Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ: لوک،(دوجا باب پہلا انگ)

وچھوڑے دے داغ: لوک،(دوجا باب پہلا انگ)

شمشیر سنگھ
January 23rd, 2008

٢
لوک
لوکاں دے نقش آریا لوکاں والے سن۔ تِکھے نک، گورا کنک بھِنا رنگ، لمے کالے وال، کالیاں
بُھوریاں اکھاں، اُچے لمے تکڑے جُثے، گھوڑیاں دا شوق، جنگ لڑائی وچ مرن مارن نوں تیار۔ کجھ دیاں اکھاں بلوری، بلیاں، نیلیاں تے ہریاں وی ہُندیاں سن۔ کئیاں دا رنگ سولا تے پکا وی ہُندا سی۔ پنجاب ہزاراں سالاں توں کُٹھالی بنیا ہویا سی۔ کئی نسلاں آؤندیاں رہیاں تے وسدیاں رہیاں۔ لوکاں دا وتیرہ آریا لوکاں والا سی جویں کہ پکے رنگ نوں گھٹیا سمجھیا جاندا سی۔ گورا رنگ مشری دیاں ڈلیاں، گھول گھول پی مترا۔ لوکیں مٹھی تے خالص پنجابی بولدے سن۔ جس واسطے گوجرانوالے سیالکوٹ دا علا قہ مشہور سی۔ گاؤنا تے نچنا لوکاں دے خُون وچ رچیا ہویا سی۔ بھنگڑے دا جنم سیالکوٹ دے علا قے وچ ہویا۔ ویاہ شادیاں تے عورتاں گدھا پاؤندیاں تے گاؤندیاں۔ کتّن ویلے جاں چکی پیسدیاں درد بھرے گیت گاؤندیاں۔ پنڈ وچ دو تن سو سالاں توں باہروں آ کے وسے لوک وی سن۔ حضرت محمد صاحب دی اولاد چوں دسے جاندے قریشی ستارھویں صدی دے اخیر وچ آئے۔ ایہہ قُرآن شریف دے حافظ تے نالے مُحلے دی مسیت دے مالک سن۔ کُجھ ڈھلوں گورواں تے سکھ راج ویلے امرتسر ضلعے توں آ کے وسے۔ کشمیری ہر سردیاں نوں آپنے کُہاڑے لے لکڑیاں پاڑن آؤندے سن۔ فیر اک ٹبر ویہویں صدی دے شروع وچ پنڈ ہی ٹک گیا۔ دارے دے کول رہندے سن۔ کول دی زمین خرید لئی تے واہی شروع کر دتی۔ خورشید پڑھ گیا تے باؤ خورشید دے ناں نال لیڈر بن گیا۔ رفیع نے یورپ دیاں سبزیاں، جویں کہ پھل تے بندگوبھی، مٹر بیجنے شروع کر دتے۔ عورتاں نے شلوار قمیض پاؤنی شروع کر دتی۔ اوسے ویلے مُکتے پنڈ توں لکڑی دی کھدائی دے تکھے کاریگر رامگڑھے مُحلے آ وسے۔ ایہناں دی مُکتے دے جٹاں نال بڑی خار سی۔ لائل پور توں ١٩٣٧ وچ دو بھرا نانکے پنڈ آ وسے۔ اک بھرا انجناں دا ماہر سی۔ ایہناں پنڈ مشین لائی، پہلے آٹے دی، فیر کپاہ ویلن تے روں پنجن دی۔ ایہناں مشیناں نے پنڈ دے جیون دا نقشہ بدل دتا۔ ایہہ بھرا مشین والے اکھوان لگ پئے۔


ٹیبل ٢
آبادی (١٩٤٦)
کُل آبادی ٣٠٠٠                 عورتاں مرداں دی اوسط ٥٠:٥٠
گھر ٤٣٠                          گھراں دی مالکی ١٠٠%
آبادی دا ویروا          سکھ             مسلمان         ہندو             عیسائی         کُل
جٹّ                       ٢٢                ٨                 ۔۔۔              ۔۔۔              ٣٠
رامگڑھیئے               ٢١                ۔۔۔              ۔۔۔              ۔۔۔              ٢١
لوہار                       ۔۔۔              ٧                ۔۔۔              ۔۔۔              ٧
گھمیار                   ۔۔۔              ٧                ۔۔۔              ۔۔۔              ٧
دلت                      ۔۔۔              ۔۔۔              ۔۔۔              ٧                 ٧
کھتّری-اروڑے          ٦                 ۔۔۔              ۔۔۔              ۔۔۔              ٦
بروالے                    ۔۔۔              ٤                 ۔۔۔              ۔۔۔              ٤
مِراثی                     ۔۔۔              ٣                 ۔۔۔              ۔۔۔              ٣
نائی                       ۔۔۔              ٣                 ۔۔۔              ۔۔۔              ٣
تیلی                       ۔۔۔              ٢                 ۔۔۔              ۔۔۔              ٢
سُنیارے                  ١                 ۔۔۔              ١                 ۔۔۔              ٢
ارائیں                     ۔۔۔              ١                 ۔۔۔              ۔۔۔               ١
ماچھی                    ۔۔۔              ١                 ۔۔۔              ۔۔۔              ١
مہِرے                    ١                 ۔۔۔              ۔۔۔              ۔۔۔              ١
باہمن                     ۔۔۔              ۔۔۔              ١                 ۔۔۔              ١
موچی                     ۔۔۔              ١                 ۔۔۔              ۔۔۔              ١
سیّد-کشمیری          ۔۔۔              ١                 ۔۔۔              ۔۔۔              ١
ہور                        ١                 ١                 ۔۔۔              ۔۔۔              ٢
کُلّ                         ٥٢                ٣٩                ٢                 ٧                  ١٠٠

لوکیں ہر دوجے دی قوم توں پچھان کردے سن۔ قوم تے ذات اکو گل سی۔ وہی کھاتیاں تے اشٹاماں تے لکھیا ہُندا سی۔ قوم جٹ، قوم زمیندار، قوم ترکھان، قوم کھتری، قوم تیلی، قوم مراثی وغیرہ۔ دھرم دا ناں نہیں سی لکھیا ہُندا۔ ونڈ دے ویلے ١٩٤٧ وچ دھرماں دا ویروا اس طرحاں سی سکھ ٥٢% ، مُسلمان ٣٩%، عیسائی ٧% تے ہندو ٢%۔

سکھاں وچ ٥ ذاتاں سن۔ جٹ، رامگڑھیا، کھتری، سُنیارے تے مہرے۔ ایہناں توں ڈھلوں تے ببرا سرکڈھویں سن۔ گنتی وچ ڈھلوں بوہتے سن۔ کُجھ ڈھلوں گورواں تے رنجیت سنگھ دے راج ویلے امرتسر توں آ کے ایتھے وس گئے۔ واہی بیجی وچ سبھ توں تیز تے اگے سن۔ ایہناں ہولی ہولی ہورناں دیاں زمیناں خرید لئیاں۔ ایہناں دی ملکیت سبھ توں ودھ گئی۔ مہر منگاں دے کتھناں موجب بُبرا پنڈ دے پُرانے وسنیکاں چوں سن۔ کسے ویلے ایہناں دے ٧ کُھوہ سن۔ ویہویں صدی پلٹن ویلے، کیول دو کُھوہ رہ گئے سن۔ ایہہ ترکھاناں کم تے کھوہاں دی اُساری دے ماہر سن۔ انگریزاں دے ویلے ایہناں پڑھائی نوں تے نویں کلاں (ٹھاچہنولوگے) نوں ایسا اپنایا کہ بہت اگے نکل گئے۔

مسلماناں وچ سبھ توں ودھ ذاتاں سن جو آپنے آپنے پیشیاں دیاں ماہر سن۔ ایہناں دیاں ١٣ ذاتاں سن۔ جٹ، ارائین، لوہار، گھُمیار، بروالے، مراثی، تیلی، نائی، موچی، ماچھی، سید تے کشمیری۔

ہندواں دیاں اُکا دو ذاتاں پنڈ وچ وسدیاں سن۔ سُنیارے تے باہمن۔ کئی ٹبر سکھاں نال رلے مِلے رہندے سن۔ عیسائی سارے اکو ذات دے جاپدے سن۔ ہِندواں تے عیسائیاں کول زمین کوئی نہیں سی۔

ٹیبل ٣
گھراں سیتی دھندھے (١٩٤٦ ویلے)


سِکّھ             مُسلمان         ہِندو             عیسائی                کُلّ

واہی بیجی              ٢١                ١٠                ۔۔۔              ٧                       ٣٨
مالک                     ١٩                ٧                 ۔۔۔              ۔۔۔                      ٢٦
مزارے                    ٢                 ٣                 ۔۔۔              ۔۔۔                       ٥
سیپی                      ۔۔۔              ۔۔۔              ۔۔۔              ٧                          ٧
تکنیکی/کاریگر         ١٩                ١٣                ۔۔۔              ۔۔۔                     ٣٢
دوکاندار                  ٥                 ۔۔۔              ٢                 ۔۔۔                        ٧
اُدمیں                     ١                 ۔۔۔              ۔۔۔              ۔۔۔                        ١
پڑھے-لِکھے پیشہ ور   ٣                 ١                 ۔۔۔              ۔۔۔                        ٤
ڈھوآ-ڈھُوائی            ١                 ٧                 ۔۔۔              ۔۔۔                        ٨
مہِرے-ماچھی           ١                 ١                 ۔۔۔              ۔۔۔                        ٢
مراسی، نائی، تیلی    ۔۔۔              ٦                  ۔۔۔              ۔۔۔                        ٦
مزدوری                  ١                 ١                 ۔۔۔              ٧                           ٢

چوہاں دھرماں دے لوکاں دا سماجی جیون بھاویں وکھ سی پر اوہناں دی رہنی بہنی تے معاشی جیون اکو لڑی وچ پرو دتا ہویا سی۔ ایس طرحاں رلے ملے سن جویں کہ اک گُتھلے وچ رنگ برنگے بنٹے ہُندے ہن۔ اکٹھے کم کردے، اکٹھے کھیڈدے، اک دُوجے دی صلاح تے مدد لیندے، گاؤندے، ہسدے، نچدے تے گپ شپ ماردے۔ زنانیاں تے بچے اک دوجے دے گھراں وچ بناء روک ٹوک تے جھجک توں جاندے۔ آدمی کسے گھر دے اندر جان توں پہلوں بھاویں بھرا دا گھر وی ہووے، دروازے تے کھلو کے آواز ماردے جاں کھنگھ دے۔

سکھ تے ہندو گُردوارے وڈے ہُندے۔ ایہہ پنڈ دی سبھ توں وڈی عمارت سی۔ ایتھے ستّے دن کوئی نہ کوئی پروگرام چلدا رہندا سی۔ بھاویں ایتوار نوں کٹھ بوہتا ہُندا سی۔ پرشاد ملدا سی پر لنگر نہیں ہُندا۔ نامدھاری گُرودوارہ دمدما صاحب، پنڈ تے سابوسرائے دی حد تے سی۔ ایتھے بسنت نوں دیوان لگدا، بسنتی کڑاہ ونڈیا جاندا تے لگاتار لنگر چلدا۔ ہندواں دا کوئی مندر نہیں سی پر ٹھاکردوارا ہر اک واسطے بیٹھن تے کھیڈن لئی سانجھا ہُندا سی۔ مسلماناں دیاں ٣ مسیتاں سن۔ ہر اک دا تعلق وکھو وکھ ذاتاں نال سی۔ سال وچ دو واری سارے مسلمان پنڈوں باہر عیدگاہ تے کٹھے ہُندے۔ مُسلمان دا دارا وی سی جِتھے آدمی کٹھے بہہ کے حُقہ پیندے تے وچار وٹاندرا کردے۔

سکھاں تے مسلماناں دا آپس وچ مِلن ورتن بڑا نیڑے دا سی۔ صرف اک واری رنجش پیدا ہوئی تے اوہ سدھی پدھری گل بات راہیں نجِٹھی گئی۔ کُجھ مسلماناں نے لُک لُکا کے اک کُھوہ تے گاں ذبح کیتی، گل نکل گئی۔ سکھ  روہ وچ آ گئے۔ پر بجائے کرپاناں، برچھے لے کے کُھوہ تے ہلہ کرن لئی، سکھاں دے نُمائندے کُھوہ تے گئے اتے پچھیا کہ تُسیں ایہہ کیوں کیتا اتے نال ہی آکھیا کہ ساڈی موڑویں بھاجی خفیہ نہیں ہووے گی۔ اسیں ڈھول وجا کے پنڈ دے وچ سُور دا جلوس کڈھاں گے۔ مسلماناں نے معافی منگی تے وعدہ کیتا کہ اگے توں ایہہ کدے نہیں ہووےگا، نہ ہی فیر کدی ہویا۔

انگریزی راج ویلے وِرلے وِرلے شہراں وچ کدی کدائیں فرقُو جھگڑے ہُندے رہندے سن۔ لہور دی گل اے، ١٩٣٦ وچ گُرودوارہ شہید گنج سنگھنیاں دے آسے پاسے فساد ہو رہے سن۔ چھوٹیاں گلوٹیاں توں کرتار آپنے بھرا کول لہور گیا ہویا سی اتے اک دن گوردواریاں دے درشناں نوں تُر پیا۔ جدوں اوہ گرودوارہ شہید گنج دے کول پُجیا تاں کسے نے چھُرا مار کے قتل کر دتا۔ جدوں کرتار سنگھ شہید دی ارتھی پنڈ لیاندی گئی تاں مسلمان گوانڈھی وی دُکھ ونڈن وچ رلتی ہوئے۔ ایس واقعے دا اک پکھ پنڈاں تے شہراں دے وچکار بے وساہی سی۔ پنڈاں دے لوک شہریاں نوں کورے تے خودغرض سمجھدے سن۔ شہراں والے پینڈواں نوں اُجڈ سمجھدے سن۔ کرتار دی لاش نوں ہسپتال توں لین تے ہفتہ لگ گیا۔ گھر دے بُوہے تے بیٹھے رہے۔ ڈاکٹر کوئی ملے نہ تے اردلی کہن تے پوسٹمارٹم ہونا ہے۔ اوہناں دی بلا نوں وی نہیں سی پتہ کی ایہہ کیہ ہُندا ہے۔ پنڈ مشہور ہو گیا کہ لاش نوں پُٹھا ٹنگ کے ممآئی وی کڈھدے نے جو دماغ چوں تُبکا تُبکا ڈگدی ممآئی کوئی نہ دسے تے کوئی نہ سُنے کہ پوسٹمارٹم کیہ ہُندا ہے۔ پینڈواں نوں شہریاں تے دھیلا وی یقین نہیں سی۔

 


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels