Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ : رجھیویں

وچھوڑے دے داغ : رجھیویں

شمشیر سنگھ
March 20th, 2008

پنجاب دے پنڈاں دا جیون جس طرحاں گیتاں تے قصیاں و چ بیان کیتا گیا سی۔ سینکڑے سالاں توں اوسے طرحاں ہی چلیا آ رہیا سی۔ جدوں خوبصورت جوان، بنسری تے گیتاں نال من موہن والا پر ویہلڑو رانجھا، بھرجائیاں دے طعنیاں توں تنگ آکے سویرے سویرے گھروں نکل جاندا اے تاں وارث شاہ نے اٹھارھویں صدی و چ جو نقشہ کھچیا سی، ویہویں صدی و چ اویں ہی قائم سی۔

چڑی چوکدی نال اڈ ترے پاندھی
پئیاں دُدھاں دے وچ مدھانیاں نی
ہوئی صبح صادق جدوں آن روشن،
تدوں لالیاں آن چچلانیاں نی
لئیاں کڈھ ہرنالیاں ہالیاں نے،
سواں بھوئیں نوں جنہاں نے لانیاں نی۔
گھر بار چکیاں جھوتیاں نی
جناں تؤنا گنھ پکانیاں نی۔
کاروبار وچ ہویا جہان سارا،
چرخے کتدیاں اٹھ سوانیاں نی۔
اٹھ غسل دے واسطے جان دؤڑے،
سیجاں جنہاں نے رات نوں مانیاں نی۔

روز دے رجھیویاں دا ڈھنگ ایہو جیہا سی کہ آدمی جوش پر فرصت نال کم کردے، عورتاں ہر ویلے کم کردیاں تے بچے جو وڈے کہن اوسے طرحاں کردے۔ کماںکاراں دی ونگی کتاب و چ کئی تھانواں تے کھلری پُلری ہے۔ ہر کوئی کسے ناں کسے دھندے و چ رجھیا ہندا سی۔ ویہلڑو کوئی ورلا ای سی۔

اٹّا سٹہ ہے کہ ١٩٤٠-٤٦ وچ پنڈ دے ٣٨% لوکاں دا پیشہ کاشتکاری سی۔ گنتی و چ جٹ بھاویں بوہتے سن، پر سارے واہی نہیں سن کردے۔ عیسائی، ارائیں تے تیلی، کھیتی باڑی توں علاوہ ہور کجھ نہیں سن کردے۔

کوئی ٣٢% لوکیں دستکاری تے ٹیکنیکل کماں و چ رجھے ہوئے سن۔ ایہناں وچ راج ترکھان مستریاں دی گنتی سبھ توں ودھ سی۔ ایہہ کھوہاں دی چنائی کردے تے کوٹھے بناؤندے۔ ایہناں دے گھراں و چ ورکشاپ ہندی جس و چ ہل پنجالیاں، دستے، منجیاں تے کنگھیاں وغیرہ بناؤندے۔ کئیاں خراس وی لائے ہندے۔ بہت سارے کاریگر شہراں وچ کم کردے پر ٹبر پنڈ رہندے۔ لوہاراں دی ورکشاپ وی گھر وچ ہی ہندی۔ بوہت سارے لوہار وی شہراں و چ کم کردے پر ٹبر پنڈ چھڈ دیندے۔ ادھے کو دستکار (جلاہے وغیرہ) پنڈ ہی رہندے تے پنڈ ہی کم کردے۔

باقی ٣٠% وچوں، ادھے ڈھوا ڈھوائی (٨%)، دوکانداری تے کاروبار (٧%) کردے۔ رہندی ١٥% گنتی ضروری سیواواں (نائی، مراسی، ماسٹر، مذہبی اداریاں دی راکھی، سرکاری نوکری، مزدوری، ڈاکٹری وکیلی و چ جڑی ہوئی سی۔ کوئی ہور ایسا پنڈ کدھرے نہیں سی جس و چ کماں کاجاں دی اینی ونگی ہووے۔

رجھیویاں دا ڈھانچہ : سارے ٹبر دا اکٹھیاں کم کاج و چ پھسے رہن دا ڈھانرا صدیاں توں چلیا آ رہا سی۔ ١٩٠٦-١٩٤٦ وچ ہولی ہولی ایہہ ڈھانچہ بدلنا شروع ہو گیا۔ اس دے کئی کارن سن۔ کجھ بچے سکول جان لگ پئے تے ٹبر دے کماں وچوں کھسک گئے۔ سرکاری نوکریاں وچ وادھا ہو گیا۔ ٹانگے، بساں تے ریل گڈیاں دے آؤن نال آواجائی سوکھی ہو گئی۔ چھاپے خانے نے اخباراں تے رسالیاں راہیں باہر دی دنیا نیڑے لے آندی۔ فوج وچوں جاں پولیس وچوں جے کوئی ریٹائر ہویا تاں اوہ پرانے دھندے وچ نہ پیا۔ کاروبار ودھ گئے۔ شہراں و چ نوکریاں کرن والیاں نے پنڈ پیسے بھیجنے شروع کر دتے تے ہور بھراواں نوں کھچ لیا۔ ایہناں زوردار نویں وسیلیاں دا پنڈ دے لوکاں نے پورا لابھ چکیا۔ زمانہ بدلنا شروع ہو گیا۔ پر بدلی دی رفتار سست رہ گئی۔ دو رجھیویں جنہاں و چ ہمیشہ وانگر سارا ٹبر کھبیاہندا سی۔ کھیتی باڑی تے تانا بننا۔

کھیتی باڑی : کاشتکاری تاں قدرت دے دور دے نال نتھی ہوئی سی۔ بجائی، گوڈی، واڈھی دے دناں و چ کساناں نوں سر کھرکن دی ویہل نہیں سی ہندی۔ گوڈی تے واڈھی ویلے غیر کاشتکار وی ہتھ وٹاندے سن۔ سون دے مہینے تے کنک دی واڈھی توں پہلوں فروری، مارچ وچ، کساناں نوں دل کھول کے مزے لین دا ویلا مل جاندا سی۔

کھوہ کسان دا دھرا ہندا سی اوس دا جیون ہل پنجالی دے نال جڑیا ہندا سی۔ اوہدی ٹیم ہندے سن : آپ، جوان پتر، کامے، ٤ بلد، اک دو مجھاں، اک دو سانڈھ، تے ہو سکدا ہے اک گھوڑی۔ ٹیم دی پٹھ تے باپو، عورتاں تے بچے ہندے سن۔ کتے، بلیاں وی ڈیرا جمائی بیٹھے ہندے سن۔ باپو ڈنگراں نوں پٹھے پاؤندا تے بچے چراؤن لے جاندے۔ پر اتھرے بلداں تے سانڈاں نوں چرن واسطے نہیں سی چھڈیا جاندا، تے نہ ہی گھوڑی نوں۔ کیہ پتہ کدھر نس جان۔ گھوڑی نوں تاں ہر ویلے ڈھنگا پائی رکھدے سن، کنک بیجن لئی، کھیتاں نوں تیار کرن واسطے پہلوں دو چار واری ہل واہیا جاندا سی۔ ایہہ کم سویر دی لو ویلے شروع ہندا تے دو حل (٤ بلد) سورج چڑھن تک اک کلا زمین واہ دیندے۔ حل دے پچھے پچھے پرندے اڈدے تے گنڈویاں نوں، ٹڈیاں نوں بوچن دی کوشش کردے۔ ایہہ سارا نظارہ بڑا خوبصورت ہندا سی۔ جے کوئی مٹیار بنے توں لنگھدی ہووے تاں ہالیاں دے منہ پرت ای جاندے سن۔

تیرے لونگ دا پیا لشکارا تے ہالیاں دے ہل رک گئے،

ہل واہن دے پچھوں سہاگا پھیریا جاندا سی تاں جے موٹیاں ڈھیماں ٹُٹ جان تے زمین پدھری ہو جائے۔ فیر رُوڑھی کھلاری جاندی، پانی دتا جاندا، تے اخیر تے ماڑا ماڑا ہل واہ کے، وتر ویکھ کے، مٹھیاں نال بیج سٹیا جاندا سی تے جھٹ ہی ترنگلیاں نال سیاڑ پدھرے کر دتے جاندے سی تاں جے پکھو بیج نہ چگ لین۔ فیر کیاریاں بنائیاں جاندیاں تاں جے پانی سارے کھیت نوں اکو جیہا دتا جا سکے۔

پانی دین دا کم بلداں واسطے اوکھا ہندا سی کیونکہ کئی گھنٹے کھوہ تے بھویں لگے رہندے سن پر کساناں واسطے سوکھا۔ اک دھیان رکھنا پیندا سی کہ آڈ صاف رہے، کیاریاں دیاں بنیاں، کدھرے ٹٹ نہ جان۔ چلدے کھوہ تے نہاؤن والے، پانی بھرن تے کپڑے دھون والیاں آ جمدیاں۔ بچے گادھی تے جھوٹے لیندے۔ رونق لگی رہندی۔ ہر کوئی خوش نظر آؤندا۔

جدوں فصل اگنی شروع ہونی تے نال ہی گھاہ پتے وی نکل آؤندے۔ گوڈی دی لوڑ پیندی۔ رنبیاں لے کے بندے تے زنانیاں گوڈی کردیاں، پچھوں پانی دتا جاندا۔ ہور گھاہپتے اُگ آؤنے، پھیر گوڈی کرنی پیندی۔ ایہہ سلسلہ چلدا رہنا۔ جدوں فصل اُچی ہو جاوے تاں گھاہ پتہ آپے ہی نہیں سی اگدا۔ ہن کسان فصل نوں ودھدا ویکھے تے وہلا موجاں کرے۔ ادھراودھر پنگے وی لوے۔

مہینہ بھر چیتر و چ کنک دا رنگ بدلدا جاندا، ہرے ہرے بوٹیاں چوں سٹے نکلنے شروع ہندے۔ کھاؤ پیو توں پچھوں شیخ ڈھول لے کے پنڈ دے دلان وچآ جاندا۔ ڈھول سندیاں ہی جوان تے منڈے گھروں دوڑدے تے رات دیر تک بھنگڑا پاؤندے رہندے۔ کنک دا رنگ ہولی ہولی سونے ورگا ہندا جاندا تے بھنگڑا پیندا رہندا۔ شیخ نوں کوئی پیسہ دھیلا نہیں سی دیندا۔ ایہہ اوہدی آپنی خوشی سی۔ کنکاں پک جانیاں، وساکھی آ جانی، واڈھیاں شروع ہو جانیاں تے تقریباً سارا پنڈ واڈھیاں و چ رجھ جاندا۔

واڈھیاں دا نظارہ کمال دا ہندا سی۔ دس دن واسطے ہر سویر نوں، داتریاں ہتھ وچ، جوان کیہ بڈھا کیہ، فوج دے سپاہیاں وانگ پنڈوں نکلدے تے ہر پاسے چھا جاندے۔ گھر گھر و چ تندور تپ جاندے۔ زنانیاں تھبے دے تھبے روٹیاں پکاندیاں، چوپڑدیاں تے چنگیر وچ اکٹھیاں کری جاندیاں۔ فیر اچار، گنڈھے، گُڑ، دال تے لسّی دا گھڑا لے کے کھیتاں نوں تر پیندیاں۔ بھتا ویکھدیاں ای واڈھیاں نے داتریاں سٹ دینیاں۔ روٹی ٹکر کھان توں پچھوں فیر واڈھی شروع ہو جانی۔ شام نوں وڈھی ہوئی کنک دیاں بھریاں بنھ کے اکٹھیاں کر دینیاں۔ واڈھی کرن والیاں نوں دہاڑی دی اک اک بھری ملدی۔ گھروگھریں لے جاندے۔

جدوں کسے کسان دی چوکھی کنک کھلوتی ہونی، تے اوہنوں کالھ ہونی تاں اوس مانگی پا دینی۔ سویرے سویرے اوہدے گھر دے کول ڈھول وجنا۔ جِداں جی کرے واڈھی تے برگیڑ وچ شامل ہو جائے۔ کھیت نوں اکٹھیاں تُر پینا، سارا دن ڈھول وجدا رہنا تے جوان گرماں گرمی و چ واڈھی کری جاندے۔ شام نوں بھری دے تھاں ویاہ ورگی روٹی ملدی سی۔ ڈھول دے مگر مگر ساریاں نے جنج وانگر کسان دے گھر پہنچ جانا۔ اگے حلوائی مال متا تیار کرکے اڈیکدا ہندا سی۔

پہلوں چول، شکر تے گھیو دتا جاندا۔ فیر چھولے تے پوڑیاں۔ اوس توں پچھوں کڑاہ تے اخیر تے گرماگرم جلیبیاں۔ جنا وی کوئی ڈھڈ وچ توڑ سکے توڑ لئے۔ چوری چوری کسے نوں دارو دا گھٹ وی مل جاندا۔

ہن گاہن دا ویلا آ گیا۔ ٹاہنیاں اکٹھیاں کرکے کوئی ٢ گز ٢ گز تے اک فٹ موٹا فیلا بنایا جاندا تے کھچن واسطے رسا بنیا جاندا۔ کھلاڑے دے نیڑے رڑی تے صاف تھاں تے گولدارے و چ کن بھریاں وچھائیاں جاندیاں۔ پھیلا اتے رکھ کے، اوہدے اگے سانڈھ نوں جوت دتا جاندا تے اوہ بھوی لگ جاندا۔ جیوں جیوں نڑ پھسدے اوہناں نوں ترنگلی نال الٹا دتا جاندا۔ سٹیاں چوں کنک نکل کے تھلے بہہ جاندی تے توڑی اُپر رہ جانی۔ اُپروں توڑی ہٹا کے کنک تے سٹیاں تے بریک چورے نوں اک پاسے کر دتا جاندا۔ بور بھریاں اسے طرح گاہیاں جاندیاں۔ ایہہ کم باراں دن ہر روز چلدا رہندا۔ جنا چر سارا کھلاڑا نہ گاہ کتے۔

ہن بریک توڑی تے دانیاں نوں وکھرا کرن دا ویلا آ جاندا۔ چھجاں والیاں پہنچ جاندیاں۔ گاہے ہوئے دانیاں نوں چھج و چ پا کے، چھج نوں دوہاں باہاں دے نال سر توں اچا چکدیاں، طریقے نال چھج ہلاندیاں تے کیردیاں۔ توڑی پاسے نوں اڈ جاندی تے دانے پیراں کول ڈگ پیندے۔ چھٹن دا کم چلدا رہندا۔ جدوں تک سارے دانے صاف نہ ہو جان۔ اکٹھی کیتی کنک دا بوہل ویکھ کے ہر اک دا جی خوش ہندا۔

ہن بوہل نوں ونڈن دا ویلا آ گیا۔ کجھ لوک آلے دوالے منجیاں تے بہہ جاندے تے کجھ پیریں بھار بہہ جاندے جاں کھلوتے رہندے۔ دھڑوئی دڑوپا لے کے پہنچ جاندا سی تے گھمیار آپنے کھوتے تے چھنٹا لے آؤندے۔ جے زمین ٹھیکے تے لئی ہووے، تاں کنک دا ادھ چلا جاندا سی۔ چھوٹیاں گلوٹیاں وِچ ایہو جہے کسان صرف پنج گھر سن۔ باقی سارے آپ مالک سن۔ جے کسان نے بیج جاں ہور لوڑاں لئی قرضہ لیا ہندا سی تے پہلوں اوہ دتا جاندا سی۔ اوس توں بعد کسان کامیاں نوں سیپیاں نوں آپنی مرضی نال حصہ دیندا سی۔ لوہار تے نائی نوں کجھ دانے دینے ہندے سن۔ باقی دا بچیا ہویا بوہل کسان دا آپنا ہندا سی۔ چھوٹے حصے دار بوریاں و چ جاں پنڈاں بنھ کے کنک گھر لے جاندے سن۔ پر وڈے حصے دار کھوتیاں تے لدوا کے کھڑدے سن۔ جے فصل چنگی ہووے تاں ہر کوئی خوش ہو جاندا سی۔

تانا بُننا : اک ہور رجھیواں جیہدے وچ سارا ٹبر لگدا سی، اوہ سی کھدر، چادراں تے کھیس بننا۔ گھر دا ہر جی اس وچ ہتھ وٹاؤندا سی۔ اس ٹیکنیکل کم دے کئی پکھ سن۔ ہر گھر والے آپنے آپنے کھتے دی چھلیاں اکٹھیاں کرکے بروالی دے گھر چھڈ جاندے۔ چرخے دے نال بروالی اوہناں توں نڑی دے دوآلے وڈیاں چھلیاں بناندی۔ اوہدیاں کُڑیاں ہتھ وٹاؤندیاں۔ ایہناں نوں فیر تانے تے پیٹے واسطے دو حصیاں و چ ونڈیا جاندا۔ اگلا کم، تانا تننا پیچیدہ کم ہندا سی۔ اس دے و چ سارا ٹبر لگدا سی۔ بروالا کھلی تھاں تے حساب نال دو قطاراں و چ کانے ٹھوکدا۔ بچے بیٹھ کے چھلی دیاں نڑیاں نوں اک سوٹی دے سرے تے اس طرحاں ٹکاؤندے کہ نڑی پھرکی وانگر گھم سکے۔ ایہناں نوں لے کے بروالی تانا تندی۔ کدھرے نہ کدھرے دھاگہ ٹٹ جانا تے دو انگلیاں دے نال نکی جہی گنڈھ مار کے جوڑنا پیندا۔ اوس توں بعد بروالا تے بروالی تانے نوں لکڑ دیاں گھوڑیاں تے کھچ کے چاہڑدے۔ پھیر برش دے نال تانے آٹے دی ماوا لاؤندے۔ جدوں سک جاوے تاں اوس نوں فیر کھڈی تے چڑھایا جاندا۔ بروالی چرخے نال پیٹے نوں پھرکیاں تے چاڑھدی۔ بروالا کھڈی تے آرام نال کپڑا بندا۔ جے رنگدار پڑیاں پانیاں ہون تاں پیٹے نوں پہلوں رنگیا جاندا سی۔ بروالی تے بروالے نوں جلاہی تے جلاہیا وی آکھیا جاندا سی۔ جدوں ویہل ملے تاں بروالی کئی گھراں دے نکے موٹے کم وی کردی سی تے بروالا ٹبر دے سنیہے پتر لے کے دور دریڈے وی جاندا آؤندا سی۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels