Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کتاباں >> جام ساقی دی کتاب دے ٹوٹے۔۔1970اتے1971۔۔5ویں لڑی

جام ساقی دی کتاب دے ٹوٹے۔۔1970اتے1971۔۔5ویں لڑی

وچار ڈیسک
May 6th, 2017

1970دی چوناں توں پہلاں سندھ وچ پاڑ دی تیاریاں، نویں تے پرانے سندھیاں دے جھگڑے،شہری، دیہاتی تے سندھی مہاجر جھگڑیاں دا مڈھ،ایوب مخالف لہر وچوں ابھرن والی نوجوان قیادتاں تے انہاں دے وادھے، گھاٹے،جعلی تفاخراں تے تعصباں والے بیانیے،طبقاتی سوالاں تے سیاستاں کرن والیاں دا قوم پرستاں نال سانگا تے حاوی ہوناقوم پرستاں دا، ٹوبہ ٹیک سنگھ کانفرنس،چوناں وچ کھلونا تے ہار جانا،قومیتی حقاں دی لڑائی تے علیحدگی پسندی وچ فرق نہ کرنا،1970دی چوناں،شیخ مجیب دی چھ نکات تے فکس پوزیشن،صدر پاکستان، آرمی چیف تے ڈکٹیٹر یحی خان دا کھیڈ، اسمبلی اجلاس بلانا تے ملتوی کرنا،مشرقی پاکستان وچ ملٹری آپریشن، بنگلہ دیش بنن توں پہلاں بنگالی دیش دی گل کرنا، بھارتی فوج دا پاکستان تے حملہ، پاکستان دا ٹٹنا،کیمونسٹ گروپ(نازش) دا علیحدگی پسندی ول اْلار، ویروا

جام ساقی، لہور توں واپس آئے تے بہوں خوش سن۔ اوہ سانحہ حیدر آباد ، جس دا کانفرنس دے دوران وی ذکر چلدا رہیا سی، بارے چوکھی تشویشاں وچ سن۔ فروری 1970 وچ جام شورو تے حیدر آباد وچ خانہ جنگی دی صورت پیدا ہوئی۔ ایس دے پچھوکڑ وچ صنعتی حالات، زرعی مسلے، ملازمتاں دے مسلے، تعلیمی حالتاں، سیاسی حالات تے تہذیبی مسئلے سنے بہوں مسلے سن اتے ایس پاروں سندھ نوں نویں تے پرانے سندھیاں وچ ونڈ ودھ گئی۔ حیدر آباد دی مختلف طلبا تنظیماں وچ سندھ این ایس ایف نے ایس مار دھاڑ تے ونڈ نوں گھٹاون وچ بہوں اہم کردار ادا کیتا سی۔ جام ساقی ایس تنظیم دے صدر تے سن پر ہن عملی سیاست توں وابستہ ہوکے اوہ نیشنل عوامی پارٹی ولی خان گروپ دی نمائندگی کررہے سن۔ ایس تنظیم وچ نویں تے پرانے سندھی دونوں شامل سن (مثلاً ندیم اختر تے ہدایت) انہاں دونوں دیاں سندھ بھر وچ86 شاخاں سن، جہناں دا زیادہ اثر بالائی سندھ وچ سی۔ احمد الطاف دے تجزیے پاروں:پرانے سندھی تے نویں سندھی محاذاں دے اکابرین نے گروہی تعصباں تے تفاخراں دی جیہڑی اگ سلگائی سی، اوس دا سیک ہولے ہولے طلبا تک وی پہنچ چکیا سی اتے اجہی تفریقاں انہاں وچ پیدا ہوگیاں سن۔ صدر ایوب دے خلاف عوامی لہر وچ طالب علم لیڈراں نوں جیہڑی اہمیت حاصل ہوئی ایس دی چھل پاروں نویں قیادت سنبھالن والے نوجواناں وی اوہی رنگ چڑھا لتاجہیڑا ذاتی مفاداں پاروں سیاستاں کرن والیاں دا وطیرہ ہوندا ہے ۔ نکی، وڈی گل تے پرانے سندھی تے نویں سندھی طلبا دے پردھان اک دوجے نال ٹکراندے تے اپنے ساتھیاں نوں وی ایس دا بالن بنادے۔ سندھ دے اک غیر سندھی وائس چانسلر (ناں نہیں لکھیا)نے کسی پرانے سندھی افسر توں دفتری گڑبڑاں بارے کجھ باز پرس کیتی تے پرانے سندھی طلباطوفان کھڑا کر دتا۔ یونیورسٹی وچ کجھ پرانے سندھی طلبا نے بعض نویں سندھی اساتذہ نال بدتمیزیاں کیتیاں تے سندھی طلبا بھوتر گئے۔ فیر اک پرانے سندھی بزرگ توں نال نویں سندھی طلبا وی بدتمیزیاں کیتیاں تے اینج گل ودھدے ودھدے دنگیاں تک اپڑ گئی جس تے سارے دھڑے کاغذی افسوس کردے رہے اتے اپنی اپنی معصومیتاں بارے دسدے رہے۔
*
ویروا: ایہہ فروری 1970دا وقوعہ ہے پر تساں ایہہ وی چیتے رکھو کہ جنوری وچ عام چوناں دے اعلان بعدوں اک نواں کم تیز سی اتے سندھ نوں اربن تے دیہی، سندھی تے مہاجر وچ ونڈنا کس دے مفاداں وچ سی۔سندھ تے قبضہ مہاجر اشرافیہ دا سی جس نوں ون مینأون ووٹ نال خطرہ سی اتے ہن اوہ شہری، پینڈو تے سندھی، مہاجر گھمے نال حیدر آباد تے کراچی تے ماڑے لوکاں نوں ’’مہاجر‘‘ آکھ کے اپنا قبضہ چلانا چاہندے سن۔معراج محمد خان اپنے انٹرویو (آن لائن پیا ہے) وچ دسیا ہے کہ یحی خانی دور وچ 1969دے سال انہاں نوں کراچی دے کجھ سیٹھاں بلایا سی اتے آکھیا سی کہ اک مہاجرپارٹی بنا۔معراج ہوراں انہاں دے ناں دس دیندے تاں گل ہور کھل جاندی۔ معراج انہاں نوں انکار کر دتا۔ پر اج وی کراچی وچ اجہی لوک ہون گے جنہاں نوں اْن سیٹھاں دے ناں پتہ ہون گے۔اینج جاپدا ہے کہ اوہی سیٹھاں اپنا ایجنڈا ضیا دور وچ پورا کیتا۔نیب ولی تے پاکستانی سیاست نوں صوبہ سرحد دے پختوناں دی عینک نال ویکھدی سی تے جام ایس پارٹی وچوں کجھ کڈھ نہیں سکدے سن۔

مارچ 1970 وچ ٹوبہ ٹیک سنگھ وچ اک ملک گیر کسان کانفرنس منعقد ہوئی تے 21-22 جون نوں سندھ وچ سکر نڈ ہاری کانفرنس تے اک تریخ ساز اکٹھ کیتا۔ ایس کانفرنس دی کامیابی وچ جام ساقی دا بہت اہم کردار سی۔ پنجاب توں انجمن جمہوریت پسند خواتین، عوامی ادبی انجمن، نیشنل عوامی پارٹی پنجاب(ولی گروپ)، پنجاب سٹوڈنس یونین اتے مزدوراں، کساناں، دانشوراں تے سیاسی کارکناں دے اک بہت وڈے وفد کانفرنس وچ شرکت کیتی۔*

1970 پاکستان دی پہلی عام چوناں دا سال وی سی۔ جام ساقی نے اندرونِ ضلع تھرپارکر (چھاچھرو، ننگرپارکر) دے علاقہ توں صوبائی اسمبلی دی نشست لئی چوناں لڑن دا فیصلہ کیتا۔ سندھ دے طلبا سمیت، ترقی پسند حلقے جام دی حمایت کررہے سن پر انہاں دا مقابلہ وڈے ٹھاکراں تے بنیاں نال سی جہناں دا وڈکا رانا چندر سنگھ ورگا وڈا جاگیردار سی۔ ایس حلقے دی تمام چراگاہاں تے تجارتاں انہاں ٹھاکراں تے بنیاں دے قبضیاں وچ ہی سن۔ نتیجہ ظاہر ہے کہ ٹھاکراں تے بنیاں دے حق وچ نکلیا۔ ٹھاکر تے بنیے، 60 فیصد ہریجن آبادی (کوہلی، بھیل، مینگھواڑ) دی تقدیر دے مالک سن۔ 5 فیصد مسلمان وی انہاں ٹھاکراں دے رحم و کرم تے سن۔ ایس دشوارگذار تے پسماندہ ریگزار وچ جام ساقی دے حامی اونٹاں تے گھوڑیاں تے سواریا پیدل انتخابی دورے کردے سن۔ جام چوناں وچ شکست کھاگئے پر عوام نال رابطیاں پاروں بہوں لوکاں نال ملاقاتاں ہوئیاں۔

1970 دے پہلے عام چوناں وچ کمیونسٹ پارٹی دے سیاسی محاذ نیشنل عوامی پارٹی(ولی گروپ) نوں بلوچستان تے خیبر پختونخوا وچ کامیابی ملی پر ایہہ انتخابی نتائج کم و بیش اک سال تک لٹکے رہے کیونکہ پیپلز پارٹی نے جیہڑی سندھ تے پنجاب وچ کامیاب ہوئی سی انتقال اقتدار دے پارلیمانی اصول نوں تسلیم کرن توں انکار کردتا تے عوامی لیگ جس نے مکمل اکثریت حاصل کیتی سی نوں اقتدار دی منتقلی دی مخالفت کیتی۔
عوامی لیگ نے چھ نکات دی بنیاد تے انتخاب لڑیا سی تے اوہ اپنے منشور توں ہٹن توں تیار نہیں سی۔ مارچ وچ دستور ساز اسمبلی دا جلاس ہونا سی پر بھٹو صاحب نے اجلاس وچ شریک ہون توں انکار کردتا تے ایس دباؤ وچ یحییٰ خان نے اسمبلی دا اجلاس ملتوی کردتا۔ عوامی لیگ نے سول نافرمانی دی تحریک شروع کیتی جس دے نتیجے وچ تِن وڈیاں (یحییٰ، مجیب، بھٹو) دے درمیان ڈھاکہ وچ ناکام گل بات ہوئی۔ 25-26 مارچ دی درمیانی رات فوج نے مشرقی پاکستان دی عوام تے حملہ کردتا۔ ایس موقع تے بھٹو صاحب دا بیان سی:
’’شکر ہے، پاکستان بچ گیا۔‘‘
فوج کشی دے خلاف بنگالی عوام دی جدوجہد کامیاب ہوئی تے 16 دسمبر 1971 نوں پاکستانی فوجاں نے بھارتی کمانڈ دے سامنے ہتھیار رکھ دتے۔ایس سارے عرصے وچ کمیونسٹ پارٹی تے ایس دے سیاسی، ثقافتی، ادبی، لیبر، کسان، خواتین تے طلبا محاذاں دے کارکناں نوں پھڑیچیا گیا یا اوہ بھیڑے حال تے بانکے دیہاڑے روپوشیاں کٹدے رہے۔میری(احمد سلیم) پنجابی نظم ’’سدا جیوے بنگالی دیش‘‘ میری گرفتاری دا سبب بنی۔ نیشنل عوامی پارٹی(ولی) تے پابندی لگ گئی۔ پارٹی دے سارے محاذاں نوں کچل دتا گیا۔ انہاں ساریاں دا اکو قصور سی کہ اوہ بنگالی عوام نوں انہاں دا جمہوری حق دواناچاہندے سن۔ پنجاب سٹوڈنس یونین نے لہور توں اک پمفلٹ جاری کیتا جس وچ بنگالی عوام دے قتل عام دی مذمتاں کیتیاں سن۔ یونین دے کرتا دھرتا گرفتار کرلتے گئے۔ فیض تے جالب نے بنگالی عوام دے حق وچ نظماں لکھیاں۔ فیض تے دباؤ ودھایا گیا کہ اوہ لینن امن انعام توں دستبردار ہوجان۔ ظاہر ہے، فیض ایہہ گل قبول نہیں کرسکدے سن، حبیب جالب نے لکھیا:بگھیا لہولہان۔انہاں نے کئی ہور نظماں لکھیاں تے جیل چلے گئے۔*

ویروا: جام جس کیمونسٹ گروپ نال کم کردے سن اوس دے پردھان جمال نقوی دا انٹرویوعوامی جمہوری فورم دے شمارہ24وچ چھپیا سی۔ ایہہ انٹرویو ایس کتاب دے لکھاری احمد سلیم ہوراں اپریل 2005وچ لتا
 سی۔ایس وچ جمال ہوراں ایہہ گل کیتی کہ انہاں دے کیمونسٹ گروپ نے1968-9وچ پارٹی کانگرس کیتی سی اتے قراداد منظور کیتی سی کہ جے کسے علاقہ تے وکھرا ہونا ہے تے اوہ ہو سکدا ہے۔جمال ہوراں آکھیا سی کہ اساں بنگلہ دیش دی لائن سب توں پہلاں چلائی سی۔خوداحمد سلیم دی نظم وی بنگالی دیش بارے سی اتے ایہہ انہاں16دسمبر1971توں پہلاں لکھی سی۔مشرقی بنگال دی پاکستان توں علیحدگی دی لہر جے بنگالی قوم پرستی دی لہر ہوندی تاں اوس وچ مغربی بنگال وی رلتی ہونا سی۔قومیتاں دے حق خود اختیاری دے حوالے نال وی ایہہ لائن اوس ویلے کوئی دلیل رکھدی جے ایس نوں مشرقی تے مغربی بنگال وچ اساریا جاندا۔
دوجی گل دا تعلق چوناں بعدوں اقتدار دی منتقلیاں بارے سی۔ جس مارشلائی حکمنامے (ایل ایف او)پاروں چوناں ہوئیاں سن اوس وچ اک ہشیار شق ایہہ سی کہ جے120دناں وچ آئین منظور نہ ہویا تے ایہہ اسمبلی ٹٹ جا سی۔مجیب چھ نکات توں پچھے ہٹن نوں تیار نہیں سی تے چھ نکات والے آئین دا مطلب بنگلہ دیش ول ودھن دا اوہ فیصلہ جس وچ بھٹو رلتی ہونا سی۔بھٹو پاکستان توڑن دا الزام سیاستداناں تے لگدا ویکھ رہیا سی تاں مارے اوس اسمبلی سیشن بلوان توں پہلاں مجیب تے اوس وچ اک تصفیہے دی گل کیتی سی۔پر یحی پہلے اجلاس بلایا۔جے اوہ بھٹو دی پروا ہ کیتے بغیر اجلاس بلا سکدا سی تے فیر اوس کیہہ بھٹو دے آکھن تے اجلاس ملتوی کیتا سی یا اوہ اک کھیل کھیڈرہیاسی اپنے اقتدار نوں اگے ودھان لئی۔اوہ تیرہ سالہ مارشلا جاری رکھنا چاہندا سی۔پر جام دا گروپ تے پہلاں توں علیحدگی پسندی نوں بڑھاوا دے رہیا سی۔اوس دور وچ بھٹو دے جملیاں نوں کنج ورتیا گیا، کنج چھاپیا گیا ایس بارے بھٹو توں منسوب بدنام زمانہ سرخی’’اْدھر تم، ادھر ہم‘‘ دے لکھاری تے روزنامہ آزاد دے ایڈیٹر عباس اطہر دی تردید آچکی ہے۔انہاں دا انٹرویو ریکارڈ دا حصہ ہے جس وچ عباس ہوراں ایہہ گل منی ہے کہ جو الفاظ اخبار وچ چھاپے گئے اوہ بھٹو ادے ادا کیتے الفاظ نہیں سن۔’’شکر ہے، پاکستان بچ گیا۔‘‘ وی ایہو جہی سرخی سی پراحمد سلیم ہوراں اوس نوں ورتنا ضروری سمجھیا۔جنہاں لوکاں نے بنگالیاں او تے ہون والے ملٹری آپریشن دی مخالفتاں کیتیاں، ماراں کھادیاں، نظماں لکھیاں اوہ بھارتی فوج دے پاکستان وڑن تے کیوں چپ رہے؟ کیہہ بھارتی فوج دا باڈر پارملٹری ایکشن جائز سی؟ اوہ تے اج وی بھاتی فوج دے حملے خلاف اک لفظ نیں لکھدے۔جے بنگالیاں دی حمائیت پاروں باڈر پار فوجی ایکشن ٹھیک سی تے اج بھارتی کشمیر وچ پاکستانی ایکشن وی ٹھیک۔ پر بنگالیاں دے غم وچ پتلے ہون والیاں نہ تے کشمیریاں بارے نظماں لکھیاں اتے نہ انہاں
دی جدوجہد نوں سراہیا۔اساں45سال بعد وی پوری گل نہیں کر سکدے۔
 Part 4 link
http://www.wichaar.com/news/153/ARTICLE/32883/2017-05-02.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels