جس دے بندے بھاویں کنا دارو پی لین، آپنا آپ بے وقوف نہیں سن بناندے۔

١. پروفیسر شمشیر سنگھ اشوک، سکھ نیشنل کالج، لاہور، میراثیاں دا پچھوکڑ تے بابا مردانہ، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels