Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ: بے مثال ادارے

وچھوڑے دے داغ: بے مثال ادارے

شمشیر سنگھ
February 5th, 2008

٤

ہر بچے، جوان تے بُڈھے بندے تے زنانی دا جیون چار بے مثال اداریاں دے آلے دوالے گُھمدا سی۔ ہر اک دے جسم تے دل دا ایہناں نال سانگا ہُندا سی۔ قُدرت تے بندے دا رل کے بنائے عجوبیاں وچ ایہہ سبھ توں دل کھچویں سن۔ ہر انسان تے حیواں دا جسم تے دل ایہناں وچ کھُبھیا ہویا سی۔ جیون دیاں ایہہ سادہ کِلیاں (
Fulcrums of Life) سن : کُھوہ، کھوہی، ہلٹی تے ڈھاباں یاں چھپڑ ایہہ چارے ہی ات اُتم پانی دے سومے سن۔

قُدرتی پُنیا ہویاں کھوہاں تے کھوہیاں دا مٹھا پانی گرمیاں وچ ٹھنڈا تے سردیاں وچ نِگھا ہُندا سی۔ عام لوکیں کسے سانجھے تھاں توں پانی بھردے سن۔ کُھوہ یاں کھوہی پُٹنی تے بنانی مہنگی ہُندی سی۔ بادشاہاں نے سڑکاں تے کُھوہ بنا کے آپنا ناں روشن کیتا۔ پرؤپکاریاں نے پِنڈاں تے شہراں وچ کھوہیاں بنائیاں تے لوکاں دی اسیساں لئیاں۔ کدی کدی لوکیں رل مِل کے سانجھی کھوہی وی بنا لیندے سن۔ جانور تے ڈنگر پانی نوں بھجدے سی۔ جدوں مجھاں ڈھاب جاں چھپڑ وچ وڑ جاندیاں تاں اوہناں نوں باہر کڈھنا اوکھا ہُندا سی۔ گرمیاں وچ اوہناں دے تیرن والے تلاء، سمجھو بہشت ہُندے سن۔

نہاؤنا، کپڑے دھونے تے پانی دے گھڑے بھرنے، ایہہ روز دا کم ہُندا سی۔ زنانیاں ہنیرے وچ ہی پنڈ دے نال لگدے کُھوہ تے، ہلٹی تے جاں سانجھی کھوہی تے اشنان کردیاں تے گھڑے بھر کے گھر لے آؤندیاں۔ جنے تے بال مگروں جاندے تے آرام نال نہاؤندے۔ ڈنگراں نوں وی کُھوہ تے پانی پیایا جاندا سی، نہایا وی جاندا سی۔ ڈھاب تے چھپڑ وی ایسے کم آؤندے سن۔ ایہناں ساریاں تھانواں تے دوپہر توں پہلوں کُڑیاں کپڑے دھوندیاں سن۔ کئی واری تاں ایس طرحاں لگدا سی کہ کُھوہ جاں ڈھاب دھوبی گھاٹ بنیا ہویا اے۔

کُھوہ : جتھے وی رُکھاں دا جھُنڈ نظر آوے تاں پکّا سمجھو کہ اوہدے وچ کُھوہ ضرور ہے۔ آلے دوالے یاں اک پاسے کھُرلیاں تے کُڑاں ہُندیاں سن۔ ہر پاسے کُھوہ دی زمین ہُندی سی۔ ایس سارے کُجھ نوں کُھوہ ہی کہندے سن۔ مالکاں نوں آپنے کُھوہ تے بڑا مان ہُندا سی تے اوہناں نوں ساڈا کُھوہ کہہ کے بُلاندے سن۔

کُھوہ دا ذکر پنجاب دے لوک گیتاں وچ بوہت آؤندا اے۔ زمینداراں دی ایہہ جند جان سی۔ لوکاں دی روزگاری دا سادھن وی کُھوہ ہی سی۔ بندے، زنانیاں، بچے، پکُھو، بِلیاں، کُتے، مکھیاں، مچھر سبھ کُجھ ہی ایتھے اکٹھا ہُندا سی۔ قُدرت دے سارے جی رلے ہُندے سی۔ ایتھے کامے رت پسینہ وی اکو کردے سن، ایتھے پیار دی جھلکاں وی پیندیاں سن تے ایتھے کدے کدائیں کم کردیاں عورتاں دی آبرو وی لُٹی جاندی سی۔

سمجھو کہ کُھوہ اک عجیب گھر وی سی تے چڑیاگھر وی۔ ہوا بھری ہُندی سی پتیاں دی خوشبو تے گوہے دی بو دے نال۔ قُدرت دے راگ، ہر پاسیوں چڑیاں، کانواں، طوطیاں دی آواز آؤندی تے راتیں کُتے بھونکدے۔ ایدھر ادھر داتریاں، ٹوکے، ترنگلیاں، کہیاں، کُہاڑیاں، سہاگے، ہل تے پنجالیاں پئیاں ہُندیاں۔ روز دے ورتن والیاں چیزاں جویں کہ منجیاں، دیوے، رسے، ایتھے اوتھے پئے ہُندے۔ کھُرلیاں کئی پاسے ہُندیاں سن۔ ایس خوبصورت کھِلر پُلر دا آپنا ہی نظارہ سی۔


کُھوہ دی انجنیئری
دھرتی دے تھلیوں صاف سُتھرا تے مٹھا پانی کڈھن دا مسئلہ صدیاں توں چلیا آ رہیا اے۔ ایس نوں حل کرن واسطے کُھوہ اک وڈی ایجاد سی۔ ایس دی انجنیئری وچ صدیاں بدی ہولی ہولی ترقّی ہُندی گئی۔ ویہویں صدی دے شروع تک کُھوہ لکڑ دے ہُندے سن۔ صرف ٹنڈاں مٹی دیاں ہُندیاں سن جو بیڑ دے اُتے رسیاں نال بنیاں مالا وانگ چلدیاں سن تے دُھرا لوہے دا ہُندا سی۔ ١٩٤٣ تک نانوکے ایہو جیہا کُھوہ اجے وی چلدا سی۔ باقی سبھ کُھوہ لوہے دا سسٹم تے ٹین دیاں ٹنڈاں ورتن لگ پئے سن۔ سسٹم نوں بلد جاں جھوٹے چلاندے سی۔ ریتلے علا قیاں وچ اونٹھ کُھوہ گیڑدے سن۔ پنجالی پا کے ایہناں نوں کھوپے بنھ دتے جاندے، تاں جے ایدھر اودھر نہ ویکھن۔ گادھی دے اُتے کوئی بیٹھ کے ایہناں نوں ہِکدا رہندا تے ایہہ ہولی ہولی اکو چالے گول کدارے وچ گُھمدے رہندے سن۔ ایس دے نال کئی دُھرے تے گیئر گُھمدے گُھمدے بیڑ نوں گیڑدے سن۔ اس دے اُتے ٹنڈاں چلدیاں سن۔ اک پاسیوں خالی ٹنڈاں تھلے جاندیاں تے دُوجے پاسیوں پانی نال بھریاں ہوئیا اُتے آؤندیاں۔ پانی ٹین دے بنے ٹپ وچ ڈِگدا تے فیر رُڑھ کے نسار راہیں اؤلو وچ آ ڈگدا۔ فیر رُڑھدا رُڑھدا آڈاں راہیں کھیتاں نوں پہنچ جاندا۔

وڈے گیئر نوں تُکا لگیا ہُندا سی۔ ایہہ تُکا بَیڑ نوں پِچھے نوں نہیں سی پرتن دیندا۔ جیوں جیوں تُکا اک دندے توں دُوجے دندے تے آ وجدا تاں ٹک ٹک ہُندی رہندی۔ ایہہ ٹِک ٹِک دُور تک سُنی جاندی سی تے پتہ لگدا رہندا سی کہ کُھوہ چلدا اے۔ گادھی تے بیٹھا باپُو جاں بچہ آنند لیندا سی تے کدی کدی ڈنگراں نوں ہِکدا رہندا سی کدھرے کھلو ناں جان جاں بوہتے ہولی نہ ہو جان۔

مُنہ ہنیرے سویرے ویلے توں لے کے سورج ڈُبن تک پِنڈ توں کُھوہ نوں تے کُھوہ توں پنڈ نوں زنانیاں تے بچیاں دی آواجائی چلی رہندی سی۔ سوہنی چُنّی لے کے سِر تے لسی دا دوہنا، اُتے روٹیاں تے گُڑ جاں اچار رکھیا، باہاں چمکاندی مُٹیار جدوں کُھوہ نوں جاندی تاں مشہور سی کہ ہالیاں دے حل رُک جاندے سن۔ ایہہ اک خوبصورت نظارہ ہُندا سی۔ آؤندی واری مُٹیار نے سر تے ساگ یاں ہور سبزیاں تے کچھاں وچ گنے جاں کُجھ ہور چُکیا ہُندا سی۔

سورج ڈُبے آدمی واری واری گھراں نوں جاندے تے ٹبر نال روٹی کھاندے۔ نویں ویاہے ہوئے، گھر ہی رہ جاندے۔ پنج ست جنے ڈنگراں دی راکھی کرن واپس آ جاندے۔ کُھوہ تے بلد، جھوٹے، مجھاں، کٹّے کٹّیاں، بِلیاں، کُتے ہر ویلے ہی ہُندے سن۔ جنگلی جانور کوئی نہیں سی رہ گئے پر کدی کدائیں سپ تے نیولے نظر پے جاندے سن۔ کدھرے دوموہی وی نکل آؤندی سی۔ گاہلڑ، کاں، چڑیاں، طوطے، لالڑیاں، چکّی را، گھُگیاں، کبوتر تے چوہے عام ہُندے سن۔ طوطے بڑے پیارے تے سُندر ہُندے سن۔ ڈاراں دیاں ڈاراں سویرے سویرے آؤندیاں جاندیاں سن۔

بُلبُلاں نظر نہیں سن آؤندیاں پر ساؤن دے مہینے جدوں انب تے جامنوں پکدے سن، بُلبُل دے گیت دلاں نوں ٹُنبدے سن۔ سورج ڈُبے جدوں چڑیاں بیٹھ جاندیاں سن تاں باز ورگا شکاری کِدھروں آ جاندا سی۔ چڑیاں فٹ چُپ ہو جاندیاں سن۔ جویں مر گئیاں نیں۔ شکاری نوں ہُرمچی کہندے سن۔ اوس اک چِڑی بوچ لینی تے فیر اُڈ جانا۔ چڑیاں نے فیر رولا رپّا شروع کر دینا۔ جدوں وی کوئی مریا ہویا ڈنگر کھیت وچ رکھیا جاندا سی تاں اوسے ویلے ہی گِرجاں کھان نوں آ جاندیاں۔ فیر گِدھاں وی آ ٹپکدیاں سن۔ اک دن مگروں صرف ہڈیاں دا سُکّا پنجر ہی رہ جاندا سی۔ سُکیاں ہڈیاں نوں کم کرن والے لے جاندے سن۔


کُھوہ لاؤن دا ہُنر
کُھوہ لاؤن واسطے تجربے تے سیانے کاریگراں تے ٹوبھیاں دی لوڑ ہُندی سی۔ عام کاریگر ایہہ کم سرے نہیں چاڑھ سکدا۔ سبھ توں پہلوں سوچ وچار کے تھاں چُنی جاندی سی۔ فیر اوتھے ٩ جاں ١٠ فُٹ ڈائے دا گولدارا واہیا جاندا۔ فیر مستری پُرانی ٹاہنی جاں ککر دے
1¿1¿3 فُٹ دے ٹوٹکے لیاؤندا۔ ایہناں دے پاسے ٹھیک گول ہُندے، تے ایہناں دے دند اک دُوجے وچ پھس جاندے۔ اس دا گھیرا ٢٨ فُٹ دے قریب ہُندا سی۔ ایہناں ٹوٹیاں نوں نشان والی تھاں دے کول فِٹ کرکے رکھیا جاندا سی۔ ایس نوں چک کہندے سی۔ مستری ایہدا لیول تے گُلائی چیک کر لیندا سی۔ فیر نشان والے تھاں تے کھدائی شروع ہُندی بالکُل گول۔ ایہہ خیال رکھیا جاندا سی کہ مِٹی کِسے پاسیوں ڈھیہہ نہ جاوے۔ جدوں کھدائی پانی ملن تک ڈُونگھی پہُنچ جائے تاں کھدائی بند کر دتی جاندی۔ فیر چک نوں لاہون دی تیاری شروع ہو جاندی۔

تکڑیاں باہاں والے گبھرو چک دے آلے دوآلے کھلو جاندے۔ کُجھ نے رسیاں نوں پھڑیا ہُندا سی تے کُجھ چک نوں تھوڑا اُچا چُکدے سن۔ اِکٹھے ہلہ مار کے چک نوں کھسکائی جاندے تے پُٹے ہوئے گولدارے تے جا ٹکاندے۔ اُتے چادر پا دتی جاندی۔ فیر ہولی ہولی اکٹھے ہی سارے رسے ڈھلے کیتے جاندے تے چک اُتردا جاندا۔ جدوں زمین تے جا کے ٹک جاندا تاں مستری پوڑی نال اُجھ کے چک دے چکر دا لیول چیک کردا تے باہر آ کے مُٹھی دا انگوٹھا اُچا کردا (thums up)۔ ذمیندار دا ساہ وچ ساہ آؤندا۔ دعا منگی جاندی تے گُڑ ونڈیا جاندا۔

فیر چنائی شروع ہُندی۔ بالکُل گولدارے وچ اِٹاں دے پندراں ویہہ ردے لائے جاندے۔ نال نال کندھ دا لیول وی چیک کیتا جاندا تانجے کندھ دی اُساری بالکُل سِدھی تے پدھری ہووے۔ انت کوئی دس فُٹ اُچے ردے لا کے چنائی بند کر دتی جاندی۔ فیر ٹوبھے نوں بُلایا جاندا۔

ٹوبھے دی کاریگری سی کہ چک دے تھلیوں تے کُھوہ دے وچکاروں ہولی ہولی مِٹی پُٹے۔ گارے نوں بالٹیاں نال باہر کڈھیا جاندا سی۔ جیوں جیوں ٹوبا مِٹی کھُرچدا، چک تھلے سرکدا جاندا۔

جدوں پانی دُھنی توں اُپر پہُنچ جاندا تاں ٹوبے نوں ٹُبی مار کے مِٹی کھروچنی تے پُٹنی پیندی۔ ٹوبھے دی اک قابلیت ایہہ وی سی کہ اوہ بڑا چر پانی وچ ٹُبّی مار کے کم کر سکدا سی۔ جدوں پانی اٹھ فُٹ تک چڑھ جائے تے تھلیوں سخت زمین آ جاوے تاں ٹوبھے دا کم ختم ہو جاندا۔ فیر کھوہ دی چنائی اُتے تک کیتی جاندی۔ سگوں دھرتی توں دو چار فُٹ اُچی۔ ہُن کم سی لُہاراں دا تے ہور قسم دے مستریاں دا۔ ایہہ بوہتا مکینیکل سی تے ایہہ سی کُھوہ دی انجنیئری۔

ہلٹی تے کھوہیاں وی ایسے طرحاں اُساریاں جاندیاں سن۔ وڈا فرق ایہہ سی کُھوہ بلداں تے جھوٹیاں دی طاقت نال چلدے سن۔ پر ہلٹی تے کھوہیاں چوں پانی انسان آپنی طاقت نال کڈھدے سن۔ ہلٹی تاں مِنی کُھوہ ہی ہُندی سی۔ کھوہی چوں پانی چرکھڑی دے نال باہر کڈھیا جاندا سی۔

کُھوہی : زنانیاں دے سماجی مرکزاں چوں کھوہی وی اک سی۔ ایتھے زنانیاں پانی بھرن آؤندیاں پر اکٹھیاں ہو کے دو چار گپاں وی مار لیندیاں۔ کُجھ سُندیاں، کُجھ سُناؤندیاں۔ دُکھ سُکھ پھول کے آپنا دل ہولا کر لیندیاں۔ کوئی گھڑا سر تے چُکدی تے کوئی ڈھاک اُتے۔ پانی بھردیاں مُٹیاراں نوں گیتاں وچ بڑا پکاریا تے ستکاریا گیا ہے۔ پانی بھرن آؤندیاں جاندیاں دا نظارہ ویکھن والا ہُندا سی۔ گبھرواں لئی ایہہ اکھاں دا اک دل کھِچواں سواد سی۔
کھوہی لاؤنا اک بڑا ثواب سمجھیا جاندا سی۔ چھوٹے کُھوہ وانگ بنائی جاندی سی پر بڑا فرق سی کہ ایس دے اُتے چرکھڑی لگی ہُندی سی۔ اُتے رسا لپیٹیا ہُندا سی۔ ایس دے اک سرے نال بالٹی بجھی ہُندی سی۔ ہتھیاں نوں آپنے ول کھِچو تاں پانی دی بھری بالٹی اُتے آ جاندی سی۔ پُٹھے پاسے پھیرو تاں خالی بالٹی کھوہی وچ چلی جاندی سی۔ بالٹی نال زنانیاں آپنے گھڑے بھر لیندیاں سن۔

ہلٹی : ایہہ لوکاں دے اکٹھے ہو کے نہاؤن تے کپڑے دھون دی تھاں سی۔ ایس مِنی کُھوہ نوں ہتھ نال گیڑیا جاندا سی۔ نسار راہیں پانی چبچے تے فیر ٹوٹیاں وچ جاندا سی۔ لوکیں لوڑ موجب اوہناں دا مُنہ کھولہہ لیندے سن۔ ایتھے داتناں رکھیاں ہُندیاں سن۔

ڈھاب یاں چھپڑ : مینہاں دے اکٹھے ہوئے پانی دا ایہہ سوما پنڈ دے جیون دا اک ضروری انگ سی۔ ایتھے ڈنگر پانی پیندے، مجھاں نہاؤندیاں، تیردیاں۔ زنانیاں تے دھوبی کپڑے دھوندے۔ مجھاں دیاں پُوچھاں پھڑ کے بچے تیرنا سِکھدے۔ مُودھے گھڑے تے ڈھڈ رکھ کے لوکیں تیردے۔ ایہہ ڈڈواں دے گھر ہُندے سی۔ ڈڈّو مچھر، مکھیاں کھا کے ایہناں نوں صاف رکھدے سن۔

سون دے سرلاٹے آؤن توں پہلے، جیٹھ ہاڑ وچ چھپڑ سُنگڑ جاندے سن۔ اُتے ہری ہری جھِلی جم جاندی سی۔ ڈنگر ایس نوں مُنہ نال ہٹا کے پانی پیندے، اوہ وی جھکدے جھکدے ۔ ساون دے مہینے وچ ایہہ فیر جاگ اُٹھدے۔ سرلاٹیاں نال پانی بھر جاندا۔ صاف پانی وچ بچے کھیڈدے، چھالاں ماردے۔ چوری چوری زنانیاں وی آ کے تیردیاں۔ پر اصلی موج تاں مجھاں دی سی۔ جِنا چر پانی وچ ڈُبیاں رہن، مچھر مکھی توں بچیاں رہندیاں۔ سواد ماندیاں۔

مینہاں دے آؤن نال اک نواں راہ وی آ جاندا سی۔ کھٹے (ہلدی) رنگ دے وڈے وڈے ڈڈّو پتہ نہیں کتھوں نکل آؤندے۔ ساری رات گڑیں گڑیں کردے۔ کدی کدی سارے ہی چُپ ہو جاندے۔ فیر اک دی آواز نکلدی، فیر دُوجے تے تیجے دی جھٹ ہی سارا چھپڑ گڑیں گڑیں کرن لگ پیندا۔ مینہ ختم ہون تے پتہ نہیں کتھے تُر جاندے سن۔ اک وی نہیں سی دکھدا۔ عام قسم دے ڈڈّو تاں باراں مہینے ہی نظر آؤندے سی۔ پر بارشاں توں پچھوں جِنے مرضی دے پھڑ لوو پر پھڑدا کوئی نہیں سی۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels