Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ: زر، جورُو، زمین

وچھوڑے دے داغ: زر، جورُو، زمین

شمشیر سنگھ
April 14th, 2008

ہر آدمی دے من وچ، بھاویں اوہ راجا سی تے بھاویں فقیر، ایہہ کھبیا ہویا سی کہ پیسہ، عورت تے زمین اوس دی ذاتی ملکیت، اوہدی عزت تے آن دی نشانی نیں۔ ایہناں نوں حاصل کرن لئی بندہ محنت کردا، لڑدا، جوا کھیڈدا تے سکیماں بناؤندا۔ فیر ایہناں دی راکھی لئی جان وی وار دیندا۔ زر، جورُو تے زمین دی کھچ دے نال قدرتی طور تے ہؤمیں (انا) تے ساڑا آ جُڑدے تے انسان نوں جرماں اپرادھاں دی راہ تے دھک دیندے۔ گبھرو بھڑدا، جھگڑدا تے خون کردا۔ چوریاں تے ہیرا پھیریاں ول تُر پیندا۔

پنجاب دے پنڈاں و چ خون خرابے عام ہندے سن پر چھوٹیاں گلوٹیاں ایہناں توں کافی بچیا ہویا سی۔ چراں توں لوکاں دے چال چلن تے سبھیتا نے چنگا سہاگا پھیر دتا ہویا سی۔ لوکاں نے آپس وچ پیار نال رہنا سکھ لیا سی۔ جتھوں تک یادداشت جاندی اے، پنڈ وچ دو وڈیاں لڑائیاں ہوئیاں، اک خون ہویا تے کھوہ تے ستے ہوئے اک مان جوگ جتھیدار نوں ادھ مویا کیتا گیا۔ ایہہ اُکا سکھاں و چ ہویا۔

زنانیاں و چ اُچی نیویں عام ہندی سی۔ کڑاکے دار میہنے ماردیاں سن پر ہتھوں باہیں گھٹ ای ہندیاں سن۔ اک گھر وچ جاں اکو ویہڑے و چ اکٹھیاں رہندیاں درانی جٹھانی دا جھگڑا عام سی۔ نونہہ سس دی لڑائی تاں مشہور سی۔ سونکناں اک دوجی نوں گجھے تیر ماردیاں سن۔ ایہہ سارے جھگڑے آپنے دائرے و چ کھلھے تے پکے پیر جمان دی کوشش کرکے ہندے سن۔ پر کدی کسے سس نے نونہہ دی گت نہیں سی پٹی۔
نہنگاں دیاں لڑائیاں : دو نہنگ بھرا پنڈ دے اندرلے گھر وچ رہندے سن۔ وڈے بھرا دے چار منڈے سن (منگل، جوندا، سوہن تے بھتو)؛ تن ویاہے گئے۔ ویلا آیا، بھراواں نے زمین تے گھر ونڈ لئے۔ منگل، جوندے تے سوہن نے حویلی و چ کھلے گھر بنا لئے تے بھتو نوں ساہمنے دی تھاں تے ڈھارا پا دتا۔ چاچا تے اوہدے منڈے جوان ہو گئے تے ویاہے گئے۔ گھر سوڑا سی۔ اوہناں سوچیا کہ وچوں دو بھرا کھلے تھاں تے جتھے بھتو رہندا اے، نویں گھر بنا لئیے۔ تائے دے پتراں نے اعتراض کیتا۔ جدوں گھر ونڈے گئے سن، ایس پلاٹ بارے کوئی لکھت پڑھت نہیں سی ہوئی تے نہ ای ہندی سی۔ بڈھے چاچے نے اعلان کیتا کہ میں بھتو دا ڈھارا ڈھاہ کے زبردستی قبضہ لے لواں گا۔ پلاٹ دے جھگڑے کر کے، ١٩٢٩ و چ نہنگاں دی پہلی لڑائی ہوئی۔
اک سویر چاچا کھونڈا لے کے پلاٹ تے پہنچ گیا۔ پتر سُماں والیاں ڈانگاں لے کے پاسے دی گلی و چ کھلوتے رہے۔ چاچا اُچی اُچی بولے، گالی گلوچ ہویا۔ بھتیجیاں نے چاچے نوں دھکے مارے۔ ترنت ہی اوس دے پتر ڈانگاں لے کے آ نترے۔ منگل تے اوس دے بھراواں نے وی ڈانگاں کڈھ لئیاں۔ لڑائی شروع ہو گئی۔ پنڈ دا کوئی بندہ وی نیڑے ناں آیا۔ زنانیاں تے بچے آلے دوالے کوٹھیاں تے کھلو کے ویکھدے رہے۔ ڈانگاں تے ڈانگاں کھڑکیاں، سر پاٹے، خون نکلے، نہنگاں دیاں زنانیاں روندیاں پٹدیاں کرلاندیاں رہیاں۔ منگل تے اوہدے بھراواں نوں بڑی کٹ پئی۔ جدوں چارے بھرا ڈگ پئے تاں وی کٹ پیندی گئی۔ کسے نے ڈسکے تھانے اطلاع دے دتی۔ پولیس آئی۔ زخمیاں نوں ڈسکے ہسپتال لے گئے۔ مقدمہ چلیا۔ چاچے دے دو پتراں نوں چھ چھ مہینے قید ہوئی۔ باقی دے رہاء ہو گئے۔ پلاٹ دا فیصلہ نہ ہویا کیونکہ ایہہ سول کیس (
Civil Case) سی۔

راضی ہُندیاں سار ہی، منگل تے اوہدے بھراواں نے پلاٹ دے آلے دوالے واڑ لا دتی۔ اک کمرہ پا دتا تے بھتو دے گزارے واسطے اوس نوں بکریاں لے دتیاں۔ پلاٹ دا جھگڑا نہ نپٹیا۔ دوہاں دھراں نے ٹاکرے دی تیاری شروع کر دتی۔ نہنگاں دی دوجی لڑائی ١٩٣٢ و چ ہوئی۔

سیال چمکدی سویرے، ایتوار نوں، چاچا تے اوہدے پتر سُماں والیاں ڈانگاں لے کے واڑے وچ آ وڑے تے بھتو دا ڈھارا توڑنا شروع کر دتا۔ منگل تے اوس دے بھرا وی سُماں والیاں ڈانگاں لے کے آ گئے۔ زنانیاں کوٹھیاں تے کھلو کے حال پاریا کرن لگ پئیاں۔ گلیاں و چ کجھ لوکی وی اکٹھے ہو گئے پر کسے دی ہمت نہ پئی کہ دخل دیوے۔ سننی وی کسے نہیں سی۔

لڑائی بڑے گھمسان دی ہوئی۔ اک وی بندہ نہیں سی جس دا سر نہ پاٹیا ہوئے جاں ہڈیاں ناں ٹٹیاں ہون۔ پہلے وانگوں چاچے دے پتراں دا پلڑا بھاری ویکھ کے، جوندے نے ٹوکے نال چاچے دا سر پاڑ دتا۔ جدوں ٹوکا کھوپری چوں باہر کڈھیا تاں لہو دیاں دھاراں وگ تریاں۔ جوندے نے ٹوکے نوں لپیٹ کے گلی دے دوجے پاسے کوٹھے تے کھلوتی ووہٹی ول سٹ دتا۔ ڈر سی قتل دا مقدمہ نہ بن جائے۔ ووہٹی نے ٹوکے نوں دھو کے پتیاں و چ لکا دتا۔ طیش اینا ودھ گیا کہ چاچے دے پتراں نے تن بھراواں جوندے، سوہن تے بھتو نوں کٹ کٹ کے بھوہ بنا دتا۔ چوتھا منگل ٹٹی ہوئی لت نوں گھسیٹدا نال دے گھر تیلیاں دے کوہلو و چ جا لکیا۔ چاچے دا پتر اوتھے وی پہنچ گیا۔ منگل دے پاسے توڑ دتے۔ لڑائی ختم ہوئی جدوں ایہہ سارے بھرا بے ہوش ہو کے زمین تے ڈگ پئے تے اوہناں دیاں تنے ووہٹیاں نے آ کے سیاپا شروع کر دتا۔ چاچا تے اوہدے دو پتر وی بے ہوش ہوئے ڈگے پئے سن، اینے چر نوں ڈسکے توں گھوڑیاں تے پولیس آ گئی۔ پولیس نوں اطلاع پچاؤن تے پولیس دے آؤن نوں تن چار گھنٹے لگ گئے سن۔ پھٹڑاں نوں چک کے سکول و چ منجیاں تے لٹایا گیا۔ روندیاں عورتاں اوہناں نوں پانی پیاندیاں تے گھٹدیاں۔ چنیاں پاڑ کے پٹیاں کردیاں۔ پنڈ دے آدمی منجیاں نوں چک کے ڈسکے ہسپتال لے گئے۔ چاچے دے دو پتراں نوں صرف ملھم پٹی کرانی پئی۔ پولیس نے مقدمہ دائر کر دتا۔ دوہاں ٹبراں نوں پولیس دی بھیٹا تے مقدمے لڑن واسطے زمین گہنے پاؤنی پئی۔

ایہناں لڑائیاں دا دردناک حال ناویں محلے دے نمبردار بڈھا سنگھ دے چھوٹے بھرا دیوا سنگھ نے دو کویتاواں و چ ربرو بیان کیتا۔ نہنگاں دیاں لڑائیاں دا حال دیوا سنگھ گا کے سنایا کردا سی۔ ایہہ پنڈ دی مہابھارت سی۔ کس طرحاں اک گبھرو اڈیاں بھار کھلو کے سر اتوں لیا کے دوہاں ہتھاں نال ڈانگ ماردا، کوئی وجدی، کوئی تلک جاندی، کوئی ہڈیاں توڑ دیندی۔ ٹوکے دا وجنا، لہو دیاں دھاراں، چیک چہاڑا، جوانی دا جوش، ماں دے پیتے دودھ دا زور، ایہہ سبھ کجھ شاعر دے بیان و چ سی۔ دیوا سنگھ ان پڑھ سی پر اوس دا چیتا بڑا چنگا سی۔ کسے نوں وی خیال نہ آیا کہ اوہ کویتاواں لکھ دیوے۔ سوہن سنگھ دے پتر حضور نوں زبانی یاد سن پر اوہ وی آپنا چیتا آپنے نال لے گیا۔

چپ چپیتا قتل : پنڈ و چ اکو ہی قتل ہویا۔ اک گبھرو نے ١٩٤٦ وچ آپنی ووہٹی نوں مار دتا۔ کسے وجہ کرکے سس نونہہ توں اوکھی سی۔ اوس نوں گھروں کڈھنا چاہندی سی۔ پتر نوں روز آکھے کہ میں تیرا دوجا ویاہ کر دیاں گی۔ نونہہ نے پیکے جان توں صاف انکار کر دتا۔ سس نے سوچیا کہ سوکھا علاج ایہہ ہے کہ نونہہ نوں پاسے لا دتا جاوے۔ پتر من گیا۔ اک گئی رات، سس نے نونہہ نوں آکھیا کہ میں ضروری باہر جانا اے، توں میرے نال چل۔ عورتاں ہمیشاں ہی اکٹھیاں باہر جاندیاں سن، خاص طور تے ہنیرے پئے۔ کپاہ دے کھیت و چ جا بیٹھیاں۔ درخت دے پچھے کرپان لے کے نوجوان کھڑا سی۔ فٹافٹ ہی اوس نے نونہہ دے ٹوٹے ٹوٹے کر دتے۔ بھورے و چ بنھ کے، گھوڑی تے پنڈ نوں رکھ کے راتو رات ڈسکے دی نہر وچ سٹ آیا۔ خورے اوس دے چاچے دے پُت بھرا نے مدد وی کیتی سی۔

ٹبر نے سکھ دا ساہ لیا۔ پنڈاں وچ کوئی گل بوہتا چر لکی نہیں رہندی۔ نونہہ کتھے گئی؟ لہو دے تبکیاں دی لکیر کیہدی اے۔ سس چپ کیوں اے۔ لوکاں نے قیافہ تے لا لیا پر پنڈ وچوں کوئی بولیا ناں۔ کڑی دے پیو نوں سوہ ملی۔ اوہ پنڈ آیا۔ کجھ پتہ نہ لگا۔ تھانے گیا۔ رسوخ ورتیا۔ پیسے بھرے۔ پولیس پنڈ آئی۔ تفتیش کیتی۔ پنڈ والیاں دا اکو جواب سی : سانوں نہیں پتہ۔ سگوں اوہناں نے ملزماں نوں لکائی رکھیا۔ گھر والیاں نے تھانیدار نوں اک گھوڑی تے اک ہزار روپیہ دے کے واپس توریا۔ کیس اجے چلدا پیا سی۔ ونڈ نے سلیٹ صاف کر دتی۔ ١٩٤٧ دی مہربانی۔
جبر زنا : کھیتاں و چ کم کرن والیاں عورتاں دی عزت عام لٹی جاندی سی۔ کئی واری اوہ ڈردیاں چپ رہندیاں کہ روزگار چلا جائےگا تے کئی واری اس آس و چ کہ کجھ عوضانہ مل جاوےگا۔ ایہہ ساریاں عورتاں عیسائی (دلت) ہندیاں سن۔

اک بھیانک واپری وچ ١٥ ۔١٦ سالاں دیاں دو خوبصورت کڑیاں تے اثر رسوخ والے خاندان دے دو گبھرو شامل سن۔ کڑیاں آپنی ماں دے نال اکثر حویلی صاف کرن تے گوہیا تھپن آؤندیاں سن۔ خورے اکھ مٹکا چلدا ہووے کیونجے کئی واری کڑیاں نے سوہنی رنگدار شلوار قمیض پائی ہندی سی۔ اک واری مالکاں دے منڈے نے سکیم بنائی۔ ماں نوں آکھن لگا کہ میری انگل کٹی گئی اے تے میں مجھاں دی دھار نہیں کڈھ سکدا۔ دو دن کڑیاں حویلی رہ کے سویرے شام دھار کڈھ دیا کرن۔ ماں من گئی، کڑیاں رہ پئیاں۔ خورے ماں نوں کجھ دتا وی ہووے۔ دو دے تھاں تن دن لنگھ گئے۔ سویرے شام زنا چلدا رہیا۔ منڈیاں نے دو ہور متر وی بلا لئے۔ شراب پی کے کڑیاں نوں ٹھوکدے رہے۔

چوداں سالاں دی عمر دا موہنی، پیو دا اکو اک پتر سی۔ حویلی دے نیڑے اوہدی پکوڑیاں دی دوکان سی۔ آلو، گوبھی، پالک، آنڈے، جس قسم دے پکوڑے چاہو، بنا دیندا سی۔ جنے دن حویلی و چ گرما گرمی چلدی رہی، موہنی دن رات پکوڑے تے آنڈے بنا کے کھواندا رہا۔ اک رات شرابیاں نے موہنی نوں آکھیا توں وی واری لے لے۔ ہو سکدا اے موہنی نے اک توں ودھ واری سواد لیا ہووے۔ انجان عمر دے نوں بیماری لگ گئی۔ اوس دھوں نہ کڈھیا۔ جدوں پیڑ بہت ودھ گئی تاں پیو نوں دسیا۔ پیو اوہنوں ٹانگے تے گوجرانوالے لے گیا۔ ڈاکٹراں نوں وکھایا۔ اوہناں دناں وچ پھیل گئے آتشک سوزاک دا کوئی علاج نہیں سی ہندا۔ ماں پیو دا اکو اک پتر چلا گیا۔ اکثر، ادھی راتیں، چوبارے و چ اچی اچی رو کے، موہنی نوں پکاردا ہندا سی اوس دا دکھی پیو، ایشور سنگھ بھاٹیا۔

دو نوجوان سکھ کڑیاں دی عزت لٹی جان دا قصہ پنڈ وچ ہر اک نوں پتہ سی پر رواجاً کوئی گل نہیں سی کردا۔ وقوعے وکھرے وکھرے سالاں وچ ہوئے پر ایہہ اوسے تھاں تے اوسے رسوخ والے آدمی دے کارنامے سن۔ کارج وی اکو جہے سن۔ اک کیس و چ کڑی دی ماں نے اک اُچے ٹبر دے گجھے راز نوں کجھ زنانیاں وچ فاش کر دتا۔ دوجے کیس و چ کڑی دے بھرا نے اوسے خاندان دی کھلم کھلا مخالفت کیتی سی۔ پنڈ وچ رعب داب رکھن لئی ضروری سی کہ چنگا سبق سکھایا جائے۔ پر قصور کسے دا تے بھرے کوئی ہور۔ کپڑے دھون جاندیاں کڑیاں اوسے تھڑے کولوں لنگھیاں تاں اوہناں نوں کڑھ و چ کھچ لیا گیا۔ کڑیاں دے پیو اینی طاقت والے نہیں سن کہ متھا لا لیندے۔ چپ کرکے زہر پی گئے۔ رولا پاؤن دا فائدہ وی نہیں سی کیونجے اگوں کڑیاں دے ویاہ وی تاں کرنے سن۔

ساڑ پُھوک :ایرکھا دے نال کسے دا گھر ساڑنا ناممکن ہندا سی۔ نال نال جڑے گھراں دیاں کندھاں عام مٹی دیاں تے کدھرے کدھرے اٹاں دیاں ہندیاں سن۔ چھت دی مٹی دے۔ لکڑی دی ورتوں بڑی گھٹ سی۔ ہر گھر دے چلھے تے تندور و چ روز اگ بلدی سی پر ایہناں دے بھانبڑ پھیلدے نہیں سن تے گھر نوں ساڑ نہیں سن سکدے۔ ہور کسے دے گھر نوں کیہ، آپنے گھر نوں اگ نہیں سی لائی جا سکدی۔ پر نفرت نال اکٹھی کیتی ہوئی فصل نوں اگ لاؤنی سوکھی سی۔

واڈھیاں توں مگروں کنک دیاں بھریاں کھلاڑے و چ اکٹھیاں کیتیاں جاندیاں سن۔ سونے دا ٹبہ نظر آؤندا سی۔ کسان دیاں کامیاں دیاں تے ہور حصے داراں دیاں امنگاں دے ڈھیر دی دن رات راکھی کیتی جاندی سی۔ اک تیلی وی اس نوں مچا سکدی سی۔ اس دی راکھی آپنی جان سمجھ کے کیتی جاندی سی۔ پر فیر وی کتے نہ کتے کوئی ایرکھا دا انھا اگ لا ای دیندا سی۔ بھانبڑ اینی تیزی تے اینے زور نال اڈ دا سی کہ اک وی بھری نہیں سی بچائی جا سکدی۔ لاٹاں اینیاں اُچیاں اٹھدیاں سن کہ رات دے ہنیرے وچ میلاں دور کوٹھیاں توں ویکھیاں جا سکدیاں سن۔ جے کسے دا کھلاڑا سڑ جائے تاں اوہ کسان کنگال ہو جاندا سی۔ گوانڈھی بھاویں کجھ دانے دے دین، ہور کوئی مدد والا ذریعہ نہیں سی ہندا۔

ڈنگر کڈھنے : عام بندہ ڈنگر نہیں کڈھ سکدا۔ اس واسطے ہنر، تجربہ تے ڈنگر لکاؤن دی تھاں چاہیدی اے۔ تسیں گھر مجھ لے آؤ تاں سارا پنڈ پچھدا سی کہ کتھوں خریدی، کنے دی خریدی۔ ہر اک نوں ایہہ وی پتہ ہندا سی کہ اس بندے و چ مجھ خریدن دی طاقت وی ہے کہ نہیں۔ ایہہ کم کلا بندہ نہیں کر سکدا۔ گھٹو گھٹ جُٹ چاہیدا سی تے پٹھ تے کوئی تبیلے والا تکڑا بندہ وی چاہیدا سی۔ اس کم و چ شیخوپور دے ورک بڑے نامور سن۔ مجھاں دی چوری کجھ سوکھی سی کیونجے ایہہ وگ وچ رل جاندیاں سن۔ بلداں تے گھوڑیاں گھوڑِیاں دی چوری اوکھی ہندی سی۔ کول کوئی ستا وی ہندا سی تے اگلیاں لتاں نوں سنگل وی ماریا ہندا سی۔ گھراں دے اندر وی سنگل مار دیندے سن۔

ڈنگر عام طور تے گرمیاں دیاں ہنیریاں راتاں وچ کڈھے جاندے سن۔ ڈنگر باہر بجھے ہندے سن۔ جدوں کدی افواہ اڈ جاوے کہ چور پھردے پئے نیں تاں پڈ وچ ٹھیکری پہرہ شروع ہو جاندا سی۔ ایہہ بڑا پرانا سسٹم سی۔ چار پنج نوجوان پنڈ دے آلے دوالے کھلو جاندے۔ اک جنا ٹھیکری لے کے تردا تے دوجے نوں دے دیندا تے اوہدی تھاں تے کھلو جاندا۔ دوجا ٹھیکری لے کے اگلے ول تُر پیندا۔ اس طرحاں پہرہ تردا رہندا۔ انگریزاں نوں ایہہ سسٹم بڑا پسند آیا تے اوہناں نے جیلاں و چ وی لاگو کر دتا۔

جے چور ڈنگر کڈھ کے لے جان تاں کھوجی نوں سدیا جاندا سی۔ اوس نوں کُھرا کڈھنا آؤندا سی۔ دو مشکلاں آؤندیاں سن۔ کئی واری چور کھوجی نوں خرید لیندے سن تے اوہ کھرا کسے دا کسے پاسے لے جاندا سی۔ دوجی مشکل ایہہ ہندی سی کہ جے ڈنگر پکی سڑک تے چڑھ جائے تاں کھرا ٹٹ جاندا سی۔ کئی تجربے کار کھولی اگوں جا کے جتھے ڈنگر پکی سڑک توں اتر کے راہ پیا ہووے، فیر کھرا پھڑ لیندے سن۔ پر ڈنگر چوراں دے آگو نوں کجھ دے دوا کے ای واپس ملدا سی۔

چوری چکاری: لوکیں چوراں توں بڑا ڈردے سن کیونجے کدی کوئی چور پھڑیا نہیں سی گیا۔ مشہور سی کہ چوراں نے صرف جانگیا پایا ہندا اے تے سارے پنڈے تے دب کے تیل ملیا ہندے۔ جے کدی کوئی چور پھس وی جائے تاں تلک کے نس جاندا سی۔

چور صرف باہروں نہیں سن آؤندے۔ پنڈ دا وی کوئی نال رلیا ہونا چاہیدا اے۔ چوری، ٹیم دا کم ہندا سی۔ گھراں دیاں چوریاں گرمیاں دیاں راتاں نوں ہندیاں سن۔ جدوں سارا ٹبر کوٹھے تے ستا ہندا سی۔ کہندے سن کہ چوراں کول اک خاص رومال ہندا اے، جس دے منہ تے رکھن، اوہ گوڑھی نیندرے سوں جاندا اے۔ عام چوری ہون والیاں چیزاں سن: کھیس، چادراں، داجاں دے کپڑے تے کمبل۔ زیور گھٹ ہی ہتھ لگدے سن۔ پیسہ گھراں و چ خاص ہندا نہیں سی۔ چوراں کول لوہاراں دی بنائی ہوئی خاص چابی (Master Key) ہندی سی جہڑی ہر دیسی جندرے نوں کھولہہ دیندی سی۔

چور کندھ ٹپ کے سنت سندر سنگھ دے ویہڑے و چ گئے۔ چابی نال پسار دا جندرا کھولہہ لیا۔ کپڑے لیڑے دیاں پنڈاں بنھ کے تتر ہو گئے۔ سنت جی نے ٹبر نوں سمجھایا کہ چوری ہویا مال اوہناں دی قسمت و چ نہیں سی۔ فکر کس گل دا۔ اک واری کندھ پاڑ کے چور چیمے دے گھر وڑے۔ اٹاں دی کندھ سی۔ اوس رات نہ تاں چوکیدار گلی وچوں لنگھیا تے نہ ہی کوئی کتا بھونکیا۔ چور آرام نال کھیساں، چادراں، پھلکاریاں تے ریجیاں دی پنڈ بنھ کے تردے بنے۔

کئی کچے چور وی ہندے سن۔ عام کہانی سنائی جاندی سی کہ اک واری چور جلاہے دے گھر آ وڑیا۔ جلاہے نوں جاگ تاں آ گئی پر منجی تے گھراڑے ماردا رہیا۔ کدی کدی کانی اکھ نال ویکھ وی لوے۔ چور کھڈی تاں چک نہیں سی سکدا، بھانڈے مٹی دے سن، رسوئی وچ گھیو وی ہے نہیں سی۔ آخر کندھ ٹپ کے چور باہر جان لگا۔ جلاہے نے اوس دا تہمت پھڑ لیا تے آکھیا مترا! رک جا۔ میں تینوں کجھ نہ کجھ دے دیاں گا۔ خالی ہتھ نہیں جان دینا۔ رولا سن کے لوکیں جاگ پئے۔ کوٹھے توں اوہناں ویکھیا کہ اک الف ننگا آدمی گلی و چ دوڑیا جا رہیا سی۔ اگلے دن جلاہا ساریاں نوں ڈبیاں والا چادرا وکھائے تے آکھے کہ میں راتیں ایہہ تہمت بُنیا سی۔ ویکھو! کنا سوہنا اے!


پنڈ و چ نکام چوراں دیاں چار اصلی کہانیاں سنو
رحیم بی بی محلے وچ ہر کوئی رحیم بی بی دی بڑی عزت کردا سی۔ اوسدی روح بڑی پاک سی۔ دل صاف سی۔ رحیم بی بی دا اکو اک پتر سی امبر۔ رحیم بی بی نوں بڑا چاء سی کہ امبر دا ویاہ شان نال کراں۔ ووہٹی نوں گجرے تے ہس پاواں۔ ساری برادری نوں گھیو سیویاں تے جلیبیاں لڈو کھواواں۔ پیسے جوڑنے شروع کر دتے۔ رحیم بی بی اک چنگی کلاکار سی۔ گھر والا چاٹیاں تے گھڑے بناندا۔ رحیم بی بی اوہناں نوں سکا کے، اتے قسم قسم دی رنگ برنگی چترکاری کردی۔ بیل بوٹے بناندی تے فیر پکاؤن واسطے چاچے دی آوی تے گھل دیندی۔

کئی سالاں دی محنت توں بعد رحیم بی بی نے چار سو روپیہ جوڑ لیا۔ بڑی رقم سی۔ جو کجھ وی ویاہ واسطے رحیم بی بی نے سوچیا سی، محلے دیاں ساریاں عورتاں نوں پتہ سی۔ چنگی سانجھ سی۔ چوراں نوں وی پتہ لگ گیا۔ اک رات جندرے توڑ کے آ وڑے۔ پر پیسے نہ لبھے۔ رحیم بی بی چکنی ہو گئی۔ راتیں کئی وار جاگ پیا کرے۔ بنیرے توں اگے پچھے ویکھیا کرے۔ پوری تاڑ رکھے۔ پر فیر وی دو واری چور آ وڑے۔ کجھ نہ لبھیا۔ پیسے کتھے لکاؤندی سی، اس دا گھروالے نوں وی پتہ نہیں سی۔ محلے دے بندے تے زنانیاں بڑے خوش سن کہ رحیم بی بی نے تن واری چوراں نوں مات کر دتا اے۔ رحیم بی بی نے دھیرج رکھیا۔

پتر دا ویاہ بڑی شان تے ڈھول ڈھمکے نال ہویا۔ جیہو جیہا خوبصورت امبر دین سی، اوسے طرحاں دی خوبصورت حسین بی بی نونہہ گھر آئی۔ رحیم بی بی نے سونے تے چاندی دے زیور پائے۔ کول بہہ کے سنیارے توں بنوائے۔ برادری نوں بریانی دی روٹی کیتی۔ لاگ دتے۔ محلے و چ لڈو ونڈے۔ رحیم بی بی بے حد خوش سی۔ رب دی رضا نوں کون جاندا اے۔ رحیم بی بی نوں دودھ پھوڑا (breast cancer) ہو گیا۔ درد نوں برداشت کیتا۔ صبر دا گھٹ بھری رکھیا۔ پوترا جمن توں چار مہینے پہلوں اس جہان توں چلی گئی۔ کوئی اکھ نہیں سی جس نے اتھرو نہ کیرے ہون۔ کفن پاؤن ویلے رحیم بی بی دے چہرے تے روحانی نور سی۔

تخت سنگھ نمبرداری دے نال نال شاہوکار بنے تخت سنگھ دی کچی حویلی ڈوماں والے کھوہ نوں جاندی نکی جہی گلی و چ سی۔ دو کمرے ڈیوڈھی دے اک پاسے تے دو دوجے پاسے۔ پچھے ویہڑا تے اوس توں پچھے کڑاں۔ کھبے پاسے دے کمریاں و چ پٹھے تے سیال و چ سون واسطے منجیاں ہندیاں سن۔ سجے پاسے کنک دے گودام۔ جیٹھ توں لے کے سال دے اخیر تک ایہہ کمرے دانیاں دے نال بھرے ہندے سن۔

گرمیاں و چ اک واری دو بھکھے بھانے چور آئے۔ کندھ و چ موری کرکے سوٹی دے نال دانے بوری و چ کیرن لگ پئے۔ اک بوری بھر کے دوجی شروع کیتی سی۔ تخت سنگھ نوں کیڑ آئی۔ پبی پیریں بنیرے تے جا کھلوتا۔ ویکھیا کہ دو آدمی ہولی ہولی کنک نال بوری بھر رہے نیں۔ تخت سنگھ نے چپ چپیتے اوہناں دے سر تے پیشاب کر دتا۔ بغیر کجھ بولیوں، واپس آ کے سوں گیا۔ چور بھج گئے۔ تخت سنگھ شاہوکار نوں دو بوریاں مفت دیاں مل گئیاں۔ جدوں کدی سیال و چ سویرے دھپ سیکن واسطے کجھ لوک سڑک تے اکٹھے ہندے تے گپ شپ ماردے تاں کوئی نہ کوئی ایہہ واقعیہ ضرور سناؤندا۔

بھگتو ٹھنڈے سبھاء دا، چھڑا چھانٹ بھگتو نہ کدی پیسہ خرچ کردا سی۔ نہ پیسہ دیندا سی تے نہ ہی ہیرا پھیری کردا سی۔ عورتاں دا چلدا پھردا بینکر، ہولی ہولی امیر بن گیا۔ کسے نوں پتہ نہیں سی کہ زیور تے پیسے گھر و چ کتھے رکھدا اے۔ گھر دیاں ہنیریاں کوٹھڑیاں و چ کوئی نہیں وڑدا۔ لوکیں سمجھدے سن کہ اوہناں و چ کالا ناگ رہندا اے جہڑا بھگتو دے پیسیاں تے مال متے دی راکھی کردا اے۔ کئی واری جدوں موج وچ ہندا سی تاں چاندی دے روپئے گوہے وچ تھپ دیندا سی تے پاتھیاں نوں گھر دے اندر سپاں دیاں کھڈاں تے رکھ دیندا سی۔ کسے نوں نہیں سی پتہ لگدا کہ کہڑی پاتھی و چ پیسے نے تے کیہڑی سکھنی اے۔

اک واری چوراں نے بھگتو دیاں دونوں کوٹھڑیاں پھول ماریاں۔ پاتھیاں توڑیاں۔ کجھ وی نہ لبھیا۔ لوکیں کہندے سن کہ بھگتو نوں آپنے پیسے نظر آ جاندے نیں پر ہور کسے نوں نہیں دسدے۔ دوجی واری چوراں نے بھگتو نوں پھڑ لیا۔ رسوئی وچ بند کرکے کہن کہ دس پیسے کتھے نیں۔ بھگتو نہ بولیا۔ چوراں نے بڑے تسیہے دتے۔ اوہدی داڑھی پٹی، اک اک کرکے وال کھچے، کاغذاں نوں اگ لا کے بھگتو دے نک و چ پائے۔ اوہدے چتڑاں و چ انگلاں تے سوٹیاں کھوبیاں۔ ساری رات ایہہ ظلم ہندا رہا پر بھگتو نہ ڈولیا۔ بھگتو نے چوراں نوں پچھان لیا سی پر اوہنے کدی اوہناں دا ناں نہیں سی لیا۔ اس کرکے نہیں کہ بھگتو ڈردا سی، بلکہ اوہدا دل ربی مہر دے نال سنجھیا ہویا سی۔ بھگتو دی عزت ہر بچے تے ہر آدمی عورت دے دل و چ ہور ودھ گئی۔ ہولی ہولی لوکاں نے قیافہ لا لیا کہ چور کون سن۔ چوراں نوں شرم آئی کہ نہ آئی، ایہدا کوئی پتہ نہیں۔

منشی رام منڈیاں دے سکول وچ اک چھوٹا کمرہ سی جس و چ ماسٹر دا دفتر سی تے رات نوں اوس دے وچ ہی سوندا سی۔ ماسٹر منشی رام دی تنخواہ ٢٠ روپئے مہینہ سی۔ ڈاک راہیں آؤندی سی۔ ماسٹر جی دا خرچ کوئی خاص نہیں سی کیونجے روٹیاں منڈیاں دیاں ماواں واری واری گھل دیندیاں سن۔ پیسے ڈیسک و چ پئے رہندے سن۔ کدی کدائیں ماسٹر جی گھر جاندے تے ٹبر نوں پیسے دے آؤندے۔ ہر اک نوں پیسیاں دا پتہ سی پر کدی وی کوئی چوری نہیں سی کردا۔ پکے چور وی پیسے چوری نہیں سن کردے۔ اوہناں دا وی اصول سی کہ ماسٹر جی دے پیسے نہیں چکنے۔

اک واری ماسٹر جی باہر ستے ہوئے سن۔ چور نے جندرا توڑ کے پیسے کڈھ لئے۔ سویرے خبر پھیل گئی۔ پنڈ جے لچیاں لفنگیاں نوں فکر پے گیا کہ اوہناں دا ناں لگے گا۔ اوہناں ایدھر اودھر گلاں کیتیاں پر کوئی سوہ نہ ملی۔ پنڈ دی گشت کردے رہے کہ کوئی اگھ سگھ مل جاوے۔ اوہناں نوں پتہ سی کہ باہر دے چوراں دا وی پنڈ و چ کوئی ساتھی ہندا اے۔ دوپہر ویلے اک نے ویکھیا کہ چراغ نائی ڈوماں والے کھوہ تے اؤلو و چ بیٹھیا انگریزی صابن دے نال سر دھو رہیا اے تے کول تیل دی نویں بوتل وی پئی اے۔ شک پے گیا۔ چراغ کول اس مہنگے شوق واسطے پیسے کتھوں آئے۔ اینے چر نوں دوجا منڈا خبر لے کے آ گیا کہ چراغ نے پنج روپئے دا نوٹ دے کے بھاٹیئے دی دوکان توں کوئی ١١ وجے سنلائیٹ صابن تے تیل دی بوتل خریدی سی۔ منڈیاں چراغ نوں جا گھیریا۔ چراغ دا سر منہ جھگ نال بھریا ہویا سی۔ بغیر کجھ آکھیاں، منڈیاں نے گھسن مارنے شروع کر دتے۔ صابن چراغ دیاں اکھاں و چ پے گیا۔ ہتھ جوڑ کے کہن لگا کہ چوری میں کیتی سی۔ صرف ٣ روپئے خرچے نیں، باقی ١٧ میرے کڑتے دے بوجھے وچ نیں۔ صابن، تیل، پیسے کھوہ کے، شرم و چ ڈبے چراغ نوں چھڈ دتا۔ اکٹھے ہوئے لوکاں نے ٣ روپئے ہتھو ہتھی پا دتے۔ معافی منگ کے پورے پیسے اوہناں نوں دے دتے تے نال ہی صابن تیل وی۔ سبق! ماسٹر دی (تے گرو دی) چوری نہیں کرنی چاہیدی۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels