Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ: دوجا باب اخیرلا انگ

وچھوڑے دے داغ: دوجا باب اخیرلا انگ

شمشیر سنگھ
January 29th, 2008

نگر دے مسئلے : صفائی رکھنا سبھ دی سانجھی ذمہ واری سی۔ آنڈی گوانڈھی رل کے گلیاں تے نالیاں دی صفائی آپ کردے سن۔ گھر دے اندر کُوڑ کباڑ، گوہیا اکٹھا کرنا تے باہر سُٹنا سُٹانا گھر والیاں دی ذمہ واری سی۔ گھراں وچ لیٹرین نہیں سی ہُندی۔ ہر کوئی کھیتاں نوں جاندا سی۔ اوس توں بعد آپنے آپ نوں مِٹی جا پتیاں نال صاف کرکے، پانی نال دھوندا سی۔ کُجھ لوکیں پانی دا کرمنڈل نال لے کے جاندے سن پر بوہتے وگدی آڈ تے جا کے دھو لیندے سن۔ رات نوں کوٹھیاں تے پیشاب تاں عام کردے سن پر گھر ٹٹی کرنا ماڑا سمجھدے سن۔

جمن مرن دا ریکارڈ کوئی نہیں سی ہُندا۔ پہلی مردم شماری ١٨٨١ وچ شروع ہوئی تے ہر دس سال بعد ہُندی رہی۔ مردم شماری ویلے دھرم دا ناں ضرور لکھدے سن۔ وڈے گھراں دیاں پُشتاں جاں تاریخ مہر منگ یاد رکھدے تے گا کے راگاں نال سُناؤندے سن۔ اَگنی بھیٹ کرن توں کُجھ مہینے بعد ہندو تے سکھ استھیاں نوں ہردوار لے کے جاندے سن۔ کئی واری ہور دریاواں وچ وی روڑھ دیندے سن۔ پانڈے ریکارڈ لکھ کے رکھدے سن۔ اوہناں دا سسٹم کمال دا سی۔ جھٹ لبھ لیندے سن کِنّا وی پُرانا ہووے۔ مُسلمان تے عیسائی دیہہ نوں قبراں وچ دفن کردے سن۔

جے پنڈ وچ کٹ وڈھ نہ ہوئے، نہ بغاوت، نہ لوکاں نوں بھڑکاؤن دیاں کاروائیاں ہون، تاں سرکار پنڈاں توں دُور ہی رہندی سی۔ سرکار نوں تاں معاملہ چاہیدا سی۔ اوہ ملدا رہے تے امن رہے، تاں سرکار خوش! معاملے واسطے کھیتاں دا پُورا ریکارڈ ہُندا سی۔ پولیس سٹیشن تے کچہریاں ڈسکے سن۔ پنڈ وچ پولیس نہیں سی آؤندی۔ جے کوئی سپاہی نظر آ جائے تاں ہر کوئی اکھاں پاڑ کے اوہدے ول ویکھدا سی۔ پنڈ دا راج بھاگ تِناں بندیاں تے سپرد سی۔ نمبردار، پٹواری تے چوکیدار۔

نمبردار پنڈ دا چیف ہُندا سی۔ ایہہ اوہدا جدی سی پر سرکار دی منظوری ضروری ہُندی سی۔ گدی تاں کھوئی جاندی سی جے اوہ سرکار دا ورودھی جاں ورودھیاں دا ساتھی ہووے۔ نمبردار معاملہ کٹھا کرکے ڈسکے مال خانے جمع کراؤندا سی۔ پنڈ وچ امن امان دی ذمہ واری وی اوہدے موڈھیاں تے ہُندی سی۔ اوہنوں سرکار ولوں چمڑے دی پیٹی جس اُتے پِتل دی موہر لگی ہُندی سی، دتی جاندی سی۔ نمبردار نوں معاملے چوں کمیشن ملدی سی پر اوہدے ٹبر دا گزارا اوہدی آپنی بھوئیں توں چلدا سی۔ چھوٹیاں گلوٹیاں دے دو نمبردار سن۔ اک سکھاں دا، دُوجا مسلماناں دے ناویں مُحلے دا۔ پٹواری نوں سرکار دا محکمہ مال بھیجدا سی۔ اوہدی تنخواہ تھوڑی ہُندی سی پر زمیناں دی تصدیق کرن دے پیسے وی مِلدے سن۔ اوہدے رجسٹر وچ ہر کھیت دا نقشہ تے نمبر ہُندا سی۔ اوہدے ریکارڈ بڑے سُتھرے ہُندے سن تے ہر تھاں منے جاندے سن۔ سرکار دے باقی ریکارڈ اینے سچے تے سُچے نہیں سی ہُندے۔

چوکیدار دیاں کئی اک ذمہ واریاں ہُندیاں سن۔ رات نوں ڈنگوری لے کے چکر لاؤنے تے پنڈ دی راکھی کرنی۔ گلیاں دے دو تِن چکر وی لاؤندا سی۔ دُوجا کم سی آئے گئے سرکاری افسراں دی اردلی کرنی تے ڈھول وجا کے مُنادی کرنی۔ اوہدا فرض ایہہ وی سی کہ پنڈ وچ جمے مرے دی خبر تحصیلے پہنچاؤنی۔

ایہناں تِن بندیاں توں اڈ کسے کسے پنڈ وچ کوئی نہ کوئی معتبر بندہ ہُندا سی جو آپنے آپ ہی سرکار دی نُمائندگی کردا سی۔ ہر قسم دی خبر سُرت وی دیندا سی۔ آؤندے جاندے افسراں نوں روٹی کھواؤنی، دارو پلاؤنی تے لوکاں دے کم کراؤنے۔ کچہری تے تھانے وچ بڑی پُچھ گِچھ ہُندی سی۔ افسر جی آیاں آکھدے سن۔ ایہدے نال پنڈ وچ رُعب قائم رہندا سی۔ کوئی کڑِکی وچ پھس جائے تاں افسراں لئی پیسے وی بٹور لیندا سی۔ کئی پُرانے جاگیرداراں وانگوں ایہہ پنڈ وچ راجے ہُندے سن۔
جاگیردار
مُغلاں دے راج وچ پنڈاں تے ہر قسم دا کنٹرول جاگیرداراں دے ہتھ وچ سی۔ ایہہ معاملہ دیندے، فوجاں لئی بھرتی دیندے تے پنڈ دے لوکاں نوں سِدھا کرکے رکھدے پر لوکاں دی مدد وی کردے۔ آپ وڈے زمیندار ہُندے سن، باقی سارے کامے۔ جدوں سکھاں نے پنجاب فتح کیتا تاں جاگیرداری ہٹا دِتی۔ زمین واہکاں نوں ونڈ دتی۔ ہر کوئی آپنی آپنی مالکی دا معاملہ دین لگے۔ پنڈ دی واگ ڈور نِکے نِکے کساناں دے ہتھ آ گئی۔ انگریزاں نے جاگیرداری تاں واپس نہ آندی پر ہر پنڈ وچ سرکاری نُمائندے مقرر کر دتے۔ ایہناں نوں کوئی بھتا نہیں سی ملدا پر سرکار دی طاقت ایہناں دی پِٹھ تے ہُندی سی۔ کئیاں نوں سرکار بہادر، ملک صاحب، چودھری صاحب دے خطاب وی دتے جاندے سن۔ انگریزی راج دے ایہہ پُرزے ہُندے سن، امیر سن۔ ایہہ نِکے نِکے رجواڑے بڑی عیش پرستی نال رہندے۔ رُعب داب قائم رکھدے۔ جدوں کدی کوئی افسر پنڈ آئے تاں اوس دی رج کے سیوا کردے۔ جہڑا کوئی کڑِکّی وچ پھس جائے۔ اوہدا کم کرا دیندے۔ عام طور تے پارٹیاں کرنیاں، مُجرے کرنے، شکار کھیڈن جانا تے گھوڑے رکھنے۔

بھاویں ایہناں سرکار دے کارندیاں کول کِِنّی وی زمین ہووے، پیسے دی لوڑ رہندی ہی سی۔ آلے دوالے کٹھے کیتے عملے تھیلے نوں وی کُجھ ونڈنا ہُندا سی۔ ایس لوڑ نوں پُورا کرن لئی ایہہ کئی چھُپے لُکے طریقے ورتدے سن۔ چور آپنی لُٹ دا کُجھ حصہ ایہناں دے پیراں تے رکھدے سن۔ چوری کیتے ڈنگر ایہناں دے تبیلیاں وچ بنھ جاندے۔ دیسی شراب کڈھن والے ایہناں نوں دارو سپلائی کردے رہندے۔ ایہناں دا کم سی کہ پولیس توں بچا دینا۔ لوکاں تے رُعب رکھدے سن تے لوڑ ویلے غریب گُربے دی مدد کردے سن۔ ایہناں دیاں کُریتیاں سارے جاندے سن پر کوئی بول نہیں سی سکدا۔ کدی کدائیں کسے ماڑے بندے دی دھی بھین نوں چُک وی لیندے سن۔ ایہناں نال لڑنا جھگڑنا اوکھا سی۔ سرکار ایہناں ول سی۔

سڑکاں دی سنبھال سرکار کردی سی تے کدی کدائیں بُڈھے درختاں دی نیلامی کرکے پیسہ وصول کر لیندی سی۔ کھوہاں جاں نِکے پنڈاں نوں جاندے پہے رڑے جاں ریتلے ہُندے سی۔ ایہناں دی دیکھ بھال کوئی نہیں سی کردا۔ کدی کدائیں روہ وچ پایا کسان گیلاں نوں پدھرا کر دیندا سی تاں جے گڈے لنگھ سکن۔ ہولی ہولی ایہہ پہے سوڑے ہُندے جاندے سن کیونجے آلے دوالے دے کسان آپنے کھیتاں دی حد نوں ودھائی جاندے سن۔

ملن ورتن : ہر ٹبر وچ گل بات دا طریقہ وکھرا ہُندا سی۔ پیو پُتّاں نال گل کردے سن، ماواں دھیاں نال تے میاں بی بی کدی کدائیں لانبھے جہے، اکھاں توں اوہلے ہو کے گٹ مٹ کر لیندے۔ ماواں روٹی دے ویلے ہمیشہ بچیاں نال گلاں کردیاں سن۔

زنانیاں بھاویں کنیاں ہی رُجھیاں ہُندیاں سن، رل مِل کے تے دل دی ہواڑ کڈھن دا ویلا لبھ ای لیندیاں سن۔ بندے سیالاں وچ باہر کِتے کندھاں نال کھلو کے دُھپ سیکدے جاں گرمیاں وچ رُکھاں ہیٹھ بیٹھے گپ شپ مار لیندے سن۔ کُڑیاں آپو وچ تے مُنڈے آپو وچ پکی یاری نبھاؤندے سن۔ اوہ وڈیاں دیاں ترفداریاں تے وقت دے دباؤ توں اجے رہت سن۔

دل لگی : سبھ توں وڈی دل لگی سی گپ شپ۔ بندے بندیاں نال اُچی اُچی پھڑاں ماردے، زنانیاں زنانیاں نال گلاں کردیاں تے اوپرے اوپریاں نال ایدھر اودھر دیاں کہانیاں پاؤندے۔ موسماں نال دل لگی دے طور طریقے بدل جاندے۔ بہار آئے تاں رسہ کھچدے۔ پتجھڑ آئے تاں کھیتاں وچ نوجوان کبڈی کھیڈدے، سُہاگہ چُکدے تے کُشتیاں کردے۔ آپنی طاقت وکھاؤندے۔ علا قے دا سبھ توں وڈا چیرے پنڈ دا پہلوان گونگا سی۔ کہندے سن کہ ہندوستان دے ایس نامور شیر دی ہونگر پنڈ توں سیالکوٹ شہر سُنی جاندی سی۔
سیالاں نوں مُنڈے واہناں چ مالش کردے، ڈنڈ بیٹھکاں، کڈھدے، کبڈی کھیڈدے تے کُشتی کردے، میٹی، گُلی ڈنڈا تے ہاکی کھیڈنا باراں مہینے چلدا سی۔ ہاکیاں ہر کوئی آپ بناؤندا سی۔ ٹاہلی تے چڑھ کے موٹی ٹہنی جیہڑی ٹھیک مُڑی ہووے لبھ لئی، کٹ لئی، چھانگ لئی تے خاص ہاکی بن گئی۔ عام طور تے کُڑیاں مُنڈے پینگھاں جھوٹدے تے خوش ہُندے۔ دنے مُنڈے کِسے دے گھر پکا تھڑا ہووے گیٹے جاں لاٹو کھیڈدے۔ کُھلے تھاں بنٹے عام کھیڈدے۔ پہلی جنگ توں مگروں سکول وچ نویاں کھیڈاں جویں کہ والی بال، فُٹ بال تے جمناسٹک دا رواج ہو گیا۔ سیالاں دِیاں لمیاں راتاں نوں زنانیاں، کُڑیاں چرخہ کت دیاں، آپنے آپنے گھر جاں ترنجناں وچ۔ کُڑیاں ترچولی تے مِٹھیاں کڑک روٹیاں کھاندیاں، گاؤندیاں تے ساری رات کت دیاں رہندیاں۔ سویرے گن دیاں کہ کنیاں کنیاں چھلّیاں بنیاں نیں۔

امیر تے ویہلڑ نوجواناں دے دو شوق سن۔ کدی کدائیں مُجرا ویکھنا جس دے وچ گاؤن تے نچن والیاں کُڑیاں تے نال ڈھولک وجاؤن والے آدمیاں دا ٹولا شامل ہُندا سی۔ چھوٹیاں گلوٹیاں وچ صرف اکو واری مُجرا ہویا سی۔ ایہہ نوجوان شکار وی کھیڈدے۔ پنڈ دے آلے دوالے تاں اُکا خرگوش ہی لبھدے سن۔ پر شیخوپورے، گوجرانوالے دے کھلے علا قیاں وچ طرحاں طرحاں دا شکار لبھ جاندا سی۔ بٹیرے پھڑنا بڑا عام سی۔


بٹیرے کیمپ
بٹیریاں دا کوئی پکا ٹکانا نہیں ہُندا۔ ٹپری واساں وانگوں پھردے تُردے رہندے سن۔ موسم مطابق اک علا قے توں دُوجے علا قے نوں تُر جاندے سن۔ عام طور تے ستمبر دے مہینے ملدے سن۔ کھان والیاں لئی ایہہ بڑی سوغاتہے پر چُنے ہوئے بٹیریاں نوں شوقین پنجریاں وچ گھر وی رکھدے سن۔ کُجھ لوکیں ایہناں نوں ویچن واسطے پھڑدے سن پر عام طور تے ایہہ شکاریاں دا شوق سی۔ ایہنوں پھڑنا اوکھا نہیں سی پر اناڑی بھاویں سارے دن وچ اک وی نہ پھڑے جویں کہ ہر کوئی مچھی نہیں پھڑ سکدا۔

اک طریقہ سی بُلاریاں دا۔ اسیں نِکے نِکے پنجرے بنا کے آلے دوالے ململ نال ڈھک دیندے سی۔ پنجریاں نوں کھیت دے اک پاسے بانساں تے ٹنگ دیندے تے نال ہی جال لا دیندے سی۔ سویرے سویرے بُلارے دل کھچویں راگاں وچ ٹیں ٹیں کرنی شروع کر دیندے سی۔ پیار دیاں ہوکاں سن کے ایدھروں اودھروں بٹیرے دوڑ کے آ جاندے اتے جال وچ پھس جاندے۔

جوار باجرے دے کھیتاں وچ بٹیرے عام ملدے سی۔ اسیں کھیت دے اک سرے تے جال لا دینا۔ دُوجے پاسے دے جنیاں اک سرے توں دُوجے سرے تک رسی کِھچ کے پھڑ لینی تے ہولی ہولی تُری جانا۔ بٹیرے رسی دے اگے اگے دوڑے جاندے تے وچارے آخر جال وچ پھس جاندے۔

بٹیریاں نوں کسے نے وی کدی بندوق نال نہیں سی ماریا۔ شکاری ہمیشہ ایہناں خوبصورت پکھواں نوں پھڑدے ہی ہُندے سن۔ پھانکی ایہناں نوں پھڑ کے ویچ دیندے سن۔ ١٩٣٠ وچ ایہناں دا بھاء اک روپیہ ہُندا سی۔ اسیں پنجاب شکار کلب بنائی ہوئی سی۔ چودھری ظہور الٰہی ساڈا سرپرست سی۔ اسیں تِن راتاں دا کیمپ لاؤنا۔ دنے بٹیرے پھڑنے۔ ہر کوئی پنج کُو بٹیرے پھڑ لیندا سی۔ شام نوں بٹیریاں نوں بھُنّنا، دارُو پینا، گپ شپ مارنی تے دوستیاں ودھانیاں تے پکیاں کرنیاں۔


پریتم سنگھ تِتر (١٩١٣) کوٹلی اڑبنگا

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels