Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ: سنیہے پتر، ڈھوا ڈھوائی، آواجائی

وچھوڑے دے داغ: سنیہے پتر، ڈھوا ڈھوائی، آواجائی

شمشیر سنگھ
March 8th, 2008

سنیہے کنّو کنّیں آؤندے جاندے سن۔ پنڈ وچ نین جاں مراسن گھرو گھری خبر لے کے جاندی، دور دُریڈے نائی جاں مراسی۔ کارڈ پاؤن دا کوئی رواج نہیں سی۔ آؤن جان دے وسیلے مہنگے تے ہلکی رفتار والے سن بوہتے لوکیں یاراں نمبر بس مطلب آپنیاں لتّاں ای ورتدے سن۔ پنڈوں پنڈی جاندے آدمیاں نے بچے نوں موڈھے تے چکیا ہندا سی۔ زنانیاں دے سر تے بگچی ہندی سی۔ دور تک سفر ننگے پیریں ہندا سی۔ نویاں ویاہیاں ووہٹیاں نوں چار کہار خوبصورت تے رنگدار ڈولی و چ کھڑدے سن۔ پہلے سال و چ پھیرا ٹانگے تے پاؤندیاں سن۔ سردے ُپجدے آدمی تے عورتاں گھوڑیاں تے چڑھ کے سفر کردے سن۔

مذہبی تھاواں تے جان واسطے لمی تیاری دی لوڑ ہندی سی۔ مردہ ساڑن مگروں ہندو تے سکھ استھیاں ہردوار جا کے گنگا وچ روہڑدے سن۔ ایہہ ندیاں، نالیاں، دریاواں، جنگلاں چوں لنگھدا ٣٠٠ میل دور دا فاصلہ خطرناک ہندا سی۔ پنڈاں توں ٹولا بنا کے، کئی گھراں دیاں استھیاں اکٹھیاں کرکے، سال و چ اک ادھی واری جاندے۔ مہینہ دو مہینے عام لگ جاندے۔ پنڈت ارجن داس عمر بھر نت نیم نال ہر سال تر کے جمو ماتا دیوی دے جاندا سی۔ حج تے جانا ایڈی دور سی کہ پنڈوں صرف اکو بندہ حج تے گیا سی۔ حاجی صاحب نوں چھ مہینے لگے۔ سکھاں دیاں کئی مذہبی تھاواں جویں کہ بابے دی بیر (سیالکوٹ)، ننکانہ صاحب، لہور، امرتسر تے ترنتارن نیڑے سن، ٣٠ توں ٨٠ میل دُور۔

چھوٹیاں موٹیاں وستاں تاں وہنگی والے لے جاندے سن پر پیداوار گڈیاں تے جاندی سی۔ فیر کھوتیاں دا ورتاء شروع ہو گیا۔ ایہناں دی رفتار وی تیز سی تے کھیتاں توں لے کے جتھے چاہو مال سٹ دندے سن۔ گھُمیاراں نے گڈیاں نوں مات کر دتا۔ گھمیار دور دریڈے وی جان لگ پئے۔ سڑک ہووے تاں ٹھیک ہے، نہ ہووے تاں وی ٹھیک ہے۔

ہر سال مئی دے مہینے گھمیاراں دا ٹولا ہمالیہ دیاں پہاڑیاں ول جاندا۔ ایہناں گھاٹیاں و چ جنگلی بیر بڑا ہندا سی۔ نکیاں نکیاں بستیاں و چ زنانیاں تے بچیاں نے بیر چُگ کے سُکائے ہُندے سن۔ گھمیار لون لے کے جاندے تے بیر لد کے لے آؤندے۔ پنڈ گھمیاریاں آپنے گھراں چوں بیر ویچ دیندیاں۔ اک پڑوپی جاں اک دڑوپی دانے لے جاؤ تے برابر دے بیر لے آؤ۔ اس دا حساب رواجن جھونگا وی دے دیندیاں سن۔ ہر کوئی، خاص طور تے بچے، سواد نال کھاندے۔ پر اک خیال رکھن دی لوڑ ہندی سی۔ کئی بیراں و چ لُڑیاں پئیاں ہندیاں سن۔ لُڑی والا پاسہ چھڈ کے باقی دا بیر بچے تاں کھائی جاندے سن۔

چترے (Panthers)

سیال و چ کندھاں نال کھلوتے دھپ سیکدے، گھمیار آپنے سفر دیاں کہانیاں سُناؤندے۔ بیر لین گئے ٹولا بنا کے پہاڑیاں نوں جیٹھ دے مہینے جاندے۔ ندیاں نالیاں نوں پار کرنا سوکھا سی کیونکہ برساتاں اجے دُور سن۔ ندیاں و چ پانی گھٹ ہُندا سی۔ پر جاندی وار اک گل دا دھیان رکھنا پیندا سی۔ لون دے ڈھیلیاں (rock salt) نال لدیا کھوتا ندی و چ بہہ جاندا سی۔ کُجھ لون کھر جاندا بھار ہولا ہو جاندا۔ کھوتے نوں بھاویں ہر کوئی کھوتا ہی سمجھدا ہے پر عقلوں اینا کوہجا نہیں کہ ندی و چ نہ بیٹھے۔

رستے و چ کھوتیاں دے چرن لئی گھاہ عام ہندا سی۔ آدمی آپنے روٹی ٹکر لئی سامان نال لے جاندے سن۔ پر اک گل دا بڑا دھیان رکھنا پیندا سی۔ پہاڑیاں و چ چِترا (پہاڑی شیر) بڑا ہُندا سی۔ راتیں ڈر ہُندا سی کہ چِترا کدھرے کسے کھوتے نوں گھسیٹ کے نہ لے جاوے۔ مالک تاں ماریا گیا۔ دسدے سی کہ چترے دے پیراں دی واز، چوراں وانگر اُکا نہیں سی آؤندی۔ رات نوں نظر نہیں آؤندا پر اوہدیاں چمکدیاں اکھاں ہنیرا وی پاڑ دیندیاں سن۔ اوہناں دے ہتھاں پیراں وچ اینی طاقت ہُندی کہ آپنے توں چار پنج گنا بھاری جانور نوں جھٹ پٹ ہی گھسیٹ کے لے جان۔ اکو علاج سی کہ رات بھر آلےدوالے اگ بالی رکھو۔ چترے اگ توں بڑا ڈردے، نیڑے نہیں آؤندے۔ چتریاں دیاں کہانیاں تاں ہر کوئی سُندا پر کدی کسے نے اوہدی صورت جاں مورت نہیں سی ویکھی۔

ویہویں صدی دے شروع و چ ٹانگے شروع ہوئے۔ آپنے ویلے آواجائی و چ ایہہ انقلاب سن۔ کرایا گھٹ تے رفتار تیز۔ دو گھنٹے و چ گوجرانوالے پہنچ جاندے تے کرایہ چار آنے اک پاسے دا۔ جے کوئی سالم ٹانگا کرے تاں سوا روپیہ۔ ڈسکے جان لئی اک ٹٹا بھجا یکا ہندا سی پر اوہ وی کوئی بیمار جاں بڈھا ہی ورتدا سی۔ ہولی ہولی گوجرانوالے جان واسطے اٹھ ٹانگے ہو گئے۔ پنج مسلماناں دے، تن سکھاں دے تے اک پنڈتاں دا۔ منہا ماچھی پہلاں ٹانگے والا سی۔ جیہنے گوجرانوالے جانا شروع کیتا۔ پنڈوں پنڈی لوکیں پیدل وی جاندے سن۔ کچیاں سڑکاں تے صرف ارجن ای کدی ہُندا سی جیہڑا نویاں ووہٹیاں نوں سوہرے چھڈ آؤندا سی جاں پیکے لے آؤندا سی۔ پنڈ نوں بس کوئی نہی سی آؤندی، گوجرانوالے توں لنگھدی، لہور پشور دی ریل گڈی ١٨٨٣ و چ چلی۔ دھواں کڈھدی، چیکاں ماردی، ریل گڈی دیاں کہانیاں مشہور ہو گئیاں۔ گوجرانوالے توں لہور دو تن گھنٹے لگدے تے کرایہ صرف اک روپیہ۔ ریل دا پہلاں سفر منگل سنگھ نے آپنے روزنامچے و چ درج کیتا جدوں اوہ لکھا سنگھ رامگڑھیئے دے پتر سوہن دے ویاہ تے آسنسول گئے۔ ساک گُچھا سنگھ تاٹ، وڈیاں گلوٹیاں والے نے کرایا سی۔ لکھا سنگھ تے منگل سنگھ پنڈوں ٢١ نومبر ١٩١٦ نوں روانہ ہوئے۔ ٢٢ نومبر نوں گوجرانوالے توں میل ٹرین (تیز ڈاک گڈی) پھڑی۔ انبالے، دلی توں ہندی ہوئی گڈی ٢٣-٢٤ نومبر دی رات نوں الہ آباد پہنچی۔ اوتھوں ٢٤ نومبر نوں ایکسپریس گڈی لے کے گیا، دھنواد، مگلسرائے ہندے ہوئے ٢٤-٢٥ نومبر دی رات نوں آسنسول پہنچے۔ ایس طرحاں ١٢٠٠ میل دا فاصلہ پنج دناں تے چار راتاں و چ پورا ہویا۔

کس کسے دے کول سائیکل ہندا سی کیونکہ مہنگے ہندے سن۔ ١٩١٥ و چ پہلے سائیکل نے پنڈ وچ منہ وکھایا۔ پہلی جنگ توں پچھوں قیمتاں کجھ گھٹیاں تے اک دو ہور سائیکل آ گئے تے ہولی ہولی ودھ گئے، خاص طور تے ١٩٣٠ توں پچھوں۔ اوہناں دناں و چ ریلے (Raleigh) ٥٥-٦٠ روپئے دا آؤندا سی تے ہرکولیس (Hercules) ٤٥ روپئے دا۔ سمجھو کہ اک مستری جاں باؤ دی دو مہینے دی آمدن (جاں سال دی بچّت) نال سائیکل آؤندا سی۔ دُوجی جنگ ختم ہون تک پنڈ و چ ١٨ سائیکل سن، ادھے ڈسکے ہائی سکولے پڑھدیاں دے۔ چلانا وی کسے نوں گھٹ ہی آؤندا سی۔ کُڑی تاں کوئی وی سائیکل نہیں سی چلاؤندی۔ اک واری سردار راجندر سنگھ دی سالی بچنی (گربچن کور) پنڈ چھٹیاں کٹن آئی تے آپنا چھوٹا سائیکل نال لیائی۔ منڈے اُوس دے ول ویکھن کہ کس طرحاں سائیکل تے چڑھدی اے۔

کسے وی پنڈ و چ مرمت دی کوئی دوکان نہیں سی۔ سائیکل نوں ڈسکے کھڑنا پیندا سی۔ سوچو! کئی میل سائیکل نوں ریہڑنا جاں گھسیٹنا چھوٹے منڈیاں واسطے سوکھا نہیں سی۔ چھوٹی موٹی مرمت تاں آپ ہی کرنی پیندی سی۔ کچیاں سڑکاں تے کدھرے کدھرے کنڈے جاں سولاں ہندیاں ہی سن تے ٹائر عام پنکچر ہو جاندے سن۔ ڈسکے اڈے دے سائیکلاں دیاں پنج چھ دوکاناں سن۔ اوہناں تے اشتہاربازی دے چست لفظ لکھے ہندے سن، جویں کہ :


کدھر کو جا رہے ہو، کدھر کا خیال ہے
بیمار سائیکلوں کا، یہی ہسپتال ہے۔


پہلاں ڈاک خانہ وڈیاں گلوٹیاں سکولے ١٩٠٠ دے موڑ تے کھُلیا۔ کراچی، بمبئی جاں ولیت گئے تاٹڑے گھراں نوں عام چٹھیاں پاندے رہندے سن۔ چھوٹیاں گلوٹیاں دی کوئی چٹھی آوے تاں اوہ وی وڈیاں گلوٹیاں پڑھدا کوئی بچہ لے آؤندا سی۔ بڑیاں درخاستاں توں بعد ١٩١٤ و چ پنڈ و چ ڈاک خانہ کھل گیا۔ منڈیاں دے سکول دا منشی حاکم سنگھ پہلاں پوسٹ ماسٹر بنیا۔ اوس نوں سکولوں ٢٠ روپئے مہینہ تنخواہ ملدی سی تے ڈاکخانے دے ٧ روپئے وادھو ہو گئے۔ ڈاک دا کم تفریح ویلے کیتا جاندا سی۔

ڈانگ دے پچھلے پاسے، موڈھے تے تھیلا لٹکدا، ننگے پیریں، اُچا لما، پتلا پتنگ ہرکارا ڈسکے توں چلدا تے راجیکمان، وڈیاں گلوٹیاں تے چھوٹیاں گلوٹیاں ہو کے ڈسکے دے وڈے ڈاک گھر پہنچ جاندا۔ اینی تیزی نال تردا کہ ١٢ میل دا گیڑ ادھے دن و چ پورا کر لیندا۔ جدوں تفریح دی ٹلی وجے، عین اوسے ویلے ہرکارے نے پہنچ جانا۔ آ کے کینوس دا بیگ منشی دے ساہمنے سٹنا۔ منڈیاں نے آلے دوالے اکٹھے ہو جانا۔ منشی موہر توڑدا، تھیلا الٹاندا۔ وچوں پنجچھ چٹھیاں ڈگ پیندیاں۔ کدی کدائیں اوس دے وچ چمڑے دی تھیلی وی ہندی سی۔ اوس اُتے وی لاکھ دی مہر ہندی سی۔ وچوں کسے فوجی جاں ملازم دے دوروں بھیجے ٹبر واسطے پیسے نکلدے۔ منشی خوش ہو جاندا تے منڈیاں تاڑیاں مارنیاں۔ جھٹ ہی منڈیاں نے گھروگھریں چٹھیاں ونڈ آؤنیاں پر پیسے دین سکول دے بند ہون توں پچھوں منشی آپ دین جاندا سی۔

عام لوکیں ان پڑھ ہندے سن۔ جے کسے نے چٹھی لکھوانی ہووے تاں سکول ختم ہون تے منشی کولوں جاں کسے دوکاندار توں لکھوا لیندا سی۔ ہائی سکول دے منڈے وی لکھ دیندے سی۔ پر جدوں کسے مٹیار نے آپنے گھر والے نوں کوئی دل دی گل لکھنی ہووے تاں اوہ ویہلے ویلے منشی توں لکھواؤندی۔ اوس تے پورا وشواس ہُندا سی کہ دھوں نہیں کڈھے گا۔ اس کارج نوں لوک گیتاں وچ وی تھاں مل گئی۔


تینوں دیاں گی پنج پتاسے
وے منشی خط لکھ دے...

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels