Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ:بیماری تے تندرستی

وچھوڑے دے داغ:بیماری تے تندرستی

شمشیر سنگھ
March 14th, 2008
5 / 5 (1 Votes)

بچے گھروگھریں پیدا ہندے سن۔ پنڈ و چ دو دائیاں سن عمراں بروالی تے دانو کشمیرن۔ ایہہ گیان ساریاں دائیاں آپنیاں نونہاں نوں سکھا دیندیاں سن تے ٹبرو ٹبری چلیا آؤندا سی۔ بچہ ہون توں مہینہ پہلوں، دائی گھر پھیرا پاؤن لگ پیندی سی تے ہون والی ماں نال وکھرے کمرے و چ بہہ کے گلاں باتاں کردی تے پیٹ ویکھدی۔ جدوں جمن ویلا نیڑے آوے تاں کول ہی رہندی تے ہتھیں بچہ جماندی۔ گھر جاں محلے دیاں عورتاں وی کول ہندیاں۔ جے کدی کوئی خرابی ہو جائے تاں ڈسکے ہسپتال کھڑن جوگا ویلا نہیں سی ہندا۔ کئی واری خون نہیں سی رکدا تے ماں مر وی جاندی سی۔ کئی بچے وی نہیں سن بچدے۔ رب دا بھانا! دائی نوں دوش کوئی نہیں سی دیندا۔

کئی مٹیاراں تکڑیاں تے دل والیاں ہندیاں سن۔ اک واری مایہ دے نال چکوالے کھوہ تے کُجھ زنانیاں کپاہ چگن گئیاں۔ گربھ وتی زنانی نے کھیت و چ ہی بچہ جم دتا۔ نال دیاں زنانیاں نے دیکھ بھال کیتی۔ ناڑو بنھدتا۔ شام نوں بچہ آپے چُک کے دوجیاں زنانیاں دے نال پنڈ آ گئی۔ خوش ہوئی مایہ نے اوہدے چگن دے حصے نالوں دونی کپاہ اوہدے گھر بھیج دتی۔

عورتاں، آدمیاں نالوں لمی عمر تک جیوندیاں سن۔ آدمیاں نالوں گھٹ روگی ہندیاں سن۔ آدمی بخار چڑھن دے نال مر جاندے سن پر بوہتی واری اصلی روگ دا پتہ نہیں سی لگدا۔ فیر وی پنڈ دے لوکاں دی کاٹھی بڑی چنگی سی۔ ٨٠، ٩٠، ١٠٠ تک کئی پہنچ جاندے سن۔ جہڑا ٧٠ سالاں دا ہو جائے اوس نوں بڈھا سمجھدے سن۔ کہندے سن کہ ستّر بہتّر کُتا اے، بھاویں اُوس دا چیتا تے سمجھ پوری قائم ہووے۔ پنڈ دی اوسط عمر کوئی ٥٠ سال دی سی جدوں کے عام ہندوستانی دی ٤٠-٤٢ سال ہندی سی۔

بچیاں دیاں عام بیماریاں سن : اکھاں آؤنیاں، پھنسیاں، پھوڑے۔ جنہاں بیماریاں توں ہر اک نوں ڈر لگدا سی اوہناں و چ سن ٹائیفائیڈ، ملیریا، ہیضہ تے یرقان۔ ویسے کھنگ کھانسی تے پیٹ دیاں خرابیاں آؤندیاں جاندیاں سن۔ خسرے دی گھٹ ہی پرواہ ہندی سی پر ماتا (چیچک) توں ہر کوئی گھبراندا سی۔ ١٩٢٠ و چ پنڈ ٹیکے لاؤنے شروع ہوئے، چیچک توں پورا بچا ہو گیا۔ چھوٹے بچیاں دیاں باہاں تے تن تھاواں تے تیز چاکو نال کاٹے مارے جاندے تے اُتے دوائی لائی جاندی۔ جناچر اتے کھرینڈ نہ بن جائے، بڑا دھیان رکھنا پیندا سی۔

پنڈ و چ ڈاکٹر کوئی نہیں سی ۔ دو واری کمپاؤنڈراں نے دوکان کھولی پر نال ہی بند کر گئے۔ جاں ڈسکے ہسپتال جانا پیندا سی۔ تے جاں ڈاکٹر نوں ڈسکیوں سدنا پیندا سی۔ عام لوکی دیسی دوائی ہی کھاندے سن۔ کئی یونانی تے دیسی دوائیاں بڑیاں کمال دیاں سن۔ پرانے گرنتھاں و چ شاید لکھیاں وی ہوئیاں سن پر عام کسے نوں کجھ پتہ نہیں کہ دوائیاں وچ کیہ اے تے کس طرحاں بندیاں سن۔ دیسی دوائیاں تے ایہناں نوں یقین سی کہ ہاسہ مخول وی بنیا ہویا سی۔ کسے پُچھیا کیہ علاج کراں، نواب آیا :


پد، بہڑے، آملے تے چوتھی پا گلو
بُنڈ وچ اُنگل لے کے، دھپے رہو کھلو!


گل ٹھیک وی سی۔ قبض ہووے تاں ہرڑ فٹ ٹھیک کر دیندی سی۔ سکی نوں کٹ کے کھا لئو جاں مربہ کھا لو۔ اک قسم ایہو جہی دسی جاندی سی کہ اک گھنٹہ ہرڑ نوں مُٹھ و چ رکھو تاں شرطیہ ٹٹّی آ جاندی سی۔ قبض واسطے اسپگول دا چھلکا عام ورتیا جاندا سی۔ جے کوئی زخم ہو جاوے تاں ہلدی گھیو وچ بھن کے لاندے سن۔ جے کتا وڈھ دیوے تاں ہلدی تے لال مرچ بھُن کے رُوں نال بنھ دندے سن۔

اکھاں دی دیکھ بھال لئی سرمہ ہر گھر وچ ہندا سی۔ بچیاں نوں وی پایا جاندا سی تے مٹیاراں اکھاں سوہنیاں بناؤن واسطے کجل جاں سرمہ پاؤندیاں سن۔ کئی عورتاں آپنا سرمہ آپ بناؤندیاں سن۔ بداماں نوں گھیو و چ ساڑ کے پیسدیاں۔ ٹھنڈا سرمہ بناؤنا ہووے تاں و چ لاچی وی رگڑ دیندیاں۔ اکھاں آ جان تاں قسم قسم دے دارو ورتے جاندے سن۔ میلیاں وچ، بساں، گڈیاں، تے بازاراں و چ قسم قسم دے دارو وکدے سن۔ بناؤن دا طریقہ تے وچ کیہ کُجھ پایا اے، بالکل خفیہ ہندا سی۔ کئی عورتاں، مفت دارو دیندیاں سن۔ ویچن والیاں دے طریقے بھانتبھانت دے ہندے سن۔


دارُو شو

سڑک دے نال اک دارو ویچن والا اُچی اُچی بول رہیا سی۔ لوکی اکٹھے ہو گئے۔ کہانی دسن لگا کہ اکھاں کس طرح آؤندیاں نیں تے اس دا کیہ علاج اے۔

اوہنے شیشے دا اک گلاس ساریاں دے ساہمنے رکھیا تے اوہدے وچ صاف پانی پا دتا۔ للکار کے بولیا کہ تہاڈیاں قیمتی اکھاں ایسے طرحاں صاف ہندیاں نیں۔ فیر اوہناں و چ گھٹا مٹی پے جاندا اے۔ اوہنے مٹی دی چُونڈھی لے کے گلاس و چ پا دتی۔ اکھاں و چ رڑک پیندی اے۔ قدرتی تسیں اوہناں نوں ملدے او۔ صاف سرمچو لے کے پانی نوں رلایئیا۔ کھرک ہندی اے، تسیں ہور اکھاں ملدے ہو۔ فیر پانی نوں ہلایا۔ پانی گلابی ہو گیا۔ ملن نال اکھاں دا رنگ گلابی ہو جاندا اے تے ہور کُھرک ہندی اے۔ پانی نوں ہور ہلایا۔ پانی لال ہو گیا۔ ہر اک دی ٹکٹکی گلاس ول سی۔ جیوں جیوں تسیں ملدے او، اکھاں لال ہو جاندیاں نیں۔ فیر ہلایا تے پانی دا رنگ گوہڑا لال ہو گیا۔ تُسیں ہور ملدے او تے اکھاں گوہڑیاں لال ہو جاندیاں نیں۔ تسیں دُکھی ہندے او۔ سوچدے او کیہ کریئے۔ غم نہ کھاؤ۔ اس دا علاج میرا دارُو اے۔ شیشی چوں رتا کو دارُو گلاس و چ پایا۔ پانی دا رنگ بدل کے گلابی ہو گیا۔ دو واری فیر دارو پایا۔ پانی ہلایا۔ ہولی ہولی پانی بالکل صاف ہو گیا۔ تسیں ایہہ دارو اکھاں و چ پاؤ، اکھاں جھمکو۔ تہاڈیاں اکھاں سولاں آنے ٹھیک ہو جان گیاں۔ لوکیں دنگ رہ گئے۔ اک شیشی اک آنے دی اے۔ اج دا ریٹ۔ منٹاں وچ ای شیشیاں تے شیشیاں وک گئیاں۔ لوکیں چلے گئے۔

مٹی تے دارو دی کیہ کیمسٹری سی۔ ایہنوں رب ای جانے۔


کئی عورتاں دا آپنا دارُو مشہور سی۔ کوئی پیسہ دھیلا نہیں سی لیندیاں۔ شام دے ویلے ماواں بچے لے کے دارُو پوان آؤندیاں۔ دارُو والی چونکڑی مار کے بہہ جاندی۔ بچے دا سر اوہدی گود و چ رکھیا جاندا۔ ماں سر نوں پھڑ کے رکھدی۔ کوئی کڑی باہاں نوں پھڑ لیندی۔ دارُو والی اوہدے ککرے کھولدی تے پوٹے نال دارُو لا دیندی۔ بچہ چیکاں ماردا۔ دو چار واری دارُو پاؤن دے نال اکھاں ٹھیک ہو جاندیاں۔ محلے وچ مایہ دا جنگالی دارُو بڑا مشہور سی تے لگدا وی بڑا سی۔


مایہ دا جنگالی دارُو

چار چیزاں : چاندی دے روپئیاں دا جنگال، نشادر تے ہور چیزاں جنہاں دا نام کسے نوں یاد نہیں ملا کے کھرل و چ پیسیاں جاندیاں۔ دو چار دن ویلےکویلے پیسن نال بڑا ملیم پاؤڈر بن جاندا۔ اک منجی نوں اُلٹا کے اوہدے چارے پاویاں دے نال صاف ستھری، چٹی ململ دی چنی بنھ دتی جاندی۔ منجی کوٹھے تے لانبھے جہے کرکے رکھی جاندی تے اوہدے تھلے کؤلی رکھی جاندی۔ شام نوں چُنی و چ پاؤڈر پا دتا جاندا۔ رات نوں تریل پیندی، پاؤڈر گلہ ہو جاندا۔ تُبکے کؤلی وچ ڈگ پیندے۔ دو راتاں وچ سبھ کجھ گھل مل کے کؤلی و چ جمع ہو جاندا۔ اس نوں دُھپے سکا کے فیر کھرل و چ بریک پیسیا جاندا۔ ہفتے و چ جنگالی دارُو تیار۔

ہر سال ساون چڑھن توں پہلوں، خون صاف کرن تے بڑا زور ہندا سی۔ خاص طور تے بچیاں دا خُون۔ نیم جاں دھریک دیاں کرونبلیاں لے کے اوہناں نوں دوری و چ رگڑیا جاندا۔ کجھ پانی پا کے ہور رگڑن توں پچھوں پنیا جاندا سی۔ اس ہری تے سنگھنی شردائی دی کؤلی ہر بچے نوں دتی جاندی۔ ڈیک لا کے پی جائے۔ بڑی کؤڑی ہندی سی۔ مگروں روٹی دی اک گراہی کھا کےمنہ دا سواد ٹھیک کر لیا جاندا سی۔ ایہہ پین نال سون بھادروں وچ مکھی مچھر کٹن دے نال خرابیاں توں بچاؤ رہندا سی۔

بہت سارے پھنسیاں پھوڑے پک جاندے، وگ پیندے تے آپنے آپ ٹھیک ہو جاندے۔ کئی واری وڈے گڑاں تے ملھم لانی پیندی۔ ٹوڑے منہ وچوں پاک نکلدی تے ہفتے دے پچھوں آرام آ جاندا۔ کدی کدی لتاں باہاں تے رتگڑ نکل آؤنا۔ اوہدا کوئی منہ نہیں سی ہندا، رنگ لال جاں نیلا جیہا ہندا سی۔ پیڑ بڑی ہندی سی۔ ایہناں دناں و چ جوکاں والے گلیاں دے چکر لاؤندے رہندے سن۔ مٹی دا بھانڈا، جس و چ جوکاں ہندیاں سن، لے کے بہہ جاندے تے دسدے کہ جوکاں گندہ خون چوسدیاں نیں، چنگے خون نوں نہیں چھیڑدیاں۔ بچے دا مُنہ اک پاسے نوں کرکے رتگڑ دے آلے دوالے جوکاں لا دیندے۔ شروع و چ جوک دا منہ جبناں تے فیر پتہ وی نہ لگنا۔ منٹاں وچ جوکاں بھر کے موٹیاں ہو جانا تے گڑ تھلے بہہ جانا۔ درد ختم ہو جانی۔ بغیر کسے اُپریشن دے لت بانہہ ٹھیک ہو جانی۔ ہفتے پچھوں نشان وی مٹ جانا۔

اک واری اوتار نوں ہتھاں تے خارش ہو گئی۔ جیوں جیوں دوائی لائے، خارش ودھدی جائے۔ پیراں تیکر پھیل گئی۔ رات نوں نیندر وی نہ آوے۔ کھرکیاں خون وی وگے۔ اخیر اک سنت سادھو ملیا۔ اوہنے علاج دسیا۔ گندھک نوں گھیو و چ ملا کے بوتل و چ پا دیو۔ کارک لا دیو تے دُھپے رکھو۔ ہر روز اوس نوں ہلاؤندے رہو۔ رات نوں ایہہ دانے دانے بن جائے تے دنے فیر پگھل جاوے۔ دو ہفتے بعد گندھک گھیو و چ رچ مچ جاوے گی۔ دو چمچے، چار واری، روز کھاؤ۔ اوتار نے ایس طرحاں ہی کیتا۔اوس دے روم روم چوں گندھک دی بو آوے۔ پر دو ہفتے بعد اوہدا سارا جسم صاف ہو گیا تے پھیر کدی خارش نیڑے نہ آئی۔ اک واری اوتار دی کؤلی تے چمچ منجے دے تھلے پئے سن۔ اک کتی آئی جس دا جسم کھرک نال بھریا ہویا سی۔ سارا گھیو کھا گئی۔ عام طور تے کتے کُتیاں اس روگ نال مر جاندے سن پر اوہ کتی وی ٹھیک ہو گئی۔ اوہدی قسمت!

نوجوان ٹہل سنگھ گچ دے کم دا مشہور کاریگر سی۔ اک واری اوہنوں یرقان ہو گیا۔ رنگ پیلا پے گیا۔ پچھ پچھا کے اک حکیم کول گیا۔ اوہنے دس پُڑیاں دتیاں۔ ہر سویر نوں چھٹانکی مکھن، تازہ تازہ رڑکیا، تلی تے رکھ کے، اوہدے و چ ٹھونگا مار کے پڑی لد دیوے تے سارا اکو واری لنگھا جاوے۔ مگروں اک وڈا گلاس لسی پیوے۔ دس دن و چ ٹہل سنگھ بالکل راضی ہو گیا۔پنڈ و چ علاج دی مشہوری ہو گئی۔ اگلے سال تیجے نوں یرقان ہو گیا۔ رنگ پیلا، طاقت ٹٹ گئی۔ ٹہل سنگھ نوں آ بینتی کیتی کہ مینوں دوائی لیا دے۔ ٹہل سنگھ ٹال مٹول کردا رہیا کیونکہ حکیم کول جان واسطے اوس دیاں دو دہاڑیاں خراب ہونیاں سن۔ اخیر تیجے دے ترلے سن کے ہاں کر دتی کہ میں راتوں رات سائیکل تے جا کے دوائی لیاواں گا۔ پر راتیں ٹہل سنگھ نے فولادی رنگ دی سُتھری سواہ لے کے ١٠ پڑیاں بنا دتیاں تے اگلے دن تیجے نوں دے آیا۔ پر تیجا غریب سی۔ اوہدے کول مجھ گاں نہیں سی۔ اوہدی ووہٹی نے گوانڈھن سنتو دے جا پیر پھڑ ے کہ میرے گھر والے نوں بچا! اوہنوں دس دن چھٹانکی مکھن تے لسی منگی۔ سنتو نوں ترس آ گیا۔ مکھن تے اک تھاں، دو گلاس لسی وی پیا دیا کرے۔ دس دناں و چ تیجا ٹھیک ہو گیا۔ ہتھ جوڑ کے ٹہل سنگھ تے سنتو دا دھنواد کیتا۔

پرکاش ١٤ سال دی سی جدوں ١٩٣٦ وچ اوہدے دوویں گوڈے جڑ گئے، تُر نہ سکے۔ روز بھار گھٹدا جائے۔ کوئی دوائی تیل وی کم نہ کرے۔ اخیر اوہدے پیو نے امرتسر جا کے نگمان سنتاں نوں بینتی کیتی۔ جہڑا کوئی ڈیرے آوے، سنت پہلوں اوہنوں گالھاں کڈھدے۔ بے یقینے کھسک جاندے سن۔ نیترہین سنت جی آئے گئے نوں آواز توں پہچان جاندے سن۔ پچھیا دیوان سنگھ کیہ حال اے۔ دھی دی حالت سن کے سنتاں آکھیا کل آ جائیں۔ اگلے دن سنتاں نے گولیاں دی شیشی دتی تے آکھیا کہ روز اک گولی گھیو دی ادھی کؤلی دے نال کھانی ہے تے نالے ہر ویلے روٹی دے نال بدام روغن دے دو چمچے کھانے نیں۔ گولیاں سرہوں دے دانیاں دے برابر دیاں تے رنگ وی اوہی۔ خشک پر بڑیاں طاقت والیاں سن، پنج دناں بعد پرکاش دے گوڈے ہلنے شروع ہو گئے، ہفتے پچھوں اُٹھ کے ٹرن لگ پئی تے ١٥ دناں و چ پہلوں ورگی ہو گئی۔ ٨٥ سال دی عمر لنگھ گئی اے۔ اج تک پرکاش نوں گوڈیاں دی تکلیف نہیں ہوئی۔

ڈاکٹر منگل سنگھ اکلا ہی ڈاکٹر سی جہڑا پنڈ رہندا سی۔ اُچا، لما، خوبصورت، بھکھدا رنگ۔ کدی کدائیں سیال و چ ہرے رنگ دا اورکوٹ پاندا۔ جدوں کسے دے کن پک جان تاں ہری ولولٹین و چ لپیٹی ہوئی سرنج لے کے پہنچ جاندا سی۔ سٹول تے بیٹھ کے مٹھا سوڈا پانی و چ گھولدا تے سرنج بھر لیندا۔ روگی دا سر آپنے پٹ توں تھلے رکھ کے تے اوہدا منہ دوجے پاسے کر کے تے تشتری تھلے رکھدا پھیر زور دی پچکاری ماردا۔ کن وچوں بہت کجھ نکل پیندا۔ ڈاکٹر آپنی کامیابی تے خوش ہندا۔ منگل سنگھ فوجی ہسپتال وچوں اردلی ریٹائر ہویا سی۔ سرنج تے ہرا کوٹ ہسپتال دیاں یادگاری چیزاں سن۔ کدی کدی کسے دے کن دا پردہ وی پاڑ دیندا سی۔ فیس کوئی نہیں سی لیندا۔ کجھ سال پچھوں منگل سنگھ دے چاچے دا پتر بھرا ڈاکٹر ٹھاکر سنگھ پنڈ واپس آ گیا۔ فوجی ہسپتال دی ڈسپینسری و چ کمپونڈر سی۔ آؤندی واری آپنے نال بہت ساریاں زنکلوشن دیاں شیشیاں تے ڈراپر لے آیا۔ پنڈ دے بچیاں دیاں اکھاں و چ بغیر فیس کیوں دوائی پاواں۔ پر کسے دے گھر نہیں سی جاندا تے نہ ہی کسے نال اُچی نیویں سی۔ ڈاکٹر ٹھاکر سنگھ دے پتر دھیاں سوہنے جوان سن۔

پِنڈ وچنہ کوئی حکیم سی تے نہ کوئی ہور ڈاکٹر۔ کدی کدائیں آؤن والا اصلی ڈاکٹر ڈسکے دا ڈاکٹر نظیر احمد ایم. بی. بی. ایس. سی۔ ڈسکے اوہدا کلینک بھریا ہی رہندا سی تے شہر و چ بڑی عزت سی۔ ٹھیکے دار نال دوستی ہون کرکے کئی واری سائیکل تے پنڈ آؤندا سی۔ ٹائیفائیڈ دے انجیکشن دین دا ماہر سی۔ ٹھیکے دار دے دو پتر اوس نے پنڈ آ کے راضی کیتے سن۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels