Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ: بنتر تنتر

وچھوڑے دے داغ: بنتر تنتر

شمشیر سنگھ
February 1st, 2008

٣

پیڑھی در پیڑھی، رِیتاں رواجاں دیاں تہواں اک دے اُتے دُوجی جمدیاں رہندیاں نیں۔ دوناں دی رہنی بہنی بدلدی رہندی اے۔ ایہہ زمانے دا دستُور اے۔ ستارھویں صدی دے شروع تک، چھوٹیاں گلوٹیاں اک ٹکیا ہویا شانت ہندو پنڈ سی۔ اوس توں مگروں نویاں لہراں چلیاں جنہاں نے پنڈ دا نقشہ بدل دتا۔ تھوڑے چر وچ ہی ہندواں نے دوجے مذہب اپنا لئے۔ ویہویں صدی دے شروع ہون تک پنڈ اک بہواد (پھلُرال) اگانہہ ودھو (
Progressive) تے آزاد خیالاں (Liberal) دے سماج وچ بدل گیا سی۔ سِکھ، مُسلمان، عیسائی تے ہندو آپس وچ میل جول نال پیار تے ستکار بھریا جیون بتا رہے سن۔ پنڈ وچ شانتی تے امن چنگا سی۔ کوئی کھچ دھرو نہیں سی۔ پنڈ تے جو اثر پئے اوہناں دا نکا جہیا ویروا ایہہ ہے۔

ہندواں دا زمانہ : پِنڈ دے آلے دوالے چوں کئی ہتھ، ہاتھی تے گھوڑے لنگھے بھاویں نام ونشان کوئی نہیں سی۔ پنج ہزار سال پہلوں توں آریا لوک آ کے وسنے شروع ہو گئے۔ نویں سماج دیاں لیکاں اُکریاں۔ راجپوتاں دا راج بنیا۔ اوس ویلے دا مشہور تے طاقتور راجا پورس ہویا۔ اوہنوں سکندر اعظم نے ٢،٣٠٠ سال پہلوں جہلم دے کنڈھے تے ہرایا پر راجپوتاں دا راج قائم دا قائم رہیا۔ سینکڑے سال مگروں سیالکوٹ دے راجے سلوان دے پُتر پُورن بھگت نے لوکاں دے دلاں نوں موہیا۔ پنڈ پنڈ اوہدے قِصے راگ نال پڑھے تے سُنے جاندے سی۔ یارہویں صدی توں مسلمان دھاڑوی آؤنے شروع ہوئے۔ اسلام دا بول بالا ہو گیا۔ راجپوتاں دا راج ختم ہو گیا پر سیالکوٹ دے آلے دوآلے کُجھ چھوٹے چھوٹے راجے برقرار رہے۔ ایہناں دی انش چوں سی گیان سنگھ تور دا باپ جس توں انگریزاں نے زمین لے کے سیالکوٹ چھاؤنی بنائی سی۔ راجا گیان سنگھ دا بیٹا بالموہندر سنگھ تور راجیاں دے کالج (Chief College, Lahore) پڑھیا، فوج وچ کپتان بنیا تے چھوٹیاں گلوٹیاں دی دھی منجیت کور نال ویاہیا گیا۔ ایتھے مندر وی سی تے پُجاری وی۔ پر پیڑھیاں توں کدی کسے نے ایس دا ذکر نہیں سی کیتا۔ پِنڈ وچ بیٹھن کھیڈن دی مشہور تے کھُلی تھاں ٹھاکردوارا سی۔ آلے دوالے اِٹّاں دی کندھ بنی ہوئی تے اک نِکا جیہا کمرہ وی سی جو ہر اک واسطے کُھلا سی۔ وچکار بڑا وڈا بوہڑ سی۔ اوہدی چھاں تھلے گرمیاں وچ لوکیں آرام کردے، تاش کھیڈدے تے گپ شپ ماردے۔ بچے ہر قسم دیاں کھیڈاں کھیڈدے تے بوہڑ تے چڑھدے، نال دی تھاں تے پنڈتاں دا کُھلے ویہڑے والا گھر سی۔ پِنڈ وچ ہِندو دھرم دا کوئی ہور چِنّھ نہیں سی رہ گیا۔ پر بوہت سارے ہندو رواج تے رِیتاں اجے نویں دھرماں وچ جیوندیاں جاگدیاں سن۔ بھاویں پِنڈ وچ بڑے تھوڑے ہندو رہ گئے سن۔

سکھ واد : نوینیاں قیمتاں دی اک لہر آئی جس نے چھیتی ہی لوکاں دے دل تے دماغ نوں آپنے ول کھچ لیا۔ ١٦٢٠ وچ چھیویں سکھ گورو ہرگوبند آپنے سواراں، راہیاں، ڈھاڈیاں تے اہل کاراں نال پِنڈ آئے، پرچار کیتا۔ سِکھی دی اپیل مقناطیسی سی۔ نہ ذات پات، نہ سماجی روکاں ٹوکاں۔ آزادی تے کرت کمائی تے زور۔ اک رب دی مانتا، جو ہر ہردے وچ وسدا اے۔ سبھ برابر ہن۔ جدوں ستویں گورو ہررائے ١٦٥٩ وچ پِنڈ آئے تاں بوہت لوکاں نے سِکھ دھرم نوں اپنا لیا ہویا سی۔ ایہہ تبدیلی مِٹھی طرحاں آئی۔ نہ سماج وچ ہِلجُل ہوئی تے نہ کوئی غصہ گلہ۔ جس تھاں گورو آ کے بیٹھے سی اوتھے بڑا شاندار تے تواریخی گُرودوارہ بنیا۔ میلاں توں گُبند نظر آؤندا سی۔

اسلام : بارہویں صدی دے شروع توں، پٹھاناں تے تُرکاں دے راج ویلے اسلام ہولی ہولی پکے پیریں پنجاب وچ پھیل گیا۔ چھوٹیاں گلوٹیاں دے آلے دوالے وی اسلام نے پیر لائے پر پنڈ توں لانبھے ہی رہیا۔ ستارہویں صدی اورنگ زیب دے (١٦١٨ - ١٧٠٧) دے راج وچ چھیتی ہی تبدیلی آئی۔ بادشاہ نوں یقین سی کہ ہندوستان وچ فِرقُو مسئلے دا اک علاج اے کہ سارے ملک وچ اکو دھرم (اسلام) ہووے۔ اوہدے راج وچ مُسلماناں دی گنتی دن دُونی تے رات چوگُنی ودھی۔ سں: ١٧٠٠ تک پنڈ دا تیجا حِصہ مسلمان بن چُکا سی۔

پنڈ وچ وکھو وکھ ذاتاں دیاں تِن مسیتاں، دارا تے عیدگاہ سی۔ اِک توں بعد دُوجی مسیت، سرکار دی سرپرستی ہیٹھ بنیاں۔ پکیاں اِٹّاں دی خوبصورت تیجی مسیت لُہاراں نے آپنے خرچے تے بنائی۔ بھاویں اسلام دی مذہبی تعلیم عربی وچ سی تے ریتی رواج جویں کہ سُنّت نویں قسم دے سن تے باہروں آئے سن، لوکاں نے ایس بدلی نوں ہاسی چائیں چائیں قبول کر لیا۔

رنجیت سنگھ : بلوان تے جنگجو سانسیاں دے قبیلے رچنا دُوآب وچ تُردے پھردے رہندے سن۔ ٹِک کے نہیں سی بیٹھدے۔ گورو ہرگوبند نے سِکھ دھرم دی کِھچ پائی، گوجرانوالے تے وزیر آباد دے وچکار پنڈاں وچ ایہناں نوں وسایا۔ ایس لئی سِکھ سانسی پنجاب وچ سِکھ راج قائم کرن دے موہری بنے۔ چھوٹیاں گلوٹیاں دا اک نوجوان مہاراجے دا گھوڑچڑا سی۔

پنجاب وچ سِکھ راج (١٧٦٠-١٨٤٨) دے ویلے کسے وی مُسلمان نے سکھ مذہب وچ واپس پیر نہیں سی رکھے کیونجے مہاراجے دی پالیسی سی کہ سرکار دھرم وچ دخل نہ دیوے۔ مہاراجے دے ویلے پنجاب وچ امن رہیا، چوری چکاری گھٹی تے کھیتی باڑی وچ بڑی ترقی ہوئی۔ مہاراجے دے اک اٹالین جرنیل اویتابلے نے اٹلی توں لیا کے رَیڈ بلڈ آریزج (arranges) دا باغ گوجرانوالے لایا۔ کیونجے ایہناں دیاں قلماں مالٹا دی بندرگاہ راہیں آئیاں سن، لوکیں ایہنوں مالٹا کہن لگ پئے، گوجرانوالے دا ریڈ بلڈ مالٹا پنجاب بھر وچ مشہور سی۔ اوس ویلے پِنڈ دی پیداوار بڑی ودھی تے ماجھے دے سِکھ کسان جو کھیتی دے ماہر سن، ایس گورواں دے پِنڈ وچ آ کے وسے۔ پِنڈ سِکھاں دا گڑھ بن گیا۔

بابا رام سنگھ : پنڈ دے سماج وچ ہور تبدیلی آئی جدوں ١٨٦٢ وچ نامدھاری گورو بابا رام سنگھ (١٨١٦-١٨٧٥ عیسوی) چھوٹیاں گلوٹیاں آئے۔ بابا جی نے سِکھی وچوں کُریتیاں کڈھن تے پنجاب وچ گوریاں دا راج ختم کرن دی لہر چلائی۔ پِنڈ دے سِکھاں وچ اوہناں حُقہ پینا بند کر دتا تے سِکھ ویاہ شادیاں نوں سادگی دا نمونہ بنا دِتا۔ سوا روپئے دا پرشاد کرا کے ویاہ ہو جاندا سی تے داج دی مناہی سی۔

نامدھاری جدوں دیوان لاندے تاں چھڑپے مار مار کے شبد پڑھدے تے سِکھ وریاماں دی کتھا گاؤندے۔ جدوں روہ وچ آ جاندے تاں کسے نوں (درویشاں وانگوں) سوتر پے جاندا۔ جِنا چر ڈھولکی وجے، سوتر پئی جانا۔ بابا جی دی یاد وچ ہسنیوالے کُھوہ تے گُرودوارہ دمدما صاحب دی اُساری ہوئی۔

عیسائی مت : سِکھاں تے مسلماناں نے (سورن ہندواں وانگ) پنڈ دے اچھوتاں (دلتاں) نوں آپنے دھرم وچ ناں وڑن دتا۔ ایہہ لوکیں پنڈ دے باہر ول بھٹی وچ وکھرے رہندے سن۔ ایہناں دا ایمان تے پُوجا پاٹھ دا طریقہ پُراتن رسم رواج والا سی؛ رسم رواج ہندواں والے سن۔

انگریزاں دے ١٨٤٨ وچ راج قائم ہون توں بعد، پنجاب وچ مشنری پھیل گئے۔ ١٨٧٥ دے لگ بھگ پنڈ دے سارے اچھوت عیسائی بن گئے۔ پر ایہناں دے رہن سہن تے سماجی حالت وچ کوئی ہور تبدیلی نہ آئی۔ اوہ دُوجے نمبر دے شہری ہی رہے۔

ذات پات دے مت بھید : پُرانے سمیاں وچ ہندو وچاردھارا نے سماج چار حصیاں وچ ونڈ دتا۔ مطلب ایہہ سی کہ ہر شرینی آپنے کم کار وچ ماہر رہے۔ چھیتی تے چنگا ہُنر سِکھ جان۔ پُت پیو توں کار ویہار سکھ لوے۔ پنڈت دا پُت پڑھے تے پنڈت بنے۔ کشتری دا پُت فوجی بنے تے راج بھاگ سکھے، وغیرہ ۔ ہولی ہولی ایہہ گروپ پکیاں ذاتاں وچ ونڈے گئے۔ اک توں دُوجے وچ ٹپنا ناممکن سی۔ ذات پات لہر لیس وانگ لگی رہی بھاویں کوئی کُجھ بن جائے۔ ذاتاں اگوں اگوں چھوٹیا ذاتاں وچ ونڈیاں ہوئیاں سن۔ اچھوت بالکل باہر سن۔ سِکھ دھرم، اسلام تے عیسائی مت نے ذات پات تے بنی اوچ نیچ دی نکھیدی کیتی تے ہر اک واسطے پڑھن لکھن دے در کھول دتے۔ پر سماج پُرانی گیل تے ہی تُری گیا۔ ویاہ شادیاں وی ذاتاں وچ ہی ونڈیاں گئیاں۔ ورلے ای کسے سِکھ نے ایس بندش نوں توڑیا۔ مُسلماناں وچ ذات پات ہور وی تکڑی سی۔ سکھ تاں اکو گُردوارے وچ اکٹھے ہُندے سن پر مسلمان آپنے فرقے دی مسجد وچ ہی نماز پڑھن جاندے سن۔ جیوں جیوں لوکیں پنڈاں توں شہراں دی آزاد وایومنڈل وچ جا وسے، پڑھ گئے، امیر ہو گئے تاں کئیاں نے آپنیاں ذاتاں آپ ہی بدل لئیاں۔ نائی نے نویں ماحول وچ آپنے آپ نوں جٹ کہنا شروع کر دتا، لوہار کشتری بن گیا۔ کُجھ اُلٹا وی ہویا۔ راجپوت بہو گنتی جٹاں وچ جا ملے، کُجھ براہمن کار ویہار وچ پے گئے تے کھتری بن گئے۔ دُور دُریڈے آپنے آپ نوں کوئی کُجھ وی بنا لئے، کِسے نوں کیہ پتہ۔ کنیڈا، امریکہ تے انگلینڈ وچ خاص طور تے لوکاں نے ذات دے ناں بدلے ہوئے نے۔ مشہور اکھان سی :

پہلوں سی اسیں جُلاہے، پھیر بن گئے درزی۔
ہولی ہولی ہو گئے سید، اگوں رب دی مرضی۔

سانجھے نام : سِکھ تے ہندو دھرم وچ کئی قسم دیاں سانجھاں سن۔ پر جہڑے ہندو مُسلمان جاں عیسائی بن گئے، اوہ وی ہندو ناں آپنے نال ہی لے گئے۔ ہندواں تے مُسلماناں وچ لبھا عام ناں سی۔ سِکھاں نے ایہدے نال سنگھ لا کے لابھ سنگھ بنا دتا۔ جیویں گُردوارے دے بھائی دی دھی دا ناں سی۔ اک ارین دا وی سی! حاکم سنگھ سکول دا مُنشی سی۔ حاکم اک مُسلمان دا ناں وی سی۔ کئی ناں تاں سُدا ترجمہ سن۔ رام رکھی بن گئی اﷲ رکھی۔ رام لال بن گیا لال دین۔ گُراں دِتہ بن گیا اللہ دِتہ۔ پِنڈ دی سِر کڈھویں رحیم بی بی نے ١٩٣٢ وچ جمی دھی دا ناں بلبیر رکھیا کیونجے پنڈ دے سِکھ سردار دی دھی دا ناں بلبیر سی۔ عیسائیاں دے لیڈر دا ناں گنڈا مل سی۔ ہولی ہولی مولویاں تے پادریاں نے بچیاں دے ناں خاص مُسلمان جاں عیسائی رکھنے شروع کر دتے۔

کالج پڑھدے مُنڈیاں دا اثر : ١٩٣٠-٤٠ وچ لہور پڑھدے مُنڈیاں نے کئی قسم دے نویں طور طریقے پِنڈ لے آندے۔ جدوں گرمیاں دیاں چُھٹیاں وچ آؤنا تاں نال نویاں عادتاں تے انقلابی سوچاں لیا کے پِنڈ پھیلانیاں۔ ایہناں دا پِنڈ تے بڑا چنگا اثر پیا پر نال ہی کئی لوکیں کہن لگ پئے کہ ایہناں وکھیڑے پا دینے نیں۔ پِنڈ دا سُکھ جاندا رہے گا۔

اوتار نے پنج دریا، پھُلواڑی تے پریتم ناں دے رسالے نال لے اونے۔ اوہدیاں بھیناں تے ماں نے ورقہ ورقہ پڑھنا۔ جدوں اوتار نے ایہناں رسالیاں وچ آپنیاں نظماں چھاپنیاں شروع کیتیاں تاں ایہہ رسالے ہر مہینے آؤنے شروع ہو گئے۔ ایہناں رسالیاں نے پنڈتاں تے ڈونگھا اثر پایا۔

لال سنگھ کالج وچ بے دین بن گیا۔ پِنڈ کوٹھے تے آرام کُرسی ڈاہ کے سیلکولس پڑھ رہیا سی۔ مُنڈیاں دا ٹولا آیا۔ اُوہناں پُچھیا رب ہے کہ نہیں۔ لال سنگھ جواب دِتا، نہیں۔ مُنڈے بولے : رب ہے۔ لال سنگھ نے آکھیا، دسو کِتھے ہے؟ اک تکھے مُنڈے نے لال سنگھ نوں ہورا ٹکا دتا۔ لال پیڑ نال چِیک اُٹھیا۔ مُنڈیاں نے پُچھیا دکھا پیڑ کِتھے ہے؟ کہن لگا کہ پیڑ ہُندی اے پر نظر نہیں آؤندی۔ مُنڈیاں کیہا رب وی ایسے طرحاں ہے۔ رب ضرور ہے پر نظر نہیں آؤندا۔ کہانی سُن کے پِنڈ دے لوکیں بڑے خوش ہوئے۔ جوگندر کالج دی لیباریٹری وچوں میگنیم (magnesium) دیاں تاراں لے آیا۔ رات نوں کوٹھے تے کھلو کے اکاک نوں تیلی لائی۔ سارا پنڈ چاننو چانن ہو گیا۔ سارے حیران کہ نِکی جہی چیز اینی روشنی دیندی اے۔ مہیندر تے شیری نے ریڈنگ روم کھولیا۔ پنڈوں پیسے کٹھے کرکے ملاپ، پرتاپ تے اکالی پترکا منگانیاں شروع کیتیاں۔ بڑے لوکیں پڑھن سُنن آؤن لگ پئے۔ اوہناں کمرے تے رنجیت کلب دا بورڈ لا دتا۔ افتتاح واسطے سردار راجندر سنگھ نوں سدیا۔ اوس کانگرس دا جھنڈا لہرایا۔ مُنڈیاں آزادی دا نعرہ لایا۔ مُنڈے کالج کھُلھن تے چلے گئے۔ کُجھ دناں پِچھوں رنجیت کلب دا بورڈ کُھوہ وچ ملیا۔ سردار تاں سرکار دے بڑا نیڑے سی۔ کسے پُچھیا ہونا اے کہ توں کانگرس دا جھنڈا کیوں لہرایا؟ کلب ٹھپ ہوگئی۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels