Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> ناول >> لڑھدی پئی نسل >> لُڑھدی پئی نسل۔ یارہویں قسط

لُڑھدی پئی نسل۔ یارہویں قسط

مُنیر احمد مانک
July 20th, 2008

اسیں دوہاں دا اک دوجے نال ٹرنا ٹھیک نہیں۔ پہلاں توں جانا ایں یاں میں جاواں؟ ہلا، پہلاں میں جاواں گا۔ ٹھیک اے: جیوے مذدور لوکائی، جیوے سندھ۔ اوہنے کجھ وی نہیں آکھیا۔ اوہ اپنے سنگی دے جاون توں مگروں ہولی ہولی گھر ول جارہیا ہے۔

دوجے دن اوہ میٹنگ وچ گیا۔

"سنگیو، ہن میٹنگ دی کاروائی شروع کرنی چاہیدی اے۔"

"جناب، اک منٹ۔ چاہ تیار اے، پہلاں چاہ پی لیئے۔"

"بادشاہو، سانوں انج نہیں کرنا چاہیدا! میٹنگ دا ٹائم اٹھ وجے دا سی۔ ہن سوا اٹھ وج رہے نیں۔ ویلے تے حالتاں نوں ویکھو۔ ساڑھے باراں وجے تیکر سانوں ہر حال وچ میٹنگ ختم کرنی اے۔ تہانوں پتہ ہونا چاہیدا ہے کہ میں راتیں باراں وجے توں مگروں دیر تیکر گھروں باہر نہیں رہ سکدا، میرے تے روک لگی ہوئی ہے، میرے تے پہرے لگے ہوئے نیں۔ تسیں سارے میری گل سمجھ سکدے ہو۔ ایتھے آئے ہوئے ہر سنگی نوں اپنے اپنے گھر اپڑنا ہے۔ ایس توں اڈ ہر ویلے سائرن دا جوکھم وی ریہندا ہے۔ میری رائے ہے کہ چاہ تے میٹگ اکوہی ویلے چلدی رہوے۔

"ٹھیک اے، جیویں تہاڈی مرضی۔"

"چنگا، سنگیو کاروائی شروع کیتی جارہی ہے: سبھ توں پہلاں میں اپنے ایس (اوہنے اپنے سنگی ول اشارہ کردیاں ہویاں آکھیا) نویں سنگی نوں چنگی خبر سناواں گا کہ، ساڈے سیل نے ایہنوں اپنا ممبر بناون لئی منظوری دے دتی ہے۔ میں اوہناں ایس گل لئی ودھائی (مبارکباد) دینا چاہواں گا، پر اسیں سارے فولاد دی کندھ وانگوں ہیگے آں۔ اسیں اپنی ایس (Resistance Moment) دی مُڈھ تاریخ دے بڑے سنگین تے خطرناک دور وچ بجھا ہے۔ میں ایتھے بیٹھے ہوئے سارے سنگیاں نوں اک گل کھول کے دسنا چاہنا واں کہ ساڈی موومنٹ قومی کردار دی حامل ہے۔ اتے ایہدے وچ، ایس ویلے جیہڑے وی سنگی شریک آں، ہر کسے دا وکھرا نظریہ ہے۔ سائیں۔ نیشنلسٹ ہے۔ تے ساڈا سنگی وی ہے، تے میں وی تہاڈے ساہمنے۔ (موڈھیاں نوں ہلاؤندیاں ہویاں)۔

 

اوہنوں ایہہ سب کجھ رسمی تے بڑا ہی وکھرا لگ رہیا ہے۔

 

"میں تسیں ساریاں نوں ایس تحریک دے کجھ نارمس (Norms) بارے دسنا چاہنا واں، اوہنے بولنا شروع کیتا: "کوئی وی سنگی اپنا اصلی ناں نہیں ظاہر کرسکدا۔ سارے سنگیاں نے اپنا وکھرا وکھرا فرضی ناں رکھیا ہے۔ مثال دے طور تے میں اپنا ناں "ساتھی" یعنی کامریڈ رکھیا ہے۔ اوس سنگی نے اپنا ناں دریا خان رکھیا ہے تے اوس سنگی نے اپنا ناں ہوشو رکھیا ہے۔ اسیں ایتھے اہوناں ناواں توں پچھانے تے بُلائے جاواں گے۔ ہر کم ویلے تے کیتا جاوے گا۔ ہر کوئی ویلے دا پابند ہووے گا۔ تنقید، اک دوجے تے تنقید تے اصول ہیٹھ اسیں اک دوجے دی بھُل سُدھاریا کراں گے۔۔۔"

"ایہہ کمیونسٹ کنا تماشائی ہے۔ اوہنے اوہدی ہل چل تے بولن دے ڈھنگ نوں تکدیاں ہویاں سوچیا۔

"ٹھیک اے سنگیو؟" اوہنے ساریاں ول مونہہ کردیاں ہویاں آکھیا۔ "ہن ایجنڈے دے مطابق کراوائی نوں اگے ودھاواں گے۔" چاہ دی چُسکی پیندیاں ہویاں ایجنڈہ پڑھدا ہے:

 

1۔ موجودہ سیاسی صورتحال دا جائزہ۔

2۔ رپورٹنگ۔

3۔ بھلک دے بارے فیصلے۔

میرا خیال ہے کہ سیاسی صورتحال تے آخر وچ گل بات کراں گ ے۔ سبھ توں پہلاں ہر اک سنگی اپنے پچھلے فیصلیاں بارے رپورٹ پیش کرے۔"

"سنگیو، پہلاں میں اپنی رپورٹ پیش کراں گا۔"

دریا خان نے آکھیا، میں ویکلی بلیٹن لئی اسٹینسل، قلم تے کاغذ وغیرہ دا پربندھ کرلیا ہے۔ اوہ جیہڑے کلرک نے اپنے دفتر وچوں سائیکلو اسٹائل دین دا وعدہ کیتا سی، ہن اوہ ڈر دے وجہ توں اپنی گل توں مُکر گیا ہے۔ ایس معاملے تے پھیر کدی گوہ کراں گے۔"

"کہ کیہہ کسے ہور تھاں توں نہیں ہوسکدا؟"

"بڑا اوکھا ہے، ایس دور وچ۔"

"ٹھیک اے۔ میں اپنے ولوں پوری کوشش کراں گا۔ توں سارا سامان مینوں دے دیویں۔ سنگی کجھ گھڑیاں تیکر چپ رہیا، مگروں کجھ سوچدیاں ہویاں آکھدا ہے کہ، "یار، توں لیف لیٹ دا ڈرافٹ تیار کیتا؟"

"جی سائیں، رف لکھیا ہے۔ جے تہاڈی آگیا (اجازت) ہووے گاں پڑھاں؟ پر تھوڑا چر کھلو جاؤ، میں باہر اک جھاتی مار کے آواں، کدھرے بتی دی لو تاں باہر نہیں جارہی۔"

اوہ باہر دا جائزہ لے کے آیا، سب کجھ ٹھیک اے، پڑھاں؟ اوہنے پڑھنا شروع کیتا۔

 

سندھیو جاگو!

 

حکمران فوجی ٹولا اپنی مرضی کررہیا ہے۔

بنگال وچ نسل کش کاروائیاں توں

ایہہ گل کھل کے ساہمنے آئی ہے کہ،

ایہہ قومی حقاں، عوامی جمہوری،

ترقی پسند تحریکاں تے مذدور لوکائی

دیاں ساریاں جدوجہداں نوں پوری طرحاں

بربار کرنا چاہوندے نیں۔

تے ساریاں پرانے وچاراں والیاں طاقتاں اوہناں

دے نال نیں۔ پر بنگال دی عظیم، بہادر تے وریام

لوکائی، اوہناں وحشیاں دا مونہہ توڑ جواب دے رہی ہے۔

 

اسیں سندھ واسیاں نوں دس رہے آں

کہ اوہ خونی تے نسل کشی دا ڈرامہ

ایتھے وی دوہرایا جاوے گا۔

 

سندھ دھرتی نال پیار کرن والیو، جمہوریت پسندو تے ترقی پسندو!

تیار رہوو۔

۔۔۔فوجی جنتا مردہ باد۔ بنگال دی عظیم لوکائی زندہ باد۔

۔۔۔سندھ دی لوکائی، بنگال دی لوکائی دے نال ہے۔

۔۔۔مظلوم قومیت دی لوکائی دا ایکا زندہ باد۔

۔۔۔پنجاب پناہ گیر مستقل مفاد مردہ باد۔

۔۔۔دیس نال پیار، ترقی پسندی، جمہوریت زندہ پیار۔۔۔

 

پڑھن توں مگروں، ساریاں دی رائے لین لئی سوالیہ انداز وچ اوہناں ول تکیا۔

"ٹھیک اے۔ دریا خان نے آکھیا۔

"اجے کجھھ زوردار تے ڈاڈھا ہونا چاہیدا سی۔ سنگی نے آکھیا، "ٹھیک اے۔ شروعات ایہدے نال کراں گے۔ مینوں پھڑاؤ۔ میں دو ترے دیہاڑیاں وچ ایہدیاں پنج ہزار سائیکلو اسٹائل (فوٹو کاپیاں) کروا لاں گا۔ پر ہن سوال ہے کہ اوہ فوٹو کاپیاں ونڈیاں کیویں جاون گیاں۔

"کجھ گھڑیاں لئی سارے جی چپ ہوگئے۔

"انج تے اسیں سارے، اپنے اپنے بھروسے والے ذاتی سنگیاں تے میچوئر (Mature) سیاسی جانکاری رکھن والیاں تے سوجھواناں نوں دے سکدے ہاں۔" "سنگی نے آکھیا، پر اک ہور سوال ہے کہ اسیں ایہہ پمفلٹ پبلک پلیسز تائیں کیویں اپڑاواں گے۔ انج وی ہوسکدا ہے کہ ایہہ پمفلٹ کجھ تھاواں تے چمبڑا دتے جاون۔ سنگیو، ایہہ کم ظاہر ہے کہ ایس حالتاں وچ بڑا جوکھم ہے۔ پر ایہہ کم بڑا سوچ سمجھ کے تے دیکھ داکھ کے کیتا جاسکدا ہے۔ تے سانوں ہر حال وچ کرنا ہے۔"

"ٹھیک اے۔ میں ایس کم دی ذمہ داری چُکدا ہاں۔" اوہنے آپوں ہی آکھیا۔

"توں؟" سنگی نے آکھیا، "ایتھے بیٹھے ہوئے سارے سنگی فیصلہ کر لین۔ سنگیو، تہاڈا کیہہ خیال ہے۔ ایہنوں ایہہ ذمہ واری دتی جاوے؟"

"جے ایہہ سنگی اپنی مرضی نال ایہہ کم کرنا چاہوندا ہے تاں پھیر ٹھیک اے۔" دریا خان نے آکھیا۔

"ہن سوال ہے کہ ایہہ پمفلٹ ونڈے کیویں جاون گے۔۔۔" سنگی نے آکھیا، ظاہر ہے کہ کسے نوں وی باہر و باہر ہتھو ہتھ تاں پھڑائے نہیں جاسکدے۔ ایہہ میرا ذاتی تجربہ ہے۔

پہلا طریقہ ایہہ ہے کہ لائبریریاں وچ اخبار پڑھدیاں ہویاں بڑی چتر چلاکی نال دوجیاں توں چوری، پڑھن ہاراں دی میز تے رکھے جاسکدے نیں۔ دوجا طریقہ ایہہ ہے کہ موترن دے بہانے ہوٹلاں وچ Toilets وچ کندھاں تے چمبڑائے جاسکدے نیں۔ اوسے طرحاں اسٹیشن تے کھلوتیاں ہویاں ریل گڈیاں دے Toilets وچ تے اسٹیشن دیاں کندھاں تے مسیتاں وچ۔ تیجا طریقہ ایہہ ہے کہ سویرے سویرے دن چڑھن توں پہلاں، گھراں دیاں باریاں وچوں اندر سُٹے جاکسدے نیں۔ پر عام سڑکاں والیاں گھراں وچ نہیں۔ گلیاں وچ جنے وی گھر نیں اوہناں وچ سُٹے جاسکدے نیں، ہور تاں ہور ہاسٹلا وی نیں، پر اوہ تاں بند نیں۔ اوہناں دا تے سوال وی پیدا نہیں ہوسکدا۔ بہرحال ایہہ کم بڑی چتر چلاکی نال، کامن سینس نال، دلیری تے تخلیقی وچاراں نال کرن دی لوڑ ہے۔ اسیں انجے ہی اک دوجے نوں پھسانا نہیں چاوندے، نالے اپنے آپ نوں تے دوجے سنگیاں نون بچاؤندیاں ہویاں اپنی آواز بوہتے توں بوہتے لوکاں تیکر اپڑاونی ہے۔ نہیں تاں انجے ہی Over Cantions تے بزدل بن کے چپ چاپ بیٹھے رہواں گے۔

 

"ٹھیک ہے۔" اوہنے آکھیا۔ اوہنوں اپنی ہی آکھی ہوئی گل دوہرانا رسمی تے غیر ضروری لگدی ہے۔

"چوکھا چر لنگھ گیا ہے۔ میرا خیال ہے کہ ہن ایجنڈہ نوں اگے ودھانا چاہیدا ہے، ہوشو نے گل بدلدیاں ہویاں آکھیا۔

"کامریڈ!" لفظ تے زور دیندیاں ہویاں سنگی نے آکھیا: "جیہڑے مقصد لئی کٹھے ہوئے آں، اخیر اوہ مقصد پورا کر کے ہی اُٹھاں گے۔ مینوں وی وقت دا احساس ہے۔ پھیر اوہنے ہولی ہولی پیار نال آکھیا۔ بس چھیتی چھیتی گل مُکاؤ۔ متاء دے اگلے نقطے بارے گل کریئے۔ ٹھیک ہے۔ ہن سوال ہے ایہناں پرچیاں دی ڈسٹری بیوشن دا۔ میرا خیال ہے کہ۔ حیدرآباد لئی ڈیڑھ ہزار کافی نیں۔ تے دوجے سندھ دے انٹیریئر لئی۔ سندھ دے اندرلے حصیاں وچ ونڈن دی ذمہ داری میری۔"۔۔۔

 

گلاں ہور رہیاں نیں، میٹنگ ہورہی ہے۔ پھیر بحث چھڑ جاندی ہے۔ بنگال، ہندوستان، روس، امریکہ، پنجاب، جماعت اسلامع، الشمس البدر، سندھ دا بھلک، بھٹو، پیپلز پارٹی، یحیٰی دا فوجی ٹولہ، عوامی لیگ، مجیب، مکتی باہنی، سندھ دے کجھ ترقی پسند تے قوم پرست سوجھواناں ولوں اچن چیتی عوامی لیگ توں استعفیٰ۔ تے کجھ لوکاں دی فوجی ٹولے دے ایس ایکشن دی حمیت (یاراں) پاکستان دا بھلک۔۔۔(اوس وچکار دو واری خطرے دا تے خطرہ ٹل جاون دا بگل وجیا)۔

اوہ چپ چاپ سُندا رہیا۔ کتھے کتھے، کسے کسے ویلے نکی جیہی گل وچ اپنی رائے دا وکھالا کردا ہے۔

رات دے سوا باراں وجدے پئے سن۔ ہنیرا ہی ہنیرا۔ راہ جاندیاں ہویاں رضاکار شک بھری نظراں نال اوہدے ول تکدے ریہندے نیں۔

اوہنے بوہا وجایا، وڈا بھرا بوہا کھولدا ہے۔ "اینا چر کتھے رہ گیا سیں؟"

"ایتھے ہی۔"

"سویرے مُڑ آیا کر۔ ویلا بڑا ہی خراب ہے۔"

اوہنے کجھ وی نہیں آکھیا۔ چپ چاپ اپنی منجی تے لما پے گیا۔

اوہ اپنی منجی تے لما پیا ہویا اے۔ اکھاں کھلیاں ہویاں نیں: ہر پاسے ہنیرا ہی ہنیرا کھلریا ہویا اے۔ اک وکھری چپ دا احساس، ایڈونچر دا احساس۔ اوہ تھک گیا سی، ہنیرا ہی ہنیرا۔ ہر پاسے ہنیرا ہی ہنیرا۔۔۔ ہوں! ایس ویلے تیکر میں صرف اپنی ذات دے بارے سوچیا ہے۔ صرف اپنی ذات بارے۔ میرے وچار، ہر ویلے اپنی ذات دے چار چفیرے گھمدے رہے۔ تے میں، اوس منجھدار وچ اپنے آپ نوں ڈوب دتا ہے۔ اپنا آپ مُکا دتا ہے۔ زندگی میری ذات تیکر سیمت (محدود) نہیں۔ ذات مرسکدی ہے، جے صرف ذات ہے۔ وکھری سکھری۔ پر جے اوہ ذات جیون نال سمبندھ (رشتہ) جوڑدی ہے، تاں امر ریہندی ہے۔ پوری ہوجاندی ہے، ہنیرا مُک جاندا ہے۔

 

اک سوڑی گلی۔ اپنے آلے دوالے تکدا ہے۔ نہ بندہ نہ بندے دی ذات۔ فولڈ ہوئے پمفلٹ ہر گھر دی باری وچوں اندر سُٹدا جارہیا ہے۔ ایہہ کم کرکے اوہنوں دلی خوشی مل رہی ہے۔ وکھری جیہی خوشی تے راحت۔

 

لائبریری وچ بندے اوہناں دے سُٹے ہوئے پمفلٹ پڑھ رہے نیں۔ اک پمفلٹ پڑھن لئی کئی بندے کھلوتے ہوئے نیں۔ اک تسکین بھریا احساس۔ ہر اخبار دیاں سُرخیاں وچ اوہناں دے پمفلٹ چھائے ہوئے نیں۔ غدار تے وطن ویری عناصر۔

اچن چیتی: پھڑیا ہویا بندہ۔ اک کمرے وچ پنجابی فوجی اوس بندے نوں مُکے، گُبھاں،  ٹھڈے مار رہے نیں۔ اوہدے مونہہ وچوں رت وگ رہیا ہے۔

بلوچ کُلی کیمپ وچ۔ ٹٹیاں نال پنج کلو، دس کلو، ادھا من، اک من دا بھار بنھیا ہویا ہے۔ ہگن والی تھاں وچ مُرچاں پائیاں جارہیاں نیں۔ ہگن والی تھاں تے برف رکھی جارہی ہے۔ ہگن والی تھاں نوں سگریٹاں راہیں ساڑیا جارہیا ہے، دو امریکی فوجی اک ویتنامی بندے دا ڈھڈھ چیر رہے نیں۔ اوہدیاں آندراں باہر نکلیاں ہویاں نیں۔

حیدر آباد سینٹرل جیل۔ کالا چکر۔ چٹا چکر، مُنڈیاں دی پارٹی۔ بوٹیاں تے پھڈا ہورہیا ہے۔

۔۔۔اختیاراں والیاں دی بھڑوت کردا ایں!۔۔۔۔۔۔فلانا، فلانی پارٹی دا لیڈر ہے۔ سچیاں رپورٹاں۔۔۔

۔۔۔یار اک سال ہویا ہے (اک قیدی نے آکھیا)

۔۔۔توں کمال کردا ایں، ایہہ جیوے سندھ والے بیٹھے نیں۔(دوجا قیدی)

۔۔۔ہاں!!!؟

۔۔۔بس! سگریٹ دی ڈبی۔

۔۔۔ہلا، کیہڑے کیہڑے مُنڈے نیں۔

۔۔۔آ۔ میں تینوں وکھاواں۔

۔۔۔اوئے یار، کیہہ ہوگیا ہے۔

۔۔۔ایس بھڑوے نیں ساڈا نک وڈھا دتا ہ ے۔

۔۔۔ایہنوں بنھ کے پھینٹی لاؤ۔ ایس بھڑوے نوں بنھ کے کُٹو۔

۔۔۔ایہدے تے پہرہ لاؤ۔

۔۔۔اوہ یار چھڈ وی دے۔ عیش کرن دے سو یار۔ ساڈے گھروں کیہہ جاندا ہے۔

۔۔۔تحریک تاں (فلانے) تے چڑھ گئی نہ۔ہن انجے ہی خوار ہورہے آں۔ ہو کوئی بندی (قیدی) سمجھدا ہے سبھ جیوے سندھ والے انجے ہی نیں۔

۔۔۔بندیاں لئی سُکھ ہوگیا ہے، ایہہ ورہیاں توں ایتھے سڑدے پئے نیں۔

۔۔۔توں تے کجھ لکھ کے نہیں دیں گا نہ؟

۔۔۔نہیں

۔۔۔کیوں؟

۔۔۔بس۔

۔۔۔دس وی دے۔ ڈپلومیسی وی کوئی شے ہندی ہے۔ اسیں ایتھے بیٹھے بیٹھے کیہہ کردے ہاں؟ باہر رہ کے گھٹ توں گھٹ تحریک تے چلاواں گے۔ اختیار والیاں نوں مورکھ بنارہے آں۔ لکھ کے دین نال ساڈے گھروں کیہہ جاوے گا؟ ایس معافی نامے تے دستخط کردے۔۔۔۔

۔۔۔میں نہیں کراں گا۔ ایہدے تے دستخط کرن دا مطلب ہے گناہ قبول کرنا۔ اوہ گناہ جیہڑا اسیں کیتا ہی نہیں۔ اسیں تاں اپنے حق منگے نیں۔ ایس معافی نامے تے دستخط کرن دا مطلب ہے کہ اسیں بالکل غلط کم کیتا سی۔۔۔

 

(چلدا)


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels