Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کتاباں >> مقامی حکومتاں بارے اک کتاب:لکھاری: زاہد السلام

مقامی حکومتاں بارے اک کتاب:لکھاری: زاہد السلام

کتاب پڑچول
January 10th, 2017

مقامی حکومتاں دے بندوبست نال ہمیشہ توں اک سیاست جڑی جے۔ انگریزاں وی ایس نوں ورتیا اتے پاکستان دے ڈکٹیٹراں وی انگریزاں دی تقلیداں وچ ایس نوں ورتیا۔ ہورتے ہور ڈونراں نے وی ایس نوں 9/11 بعدوں پین والے کھلار لئی ہی ورتیا۔ کتاب اک مقامی این جی او ’’سنگت ڈویلپمنٹ فاؤنڈیشن‘‘ (SDF) والیاں چھاپی ہے اتے ایس نوں چھاپن وچ مدد اک جرمن ڈونر FES دتی ہے۔ کتاب دے لکھاری البتہ کھبے دے پرانے کارکن اتے ایس ڈی ایف دے موڈھی زاہد السلام نیں۔ کتاب وچ بڑے کم دا ڈیٹا ہے اتے مقامی حکومتاں دے بندوبست بارے نویں، پرانی بحثاں وی نیں۔ کتاب نوں اک چنگے ایڈیٹر اتے ریسرچر دی لوڑ ہے پر ایس دے باوجود ایس نوں پڑھ کے مقامی حکومتاں بارے کجھ گلاں ضرور سمجھ آندیاں نیں۔
وچلی گل ایہہ ہے پئی انگریزاں دے دور وچ اتلی یا ہیٹھلی حکومتاں لئی ہون والی چوناں وچ بالغ رائے دہیدا بندوبست نہیں ہوندا سی تاں مارے اوس تجربے نوں اک ہور طراں ویکھنا پیندا ہے۔ انگریز ایس بندوبست نال ریونیو (ٹیکس) اکٹھا کردے سن یا فوجی بھرتیاں لئی ورتدے سن۔برٹش دور وچ پلس، فوج،بیوروکریسی،عدالتاں،سکولان تے چوناں دے بندوبست بنائے گئے۔ ساڈی تھاواں تے انہاں 1850 وچ پنجاب تے قبضہ توں اک سال بعدوں لاکل گورنمنٹ دے حوالیاں نال پہلا قنون بنایا۔ 1862 وچ ایس نوں ودھائیا اتے پھیر 1882 وچ ایس دا بوہتا ہور نکھاریا۔ لارڈمیو ایہہ آکھدا قتل کر دتاگیا پئی تساں ایتھے بالغ رائے دہیاں والا اوہی بندوبست بناؤ جنج کاوئنٹیاں چلاندے ہو پر انہاں اوہی کیتا جیہڑا انہاں نوں سوٹ کردا سی۔ اک ماڑا موٹا بندوبست 1947 تیک ٹردا رہیا۔ 1947 توں 1958 دے درمیان وی پاکستان دی بہوں تھاواں تے بلدیاتی بندوبست پاروں چوناں ہوئیاں۔ پچھلے دناں وچار تے کھبے دے اک پرانے لیڈر پروفیسر صلاح الدین ہوراں حافظ آباد دے غلام رسول بارے لکھے آرٹیکل وچ اجہی اک بلدیاتی چوناں دا ذکر وی کیتا جس وچ آزاد پاکستان پارٹی رلت کیتی سی۔ ایہہ 1950 دے دہاکے دے پہلے سالاں دی گل سی کہ حافظ آباد وچ وی بلدیاتی چوناں ہوئیاں سن۔ ایسے طراں 1957 وچ کراچی شہر دی بلدیاتی چوناں وچ جماعت اسلامی دے سویپ کرن دی کہانی وی اک ریسرچ پیپر وچ آئی سی۔ اکتوبر 1958 بعدوں جدوں 1956 دے آئین موجب پہلی قومی چوناں ہون والیاں سن تے جنرل ایوب مارشلا لے کے آگیا۔ ایس توں بعد فوجی حکومتاں بلدیاتی چوناں نوں جمہوریت خلاف ورتن دے منصوبے بنائے ۔ایوب، ضیا تے مشرف وچ فوجی قبضیاں دے نال نال دوجی مشترکہ گل بلدیاتی چوناں نوں ورتنا سی۔ پر لکھاری سمیت بہوں سارے دانشور ایہو آکھدے نیں پئی ساستداناں کجھ نہیں کیتا پر فوجی حکمراناں گھٹ و گھٹ بلدیاتی چوناں تے کرائیاں۔ اجیہا چکری تھیس کتاب وچ تھاں تھاں تے نظر آندا ہے۔ کتاب اُردو تے انگریزی دوناں زباناں وچ چھپی ہے۔ اُردو دی کتاب دے صفحہ 15 تے لکھاری منیا ہے ’’ہر فوجی حکمران نے ایہہ دعویٰ کیتا پئی اس دا بلدیاتی بندوبست اصل جمہوری جے۔ پر تگڑا ہون توں بعد اوہ حکمران انہاں اداریاں نوں بھل گیا‘‘۔ لکھاری ایہہ لکھنا نہیں چاہندا پئی اوہ تے اسلام وانگ مقامی حکومتاں دے بندوبست نوں نرا ورتنا ہی چاہیدا سی۔ کیونجے ایہہ لکھن توں بعدوں اوس نوں ایہہ وی دسنا پینا سی پئی فوجی حکمران کس نوں قابو کرن لئی بلدیاتی بندوبست نوں ورت رہے سن۔ فوجی حکمران جمہوریت، سیاسی جماعتاں، سول ایڈمنسٹریشن اتے صوبائی سرکاراں نوں قابو کرن لئی ایہہ ’’گھما‘‘ بنایا سی۔اک وڈی بھیڑی مثال جنرل مشرف دے بلدیاتی بندابست دی ہے۔ پرویزی سسٹم ایڈا چنگا سی پئی اوس نوں چھاونیاں وچ نہیں لایا گیا۔ مقامی حکومتاں نوں فوجی حکمراناں نویں سیاسی نرسریاں بناون لئی وی ورتیا۔ لکھاری لارڈپن دی اک لکھت دتی ہے جس نے مقامی حکومتاں دے بندوبست نویں سیاسی لیڈر شپ دی سیڑھی آکھیا ہے۔ پر اوس ویلے نہ صوبائی حکومتاں تے نہ انہاں ایس نوں پاپولر سیاستداناں نال ٹاکرے وچ اْساریا سی،پر ڈکٹیٹراں اوس ماڑے موٹے بلدیاتی بندوبست نوں سیاستاں پاروں ورتیا۔ اج ایس سب بارے سانو دانیال عزیزی سوچ توں باہر آکے مڑ جھات پانی ہوسی۔ کیونجے مقامی حکومتاں بارے موجود اک، دوکتاباں وچ اجہے تھیس ہی نیں تاں مارے مقامی حکومتاں بارے ودھیا لکھت دی لوڑ ہور زیادہ ہے۔ پر نویں لکھت والے نوں زاہد السلام تے سلمان عابد دی لکھتاں پڑھنیاں چاہیدیاں نیں تاں مارے اگے دی گل ہوسکے۔
کتاب دے چھ باب نیں جہناں وچ پہلے بندبستاں بارے جھات پائی گئی ہے۔ ایہہ گل تے کیتی گئی ہے پئی نویں مقامی حکومتاں دے قنوناں وچ چاراں صوبیاں وچ صوبائی سرکاراں دی گرفتاں تگڑیاں نیں۔ پر جے اوہ ایہہ دس دیندے پئی دوجے ملکاں وچ جتھے صوبے وی ہوندے نیں کیہڑا بندوبست چلدا ہے تاں گل سمجھ آجاندی۔ پنجاب اربن ریسوس سنٹر (PURC) لہور وچ آپدی کتاب دے حوالہ نال لکھاری جرمنی دی مقامی حکومتاں دے بندوبست دی تعریفاں کیتیاں سن۔ انہاں دسیا پئی اوتھے لوکل گورنمنٹ تے پرائیویٹ کمپنیاں رل مل مقامی حکومتاں دا بندوبست چلاندے نیں۔ فوجی حکمراناں دے دتے بندوبستاں دی تھاں جے اوہ کسے چلدے، چنگے بلدیاتی بندوبست بارے کتابچے لکھن تاں پھیر گل اگے ودھ سکدی ہے۔ کتاب دے اخیر وچ ڈیٹا وی دتا ہے جس وچ بڑیاں کم دی گلاں نیں۔ پاکستان وچ 42 چھاونیاں نیں اتے ادھیاں توں وادھو نریاں پنجاب وچ ہن۔ 9 خیبر پی کے 8 سندھ تے ترے بلوچستان وچ نیں۔ آپدے پی یو آر سی دے لیکچر وچ انہاں مقامی حکومتاں دی چوناں نوں سیاسی جماعتاں دے بینر ہیٹھ کروان دی مخالفتاں کیتیاں ۔ ایہہ اک بحثاں والی گل ہے۔ سپریم کورٹ دے حکم بعدوں ہی چوناں نوں سیاسی بنیاداں تے کروایا گیا سی۔ ویکھیا جائے تے مسئلہ سیاسی جتھے بندیاں دا نہیں سگوں سیاسی مداخلتاں دا ہے اتے اوس وچ بیورو کریسیاں زیادہ تیز نیں۔ انگریزاں نے چوناں دا جیہڑا بندوبست ساڈے ایتھے دتا سی اوس دی سب توں بھیڑی گل تے آزاد امیدواراں دی گنجائشاں سن۔ 1937 دی چوناں وچ جتن والیاں وچ وڈی تعداد آزاد امیدواراں دی سی۔ بنگال تے صوبہ سرحد وچ تے ادھے توں وادھو آزاد امیدوار جتے سن۔ جے آزاد امیدواراں دی گنجائشاں ہی نہ ہون تے سیاسی جتھے بندیاں ہور تگڑیاں ہون گیاں۔مقامی حکومتاں دا ماڑا موٹا بندوبست اج چل رہیا ہے۔ ایس نوں 2008 بعدوں نہ چلاون دی وجہ پرویزی سیاستاں سن۔ مشرف اوس سسٹم راہیں، انہاں ناظماں راہیں تے آپدی پسندیدہ سیاسی جماعت (ق) لیگ راہیں 2008 بعدوں وی اقتدار نوں ودھاون دے خواب ویکھ رہیا سی۔ ہن جیہڑے مقامی حکومتاں دے بندوبست چل رہے نیں انہاں نوں اسمبلیاں وچ بحثاں نال ٹھیک کرو، نہ کہ پرویزی بندوبستاں دی برکتاں دی دہائیاں دے کے۔ مقامی حکومتاں دا بندوبست ویلے دی لوڑ جے۔ ایس بارے بحثاں کرن نال ہی نویں رستے لبھن گے۔ فوجی تے سول حکمراناں دی بحثاں نوں چھیڑن دی تھاں جمہوری بندوبست نال جڑی مقامی حکومتاں دی گل اینج چھوئی جانی چاہیدی ہے جس وچ مرکز، صوبیاں تے مقامی حکومتاں وچ تکرار نہ ہوئے۔
مقامی حکومتاں دا بندوبست اک بنیادی سیاسی اکائی ہے اتے ایس وچ تھوڑے بہت فرق دے نال ،چاروں صوبیاں تے دوجی تھاواں تے، رلدے ملدے قنون ہونا وی لوڑی دا ہے۔ ایس لئی سیاسی جماعتاں نال رل کے ہی ریفارمز کیتیاں جاسکدیاں نیں۔ اجہیا تجزیے کردے ہوئے ایس گل نوں کسے وی پدر تے ملکی جمہوری بندوبست نال ٹکرانا نہیں چاہیدا سگوں ایس دا بانہہ بازو بننا چاہیدا ہے۔ زاہد السلام پرانے سیاسی کارکن نیں اتے انہاں کولوں اساں تاں مارے زیادہ امیداں وی لائیاں نیں۔
زاہد ہوراں نال رابطہ لئی ایس ای میل تے لکھوzahidislam101@gmail.com ۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels