Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> وچھوڑے دے داغ >> وچھوڑے دے داغ: یاداں دا جھرمٹ

وچھوڑے دے داغ: یاداں دا جھرمٹ

شمشیر سنگھ
January 19th, 2008
5 / 5 (2 Votes)

پنجاب دی ونڈ

اک ویلا سی، پنجاب دیاں حداں دریا سندھ توں لے کے جمنا تک سن۔ پنج دریاواں جہلم، چناب، راوی، بیاس، ستلج نے اس دیس نوں نام دتا پنج آب، مطلب پنج پانی۔ دریاواں نے دھرتی نوں پنج دوابیاں وچ ونڈیا ہویا سی سندھ ساگر، چج، رچنا، باری، بست، جالندھر۔ ہمالیہ پہاڑاں چوں نکلے ایہہ دریا تے کئی ندیاں نالے، ہر سال نویں مٹی نال اس دیس نوں زرخیز بناؤندے۔ ایہناں دریاواں، ندیاں نالیاں دی دھرتی وچ ہزاراں چھوٹے وڈے پنڈ وسدے سن۔ "چھوٹیاں گلوٹیاں" اوہناں چوں اک سی پر ایہہ اک انوکھا پنڈ سی کیونکہ اس وچ چاراں دھرماں دے لوک، سکھ، مسلمان، عیسائی تے ہندو وسدے ہی نہیں سن، سگوں سانجھ دا اک بے مثال نمونہ سن۔ ایہو جیہا وایومنڈل ہور کدھرے نہیں سی ملدا۔

1947 وچ فرنگیاں دا راج ختم ہویا۔ دو نویں ملک بنے ہندوستان تے پاکستان۔ انگریز چپ چپیتے نکل گئے۔ نال نال پنجاب دی ونڈ وی ہوگئی۔ اوس ویلے پنجاب دی گُلابی دھرتی تے (انگریزی راج) توں اڈ 28 چھوٹیاں وڈیاں ریاستاں وی سن۔ پنجاب دے ایہہ راجے تے نواب انگریزاں دی سرپرستی نوں پورا مندے سن۔ تن توں ودھ دوابے پاکستان نوں ملے تے دو توں گھٹ ہندوستان نوں۔ نال ہی ریاستاں دے ختم ہون دا مُڈھ بجھ گیا۔ ہندوستان وی تے پنجاب وی ونڈیا گیا۔

پنجاب دی ونڈ بغیر لوکاں دی مرضی دے، کاہلی کاہلی ہوئی تے بڑی خونی سی۔ کجھ ہفتیاں دے وچ ہی دس لکھ آدمی، عورتاں تے بچے قتل ہوئے۔ اوس ویلے پنجاب دی ابادی 2 کروڑ سی۔ چالی فیصدی لوکاں نوں گھر بار چھڈ کے نسنا پیا۔ کوئی پنجاہ لکھ ہندو، سکھ پچھمی پنجاب توں پوربی پنجاب نوں آئے تے کوئی اینے ہی مسلمان دُوجے پاسے گئے۔ دنیا دی تاریخ وچ اینا ظلم کدی نہیں سی ہویا۔

اس خونی ویلے "چھوٹیاں گلوٹیاں" شانت رہیا لہو دا اک تبکا وی نہ پنڈ وچ تے نہ آلے دوآلے ڈگیا۔ پر لوکیں ہونی توں نہ بچ سکے۔ پاکستان دے بنن توں 17 دن مگروں پنڈ دے 1600 سکھ ہندو ڈسکے دے ریفوجی کیمپ وچ جا ٹکے۔ (مُٹھی کوُ سکھ پہلوں ہی نس گئے سن) صرف مسلمان تے عیسائی ہی پنڈ وچ رہ گئے۔

"چھوٹیاں گلوٹیاں" اک سُکھی تے سوکھا پنڈ سی۔ لڑائی جھگڑے، چوری چکاری توں رہت، ہسدے کھیڈ دے کرتی کٹھے، پسینو پسینی ہندے اتے کٹھے نچدے کھیڈدے تے ہسدے سن۔ ہر کوئی اک دوجے نوں جاندا سی۔ بچے کُھل نال گلیاں گاہندے، کوٹھیاں تے ٹپوسیاں ماردے۔ سانجھے ناواں وچ پچھان رکھن لئی نال کجھ لایا ہُندا سی، موٹو، کھبو، کالو، پھلانے دا پُتّر جاں پوترا۔

ہر کوئی اک دوجے دیاں کارستانیاں جاندا سی۔ پر لوکیں ایہناں تے نظر پائی رکھدے سن۔ ہر کوئی اک دوجے دا دکھ سکھ ونڈدا سی۔ ایہہ خوبصورت مینار اک دن فٹافٹ ہی ڈھیہہ گیا۔ انگریزاں دی کاہل تے لیڈراں دی بھُکھ نے رل کے اک جعلی لیک واہ سٹی تے لوکاں نوں اک دوجے توں وکھ کر دتا۔

ونڈ دا نتیجہ ایہہ نکلیا کہ صدیاں توں بنیا سماجی ڈھانچہ جھٹ ہی ڈھیری ہو گیا۔ ورثہ رُڑھ گیا۔ خون پسینہ لا کے جو ادارے بنائے سن اوہ ڈھیہہ ڈھیری ہو گئے۔ پڑ ٹُٹ گیا۔

پنڈ دے سکھ تے ہندو ہی نہیں، مسلمان تے عیسائی وی حیران پریشان رہ گئے کہ کیہ بن گیا ہے۔ سکھاں واسطے ونڈ اک بھاری سٹ سی۔ اوہناں واسطے پنڈ گیا، گھر بار گیا۔ سائیں دا دربار گیا۔

اوس دھرتی دے جم پل گھراں دے مالک وچھوڑے دے زخم نال لے کے اک دم ریفوجی بن گئے۔60 سال لنگھ گئے، کجھ جم پل اجے جیوندے نیں، اوہ مٹھیاں یاداں نوں نال لے کے ہوا پانی دھرتی وچ سما جان گے۔ دُور دُریڑے اوس دھرتی توں جتھے اوہناں دے وڈے وڈیرے، پُشتاں در پُشتاں جمے پلے تے بہشتی ہوئے۔ اس کتاب وچ لکھیاں یاداں اوہناں لوکاں دی کہانی تے اوہناں دے بنائے اداریاں دی کہانی دسدیاں نیں۔
جو پنڈ نالوں وچھڑے، ایہہ دن رات سُفنے وچ تڑفدے رہے۔ جدوں وی یاداں دے ہڑ آؤندے تاں اوہناں دے دلاں وچوں گیت دی درد بھری ہوک اُٹھدی :

ونڈیا پنجاب میرے، ادھیا پنجاب میرے،
دِنے راتیں چناں تیرے، تکدی آں خواب وے

افسوس ہے کہ کسے نے وی اوہناں دے سُفنے قلم بند نہیں کیتے۔ صرف دو سُفنے ایتھے درج ہن۔

جھوٹھا سرگی ویلا

دھواں کڈھدی، چیکاں ماردی، رات دی گڈی
لاہوروں آئی، گوجرانوالے پلیٹ فارم تے آ رُکی
دھند دے گھیرے ہوئے بجلی دے کھنبے، ایتھے اوتھے
ہنھیرا پاڑن دی کوشش کردے۔
نہ کوئی قلی تے نہ ٹکٹ کلیکٹر
پلانگاں ماردا، میں باہر نکلیا۔
چاچا سیماں، پنڈ دے ہر بچے دا چاچا
ٹانگے کول، دھیرج بھری انتظار وچ سی
جپھی پائی۔ میں فٹافٹ فرنٹ سیٹ تے چڑھیا
بستہ پیراں وچ رکھ، ساہ لیا۔
چاچا لتاں، لمکا، وانس تے بیٹھ گیا
وتر ویکھیا، واگاں کھچیاں۔
وانس تے چابک مار آکھیا چل پُتّرا
خالی سڑک، گھوڑا دُڑکی گیا
چھ میل لنگھے، نندی پور آ پہنچے
ایتھے گھوڑے ساہ لیندے، پانی پیندے
سواریاں نوں لسی تے پکوڑے ملدے
کدی تازہ تے کدی بُسے سُکے۔
ٹانگا ہولی ہولی اپر چناب نہر دے
پکے پُل توں جوں ہی تور لنگھیا
نظارہ ڈراؤنا پر شاندار سی
کھبے پاسیوں رُڑھدی، پانی دی کندھ
شاں شاں کردی، کُھواں وچ ڈگدی
سجے پاسے ٹھاٹھاں ماردی جھگ۔
پانی نہ رُکے، نہ ویکھے چاکھے
جھال دے راگ وچ تُری جائے
پنج میل ہور دُڑکی، پھر گھوڑا آپنے آپ
سجے نوں، کچی سڑکے گیلے پے گیا
دوہاں پاسیاں تے ٹاہلیاں دیاں قطاراں
ہریاں، بھریاں، منموہنیاں، چُپ چاپ کھلوتیاں۔
شیراں والے کُھوہ توں پنڈ دا کلش والا گنبد دسیا۔
سڑک دے وچکار، رات بھر بھونک بھونک کے لیٹے کُتے،
کون ہٹاوے کون درکارے
ٹانگا سجے اُلریا، کھبے اُلریا۔
پھر مُڑ گیل وچ پے گیا۔
سرگی دا ویلا سی۔ اک ہوک اُٹھی
اﷲ ہو اکبر.....
اﷲ ہو اکبر ؟ ایہہ بانگ کِتھوں آئی؟
سکھاں دے ایس کُھوہ تے مسلمان تاں کوئی ہے نہیں سی۔
میں تربک کے جاگ اُٹھیا۔

ایہہ اک جھوٹھی سرگی سی، تے اک جھوٹھ سُفنا۔ لکھاں ای رفیوجیاں نے ایہو جہے سفنے ویکھے ہون گے آپنے آپنے پنڈ نوں جاندی آپنی آپنی سڑک دے، بھاویں ہُن نہ ای اوہی سڑک سڑک رہ گئی اے تے نہ ای اوہی پنڈ۔

موڑواں پھیرا

ٹھیکے دار صاحب نوں پاکستان سرکار ولوں سدّا پتر آیا کہ ٹبّر سنے آپنا پنڈ ویکھن آؤ۔ اوہناں جھٹ ہی منظور کر لیا۔ فٹافٹ تیاری ہوئی، تُر پئے۔ پلکاں وچ ہی اسیں آپنے گھر پہنچ گئے۔ سواگت دی پارٹی شروع ہو چکی سی۔ سرکاری افسر، نامور شہری تے پنڈ دے سر کڈھویں آدمی تے آہنڈی گوانڈھی سارے ہی اوتھے سن۔ گھر بھریا ہویا سی۔ پہلی منزل تے زنانیاں تے اُپر دیاں دوہاں تے آدمی مل گل کے گلاں باتاں کر رہے سن۔ کئیاں دے سراں تے لڑ تے تُرلے والیاں پگاں، سر سکندر تے سر خضر حیات خاں ٹوانہ دے سٹائیل وچ بجھیاں ہوئیاں سن۔ ٹھیکے دار نے سردئی پگڑی تے نِمے اسمانی رنگ دا سوٹ پایا ہویا سی۔

کُجھ بیرے تھالیاں وچ سموسے، پکوڑے تے برفی لے کے پھر تُر رہے سن۔ کئیاں دیاں ٹریاں وچ سوڈے
دے گلاس ٹکے ہوئے سن۔ کھان پین نوں بہت سی۔ نگھا تے سُندر کٹھ سی۔
ہولی ہولی شام ڈھل گئی۔ کجھ لوکیں کھسکنے شروع ہو گئے۔ پارٹی وی ڈھلنی شروع ہو گئی۔ میں ہولی جہی پیو نوں یاد کرایا کہ ہُن چھٹی لین دا ویلا آ گیا اے۔ اوہ ممٹی دی بنھی نال ڈھاسنا لا کے کھلو گئے تے سختی نال بولے توں جا، میں ایتھے ہی رہنا اے۔ ایہہ میرا گھر اے۔

میرے ڈھڈ وچ وٹ جیہا پیا۔ مینوں جاگ آ گئی۔ گل ٹھیک سی۔ ایہہ اوہناں دا گھر سی جیہڑا اوہناں بڑیاں ریجھاں تے سدھراں نال بنایا سی۔ ایہہ گھر اوہناں دی روح دا ٹھیک ٹکانا سی۔
ہر رفیوجی نوں بھاویں اوہ کِتھوں آیا تے کِتھے گیا، ایہو جہے سفنے آؤندے رہے ہون گے تے ڈھڈ وچ وٹ وی پیا ہووے گا۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels