Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ: رنگ رلیاں

وچھوڑے دے داغ: رنگ رلیاں

شمشیر سنگھ
March 25th, 2008
4 / 5 (1 Votes)

عمر دے نال جی پرچاوے والے سواد بدلدے رہندے نے۔ پر عام تے ڈونگھے سواد تن طرفے ہن۔
کن رس، جیبھ رس، پھُلو رس۔
ہر انسان چاہندا ہے کہ سنگیت، صفت، گپاں، نندیا، افواہاں، خبراں، کہانیاں سُنے۔ جیبھ دے وی سواداں سن۔ کھان پین اوہناں وچوں دو ہن۔ کام بھوگنا اک قُدرتی تے اُتم سواد اے۔ جذبے تے ولولے والے ہور سواد وی ہن جویں کہ سُنگھنا، ویکھنا جاں اکھاں ملانیاں تے ہتھ پھیرنا۔

کام دا نشہ چوری چوری لیا جاندا سی۔ کدی وی کسے جوڑی نوں چُمدیاں کدی کسے نہیں سی ویکھیا۔ پر باقی دے سواد کھُلم کھُلے لئے جاندے سن۔ کھا کے ڈکار مارنا تاں عام سی۔ مشکریاں دا سواد بہت واری ہس ہس کے لوکیں لیندے سن بھاویں کئی واری وڈیاں نوں بچیاں دیاں مشکریاں پسند نہیں سن آؤندیاں۔

اک شوق ہر چھوٹے وڈے امیر غریب، آدمی، زنانی نوں سی اوہ سی میلہ ویکھن جانا۔ روز دے رجھیویاں نوں چھڈ کے ہر کوئی شامل ہُندا جی خوش کردا۔ تن میلے بڑے مشہور سن پنڈ دا میلہ، ماڑی تے وساکھی۔ گُلو شاہ دا میلہ کئی دن چلدا سی پر اوہدے وچ صرف آدمی شامل ہندے سن کیونجے ڈنگراں دا میلہ سی۔

پنڈ دا میلہ : ایہہ بہت مشہور میلہ سی۔ تن دن، دنے رات چلدا سی۔ دُوروں دُوروں لوکی آؤندے سن پر بوہتے سکھ ہی ہُندے سن۔ فروری (چیتر) دے مہینے، گورو ہر رائے دے جنم دن تے (بڑی شان نال) منایا جاندا سی۔ سکول تے کالج وچ تنبواں دے تھلے مذہبی پروگرام ہُندا؛ سماجی تے سیاسی معاملیاں تے لیکچر وی ہندے۔ باہر سڑک تے میلہ لگدا۔ اس میلے وچ جے کوئی شراب پی کے جاں سگریٹ تمباکو لے کے آ جائے تاں اوس دی سخت جُتی پریڈ ہندی سی۔ پنڈ دا ہر سیوا وچ سکھ ٹبر ودھ چڑھ کے حصہ پاؤندا سی۔

پوہ شدی پنجاوی نوں گورو گوبند سنگھ دے جنم دن تے سارے سکھ اکٹھے ہُندے۔ رات دے پورے دس وجے کیرتن بند ہو جاندا۔ ہر من پیارا ہرنام سنگھ چہل کھڑا ہو جاندا۔ فتُوحی دی جیب وچوں سالاں دی چلی آ رہی کاپی تے نکی جہی پینسل کڈھدا۔ پچھلے سال اُگراہی دین والیاں دے نام پڑھدا تے اپیل کردا کہ دل کھولہہ کے پیسے جاں اناجاں دی سیوا لکھاؤ۔

سبھ توں پہلے ٹھیکے دار نے کہنا کہ ہر سال وانگر دالاں دا سارا خرچ جج صاحب بھگت سنگھ دین گے۔ کسے نے فٹ جیکارا بُلا دینا۔ ایشر سنگھ بھائیے کہنا کہ گوجرانوالے توں دالاں دیاں بوریاں لیاؤن لئی اوہدا ٹانگا حاضر اے۔ فیر کساناں نے کنک لکھوا دینی۔ لدھا سنگھ کشن سنگھ نے کہنا کہ اوہ دو دن مشین صرف لنگر دا آٹا پیہن واسطے لگاتار چلاؤن گے۔ بھاٹیا ٹبراں نے کہہ دینا کہ چاہ، کھنڈ، لون، مرچ مسالے سارے اوہ لیاؤن گے۔ ہُن واری آ جانی ٥٠٠ روپیہ اکٹھا کرن دی۔ راگیاں، ڈھاڈیاں، کویاں، لہوروں سدے ریڈیو آرٹسٹاں، پنڈال تے گَیساں والیاں نوں پیسے دینے ہون گے۔ پہلوں اُگراہی بھاگ سنگھ شاہوکار توں شروع ہوئی۔ اوہ پنڈ دا سبھ توں امیر آدمی سی۔ اوہنے پنج روپئے تے ٹِکے رہنا۔ سنگت وچ رولا پے جانا۔ زنانیاں آپو وچ گلاّں شروع کر دینیاں۔ فیر سر وزیر سنگھ نے کھڑکدی آواز دے نال سبھ نوں چپ کرانا۔ آخر بھاگ سنگھ من جانا کہ پچھلے سال وانگر ٢٥ روپئے دیوے گا۔ چھیتی ہی ہوراں نے آپنی آپنی اُگراہی لکھوا دینی۔ پینڈو لوکاں دی اک گل پکی سی۔ جو کجھ لکھوایا، آپنے آپ دیندے سن۔

جوش نال تیاری شروع ہو جانی۔ رنگ برنگیاں جھنڈیاں بندیاں، اشتہار چھپوا کے پنڈوں پنڈ ونڈے جاندے؛ کندھاں تے لائے جاندے۔ زنانیاں نے کنک نوں دُھپ لوا کے چھٹ دینا، صاف کر دینی، دال چُگ دینی۔ گوانڈھی پنڈ دے کساناں نے جیہڑے مُونجی بیجدے سی، پرالی لیا دینی۔ لکڑاں کئی پاسیوں آ جانیاں۔ مستریاں نے دربار صاحب واسطے اُچا تخت تے سٹیج بنا دینی۔ گلیاں، بازار صاف کیتے جانے۔ پنڈ دا مُنہ کھڑ آؤنا۔ ڈسکے توں آئیاں تنبُو قناتاں لگ جانیاں۔ دریاں وچھ جانیاں۔ ایہہ سارے کم میلے توں تن دن پہلوں پورے کر لئے جاندے۔ ہر پاسیوں دُدھ، گھیو، پیاز، ہریاں مرچاں آؤنیاں شروع ہو جانیاں تے میلے دے تِنے دن وی آؤندیاں رہنیاں۔ کوئی تروٹ نہیں سی پیندی۔ دکانداراں ہٹ تیار کر لینے تے مٹھائیاں بناؤنیاں شروع کر دینیاں۔ میلے والی سویر تک ہٹ مٹھائیاں نال سج جانے۔ ریڑھیاں تے وہنگیاں اُتے لدیا ہویا سامان آ جانا۔ مونگ پھلی تے مرونڈے بہت وکدے سن۔ کسے، کیلنڈر، کنگھے، ونگاں، بھکانے ویچن والیاں پہنچ جانا۔ میلہ چالو ہو جانا۔ لوکاں دے گھر دوروں نیڑیوں آئے رشتے داراں دے نال بھر جانے۔

پہلی سویر نوں نگر کیرتن دا جلوس گردوارے توں شروع ہونا۔ دربار صاحب دی پالکی دے اگے ننگیاں کرپاناں لے کے پنج پیارے تُردے۔ اگے پچھے شبد پڑھدے، ڈھولکی، چھینے، چمٹے وجاندے جتھے۔ پنڈ گونج اُٹھدا۔ گوجرانوالے یتیم خانے دا مشہور گتکا جتھا تے نہنگ آ جانے۔ اوہناں دے کرتب ویکھ کے دنیا حیران رہ جاندی۔ تلواراں چلدیاں، ڈھالاں تے ٹک ٹک ہُندی، تیر چلدے۔ گتکے دے کھلاڑی میدان وچ چھالاں ماردے۔ پنڈال دے اندر کیرتن، ڈھاڈی جتھے، شاعر تے لکچرار دن رات سنگتاں نوں نہال کردے۔ اس طرحاں لگدا سی کہ تن دن تے تن راتاں کوئی سُتا ای نہیں۔
تِنے دن لنگر لگاتار ورتدا۔ پربندھ سارا ویر سنگھ شیری دو ہتھ ہندا۔ مائیاں لوہاں تے روٹیاں دے تھبے لاندیاں۔ آدمی پیراں نال وڈے وڈے پراتیاں وچ آٹا گُنھدے، دالاں دیاں دیگاں دن رات رِجھدیاں۔ بی بیاں دھوں دے وچ ہی کم کری جاندیاں، بھاویں اکھاں چوں اتھرو کِردے ہون۔ سویرے ہر اک نوں رات دی روٹی تے مِٹھی دُدھ دی چاہ ملدی۔ لنگر دیاں تن چار پنگتاں دوپہر تے شام نوں لگدیاں۔ ہر کوئی چونکڑی مار کے بھُنجھے قطاراں وچ بیٹھدا۔ کوئی کوئی پیراں بھار ہی بیٹھا رہندا۔ زنانیاں دیاں پنگتاں وکھریاں لگدیاں سن۔ ہتھاں وچ دو روٹیاں، اُتے سنگھنی دال تے کجھ پیاز جاں اچار ملنا۔ کھان والا خیال رکھدا کہ دال ڈُلھ نہ جاوے۔ پِتل وی نہیں سن ہُندے، تھالیاں کؤلیاں تاں کدھرے رہیاں۔ دو تن واری روٹیاں دال ورتنی۔ ہر اک نے پانی ہلٹی تے جا کے پینا۔ روٹیاں وڈیاں وڈیاں ہُندیاں سن۔ کئی جنیاں مل جان، اونیاں ہڑپ کر جاندے سن۔ پینڈو جے دب کے کھاندے سن تاں کم وی دب کے کردے سن۔

پیسے دھیلے دی چوری تاں نہیں سی ہندی پر جُتیاں دا پورا خیال رکھنا پیندا سی۔ ایہہ کم سکول دیاں وڈیاں جماعتاں دے مُنڈے کردے سن۔ گتے دیاں ٹکٹاں کٹ کے اُتے دوہرے نمبر لکھنے۔ اک ٹکٹ جُتی والے نوں دے دینی تے اک جُتی وچ۔ گڑبڑی دا بڑا ڈر رہندا سی۔ کدی کسے چالاک آدمی نے کہنا کہ ایہہ میری جُتی نہیں۔ نویں جُتی ول اشارہ کرنا کہ میری تاں اوہ جُتی اے۔ جھگڑا ہو جانا۔ وڈے سیوادار نوں سدنا پیندا۔ اوہنے جُتی ول ویکھنا، پیراں ول ویکھنا تے عام طور تے کہنا کہ آپنی پُرانی جُتی لینیاں تاں لے جا۔ گواچی جُتی دا کدی کدی اک روپیہ دینا پیندا۔ اک واری ادھی راتیں ریک ڈگ پیا جُتیاں لینیاں دینیاں بند کرکے سویرے چار وجے تک اوتار تے کرتار لالٹین لے کے جُتیاں ملاندے رہے۔ فکر تاں بڑا سی پر نوجوان مُنڈے گھبرائے نہیں۔

کدی کدی میلے وچ وڈے لیڈر نے آؤنا تاں اوہدا پکی سڑک توں لے کے بھر میلے تک جلوس کڈھیا جاندا۔ ڈسکے دا سردار۔ شودیو سنگھ ١٩٢٦ وچ آپنی کانورٹیبل رولز رائیس (Convertible Rolls Ryce) وچ آیا۔ پنڈ وچ ایہہ پہلی کار آئی سی۔ اس کار تے ١٩٣٣ وچ بابا کھڑک سنگھ آئے۔ کار دے پچھے تے اگے تُردے لوکاں نے بڑے نعر ے لائے : پنتھ دا بے تاج بادشاہ زندہ باد۔ بابا جی نے دیس دی آزادی واسطے بڑی جوشیلی تقریر کیتی۔ کئی لکچرار، جویں کہ لابھ سنگھ فقر، موتا سنگھ آدم پوری، گڑگج، عام آؤندے سن۔ لوکاں نوں ڈھاڈی جتھے دے کمال تے مشاعرہ خاص طور تے چنگے لگدے۔ ریڈیو آرٹسٹاں دے شبد سُنن نوں وی سنگتاں جم جاندیاں۔ جوگندر کور مشہور سی۔ شاعراں وچوں تیجا سنگھ صابر، دھنی رام چاترک تے گُرمکھ سنگھ مسافر مشہور سن۔ پنڈ دا ترلوک سنگھ ترلوک آپ شاعری وی سُناؤندا تے نالے مشاعرے دا پروگرام نبھاؤندا۔

ماڑی دا میلہ : وساکھی توں اک مہینہ پہلوں، ایہہ چھوٹا میلہ گھُکل تے پنڈ دے ادھ وچ رڑی تھاں تے ہُندا سی۔ گل مشہور سی کہ ماڑی ماڑیاں دی، وساکھی ساریاں دی۔ اس دن توں پنڈاں وچ بھنگڑا پینا شروع ہُندا سی۔ مہینہ بھر وساکھی تک ہر شام نوں بھنگڑا ضرور پیندا۔ اس میلے وچ صرف آدمی تے مُنڈے شامل ہندے سن۔ سارا دن بھنگڑا پیندا۔ خوشیاں دا اصل کارن سی کہ کنکاں نِسر پئیاں سن۔ میلے وچ پنجرے وچ بٹیرے چُکی جاں کچھے کُکڑ چُکی، عام پھردے تُردے نظر آؤندے سن۔ میلہ ایہناں دیاں لڑائیاں کرکے مشہور سی۔

جدوں سورج لال سوہا ہو جانا، ڈھول وجنا بند ہو جانا۔ میلے آیاں گھراں نوں تُر پینا۔ جنہاں نے دو گُھٹ ودھ پیتے ہونے، اوہ رُکھاں مُڈھ بیٹھے دیر تک مستیاں ماردے رہندے۔

بٹیریاں تے کُکڑاں دیاں لڑائیاں

لڑائی کوئی وی ہووے، تماش بین جھٹ اکٹھے ہو جاندے نیں۔ پر بٹیریاں تے کُکڑاں دے گھُمسان دا آپنا ہی رنگ ہُندا سی۔ لڑائی نالوں ٹیکا ٹِپنی ودھ سوادی ہُندی سی۔

اک دُوجے دے ساہمنے، پنج ست قدم دور، چادر وچھا کے، اُتے پنجرہ رکھ کے، بٹیریاں والے بہہ جاندے۔ ہوکا شروع کر دیندے۔ آؤ ویکھو دو پہلوان کس طرحاں اک دُوجے دے پڑچھے لاہندے نیں۔ بہادراں دے کارنامے ویکھو۔ لوک آلے دوالے اکٹھے ہو جانے۔ واج آؤنی : بچے دا ڈھڈ پالن لئی، دو چار آنے سُٹو۔ کسے پیسہ، کسے دو سُٹ دینے۔ اک نے بٹیرے نوں پھڑ کے باہر کڈھنا، اوہدے کن وچ کُجھ کہنا۔ فیر بٹیرے نوں دوہاں ہتھاں نال پھڑ کے گوڈیاں بھار بہہ جانا تے دوجے نوں کہنا، لیا آپنے چوچے۔ میرا شیر تیار اے۔ دوجے نے بٹیرے نوں ساہمنے لیاؤنا تے آکھنا : اوہ ویکھ ساہمنے گُھگھی، اوہدی دھون مروڑ دے۔ بٹیریاں لڑن لگ پینا۔ چُنجھاں مارنیاں، کھنبھ کھلار کے دوجے نوں لتاڑن دی کوشش کرنی۔ دھوناں وچوں خُون نکل آؤنا۔ آپنے آپنے بٹیرے نوں ہلا شیری دیندے۔ کچے نوں کھا جا۔ جدوں اک بٹیرا نس جائے تاں کھیل ختم۔ بھاویں اُپر جال ہُندا سی تاں وی کدی کدی کوئی بٹیرا اُڈ ای جاندا سی۔ نیڑے ہور پِڑ بھج جانا۔ دُوجی لڑائی دی تیاری ہو جانی۔

کُکڑاں دی لڑائی بڑے زور شور والی تے خونی ہُندی سی۔ لال کلغی، ریشے دار چمکدے کھنبھ، موٹے تازے، پالے پوسے، کُکڑاں نوں بغل وچ لئی، جوان تُردے پھردے، اک دوجے نوں للکاردے۔ کسے نے چاندی دا روپیہ کڈھ کے آکھنا، دکھاؤ آپنے جوہر۔ دوہاں نے آہمنے ساہمنے بہہ جانا آلے دوالے بھیڑ اکٹھی ہو جانی۔ اک نے کہنا : بہادرا، تیرے ساہمنے تاں خُسرہ ای۔ اوہدی جہی تہی پھیر دے۔ کُکڑاں اک دوجے نوں پے جانا۔ پیراں بھار کھلو کے، دھون لمی کرکے اک دوجے نوں ٹھونگے مارنے۔ جنگ تیز ہندی جاندی۔ رولا ودھدا جاندا۔ ٹیکا ٹِپنی گرم ہو جانی۔ کُکڑاں جوش نال لڑنا۔ دھوناں دے کھنبھ اُڈ پُڈ جانے۔ کلغیاں لہو لُہان ہو جانیاں۔ پر ببر شیر مرن مارن توں نہ ڈردے۔ ویکھن والیاں اُلر اُلر کے آپنا زور وکھانا۔ آپنے پاسے ول پیسے سُٹنے۔ کدی کدائیں کسے کُکڑ نے میدان وچوں بھج جانا پر عام طور تے بے رحمی نال مار کھاندے تے لڑکھڑاندے کُکڑ نوں کسے نے چُک لینا۔ لہو پُونجھنا تے پانی پیانا۔ رحم بڑی چیز ہے۔ جتن والے دی بلے بلے۔

وساکھی : کھیت سونے وانگوں چمکدے نیں۔ کنکاں پک گئیاں نیں۔ گرمی دا درجہ ١٠٠ ایفپہنچ گیا اے۔ اج بھنگڑا پاؤن دا آخری دن ہے۔ کل نوں واڈھیاں شروع ہو جانیاں نیں۔ اج رج کے خوشیاں منا لئو۔ اج وساکھی اے۔ وساکھ دی پہلی۔

وساکھی دا میلہ وڈیاں گلوٹیاں لگدا سی۔ پنڈ دے چڑھدے پاسے بڑا وڈا میدان سی۔ اک پاسے صدیاں دا بُڈھا بوہڑ سی۔ ٹاہناں وچوں لمکدے داہڑ زمین وچ آ ملدے۔ نواں تنا بن جاندا۔ بوہڑ کھلردا جاندا۔ ہُن ایہہ بوہڑ اک کِلّے وچ پھیلیا ہویا سی۔ ہری ہری ٹھنڈی چھاں، سمجھو کشمیر پنجاب آ گیا اے۔ دُوجے پاسے بڑی وڈی داب سی۔ وچکار رڑا میدان۔ وساکھی مناؤن لئی اس توں چنگا تھاں دیساں پردیساں وچ ہور کدھرے نہیں سی۔
گبھرو بھنگڑا پاؤندے، بکرے بُلاؤندے، ڈھول دے ڈگے دی مستی وچ تُری آؤندے۔ کئیاں دیاں ڈباں وچ آپنا خاص کڈھیا سوم رس جاں الٰہی جام ڈلھکاں ماردا۔ کُجھ ٹولے پہلوں پنڈ دے پِپل تھلے جا کے اینے جوش نال نچدے کہ دھرتی پُٹ دیندے۔ اوتھے بھنگ دے تازے پکوڑے وی ملدے سن تے نالے انگریزی شراب دا ٹھیکہ وی سی۔ انگریزاں نوں پیسے بٹورن دا ڈھنگ آؤندا سی تے پنجابیاں نوں پیسے روہڑن دا۔ دوویں دھراں خوش۔ فیر ایہہ خوشیاں دو ٹولے میلے ول دھاوا کر دیندے۔

بچے بُڈھے، آدمی عورتاں زمیندار کامے، امیر غریب، پنڈت اچھوت، نویں کپڑے پا کے سبھ میلے نوں تُری آؤندے۔ رنگدار، ول کھاندیاں شلواراں پائی، ست رنگیاں چُنیاں نال آپنا اُبھردا سینہ ڈھکی، پیلاں پاؤندیاں میلے نوں تُری آؤندیاں۔ اکھاں پاڑ پاڑ کے ویکھن والے راہ وچ کھلوتے رہ جاندے۔

میلے وچ چوڑیاں، ونگاں، سک، کھڈونے، چھولے بھٹورے، سموسے، جلیبیاں ویچن والیاں نوں ساہ نہ ملدا۔ گولی والیاں بوتلاں تے سوڈا ٹھنڈا ہون توں پہلوں ہی وک جاندیاں۔ بوہتے لوک سوڈے دی مشین نوں ویکھ کے دنگ رہ جاندے۔ بوتلاں چرکھڑی وچ پاؤ، آپنے آپ پانی بھردا، چاسنی پیندی، سلنڈر دی گَیس پیندی تے بنٹا فٹ اُپر چڑھ کے بوتل دا مُنہ بند کر دیندا۔ ہر ٹبر میلے وچ صرف کھان پین تے اک دو روپئے خرچ کردا۔ بچے بھنگھوڑیاں تے چڑھدے، کوئی ہتھ وکھاندا، بازی گر آپنے کرتب وکھاندے۔ جے کوئی جیب کترا مل جاندا تاں ہر اک نے کوشش کرنی کہ اوہنوں اک دو جُتیاں ضرور مارے۔ نہ پولیس آؤندی سی تے نہ کوئی پولیس نوں سددا۔ ویچن والے چالاک، میلے وچ سبھ کُجھ ویچ جاندے۔ عورتاں نوں منا لیندے کہ سونے دا دند لوا کے ہور سوہنیاں بن جاؤ۔ پِتل دا سونے وانگر چمکدا خول چڑھا دیندے۔ بندیاں نوں سانڈھے دا تیل ویچ دیندے، شرطیہ طاقت! ٹیٹو مشین والے دے آلے دوآلے گھیرا پیا رہنا۔ نوینیاں ویاہیاں نوں ٹھوڈی جاں گلھاں تے بِندی لواؤن دا بڑا شوق سی۔ کوئی آدمی متھے تے چن تارہ بنوا لیندا، کوئی ہتھ دے پُٹھے پاسے اک اونکار لکھوا لیندا۔ ڈولیاں والے جوان ڈولیاں تے مُورتاں بنوا کے خوش ہُندے۔

ڈھاب دے کول کُشتیاں ہونیاں۔ کبڈی کھیڈی جاندی۔ میدان وچ ڈھول وجدا رہندا، بھنگڑا پیندا رہندا۔ سورج ڈُبن تے آؤندا تاں میلہ اُجڑ جاندا۔ سمیٹا سمیٹی ہو جاندی، ڈھول والے چُپ چپیتے پنڈاں نوں تُر پیندے۔ تھکے ٹُٹے، لم لیٹ ہوئے جوان وی رڑھ کھڑ کے گھراں نوں چالے پا دیندے۔ جیہڑے سویرے وساکھی گاؤندے سن ہُن ہُنگھارا بھرنا وی بھار سمجھدے سن۔ نی وساکھیئے! واہ! واہ!! تیرے رنگ۔

گبھرواں دیاں مشکریاں : جدوں گبھرو پنگے لین تے اُتر آؤندے، تاں کیہ کیہ مشکریاں کردے سن۔ سُنو!

کھُڈ اُتے پُلسیا : کُھوہ تے کوئی وی کدے وی جا سکدا سی۔ کوئی روک نہیں سی ہُندی۔ پانی پیئے، مُنہ پیر دھووے جاں ایویں بیٹھ کے سواد لوے۔ اک واری اس طرحاں ہویا، گڑھی والے کُھوہ تے اک پُلسیا آ گیا۔ وردی پائی ہوئی۔ خورے سوچدا ہووے کہ کوئی میرا آدر مان کرے گا، لسی پیاوے گا۔ ایدھر اودھر جھاکے، افسری دی شان وکھاوے۔ گڑھی والے ترے بھراواں چوں کلا لدھو ای کُھوہ تے سی۔ لدھو ڈنڈ بیٹھکاں کڈھن والا جوان سی۔ کانی نظر نال ویکھدا رہیا۔ خورے کُجھ گل بات کرے، پُچھے پچھاوے۔

پُلسیئے دی ہینکڑ ویکھ کے لدھو نوں طیش آ گیا۔ جپھا مار کے پٹک پُلسیئے نوں تھلے سُٹیا۔ اوہ ہکا بکا رہ گیا۔ کیہ ہو گیا اے؟ لدھو ایتھے ہی نہ رُکیا۔ پُلسیئے دی لتھی ہوئی پگ نال اوہدیاں مُشکاں کس دِتیاں۔ بھری بنا دتی۔ پُلسیا گالھاں کڈھے، تینوں بند کر دیاں گا۔ لدھو نوں ہور طیش آیا۔ گٹھڑی نوں چُک کے دُھپے، کیڑیاں دی کھُڈ اُتے رکھ کے پنڈ نوں کھسک گیا۔

پوٹلی بنھیا پیا پولیس دا افسر، رولا پائے، کیڑے لڑن۔ کوئی پیش نہ جاوے۔ نیڑے کوئی ہے نہیں سی۔ کامے کھیتاں نوں گئے ہوئے سن۔ ساری پھوک نکل گئی۔ سخر دوپہر دو چار گھنٹے پچھوں کسے آؤندے جاندے نے پُلسیا پگ دیاں پیچیاں ہوئیاں گنڈھاں کھولہہ کے اوہنوں بچایا۔ کُھوہ تے پانی پیایا۔ چُپ چاپ ڈسکے نوں تُر گیا۔ کسے نوں کجھ وی نہ دسیا۔
پنڈ وچ لدھو دی واہ! واہ! کہانی سُن کے ہر کوئی سواد لوے۔

نقلیئے : ترلوک تے کیماں تیلی گُلو شاہ دا میلہ ویکھن چلے گئے۔ ڈنگراں دا میلہ ہفتہ بھر چلدا سی۔ ایہہ دُوجے دن ہی بے چین ہو گئے۔ سوچن، کیہ شغل بھریئے۔ ذرا ہل چل ہووے، جی پرچائیئے۔ پولیس دے تنبُو چوں دو وردیاں چوری کر لئیاں۔ ترلوک حولدار بن گیا تے کیماں سپاہی۔ شان نال میلے دی ہاشت کرن لگ پئے۔ اس طرحاں پھرن جس طرحاں سرکس وچ کلاؤن پھردے نیں۔ کسے دوکان توں لڈو چُک کے کھا جان، کسے نوں ہینٹر مار دین، کسے وچارے ریڑھی والے توں مفت چھولے بھٹورے کھا لین۔ ہر اک تے رعب پائی جان۔

کسے نوں شک پے گیا جاں کسے نے تھانیدار نوں شکائت کیتی۔ اصلی پولیس نے دوہاں نوں پھڑ لیا۔ تھانیدار جان گیا کہ ایہہ مشکریاں کرن والے نوجوان نیں۔ چور اُچکے نہیں۔ پر ہتھکڑی لا کے بٹھائی رکھیا۔ کسے جانوں نے ویکھ لیا تے دوہاں نوں رہاء کرایا۔

ممّے پُٹ : مُٹیار دے ممیں، کام دا اک مہان تے سُندر روپ نے۔ ہزاراں سالاں توں نقاش، چِترکار تے پتھر گھڑے ایہناں نوں دیویاں، ماواں، ناچیاں تے ہور کئی روپاں وچ ہر تھاں، پُرانے مندراں تے گرجیاں وچ، ورنن کردے آئے نیں۔ ایہناں دی سچی سُندرتا ہر عجائب گھر وچ نظر آؤندی ہے۔ میلیاں وچ جاں ہور کسے بھیڑ بھڑکے والی تھاں کسے ملر دی ارک جاں ہتھ ایہناں نوں چھوہ جاندا تاں کہندا کرنٹ (Current) وج گئی اے۔ پنڈاں وچ چونکہ انگیا دا اجے رواج نہیں آیا۔ قمیض وچ اُبھرے ہوئے نپل دِس پیندے سن۔ ہر گبھرو دی لالسا ہُندی سی کہ کسے طرح ایہناں تے ہتھ پھیر لوے۔ پنڈ دیاں دو وارداتاں دا سبھ نوں پتہ سی۔

١. گُردوارے توں بھیڑیاں گلیاں لنگھ کے بکریاں دا واڑا سی۔ اندر بھتو دی کُٹیا سی۔ نویں نویں ویاہی ستّی اوتھے رہندی سی۔ غریب گھر دی سی۔ بھتو نے اوہنوں خرید کے آندا سی۔ ستی دُوجی زنانیاں نال گل بات گھٹ ہی کردی سی۔ ستی دی خوبصورتی سیالکوٹ دی رانی لُوناں نوں مات کردی سی۔ لگدا سی کہ رب نے کسے ایکٹریس دا کانسی دا بُت بنا دتا ہے۔ جے کدی گلی وچ کوئی آدمی اوہنوں ویکھ لوے تاں اوہدے منہ وچ پانی آ جاندا سی۔ سویرے منہ ہنیرے ستی گُردوارے دی کھوہی چوں پانی دے گھڑے بھر کے لیاؤندی، کجھ بکریاں واسطے تے کُجھ آپنیاں لوڑاں واسطے۔
ہور زنانیاں وانگ ستی آپنا گھڑا بھردی۔ جوان سی، آپے ہی چُک کے سر تے رکھ لیندی۔ کُجھ پانی اُچھل جانا۔ قمیض گِلی ہو جانی۔ ستی دا حُلیہ نکھڑ آؤنا، دوویں ہتھ گھڑے نوں پائے ہُندے سن۔ ستی دا سینہ ہور تن جانا۔ موڑ مُڑدیاں ہی توکی کھڑا ہُندا سی۔ جھٹ ممیاں نوں پھڑن دا سواد لے کے دوڑ جاندا۔ کئی واری کُجھ کہہ وی جاندا۔ ستی نے نہ ای توکی نوں نیڑے لگن دتا تے نہ ہی کسے اگے اوہدی شکایت کیتی۔

٢. امر تے ترلوک جگری یار سن۔ ڈسکے پڑھدے سن۔ دوہاں دا دھیان پڑھائی نالوں مشکریاں ول جاندا سی۔ شہر دے سجے پاسے نہر تے اک پُل سی۔ اس توں عام طور تے جانور ہی لنگھدے سن۔ دوویں پاسے کھیت سن۔ اک دن دوویں سائیکلاں تے پُل توں لنگھدے پئے سن۔ ادھ وچ ١٧-١٥ سالاں دی کُڑی، کوئی چھ مہینے دا مُنڈا چُکی، کنگرے نال ڈھاسنا لا کے کھلوتی سی۔ مُنڈا اُچی اُچی رو رہیا سی۔ پُل لنگھ کے دوویں کھلو گئے۔ شرارت سُجھی، اکھاں ملائیاں۔ سینت نال گل کر لئی۔ امر سائیکل تے واپس گیا۔ کُڑی نوں پچھیا مُنڈا کیوں اینا روندا پیا ہے۔ کہن لگی میں اس نوں دُدھ پیایا ہے، تھاپڑیا ہے، ہوٹے وی دتے نیں پر چُپ کرن تے ہی نہیں آؤندا۔ کُڑی دیاں اکھاں وچ اتھرو سن۔ امر کہن لگا میرا دوست ڈاکٹر ہے۔ جے توں چاہیں تاں میں ڈاکٹر صاحب نوں بھیجدا ہاں۔ کُڑی کہن لگی، ضرور۔ پُل دے دُوجے سرے تے جا کے فٹافٹ ڈاکٹر صاحب نوں بھیج دتا۔ ڈاکٹر صاحب آ کے مُنڈے دا مُعائنہ کیتا۔ جیبھ ویکھی۔ ڈھڈ نوں ٹوہ کے ویکھیا۔ آکھیا، لگدا ہے کہ دُدھ وچ کُجھ خرابی ہے۔ چیک کر لواں۔ بغیر بٹناں دا کُڑتا سی۔ کُڑی نے جھٹ اک ممّا باہر کڈھ دتا۔ ڈاکٹر صاحب نے اڈول جہے نِپل تے اُنگلی پھیری، اُنگل نوں سُنگھیا تے آکھیا دوجا وی وکھا۔ کُڑی نے جھٹ دوجا وی باہر کڈھ دتا۔ ڈاکٹر صاحب نے اک نوں ماڑا جیہا جیبھ نال چٹیا۔ فیر دوجے نوں۔ سوچ کے مُنڈے نوں تھاپڑا دتا تے کیہا کہ ماں تیری دا دُدھ ٹھیک کر دیاں گا۔ صبر کر۔ فیر ڈاکٹر صاحب نے دوویں ممے پھڑ لئے، چُنگھنے شروع کر دتے (دُدھ ٹھیک کرنا سی) دوویں ہتھ چھاتی تے کمر تے پھیری جائے۔ ہُشیاری آ گئی۔ لُکی نہ رہی۔ جویں ای کُڑی نوں سمجھ لگی۔ اوہنے بڑے زور دی چیک ماری۔ ہل واہندا گھروالا ڈانگ لے کے پُل ول دوڑیا۔ امر تے ترلوک سائیکلاں تے ہوا ہو گئے۔ پنڈ آ کے ساہ لیا۔ یاراں وچ بہہ کے امر ہس ہس کے آکھیا کرے کہ ترلوک نوں ڈاکٹری دی ڈگری مل گئی اے۔

دُھوتا : شہراں وچ نائی واسطے دُھوتا عام ورتیا جاندا سی۔ پر پنڈاں وچ کسے نے کدی نہیں سی ویکھیا۔ اک واری کرتار نے انجنیرنگ کالج دی ورکشاپ وچ دُھوتا بنایا تے شوقیہ پنڈ لے آیا۔ سُریندر نے ویکھیا کہ دھوتے نال آواز کئی گُنا ودھ جاندی ہے۔ بولو تاں ساری گلی دے کن کھڑے ہو جاندے نیں۔

امر سنگھ دی بزازی دی دُوکان بڑی مشہور سی۔ دوکان اک تنگ گلی وچ گھر دی ساہمنی بیٹھک وچ سی۔ اک واری امر سنگھ نے ٹانگا بھر کے نویں بزازی آندی۔ ہر کسے نے تھاناں دے تھان اوہدے گھر نوں جاندے ویکھے۔ زنانیاں اُڈیکن لگیاں۔

دوجے دن سُریندر نے دُھوتا لے کے ہر گلی محلے وچ مُنادی کر دتی تے امر سنگھ بزاز دی دُوکان اٹھ وجے کھلے گی تے ہر اک کپڑے دا بھا ڈھائی آنے گز ہووےگا۔ زنانیاں ہُم ہُما کے پہنچ گئیاں۔ گلی بھر گئی۔ لنگھن دا راہ نہ رہیا۔ گھُرگھُر سُن کے امر سنگھ گھروں باہر آیا تے پُچھیا کیہ ہو گیا ہے۔ زنانیاں آکھن دوکان کھول۔ اوہ کہے میں بھاء دا اٹہ سٹہ وی نہیں لایا۔ دوکان پرسوں کھولاں گا۔ زنانیاں آکھن اوہ خصماں نوں کھانیا، توں منادی کیوں کرائی؟ اوہ آکھے مینوں کوئی پتہ نہیں، میں منادی نہیں کرائی۔ ساریاں توں معافی منگے۔ جھٹ ہی راز فاش ہو گیا کیونکہ دُھوتا تاں صرف سریندر کول سی۔ اوہنے شرارت کیتی ہونی اے۔ سریندر دی ماں نوں جا کے امر سنگھ نوں ٹھنڈا کرنا پیا۔
مُنڈیاں دیاں مشکریاں، ماں پیو دی آفت۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels