Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ: پِنڈ دی ڈیل ڈول

وچھوڑے دے داغ: پِنڈ دی ڈیل ڈول

شمشیر سنگھ
January 21st, 2008
5 / 5 (1 Votes)


پِنڈ دی ڈیل ڈول


راوی تے چناب دی لپیٹ وچ، پنجاب دی ہِک تے سجے رچنا دو
اب دی کوئی ریس نہیں سی۔ گیتاں تے مستیاں نال رنگی ایس دھرتی نے مِٹھی پنجابی بولی تے لوں لوں وچ بھنگڑے تے گِدھے نوں جنم دتا۔ چھوٹیاں گلوٹیاں نوں ایہہ مان سی کہ اوہ رچنے دے ہیریاں وچ اک نِکا جیہا موتی سی۔ سیالکوٹ ضلعے دا ایہہ پنڈ، ڈسکے توں ساڈھے تن مِیل سی تے شہر گوجرانوالہ توں ١٢ میل۔ ١٩٤٦ وچ ایس دی وسّوں تقریباً ٣،٠٠٠ سی۔ جوڑے پنڈ، وڈیاں گلوٹیاں آبادی کوئی ٢،٠٠٠ سی تے آلے دوآلے دے پِنڈ کافی چھوٹے سن۔

تاریخی جھاتی : چنھاں توں لگدا سی کہ پنڈ دا پِڑ نوویں صدی دے موڑ تے بجھیا جدوں کہ دو سو سالاں دی پنجابی بولی مُٹیار ہونی شروع ہوئی سی۔ پنڈ دی، پنجابی دی تے لوکاں دے جمن مرن نال سانجھ سی۔ پنڈ دی کہانی پرائمری سکولاں وچ بچیاں نوں دسی جاندی سی۔

اک سوکھے سجن دیاں دو دھیاں سن۔ دوہاں دا ناں اکو سی۔ وڈی نوں وڈی گلوٹی کہندے سن تے چھوٹی نوں چھوٹی گلوٹی۔ خورے جوڑیاں سن۔ جدوں مُٹیار ہوئیاں تاں دوہاں دا ویاہ اکو واری کیتا گیا۔ لاڈلیاں دھیاں نوں داج وچ اک اک بستی ملی۔ لوک ایہناں بستیاں نوں وڈی تے چھوٹی گلوٹی کہن لگ پئے۔ ہولی ہولی ایہہ بستیاں پنڈ بن گئیاں۔ ایہناں دا ناں وی وڈیاں تے چھوٹیاں گلوٹیاں پے گیا۔ ہولی ہولی دوہاں پنڈاں نے آپنا آپنا رنگ روپ لے لیا۔ انگریزی راج وچ جدوں ڈاک تُری تاں ڈاکخانے والیاں ایہناں پنڈاں دا ناں اُردو وچ گلوٹیاں کلاں تے گلوٹیاں خود رکھ دتا۔ ١٩٣٦ وچ اک کالج پڑھیار اوتار نے مُہم شروع کیتی کہ پنڈ دا ناں بدل کے گورو کیاں گلوٹیاں رکھیا جائے۔ پنڈ وچ سِکھ گورواں نے چرن پائے سن۔ آؤندی جاندی ڈاک وی تقریباً ساری دی ساری سِکھاں دی ہُندی سی پر ریکاڈاں وچ اجے ایہہ ناں نہیں سی بدلیا گیا۔ لوکاں دے مُنہ تے چھوٹیاں تے وڈیاں ای چڑھیا ہویا سی۔

پنڈ دی کہانی کدھرے وی نہیں سی لکھی ہوئی۔ پر علا قے دے جم پل پُورن بھگت دی کہانی صدیاں توں چلی آ رہی سی۔ بچے تے بچیاں دے بچے پُورن دے قصے سُندے وڈے ہوئے سن۔ آٹا منگن آئے فقیر بروہاں تے کھلو کے پُورن سُناؤندے سن۔ پُورن دا قصہ ہر چھوٹے وڈے دے دل نوں ٹُنبدا سی۔ ایہہ قصے میلیاں تے بڑے وکدے سن۔ کہانیاں وچ فرق سی۔

پُورن بھگت

سیالکوٹ دے راجے سلوان دے گھر رانی اچھراں دی کُکھ توں پُتر جمیا۔ پُورن نام رکھیا گیا۔ ساری ریاست وچ دیپ مالا ہوئی۔ لڈو ونڈے گئے۔ جمدے دی پنڈتاں نے جنم پتری بنائی، راشیپھل کڈھیا، ٹیوے لائے۔ راجے نوں آکھیا کہ توں ١٢ سال ایہدا مُنہ نہ ویکھ۔ بھیڑا تاں ہی ٹلے گا۔ پُورن نوں دائیاں، گولیاں سنے بھورے وچ پا دتا۔ جیوں جیوں وڈا ہویا پُورن نے بھورے وچ ہی پڑھنا لکھنا سکھیا، تیر کمان سکھیا۔ باراں سال پیو دا مُنہ ویکھن نوں ترسدا رہیا۔ اینے چر وچ راجے نے پہلوں سُندراں تے فیر اک ہور رانی لے آندی پر اوہناں دی کُکھوں کوئی بچہ پیدا نہ ہویا۔ پھیر بُڈھے ویلے راجے نے چھوٹی عمر دی لونا نال ویاہ کرا لیا۔ اوہ بڑی سوہنی سی۔

صُورت اوسدی چند مہتاب ورگی
پنچھی ڈگدے درشن پائیکے جی۔ (قادر یار)

باراں سال دا پُورن راجے دے دربار پیش ہویا۔ اوہدی خوبصورتی ویکھ کے راجا تے وزیر دنگ رہ گئے۔ پُورن قلعے گیا، ماں نوں ملیا۔ رانیاں نوں متھا ٹیکیا۔ راجے نوں سُجھی کہ پُورن دا ویاہ کر دیوے۔ انس تُردی رہے گی۔ پُورن نے نانہہ کر دتی۔ راجے نوں غصہ تاں بڑا آیا پر پی گیا۔

پُورن دی چڑھدی جوانی، خوبصورتی تے مٹھے سبھا دیاں دُھماں پے گئیاں۔ ہم عمر لونا دا دل موہیا گیا۔ اوہدے دل وچ پُورن واسطے اگ بھڑک اُٹھی۔ پُورن نوں گھیرن دی کوشش کیتی۔

قادر یار نہ سنگدی کہے لونا
سیج مان میری، جند جان ڈھولا

رانی پیار نال پاگل ہو گئی پر پُورن قابو نہ آیا۔ ٹھُکمدی ہوئی عورت چاپلوس بن جاندی اے۔ اک شام پلنگھ تے بیٹھی رانی نے آپنے کپڑے لیرو لیر کر لئے۔ کھروندراں مار لئیاں۔ وال کھلار دتے۔ جدوں راجا محل آیا تاں سسکیاں لین لگی۔ راجے نے لونا نوں پُچھیا کہ کیہ آفت آئی اے۔ روندی روندی نے دسیا کہ پُورن مینوں پے گیا سی پر میں پلہ نہیں پھڑایا۔ راجے نے طیش وچ آکھیا کہ جنہاں ہتھاں نیں تیرے تے وار کیتا اے، میں اوہ ہتھ وڈھ دیاں گا۔ راجپوتی دھرم سی کہ آکھی گل پُوری کرے۔ اگلے دن پُورن دربار وچ پیش کیتا گیا۔ راجے نے حُکم سنایا کہ پُورن دے ہتھ وڈھ دتے جان تے ایہنوں دُور کسے ڈل وچ سُٹ دتا جاوے۔ ایویں ہی ہویا۔ اچھراں رو رو کے انھی ہو گئی۔

بھانا ویکھو، باراں سالاں بعد ڈل دے نیڑے جنگل وچ ناتھ یوگیاں نے آ ڈیرا لایا۔ سویرے سویرے اک چیلا پانی لین آیا۔ رسی نال بالٹی نوں لمکایا۔ گُڑ گُڑ ہوئی۔ بالٹی کھِچے تاں کھِچی نہ جاوے۔ جھاتی ماری، کیہ ویکھدا اے کہ دو ٹُنڈے ہتھاں نے بالٹی نوں پھڑیا ہویا ہے۔ گھابر گیا۔ سمجھیا کوئی بُھوت ہے۔ ڈیرے نوں دوڑ گیا تے واردات دسی۔

چیلیاں دا ٹولا ڈانگاں لے کے آ گیا۔ چنگی طرحاں ویکھیا تاں پتہ لگا کہ ڈل دی کندھ نال لگا ہویا اک نوجوان سی۔ سادھواں نے اوہنوں باہر کڈھیا۔ ڈیرے لیا کے بھوجن کھوایا۔ جنم کتھا سُنی۔ فیر گورو جی گورکھ ناتھ کول لے گئے۔ راج کُمار نے متھا ٹیکیا۔ بینتی کیتی کہ مینوں آپنا چیلا بنا لوو۔ دستُور دے مطابق کئی ٹیسٹ پاس کرنے سن۔ پُورن نے اوہ سارے کر لئے۔ فیر یوگی جی نے آکھیا توں رانی سُندراں توں بھیکھ منگ کے لیا۔ رانی بڑے کٹھور دل دی سی تے کدی کسے نوں بھیکھ نہیں سی دیندی۔ سُندراں، لونا نالوں وی کتے ودھ کے سوہنی سی۔

ننگے پیر، بھگویں کپڑے، ہتھ وچ ٹُھوٹھا، پُورن سیالکوٹ شہر نوں تُر پیا۔ بھیکھ منگدا منگدا، رانی سُندراں دے محل پہُنچ گیا۔ ہوک دتی۔ مِٹھی آواز سُن کے رانی نے کُنڈا کھولیا۔ پُورن دا حُسن ویکھ کے پیراں توں اُکھڑ گئی۔ پُورن تے دیالو ہو گئی۔ جہڑی زنانی پُورن نوں ویکھدی-

رنّاں دیکھ بھلائیاں سائیاں نوں (قادر یار)

رانی اندر کھچے، پُورن نہ جاوے۔ ہار لاہ کے ٹھوٹھے وچ سُٹ دتا۔ پُورن فیر وی نہ تُھڑکیا، بھکھیا لے کے ڈیرے نوں مُڑ آیا۔ ٹُھوٹھا گورو گورکھ ناتھ دے پیراں تے رکھ کے متھا ٹیکیا۔ جوگی جی نہال ہو گئے۔ پُورن عمر بھر لئی ناتھ یوگی بن گیا۔

بھوئیں دا نظارہ : جدھر وی نظر مارو، زمین بالکل پدھری سی۔ دریاواں، ندیاں نالیاں دی وچھائی مِٹی دیاں تہاں اینیاں ڈونگھیاں سن کہ جِنا ڈونگھا وی پُٹو، کوئی پتھر جاں سخت مِٹی نہیں سی ملدی۔ ایتھوں تک کہ بچیاں نوں کھیڈن واسطے گیٹے وی نہیں سی لبھدے۔ دس باراں فُٹ دی ڈونگھیائی تے ملدا پانی مٹھا، صاف سُتھرا تے صحت مند سی۔ سون بھادروں وچ پانی اک دو فُٹ اُچا ہو جاندا سی۔ پنڈ دے نالوں اک کچی سڑک لنگھدی سی تے اک وچوں دی سڑکاں دے دوہاں پاسے، ٹاہلی دے درخت ہُلارے ماردے سن۔ پنڈ نوں تے کھیتاں نوں کئی پہے وی آؤندے جاندے سن۔ ایہناں پہیاں راہیں بارشاں فالتو پانی رُڑھ کے ڈھاباں تے چھپڑاں نوں آ ملدا سی۔ بارشاں وچ گڈیاں ریڑھیاں دا تُرنا بند ہو جاندا۔

پنڈ دے آلے دوالے تن وڈیاں ڈھاباں تے ٢ چھپڑ سن۔ ایس توں اڈ بہت سارے کھوہاں دے آپنے آپنے چھپڑ ہُندے سن۔ جدوں ڈسکے دی نہر بنی تے ہڑ آؤنے بند ہو گئے تاں ایہہ ڈھاباں سُنگڑنیاں شروع ہو گئیاں۔ آلے دوالے رڑے تھاں تے بچے کھیڈدے سن۔ پر ہولی ہولی نال لگدے ذمینداراں نے ایس شام لاٹ تھاں نوں آپنے کھیتاں وچ رلانا شروع کر دتا۔ پٹواری کھاتے وچ درج کر لیندے سن۔ اوہناں دے پیسے بندے سن تے سرکار کجھ نہیں سی کہندی کیونکہ معاملہ ودھ جاندا سی تے پیداوار وی۔
ٹھابلا ١
دھرتی دی ورتوں
زمین ١،١٧٥ گھُماں
= ١.١٨ مُربع میل = ٤.٧ = مُربع کِلومیٹر
گھر : ٧٠ گھُماں
کھیت : ١،٠٥٠ گھُماں
ڈھاباں، چھپّڑ : ٢٠ گھُماں
سڑکاں، پہے : ٣٥ گھُماں
کُھوہ : ٢٥
کُھوہ سیتی زمین (اؤستن) : ٤٠ گھُماں
گھر سیتی زمین ١٠ گھُماںچھوٹے چھپّڑ : ١٢
ڈھاباں، چھپّڑ : ٥،چھوٹے چھپّڑ : ١٢
اِک گھُماں
= ٤،٨٤٠ مُربع گز = ١.٢ ایکڑ (اِک ایکڑ = ٤٠٠٠ مُربع گز)


پنڈ دے آلے دوالے ٢٥ کُھوہ سن جو کوئی ١،٠٠٠ گھُماں زمین نوں پانی دیندے سن۔ کُھوہ دا آپنا آپنا نام سی۔ پچھے والا لگدا سی۔ جویں کہ انباں والا، ڈھاب والا، چیمیاں والا، ترکھاناں والا۔ کھوہاں دی مالکی بدل گئی پر ناں قائم رہے جویں کہ چیمیاں والا ہُن ڈھلواں دا کُھوہ سی تے ترخان والا جٹّاں دا۔ کُھوہ سیتی اؤستن چالی گھُماں زمین سی۔ کھیت کٹے وڈھے تے چھوٹے وڈے سن۔ ہر کُھوہ دے کئی حصے دار سن سوائے اک کُھوہ دے جس دے مالک صرف ناویں مُحلے دے جٹ سن۔ مالکاں نوں پانی دی واری بنھنی پیندی سی جو سوکھا کم نہیں سی۔ پر جھگڑے نہیں سن ہُندے۔

رہائش : امیر جاں غریب، ہر اک دا آپنا گھر ہُندا سی۔ بھاویں چھوٹا تے بھاویں وڈا۔ ہر گھر دیاں دو جاں تِن کندھاں گوانڈھیاں نال سانجھیاں ہُندیاں سن۔ اک وی گھر وکھرا کھلوتا نہیں سی۔ کُجھ گھراں وچ ہوادار برانڈا جاں چوبارا ہُندا سی۔ گھر عام طور تے مِٹی دے سن۔ پچھلے کمریاں وچ دُھپ جاں روشنی نہیں سی ہُندی۔ گرمیاں وچ ٹھنڈے تے سیال وچ نِگھے ہُندے سن۔ ایہناں کمریاں وچ کیول اک مُگھورا ہی ہُندا سی جس دے وچوں ہواڑ باہر نکل جاندی سی۔ سُگھارے دے اُتے عام طور تے دابڑا مُودھا ماریا ہُندا سی تاں جے مینہہ کنی اندر نہ ڈگے۔ کوٹھے پدھرے تے جُڑے ہوئے ہون کرکے، مُنڈے کُڑیاں کوٹھو کوٹھی اک مُحلے توں دُوجے مُحلے تُر کے جا سکدے سن۔ کئی گلیاں تنگ سن اینیاں کہ چھال مار کے ٹپیاں جا سکدیاں سن۔ چوڑیاں گلیاں تھوڑیاں ہی سن۔ ایس سسٹم ہیٹھ گھراں دی ڈاکواں، اُچکیاں توں حفاظت کرنی سوکھی سی۔ کسے کسے گھر وچ اک جاں دو کندھاں پکیاں اٹاں دیاں سن۔ پنج سو سال پُرانیاں آوے دیاں اٹاں صرف پکیاں ہٹیاں تے لگیاں ہوئیاں سن۔ پہلی جنگ توں پچھوں پکیاں اٹاں دا رواج ہو گیا سی۔

پنڈ وچ ٥ وڈے تے کئی چھوٹے محلے سن۔ ہر محلے وچ اک جاں ودھ کھوہیاں سن۔ پکا ویہڑا اٹاں دا بنیا ہویا سی تے آلے دوالے کُجھ دو منزلے مکان وی سن۔ درمیان کھوہی سی۔ کپڑے دھون واسطے پلیٹ فارم بنیا ہویا سی۔ سردیاں وچ زنانیاں منجیاں پیڑیاں تے دُھپ سیکدیاں۔ پر گرمیاں نوں ویہڑے وچوں اگ نکلدی سی۔ جٹاں دا نواں مُحلہ تنگ تے گھُمنگھیریاں دا بنیا ہویا سی۔ اک وی پکی کندھ نہیں سی۔ مُحلے دے باہر مسجد دے نال کھوہی سی۔ لُہاراں تے رامگڑے دے مُحلیاں وچ بہت ساریاں ٹھنڈھی چھاں دیاں ٹاہلیاں سن۔ عیسائیاں دے مُحلے وڈا سارا پِپل سی۔ کئی گھر سانجھے ویہڑے دے آلے دوالے بنے ہوئے سن تے کئیاں دا چھوٹا جیہا آپنا آپنا ویہڑا ہُندا سی۔ ویہڑے وچ چُلھے، تندور تے بھڑولیاں ہُندیاں سن۔ کئی واری تندور تے بھڑولیاں کوٹھے دے اُتے ہُندیاں سن۔ کسے کسے زمیندار دے گھر دانے رکھن واسطے بھڑولا ہُندا سی۔ ہر گھر وچ چاٹیاں، کاڑھنیاں، گھڑے، بھٹھل ہُندے سن جنہاں وچ گُڑ تے ہور وستاں رکھیاں ہُندیاں سن۔ سِکھ تے ہِندو پِتل دے قلعی کیتے بھانڈے ورتدے سن پر مسلمان سلور دے۔ ہر گھر وچ توا، ویلنا، چکلا، کڑاہیاں، چمٹا، کڑچھیاں، چٹھو وٹا ہُندا سی۔ رسوئی وچ پرچھتی ہُندی سی جس تے گاگراں تے ہور قیمتی برتن رکھے ہُندے سن۔ پسار وچ اک جاں دو شیلف بنے ہُندے سی۔ جنہاں تے ہتھیں بنائے چھکُو، چنگیراں، پکھے وغیرہ سجائے ہُندے سن۔

کئی گھراں دے ویہڑیاں وچ مجھاں وی رہندیاں سن۔ عورتاں لئی دودھ چونا سوکھا ہُندا سی۔ گھر دی انچی انچی تھاں ورتوں وچ سی۔ پھُل بُوٹے لگاؤن دا رواج اُکا ہی نہیں سی پر ہر کوٹھے تے کوارگندل دے گملے ہُندے سن۔ لوکاں نوں یقین سی اس توں سپ نیڑے نہیں آؤندے۔ ایہہ دوائیاں وچ وی ورتی جاندی سی تے ہِندو اس دی پُوجا وی کردے سن۔ کئی ٹبراں کول حویلیاں وی ہُندیاں سن۔ جِتھے ڈنگر رکھے جاندے سی۔ سُکیاں لکڑاں تے گوہیاں دے ڈھیر وی ایتھے ہی ہُندے سن۔ بندیاں دے آرام تے سون لئی کُجھ منجے وی ایدھر اودھر پئے ہُندے سن۔

ہولی ہولی پنڈ دا کچا نقشہ بدلنا شروع ہو گیا۔ ویہویں صدی توں پکیاں اٹاں ملنیاں شروع ہو گئیاں۔ سبھ توں پہلوں پکیاں اٹاں دا گُرودوارہ تے مسجداں بنیاں۔ پہلا پکا گھر ١٩٢٨ وچ جج صاحب بھگت سنگھ نے بنایا۔ پہلی کوٹھی راجندر نواس، سر راجندر سنگھ نے ١٩٣٦- ٣٧ وچ بنائی۔ دوویں پاسے اکو جہے سن۔ اک پاسہ پہلی ووہٹی لئی تے دُوجا دوجی لئی۔ اُپر رہائش سی۔ تھلے بیٹھک تے ٹانگے گھوڑے دی تھاں سی۔ بیٹھک وچ گچ دا سوہنا کم سی۔ دُوجا مشہور گھر سر دیوان سنگھ ٹھیکے دار نے ١٩٣٨-٣٩ وچ بنایا۔ ایہہ لینٹراں تے بنیا۔ (ڈیوڑھی وچ کُھوہی سی) اس دے باہرلے دروازے دی کھدائی دا کم ویکھن کاریگر دُوروں نیڑیوں آؤندے۔ دروازے دے اُتے رنگدار لفظاں وچ پھُلاں دے وچ D.S. Babra لکھیا ہویا سی۔ دروازے دے اُتے گرنتھ صاحب دا کمرہ سی تے سبھ توں اُتے ممٹی۔ روساں تے ستنام سری واہیگورو لکھیا ہویا سی۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels