Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کتاباں >> ٹوٹے جام ساقی دی کتاب وچوں (دوجی لڑی)

ٹوٹے جام ساقی دی کتاب وچوں (دوجی لڑی)

وچار ڈیسک
April 25th, 2017

مہاجر فیکٹر، جیل، میر تھیبو،مسعود نورانی،رسول بخش پلیجو، پیکنگ دا اثر،ڈپٹی کمشنری دی نوکری دی آفر تے انکار، دس ہزار دی سکالرشپ تے انکار

(بھٹو دے) کامیاب جلسے(دسمبر1966 )بعد جام ساقی تے تنظیم دے دوجے رہنماواں نے طلباء یونیناں دی حواصلہ افزائی لئی مختلف اضلاع دا دورہ کیتا۔ انہاں دناں وچ انٹر کالج باڈی دے انتخابات ہون والے سن۔ سندھ دے مختلف اضلاع وچ سندھی طلباء دی اکثریت سی جد کہ اردو بولن والے طلباء دی تعداد خاصی گھٹ سی۔ انہاں نے مطالبہ کیتا کہ ایس باڈی وچ انہاں نوں کم از کم اک عہدہ ضرور دتا جائے ورنہ اوہ اپنی الگ باڈی بنا لین گے۔ جام نوں ایہہ مطالبہ معقول لگا۔ میر رفیق تے جام نے اپنے دوستاں نوں ایہہ مطالبہ منن لئی سمجھایا تے ایتھوں تک کہ کوئی عام عہدہ ہی دے دتا جائے تاکہ طلباء اتحاد قائم رہے۔ جام دے دوستاں نوں انہاں دی گل سمجھ نہ آئی تے اردو بولن والے طلباء نے مہاجر انٹر کالج باڈی بنالتی۔*
جام دیاں یاداں بیان کردے ہوئے ندیم اختر جیل دے قیام دی اوہ یاداں بیان کردے نیں جس پاروں نہ صرف انہاں دے حوصلے سگوں ایس دور دے دوجے سیاسی کارکناں دے کردار تے وی روشنی پیندی ہے۔’’مینوں اج وی اوہ دن یاد نیں جدوں میں تے جام اپنے بہوں سارے رفیقاں نال حیدر آباد دی سنٹرل جیل وچ قید سن۔ ایہہ ایوبی آمریت دے آخری سال سن۔ پاکستان دے عوام تے کچلی ہوئی قومیتاں دے قومی جمہوری حقاں تے ملک نوں سامرا جی لوٹ کھسوٹ توں آزاد کران دی جدجہد دے ’’وطن دشمن جرم‘‘ پاروں سانوں گرفتار کرکے تاڑ دتا گیا۔
سانوں چار کمریاں والی اک بیرک وچ رکھیا گیا۔ ایہہ اوہی بیرک سی، جس وچ ناں نہاد پنڈی سازش کیس، دے سلسلے وچ سجاد ظہیر، فیض احمد فیض تے دوجے لوکاں نوں نظر بند رکھ کے مقدمہ چلایا سی۔ اک کمرے وچ جام، میر تھیبو، سید باقر علی شاہ عنایت تے میں سی دوجے کمریاں وچ کامریڈ غلام محمد لغاری، رسول بخش پلیچو، یوسف تالپور، مسعود نورانی، لالہ عبدالقادر، اقبال ترین تے دوجے لوگ نظر بند سن۔ انہاں دناں وچ رسول بخش پلیچو صاحب ادیب تے نقاد دی حیثیت توں زیادہ اک سیاسی رہنما دے طور تے گھٹ جانے جاندے سن۔ اوہ ماؤزے تنگ توں بے حد متاثر سن تے بڑی شد ومد نال پیکنگ دی پالیسیاں دی حمایت وچ دلیلاں دیندے سن۔ انہاں دناں وچ انہاں دے نیڑے کسی وی موضوع تے بحث اک جنگ دی طرح ہوندی سی۔ جس طرح جنگ وچ ہر حربہ جائز ہوندا ہے اسی طرح بحث جتن لئی ہر طریقہ آزماندے سن۔ جس بندے توں انہاں نوں ڈر ہوندا سی کہ ایہہ بحث وچ انہاں تے بھاری پئے سکدا ہے ایس تے اوہ صبح و شام بہندے کھلوندے طنز کردے، تے مذاق اُڑاندے تے ایسی ایسی زور دار سٹّاں لاندے کہ ادھر اُدھر دے موجود لوک وی اوس اتے ہسدے۔ نفسیاتی دباؤ دا ایہہ عمل اوس بندے دے عصاب ٹٹ جان تک جاری رہندا۔ ایس بعد اوہ کسی موزوں وقت تے ایس نوں سنجیدہ بحث وچ گھیرا پاکے ہرا دیندے سن۔
ایہو طریقہ جام تے وی آزمان دی کوشش کیتی گئی پر جام تے ایہو جہیاں گلاں دا ذرہ وی اثر نہیں ہویا سی۔ جام پیٹی بورژ واطبقے دا کوئی ایسا نوجوان نہیں سی جیہڑا مختلف کمپلیکساں دا شکار ہوندا ۔ جس دی انا گل بے گل مجروح ہوندی رہندی یا اوہ لوکاں دے ہسن یا مذاق اڑائے جان نوں اپنی بے عزتی تصور کردا ۔ جام طبقاتی طور تے محنت کش طبقے توں تعلق رکھدا سی۔ قحط زدہ تھر دے اک غریب تے مفلوک الحال پرائمری سکول دے ٹیچر دا پُتر! معمولی کپڑے شلوار قمیض تے پھٹی پرانی ہوائی چپل پا کے اپنے محنت کش ہون تے فخر کرن والا جام ساقی شہر دے مڈل کلاسیاں دی عجیب و غریب حرکتاں تے ناراض ہون دی بجائے اپنے مخصوص انداز وچ ہسدا ہوندا سی۔*
ایس دور وچ جام ساقی نوں سچائی دے رستے توں ہٹاون لئی، بار بار خریدن دی کوشش وی کیتی گئی۔ 1968 وچ جدوں میر تھیبو گرفتار ہویا تے جام نے ضمانت تے رہائی لئی کوششاں شروع کردتیاں۔ ایس سلسلے وچ جام اس وقت دے ڈپٹی کمشنر عثمان علی عیسانی ہوراں نال ملے۔ عیسانی ہوراں جام نوں ملن لئی پہلے کئی وار پیغام بھیج چکیا سی جس نوں جام نے ہروار نظر انداز کردتا سی۔ ہن لوڑ پین تے جام آپوں گیا تے انہاں نال یوسف تالپور وی سی۔ ڈپٹی کمشنر انہاں نال بڑی چنگی طرح ملیا تے آکھیا کہ میرتھیبو نوں اج ہی رہا کردتا جائے گا۔ فیر اوہناں نے جام نال کلے گل کرن دی خاہش ظاہر کیتی تے یوسف تالپورباہر چلے گئے۔جدوں کلے رہ گئے تے عیسانی صاحب آکھن لگے، ’’جے تہانوں کلاس ون دی نوکری چاہیدی ہے تے حکومت تیار ہے ۔ جے تُسی سی ایس ایس دا صرف امتحان دے دو تے حکومت تہانوں پاس کرکے ڈپٹی کمشنر لادیوے گی۔ ایس طرح وی تے عوام دی خدمت کرسکدے ہو۔‘‘
جام بولے: ’’سائیں! میں کس نوں آکھا ں گا کہ کرسی تے بیٹھ کے عوام دی خدمت کرنی ہے۔‘‘
جام دے انکار تے ڈپٹی کمشنر صاحب بلکل پگھل گیا تے بولیا، ’’آف دی ڈیوٹی، مینوں فخر ہے کہ میری قوم وچ ایسے نوجوان وی نیں، جیہڑے ڈپٹی کمشنر ی دی پیشکش نوں وی ٹھکرا سکدے نیں۔‘‘
ایہہ آکھدے ہوئے انہاں دی آواز بھّرا گئی۔ ایس بعد اوہ جدوں وی جام ساقی نوں ملے انہاں نوں اپنے بچیا وانگ محبت تے عزت دتی۔
اک ہور آفر دا ذکر وی کردے چلیے۔ انہاں دناں، سندھ یونیورسٹی دے وائس چانسلر محمد صالح قریشی نے انہاں نوں بلایا تے آکھیا کہ اگر ڈھاکہ یا پشور یونیورسٹی داخلہ لین تے رضا مند ہوجا تے حکومت انہاں نوں 10 ہزار ہر مہینے دین لئی تیار ہے ’’جام نے ایس پیشکش نوں وی نہیں لتا تے جیب چوں سگریٹ کڈھ کے پین لگے۔ ایس تے وائس چانسلر تے ناراض ہو کے آکھیا ،ایہہ کیہ بدتمیزی ہے۔ توں اک طالب علم اے تے اک استاد دے سامنے بیٹھیاں اے۔‘‘
جام انہاں دناں وچ، اپنے استاد ہی نہیں سگوں کسی دوجے استاد دے سامنے سگریٹ نہیں پیندا سی کیونجے اوس نوں استاد، شاگرد دے رشتے دا پاس سی۔اوس آکھیا،’’قریشی صاحب، تسی تے استاد تے شاگرد دے رشتے نوں آپ ہی توڑ دتا۔ ہن تسی اک دکاندار ہو تے میں اک گاہک۔ ہن میں سگریٹ پیا ںیا کجھ وی کراں، تہانوں ایس نال کوئی سروکار نہیں ہونا چاہیدا۔‘‘
جدوں جام اوتھوں نکل کے چلاگیا تے وائس چانسلر جام دے ڈیپارٹمنٹ جا پہنچیا تے بولیا:’’جام ساقی نوں اساں نے 10 ہزار دی ماہانہ دی سکالر شپ دینا چاہی لیکن ایس نے انکار کردتا۔ انج لگدا ہے ایہنوں کسی دوجی جگہ توں ایس توں وی زیادہ پیسے ملدے نیں۔‘‘ہلے وائس چانسلر دی گل پوری نہ ہوئی کہ جام دے کلاس فیلوز نے ’’وی سی مردہ باد‘‘ دے نعرے لانے شروع کردتے۔پیشکشاں ٹھکران بعد، اوہ ایم اے نہ کرسکیا تے انہاں دا تعلیمی سلسلہ انقلابی سیلاب دی نذر ہوگیا۔ ایس دے کئی سال بعد 1985 وچ جام نے حیدر آباد جیل توں پولیٹکل سائنس وچ ایم اے کیتا۔
Link of Part 1
http://www.wichaar.com/news/153/ARTICLE/32826/2017-04-24.html



Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels