Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کتاباں >> شہتوت (کہانی)

شہتوت (کہانی)

منوج کمار پانڈے
December 6th, 2016

منوج کمار پانڈے ہِندی کہانی کاراں دی نوجوان پیڑھی وِچوں اِک اُگھڑواں ناں ہے ۔ اوس دا جنم 8 جنوری 1977 نوں سِسواں ،الہٰ آباد ، اُترپردیش وچ ہویا ۔ الہٰ ااباد یونیورسٹی توں ہِندی ساہت وچ ایم ۔ اے کیتا۔ ’ شہتوت ‘ اوس دیاں کہانیاں دا پہلا پراگا سی ۔دُوجا کہانی پراگا  ’پانی ‘ دے سرناویں ہیٹھ چھپیا ۔اوس نوں پربودھ مجمدار یادگاری انعام ، مِیرا سُمرتی سمان تے بھارتیہ بھاشا پریشد ولوں یُوا پُرسکار مِل چُکے ہن ۔
منوج کمار پانڈے دی کہانی دُکھانت تے ہاس رس دے نال نال تجربے تے روایت دے سپھل سمیل دا بہترین نمونہ ہوندی اے ۔ مُنکھ تے اوس دے آل دوالے دا سچ منوج لئی سبھ توں ودھ کے ہے ۔اپنے سماج اُتے اوس دی گُوڑھی نظر اے ۔منوج کمار پانڈے نوں منکھی جیون دیاں عام گھٹناواں توںسماج دی وڈی کتھا رچن والا کہانی کار منیا جاندا اے۔
ہندی بولی توں پنجابی وچ ایہناں کہانیاں دااُلتھا لیکھک دی اجازت نال کیتا گیا اے۔  ( اُلتھا ؛ خالد فرہاد دھاریوال)

شہتوت
تہاڈے کول بہت ساریاں یاداں نیں ۔ تُسیں یاداں وچ سر توں پیراں تیک ڈُبے ہوئے ہو پر ایہہ یاداں تُساں کھوج بھال کے اکٹھیاں کیتیاں نیں سو تُسیں نہیں جاندے کہ ایہناں وچوں کِنیاں چیزاں حقیقت وچ تہاڈے نال واپریاں سن تے کِنیاں دُوسریاں دی یاد دا حصہ نیں ! یاں اوہ کیہڑیاں گھٹناواں نیں جو حقیقت وچ کدے واپریاں ہی نہیں ،کِسے دے وی جیون وچ تے جھبدے ہی تہانوں خیال آؤندا اے کہ تُسیں دعوے نال کیویں کہہ سکدے ہو کہ ایہہ گھٹناواں کِسے دی وی یاد دا حصہ نہیں ہن یاں کِسے دے وی جیون وچ سچ مچ نہیں واپریاں ۔ کیہ تُسیں دنیا بھر دے لوکاں نوں جاندے ہو ؟
تاں اوتھے اِک پرائمری سکول اے جس وچ میں پڑھدا ہاں سکول دی عمارت وچ صرف تن کمرے تے اِک برانڈا اے۔ برانڈا ساہمنے ہے۔ برانڈے دے پِچھے اِک کمرہ اے۔ برانڈے دے سجے کھبے دو کمرے نیں جو ساہمنے ول اِک بیضوی اُبھار لئے ہوئے ہن۔ ایہناں تِن کمریاں وچوں صرف اِک نوں بُوہا اے تے اِک باری وی ، جِس دی چوگاٹھ کوئی اکھیڑ کے لے گیا اے۔ ایس کمرے دیاں دُوجیاں باریاں وچ اِٹاں چنوا دتیاں گئیاں نیں ۔ باقی دوناں کمریاں دیاں باریاں اینیاں وڈیاں ہو گئیاں ہن کہ سوچنا پیندا اے کہ اوہناں کمریاں وچ بُوہے ولوں جایا جاوے یاں باریاں تھانیں ۔ جس اِک کمرے وچ بُوہا اے تے جس دی اِک باری دی چوگاٹھ کوئی اکھیڑ کے لے گیا اے ، اوس وچ صرف لوہے دیاں چوخانے دار پتیاں ہی بچیاں نیں ۔ ایہناں پتیاں دے باہر ولوں میں ایس کمرے وچ بہت دیر تیک جھاکدا رہندا ہاں ۔ ایس کمرے وچ دو ثابت کُرسیاں نیں ، اِک میز ، تِن لکڑی دیاں الماریاں ، اِک جُھولاکُرسی ، اِک کاٹھ دا گھوڑا ، اِک گِھیسیاں والی پوڑھی ، کُجھ نویاں پرانیاں کتاباں ، دو جنگال کھادے بکسے تے اوہناں اُتے بے ترتیب ڈھنگ نال رکھیاں ہوئیاں امتحان والیاں کاپیاں ۔ ایس کمرے نوں ہمیشاں تالا وجیا رہندا اے۔ ایہہ سویر دے دس ساڑھے دس وجے کُھلدا اے تے ایس وِچلیاں دونویں کُرسیاں کڈھیاں جاندیاں نیں ۔ اِک مِسر ماسٹر لئی تے اِک بالگووِن ماسٹر دے لئی۔ شام نوں پھر تالا کُھلدا اے دونویں کُرسیاں پھر توں ایسے کمرے وچ رکھ دتیاں جاندیاں ہن تے مُڑ تالا بند کر دتا جاندا اے۔ اِک وار کئی دناں تیک ایس کمرے دی کُنجی میرے کول وی رہی سی پر مینوں کھڈکی ولوں جھانکنا زیادہ چنگا لگدا اے۔
سکول ، سکول وچ نہیں سکول دے پچھم والے باغ وچ لگدا اے۔ انب دے رُکھاں دی ہری چھاں وچ۔ رُکھ چوکھے وڈے وڈے نیں ایس لئی رُکھ ساڈی پہنچ وچ نہیں ہن۔ بس اوہناں دی چھاں ہی ساڈی پہنچ وچ اے۔ سکول ایتھے لگن کارن باغ دی بھوئیں چِیکنی تے پدھر ہو گئی اے۔ ایسے باغ وچوں کوئی پنج رُکھ چھانگ لئے جاندے نیں تے اوہناں پنج رُکھاں دے ہیٹھاں پنج جماعتاں بیٹھدیاں ہن۔ جماعتاں دا مونہہ رُکھ ول ہوندا اے جِتھے رُکھ دی وکھی وچ اِک کُرسی آ جاندی اے۔ مِسر ماسٹر تے بالگووِن ماسٹر جدوں اِک جماعت وچوں دُوجی جماعت ول جاندے نیں تاں اوہناں دے نال اوہناں دیاں کُرسیاں وی جاندیاں نیں ۔ ماسٹر پہلاں پہنچ جاندے نیں تے کھڑے رہندے نیں پھر پچھے پچھے کُرسی اپڑدی اے۔ ماسٹر کُرسی اُتے بیٹھ جاندے نیں ۔ اسیں سبھ بچے وی بیٹھ جاندے ہاں ۔ اسیں زمین اُتے بیٹھدے ہاں ۔ اسیں اپنے بیٹھن لئی گھر وں بوریاں لے کے آؤندے ہاں تے پرتدے سمے بوری اپنے جھولے وچ پا لیندے ہاں ۔ جھولا وی بوری دا بنیا ہوندا اے تے کئی وار کئی مُنڈیاں دے کپڑے وی۔ ایہہ بوریاں ٹھنڈ وچ ساڈے دوہرے کم آؤندیاں نیں سکولوں پرتدے ہوئے اسیں ایہناں وچ اگ سیکن لئی سُکے پتر ہونجھ کے گھر لے جاندے ہاں ۔
سکول دے پورب پاسے اِک پرانا جیہا کُھوہ اے ۔ جدوں سکول کُھلا ہوندا اے تاں اوس دی منڈیر اُتے اِک رسی بالٹی پئی رہندی اے ۔ سانوں بڑی تریہہ لگدی اے۔اسیں جِناں پانی پیندے ہاں اوس توں زیادہ ڈولھدے ہاں ۔ کُھوہ دا پانی واہوا اُتانہہ تیک اے۔ اسیں ایہنوں جادوئی کُھوہ آکھدے ہاں ۔ جیویں جیویں گرمی ودھدی اے ایس دا پانی ٹھنڈا ہوندا چلا جاندا اے تے جیویں جیویں ٹھنڈ آؤندی اے ایس دا پانی گرم ہوندا لگا جاندا اے ۔ کُھوہ دے پُورب وچ مہندی دے کئی بُوٹے سن جیہناں اُتے اسیں جُھولے لیندے ساں ۔ اِک وار میں اوس اُتے جُھول رہیا سی کہ مِسر ماسٹر آؤندے وکھالی دتے۔ میں چھیتی نال اُترن لگا تے ہیٹھاں آ ڈگیا۔ مِسر ماسٹر نے مینوں کئی ڈنڈے مارے پر میں اُٹھ نہیں سکیا۔ تھوڑھی دیر وچ میرا پیر اِنج سُج گیا جیویں مینوں ہاتھی پیر ہو گیا ہووے۔ مِسر ماسٹر نے کھٹ منگوائی تے مینوں گھر بھجوا دتا۔ اِک ہفتے بعد جدوں میں دوبارہ سکول آیا تاں اوتھے مہندی دا اِک وی بُوٹا نہیں بچیاسی۔ اوہناں دی تھاں اُتے کُجھ چِیکدیاں ہوئیاں بس کِلیاں سن۔ تد وی جدوں میں اودھر وں لنگھدا ہاں تاں کدے سیاہی ڈِگ پیندی اے تاں کدے قلم۔ کِناں وی ڈُھونڈو ، اوتھے گُم ہوئی چیز دوبارہ کدے نہیں ملدی۔ کِلیاں توں اگے جان دی سانوں مناہی اے۔ اگے جنگل شروع ہو جاندا اے۔
سکول وچ دو ہی ماسٹر نیں ۔ اِک مِسرماسٹر ، اِک بالگووِن ماسٹر۔ دونویں کُڑتا پاؤندے نیں ۔ بالگووِن ماسٹر دا ڈِھڈ بہت وڈا اے۔ جدوں اوہ ٹُردے نے تاں اوہناں دی توند اگے پچھے ہوندی ہوئی بہت مزیدار لگدی اے۔بالگووِن ماسٹر سوٹی لے کر ٹُردے نے تے سانوں مارن لئی اوہناں نوں بانس دیاں پتلیاں پتلیاں چھمکاں پسند نیں جو چمڑے نوں چُمدیاں نیں تاں اِک گُڑھی ہوئی سٹاک دی آواز ہوندی اے تے دیہہ وچ پتلیاں پتلیاں لال لکیراں بن جاندیاں نیں جو تھوڑھی دیر بعد جسم دے نقشے اُتے اُبھریاں لال پگڈنڈیاں جیہیاں وکھالی دین لگدیاں نیں بالگووِن ماسٹر ایہناں پگڈنڈیاں اُتے بِناں سوٹی لئے ہی چلدے نے۔
مِسر ماسٹر چوکھے کالے نے تے کالیاں کالیاں مُچھاں نیں اوہناں دیاں ۔ اوہناں دا گھر سکول دی پچھم لاہم والے باغ دے پچھم وچ اے۔ اوہ اپنی مسرائن نوں خوب کُٹدے نے۔ کئی وار جدوں اوہ مسرائن نوں مار رہے ہوندے نے تاں اوہناں دیاں چیکاں ساڈے تیک پہنچ جاندیاں نیں ۔ مار کٹائی دے منظر ساڈے تیک اپڑجاندے نیں ۔ جِس دن وی اجیہا ہوندا اے اسیں دن بھر ڈرے رہندے ہاں ۔ کیہ ساڈی مار مسرائن نوں دِسدی ہووے گی تاں اوہ وی اِنج ہی ڈر جاندی ہووے گی ؟ مِسر ماسٹر دی میرے پِتا نال گُوڑھی یاری اے۔ میرے پِتا وی ماسٹر نیں ۔ سویرے میرے پِتا مِسر ماسٹر ول جاندے نے تاں شام نوں مِسر ماسٹر ساڈے ول آ جاندے ہن۔ میں پِتاکولوں وی ڈردا ہاں تے مِسر ماسٹر توں وی۔ مِسر ماسٹر جماعت وچ جدوں کدے امتحان لیندے نے سارے بچیاں دیاں کاپیاں میرے کولوں چیک کروائوندے نے تے میری کاپی خود ویکھدے ہن۔ ایس نال کلاس وچ میرا رُتبہ تھوڑھا ودّھ جاندا اے تے میں چاہوندا ہاں کہ ایہہ ٹھاٹھ ہمیشاں قائم رہے۔
میری جماعت وچ اِک مُنڈا اے ’ اشوک کمار نِرمل‘۔ اوس نوں گھر وچ بتانُو دے ناں توں سددے نیں ۔ اسیں وی اوس نوں بتانُو کہندے ہاں تے اپنی سیاہی اوس دے کپڑیاں یاں جھولے نال پونجھ دیندے ہاں ۔ اوہ شکایت کردا اے تاں مِسر ماسٹر ہسن لگدے ہن۔ کہندے نے کہ ’’توں کیوں روندا ہیں اوئے ! تیری مائی جیویں اینے لوکاں دا دھوندی اے انج ہی تیرا وی دھو دے گی۔ ‘‘ پوری جماعت کھی کھی کرن لگدی اے تے بتانُو دا چہرہ تپ جاندااے۔ ہُن ہولی ہولی اوس نے شکایت کرنی بند کر دتی اے۔ اسیں اوس نال بدمعاشی کردے ہاں تاں اوہ بلدیاں اکھیاں نال سانوں ویکھدا اے تے نجانے کیہ کیہ بُڑبڑائون لگدا اے ! ایدھر اوس دا بُڑبڑائوناودھدا جا رہیااے پر اسیں اوس دی بُڑبڑاہٹ دی رتی بھر وی پرواہ نہیں کردے ہاں کیوں جو مِسرماسٹر تے جماعت دے بہتے مُنڈے ساڈے نال ہوندے نیں ۔ میں اپنی جماعت وچ پڑھائی وچ سبھ توں چنگا ہاں ۔ مینوں بہتے سوالاں دے جواب آؤندے نیں ۔تے اِک دن ایہہ ہویا کہ مسر ماسٹر نے جو سوال دتے اوہناں وچوں پنج وچوں تِن مینوں نہیں آؤندے سن۔ پورا وس لاکے وی میں حساب دے اوہناں سوالاں نوں حل نہیں کر سکیا۔ مینوں مِسر ماسٹر کولوں ڈر لگا۔ اجیہے کِسے وی موقعے اُتے مِسرماسٹر دوسریاں نالوں مینوں زیادہ کُٹدے سن۔ کہندے ، ’’سوہرا باہمن دا مُنڈا ہوکے تیرا ایہہ حال اے۔‘ ‘یاں ،’’ پڑھیں گا نہیں سوہریا تاں دا نِرملے وانگوں کھوتے چاریں گا ؟ ‘‘کُڑیاں نوں کہندے ، ’’ایہناں سوہری دیاں کیہ کرنا اے ! گھر وچ رہن گیاں ، چُلہا چوکا کرن گیاں تے مُنڈے جمن گیاں ۔ ‘‘ اجیہا کوئی وی موقعہ پوری جماعت لئی اوکھا لنگھدا اے۔ میں یاں جو وی اوہناں دے غصے دا پاتر بندا اے مار کھا کھا کے چکناچُور ہو جاندا اے تے دُوسریاں دے چہرے بِناں کُٹ دے ہی سہم جاندے نیں ، کُڑیاں تریلیو تریلی ہو جاندیاں ہن۔ پر بتانُو کُجھ دُوجی طرحاں دا اے۔ اوس دیاں اکھاں لال ہو جاندیاں نیں تے اوتھے اگ بلن لگدی اے۔ ایس لئی اوہ سبھ توں زیادہ مار کھاندا اے۔
تے اوس دن ایسے بتانُو نے پنج دے پنج سوالاں دے جواب ٹھیک ٹھیک دتے سن پر میں پنج وچوں تِن دا جواب نہیں دے سکیا ساں ، پر میری کاپی تاں مِسر ماسٹر سبھ توں بعد ویکھدے نے پہلاں تاں میں ہی باقی کاپیاں ویکھدا ہاں تے اوس دن میں جان بُجھ کے بتانُودے تِن سوالاں نوں غلط کٹ دتا۔ میری کاپی مِسر ماسٹر نے ویکھی۔ تِن سوال تاں میں کیتے ہی نہیں سن۔ سبھ دے نال نال میری وی مار کٹائی چنگی طرحاں ہوئی سگوں میری کُجھ زیادہ ہی چنگی طرحاں ، کیوں جو باہمن ہون دی وجہ توں تے پِتا نال یاری دے سبب مِسر ماسٹر میری کُجھ زیادہ ہی ذمہ داری محسوس کردے نے۔ تاں مِسر ماسٹر نے میرے جُثے دا بھوگول بدل دتا۔ کِتے ندیاں نکل آئیاں تاں کِتے چھوٹے چھوٹے پہاڑ۔ پر اینا جیویں گھٹ سی۔
بتانُو اُٹھیاتے اپنی کاپی لے کے مِسرماسٹر کول اپڑ گیا۔ بولیا ، ’’ ما س صاب میرے ایہہ سوال صحیح نیں ، پھر وی راج کرن نے غلط کٹ دتے۔‘‘
مِسر ماسٹر نے اوس نوں کِھلی اُڈائون دے بھاو نال ویکھیا تے بولے ، ’’ تو ں ہُن دھوبی دُھوڑا باہمن دی غلطی کڈھیں گا ؟ ‘‘ پھر پتہ نہیں کیہ سوچ کے بولے ، ’’ لیا کاپی ایدھر دے۔‘‘
میں تاں سچ پہلاں توں ہی جاندا سی۔ مِسرماسٹر نے میرے ول ویکھیا تے میں مشین دی طرحاں اُٹھ کے اوہناں دے کول جا پہنچیا۔ بس چار ڈنڈے سزا ملی پر دُوجے دن بتانُو نوں بہتی مار پئی کیوں جو’ نِرمل ‘ ہون دے باو جود اوہ گندے کپڑے پا کے آیا سی۔ اوس دن توں بعد بتانُو نے سکول آئونا چھڈ دتا۔ جماعت وچ اِک جگہ خالی ہو گئی تے میرے اندر وی۔ مینوں لگا کہ جے کر اوس دن میں اوس دے سوال غلط نہ کٹے ہوندے تاں بتانُو سکول نہ چھڈدا ، تے جلدی ہی میرا بھرم ٹُٹ گیا۔
ہویا ایہہ کہ مِسر ماسٹر دے پُتر دا تِلکسی۔ پِتا گئے ہوئے سن۔ میں وی اوہناں دے نال گیا ساں ۔ خُوب چہل پہل سی۔ اچن چیت پتہ نہیں کیہ سُجھیا کہ میں کھبے ہتھ دی پہلی اُنگلی تے انگوٹھے نوں جوڑکے اِک گول گھیرا بنایا تے اوس وچ سجے ہتھ دی پہلی اُنگلی وار وار پاؤن کڈھن لگا۔ میں ایہہ کم پوری لگن نال کر رہیاسی۔ دو مُنڈے مینوں ویکھ کے ہس رہے سن تے کُجھ اشارے کر رہے سن۔ پِتا دی نظر میرے اُتے پئی تاں اوہناں دا چہرہ آکڑ گیا۔ اوہناں نے مینوں بلایا ، پھڑکے کن مروڑیاتے گھر جان لئی کہیا۔ میں مونہہ بناؤندا تے کن ملدا گھر چلا آیا۔
پِتا رات نوں گھر آئے تد تیک میں سو گیا سی۔ اوہناں نے مینوں بلائون لئی کہیاتاں دِیدی گئی تے مینوں جگا لیائی۔پِتا نے مینوں اینی زور دی تھپڑ ماریا کہ میں زمین اُتے لیٹ گیا۔ اوس مگروں پِتا نے کہیاکہ کل توں سکول جانا بند۔ میں بہت دیر تیک زمین اُتے اُنج ہی مُردے وانگوں پیا رہیا۔ پھر دِیدی مینوں چُکن آئی۔ میں اوس دا ہتھ جھٹک دتا۔ اپنے آپ اُٹھیا تے بستراُتے اپڑ گیا۔ پوری رات مینوں نیندر نہیں آئی۔ میں پوری رات ایس بارے سوچدا رہیاکہ پِتا نے مینوں کیوں ماریا ! پر میں کِسے سِٹے اُتے نہیں اپڑیا۔ اگلے کئی دناں تیک سکول جانا بند ہی رہیا۔ پر میں دن وچ دو وار جنگل جان والا لوٹا چُکدا تے سکول دے پُورب والے جنگل وچ اپڑ جاندا۔ اوتھے بیٹھا بیٹھا میں سکول ول ویکھدا رہندا ۔
اِک دن میں اینویں ہی اوتھے لُکیا بیٹھا سکول ول ویکھ رہیاساں کہ بالگووِن ماسٹر لوٹا لے کے اندر آؤندے وکھالی دتے ۔ بالگووِن ماسٹر تھوڑھا اگانہہ آئے ، اِک جگہ آڑ لبھی تے دھوتی کھول کے بیٹھ گئے۔ بالگووِن ماسٹر مینوں ویکھ نہ لین ایس ڈر توں میں پِچھے کھسکدا گیا۔ جدوں تیک اوہ دھوتی کھول کے بیٹھے رہے ، ڈر دے مارے میں ساہ گُھٹی رکھیا ۔ اوہ اُٹھن ہی لگے سن کہ اِک وڈا جیہا ڈھیلا آ کے اوہناں دی پِٹھ اُتے وجیا۔ بالگووِن ماسٹر ہڑبڑا کے اگے رکھے لوٹے اُتے ڈِگ پئے۔ لوٹے دا سارا پانی رُڑھ گیا۔ بالگووِن ماسٹر دوالے ویکھدے ہوئے چِیکے، ’’ کون اے سوہرا؟ ‘‘ کِسے پاسیوں کوئی جواب نہیں آیا۔ میں ڈر دے مارے زمین اُتے لیٹ جیہا گیا۔ بالگووِن ماسٹر بہت دیر تیک ایدھر اودھر ویکھدے رہے ، پھر اوہناں وٹوانی کیتی تے آل دوالے ویکھدے ہوئے دھوتی بنھی تے باہر نکل گئے۔
بالگووِن ماسٹر باہر نکل گئے تاں مینوں ڈر گیا۔ میں اُٹھ کے کھڑو گیا تے اینویں ہی چارے پاسے ویکھیا۔ چارچوپھیرے رُکھ ، جھاڑیاں ، پُھل ہی پُھل۔ انب ، مہوا، لسوڑا ، بیر ، کروندا ، کیتھا، سِمبل، نِم ، کِکر ، جنگلی جلیبی ، مکوئے ، ڈھٹھوری ، چِلبِل ہور وی نجانے کیہ کیہ جیہناں دے میں ناں تیک نہیں جاندا۔ رُکھاں دے اُتے سنگھنی آکاس بیل پھیلی ہوئی سی۔ اینی کہ کئی رُکھ نظر ہی نہیں آ رہے سن ، صرف آکاس بیل نظر آ رہی سی۔ کُجھ تھاواں اُتے آکاس بیل وی نہیں نظر آرہی سی ، صرف نیلے پیلے پُھل نظر آ رہے سن۔
مینوں سبھ کُجھ جادُو جیہا لگا۔ میرا ڈر اُڈ گیا۔ جیویں کِسے کِھچ نال بجھیا میں جنگل دے اندر ول ودھن لگا۔ اندر اِک تلاء سی جس دے کنڈھے کنڈھے جل کُمبھی پھیلی ہوئی سی۔ ایس وچ بتائوں رنگے گچھے دار پُھل کِھڑے ہوئے سن تے اندر ول کمل دے وڈے وڈے پتے پانی دی سطح اُتے ہرے دھبیاں وانگوں تیر رہے سن تے چارے پاسے کمل تے کمودنی دے پُھل کِھڑے ہوئے سن۔ میں ایس توں پہلاں سچ مچ دا کمل نہیں ویکھیا سی۔ میرے گھر کمرے وچ بُوہے دے اُتے تن وڈیاں وڈیاں تصویراں ٹنگیاں ہوئیاں نیں ، اوہناں سبھ وچ کمل دے پُھل ہن۔ اِک برہماجی دی تصویر اے جس وچ اوہ کمل دے پُھل اُتے بیٹھے ہوئے نے ، دُوجی سرسوتی دی تصویر اے جس وچ اوہناں دے اِک ہتھ وچ کمل دا پُھل لمکیا ہویا اے۔ اِنج ہی اِک کُبیر لکشمی دی تصویر اے جس وچ دونوں اِک ہاتھی اُتے بیٹھے ہوئے نیں تے ہاتھی اپنی سُنڈھ نال اِک کمل دا پُھل توڑ رہیا اے۔تے میرے چیتے وچ کمل دے پُھل نال جُڑے جِنے وی ٹوٹے سن سبھ دیوتیاں نال جُڑے ہوئے سن، ایس لئی جدوں میں تلاء وچ کمل کِھڑے ویکھے تاں تلاء مینوں پوِتر قسم دا لگا۔ مینوں لگا کہ رات نوں ضرور ایتھے پریاں اُتردیاں ہون گیاں ۔ میرا من کیتاکہ میں اِک کمل دا پُھل توڑاں پر کمل تلاء وچ چوکھا اگے کِھڑے ہوئے سن۔ تلاء ڈُونگھاہو سکدا سی تے مینوں تیرنا نہیں آؤندا۔
اودوں میں ویکھیاکہ اِک پاسیوں دُھواں اُٹھ رہیااے ۔ میں ہولی ہولی اوتھے اپڑیا تاں ویکھیا کہ اوم پرکاش تے بتانُو اگ وچوں کُجھ کڈھ رہے ہن۔ اوم پرکاش میرے توں اِک جماعت اگے پنجویں وچ پڑھدا اے۔ میں اوہناں دوناں تیک پُجدا ایس توں پہلاں ہی بتانُو نے مینوں ویکھ لیا تے اُٹھ کھڑوتا۔
مینوں لگا کہ دونویں مینوں ویکھ کے ہڑبڑا جیہے گئے۔ پر بتانُو نے کہیا، ’’ اوتھے کیوں کھڑاایں پنڈت ؟ ایتھے آ۔ ‘‘
میں دوچِتی وچ پے گیا! پھر ہولی ہولی ٹُردا اوہناں کول جا کے کھڑا ہو گیا۔ ساہمنے حساب دی رف کاپی دا صفحہ پیا سی۔ ایس اُتے تِن بُھنیاں مچھیاں رکھیاں ہوئیاں سن۔ کاغذ اُتے اِک کونے وچ تھوڑھا جیہا پِسیالُون رکھیا سی۔ بتانُو نے پُچھیا ، ’’ کھائیں گا پنڈت ؟ ‘‘
میں کہیا ، ’’ تُھوہ تُسیں لوک پاپی او۔ ‘‘
اوم پرکاش ہسن لگا۔ اوس نے کہیا، ’’چنگاپنڈت جی اسیں لوک تاں پاپی ہاں ای تے مچھی تاں اج تہانوں وی کھانی پوے گی۔ نہیں تاں میں بالگووِن ماسٹر نوں دس دیواں گا کہ اوہناں نوں ڈھیلا توں ماریا سی۔ ‘‘
میں تربھک گیا۔ ’’ ایس دا مطلب اوہناں نوں ڈھیلا تُسیں ماریا سی۔ ‘‘ میں کہیا۔
’’ تاں کیہ ہویا ! اسیں دو ہاں تے توں اکلا۔ دو دی گل دا زیادہ بھار ہوندا اے۔ ‘‘ ایہہ بتانُو سی۔
اوس دی دووالی دلیل توں میں ہڑبڑا گیا۔ پھر وی میں کہیا، ’’ میں ایہہ وی دساں گا کہ تُسیں دونویں ایتھے ایہہ سبھ کردے ہو۔ ‘‘
بتانُو بولیا ، ’’ ویکھ اوئے پنڈت، جا دس دے۔ میں تاں پہلاں توں ہی سکول نہیں آؤندا، تیرا ماسٹر میرا کیہ پُٹ لئے گا ! ‘‘
دونویں آکڑ کھڑو تے۔ میرے وچ اوہ ہمت نہ بچی کہ میں اوہناں دوناں دی شکایت کرن بارے سوچدا۔ دونویں میرے توں بہتے زوراور۔ تے شکایت کرکے وی کیہ ہووے گا ، ٹھیک گل اے کہ بتانُو تاں پہلاں توں ہی سکول چھڈی بیٹھا اے تے پھر پِتا نے مینوں وی تاں سکول توں ورجیا اے۔ پِتا پُچھن گے کہ توں اوتھے کیہ کر رہیا سی تاں میں کیہ جواب دیواں گا! ہُن بچیا اوم پرکاش، اوہ تاں سکول وی جاندا اے ، اُتوں میرے نالوں اگلی جماعت وچ پڑھدا اے۔ جے کر اوس نے میری شکایت کر دتی تاں ۔۔۔۔۔
تے میں کہیا، ’’ ویکھو تُسیں میرے بارے کُجھ نہ دسیو۔ میں وی تہاڈے دوناں بارے کُجھ نہیں دساں گا۔ ‘‘
بتانُو بولیا ، ’’ اسیں تے دساں گے۔‘‘ شاید اوہ میرے ڈر نوں بھاس گیا سی۔
میں بہت دیر تیک نانہہ نُکر کردا رہیا ۔ اوہ دونویں مینوں دھمکیاں لائوندے رہے۔
اوڑک میں ترلا لیندے ہوئے کہیا ، ’’ چنگا تھوڑھی جیہی دیو۔ چنگی نہ لگی تاں نہیں کھاواں گا۔ ‘‘
اوم پرکاش نے مچھی دا اِک ٹکڑا کڈھیا ، اوس نوں لُون چھوایا تے میرے مونہہ وچ پا دتا۔ مینوں اُلٹی جیہی آئی۔ اکھاں وچ اتھرو آؤن نوں ہوئے ، پر میں اُلٹی تے اتھرو دونویں ڈک لئے۔ دیر تیک اوہ ٹکڑا میرے مونہہ وچ اُنج دا اُنج ہی پیا رہیا۔ پھر اوس دا لُون میرے مونہہ وچ گُھلیا۔ ایس وچ اِک عجیب جیہی مہک سی۔ میرے لُوں کنڈھے کھڑے ہو گئے جیویں کِسے آس نوں اڈیک رہے ہون۔ پھر مچھی دا ٹکڑا میرے مونہہ وچ کِھلر گیا۔ میں دم سادھے اوس نوں محسوس کرن دا جتن کر رہیاسی۔ ٹکڑا ہور گُھلیا۔ تھوڑھا ہور۔ ہور ۔ پھر میں اوس کولوں اِک ٹکڑا ہور منگیا۔
بتانُو بولیا ، ’’ شاباش پنڈت ، مزہ آیا نا ! ‘‘
میں ہسن لگا۔ ایس مگروں میں وی اوہناں دا بھائیوال بن گیا۔
اگلے کئی دناں تیک میں روز جنگل جان لئی لوٹا لے کے اوتھے اپڑدا رہیا۔ اوم پرکاش اپنے نال مچھی پھڑن والی کُنڈی لے کے آؤندا۔ کُنڈی چار پنج میٹر لمی پچھی دی تار نال بجھی ہوندی ، جس دے اِک سِرے اُتے اوہ اوتھے ہی لکائی گئی بانس دی کانی لا دیندا۔ دُوجے سِرے اُتے اِک پتلی جیہی لوہے دی تار ورگیبنسی لگی ہوندی جس دا اگلا حصہ ہُک دی طرحاں مُڑیا ہوندا۔ اوہ اوتھے ہی تلاء دے کنڈھے دی سِلھ توں گنڈوئے اکٹھے کردا تے کُنڈی وچ گنڈوئے پھسا دیندا۔ اوہ کئی کئی کُنڈیاں لاکے سکول ٹُر جاندا۔ جدوں انٹرول ہوندا تاں اوہ تلاء ول دوڑدا۔ میں پہلاں توں ہی اوتھے اپڑیا ہوندا۔
اوتھے ہی میں پہلی وار آنڈے کھادے۔ بِیڑی دا سُوٹاکِھچیا۔ پھر اِک دن ماں نے آکھیا کہ میں پِتا دے سکول جان لئی نکلن توں بعد سکول چلا جایا کراں ۔ ایس وچ کوئی مشکل نہیں سی کیوں جوپِتا دا سکول دُور سی تے اوہ پہلاں ہی نکل جاندے سن۔ میرا سکول گھر دے ساہمنے ہی سی سو میں آرام نال بعد وچ جا سکدا ساں ۔ ماں نے ضرور پِتا دی سہمتی نال ہی اجیہا کیتا ہووے گا۔ ماں نہ دسدی تد وی اوہناں نوں تاں مِسر ماسٹرکولوں پتہ لگ ہی جانا سی۔
کِنا چنگا ہوندا کہ سکول گھر توں دُور ہوندا۔ کِناچنگا ہوندا کہ سکول دے مِسرماسٹر، بالگووِن ماسٹر تے پِتا اِک دُوجے نوں جاندے نہ ہوندے۔ اسیں گھر وچ وی مار کھاندے تے سکول وچ وی۔ دوناں تھاواں اُتے اسیں دوشی ساں تے سانوں مار کُٹ کے چنگا بناؤن دی پوِتر مہم چلائی جا رہی سی۔
میں سکول جان لگا تاں ہولی ہولی میری دوستی اوم پرکاش تے بتانُو نال ودھدی گئی۔ سکول وچ میرا وقت اوم پرکاش نال لنگھدا تے انٹرول وچ بتانُو سانوں دوناں نوں تلاء اُتے اڈیک رہیا ہوندا۔کدے مچھی ، کدے چِڑی دے آنڈے ، کدے آلو کدے نھاپے تاں کدے ارہر تے مٹر دیاں پھلیاں نال۔
اوم پرکاش دے نال اوس دی بھین وی سکول آؤندی سی۔ اوہ مینوں بہت سوہنی لگدی سی۔ اوس دے کھبے پاسے گلھ اُتے چوانی برابر اِک وڈا جیہا مسّا سی۔ مسّا مینوں بہت چنگا لگدا سی تے مینوں اوس ول کھچدا سی۔ میرا من اوس نوں چُھوہن دا کردا۔ میں اوس نوں چِراں تیک چُپ چاپ نہاردا ساں ۔ میں اِک دن اوم پرکاش نوں کہہ ہی دتا ، ’’ اوم بھائی، تیری بھین مینوں بہت چنگی لگدی اے۔ ‘‘ اوس نے آکھیا ، ’’ مینوں وی تیری دِیدی بہت چنگی لگدی اے۔ چل بدل لیندے ہاں ۔ توں اپنی دِیدی مینوں دے چھڈ تے میری بھین لے لے۔ ‘‘
دِیدی اوتھے ہی نال دے مڈل سکول وچ اٹھویں وچ پڑھدی سی۔ اوہ نجانے کِتھے پِچھے لُکی بیٹھی سی تے ساڈیاں گلاں سُن رہی سی۔ دِیدی اچن چیت ظاہر ہوئی تے ایس توں پہلاں کہ اسیں کُجھ سمجھ سکدے اوس نے میرے تے اوم پرکاش دے سراں نوں پھڑ کے آپس وچ ٹکر لوا دتی۔ ساڈے دوناں دیاں اکھیاں دے اگے ہنیرا چھا گیا۔ دِیدی نے ساڈی دوناں دی بڑے چھوہلے ہتھیں مار کٹائی کیتی۔ اسیں دونویں بے سُدھ ہوکے اوتھے ہی پئے رہے تے دِیدی نے گھر جا کے سبھ کُجھ دس دتا۔
گھر اپڑیا تاں دادی ڈنڈا پھڑی کھلوتی مینوں اڈیک رہی سی۔ بڑی مار پئی۔ دُوجے دن سکول وچ وی مینوں تے اوم پرکاش نوں کُٹ چڑھی۔ کئی دناں بعد دادی نے پیار نال سمجھایا کہ اوس دا کیہ جاندا ! من لیا کہ اجیہا ہو جاوے تاں باہمن دی کُڑی لے کے اوس دی تاں عزت ودّھ جاوے گی تے تہاڈے تاں پورے خاندان دا نک وڈھیا جاوے گا کہ تہاڈی بھین کِسیکمذات نال اُدھل گئی۔ اوئے اجیہیاں گلاں اُتے تاں گاٹے لتھ جاندے ہن تے توں ہیں کہ ۔۔۔۔کُل دا کلنک بن کے پیدا ہویا ایں ۔
ایس مگروں ساڈے اُتے سکول وچ نظر رکھی جان لگی۔ گھر وچ لگاتار سُندے کہ چنگے منڈے کمذاتاں دی سنگت نہیں کردے ہوندے۔ اجیہا کرن نال من گندہ ہو جاندا اے تے اوہناں دے اندر ساریاں گندیاں عادتاں آ جاندیاں ہن۔ سکول وچ وی مِسرماسٹر دیاں نگاہاں وچ آؤنوں بچنا ہوندا سی۔ سو ساڈے ملن دی اِکو اِک تھاں جنگل سی۔
اوم پرکاش نوں ایس وچکار بے وجہ مار پین لگی سی۔ کئی وار مِسرماسٹر اوس دا ناں لے کے اوس دی پھٹکاردے۔ ’’ سوہرا ہنیرے دی اولاد، نام اوم پرکاش ! ‘‘ پھر اِک دن اوس نوں مِسر ماسٹر نے کُھوہ اُتے جان تے رسی بالٹی نوں چُھوہن توں روک دتا۔ اوم پرکاش نہ منیا تاں مِسر ماسٹر نے اوس نوں بھوئیں اُتے سُٹ کے لتاں تے ڈنڈیاں ناں خُوب جھمبیا ۔ اوم پرکاش دی سمجھ وچ جدوں کُجھ نہ آیا تاں اوس نے مِسر ماسٹر دی وِینی وچ دند گڈ دتے۔ مِسر ماسٹر نے چِیکدیاں اوس نوں چھڈ دتا۔ اوم پرکاش تھوڑھا دُور گیا تے اوتھوں اِک روڑھا چُک کے مِسر ماسٹر دے سر اُتے دے ماریا۔ مِسرماسٹر سر پھڑ کے بیٹھ گئے تاں اوم پرکاش نے اوہناں نوں ماں دی گالھ کڈھی تے گھر بھج گیا۔ دُوجے دن اوم پرکاش دے گھر والے آ کے سرعام مِسر ماسٹر دی ماں بھین اِک کر گئے۔ اوس دے بعد اوم پرکاش تے اوس دی بھین دوناں دا سکول آئونا بند ہو گیا۔
پندراں وِیہہ دن بعد اِک دیہاڑی کُھوہ وچ مریا ہویا کُتا تیردا ڈِٹھا۔ دو دن تیک لگاتار کُھوہ دا پانی کڈھوایا گیا۔ مِسرماسٹر نے گھر وں لیاکے گنگاجل پایا تے دس دن بعد ہی کُھوہ وچوں مویاہویا وچھا لبھیا۔ ایس مگروں کُھوہ وچوں بدبو آئون لگی جو ودھدی ہی گئی۔ ایس دے باوجود چھوٹے چھوٹے بچے جاندے تے اوس وچ اِٹاں روڑھے اُچھالدے تاں چھپاکے دی آواز ہوندی تے پانی دے کُجھ چِھٹے باہر آ جاندے۔ پانی وچ کیڑے پے گئے سن۔ کئی وار پانی دے نال کیڑے وی باہر آ جاندے۔ بعد وچ ایس کُھوہ وچ کُوڑا سُٹیاجان لگا۔ ہولی ہولی پانی غائب ہو گیا تے نِرا چکڑ بچیاجس وچ گھناؤنے کیڑے رِڑھدے جوکاں کئی وار اُتانہہ تیک آ جاندیاں تے کُھوہ دی منڈیر اُتے تِلھکدیاں وکھالی دیندیاں ۔ کُھودے اُتوں ہو کے جو ہوا لنگھدی اوس وچ اِک زہریلی بدبو پھیل جاندی۔ اِک اِک کر کے کُھوہ وچوں کئی اجیہے بچے مِلے جیہناں دا ناڑُو تیک نہیں کٹیاگیا سی۔ ایہناں بارے پتہ ہی اودوں چلدا اے جدوں کُھوہ دے اُتے کاں یاں گِرجھاں منڈرائون لگدیاں ہن۔
اوم پرکاش دے جان مگروں بتانُو نے وی تلاء اُتے آئونا بند کر دتا۔ میں اکلا رہ گیا ہاں ۔ مِسرماسٹر لگ بھگ روز مینوں کُٹدے نے کیوں جو اوہناں نوں لگدا اے کہ اوم پرکاش تے اوس دے گھر والیاں کولوں گالھاں اوہناں نے میری وجہ توں کھاہدیاں ۔ میں اکلا رہ گیا ہاں پر ایس وچکار مینوں بھیڑا چسکا لگ گیا اے۔ میں رُکھ اُتے نہیں چڑھ سکدا۔ میتھوں مچھی نہیں پھڑی جاندی۔ بِیڑی پیتے وی بہت دن ہو گئے ہن پر میں جنگل وچ اکلا ہی کھجل ہوندا ہاں ۔ پورے جنگل دا سواد مینوں پتہ اے۔ مچھی نہ سہی اِملی ، امولا ، کروندا ، کیتھا ، جھربیری یاں بڑہل دیاں پھلیاں دا سواد مونہہ وچ پانی لیائوندا اے۔ جدوں اِملی نوں پھلیاں نہیں لگیاں ہوندیاں تاں کئی وار میں اِملی دے نروئے لُونگر کھاندا ہاں ۔ اوہناں وچ وی اِملی ورگی تازہ کھٹاس ہوندی اے۔ میں اِک گھاہ وی کھوج کڈھیا اے جو تلاء دے کنڈھے سِلھیاں تھاواں اُتے پلمدا اے۔ ایس دیاں گچھے دار پتیاں املی نالوں وی زیادہ کھٹیاں ہوندیاں ہن۔ اوہناں نوں کھان نال کئی وار دند اینے کھٹے ہو جاندے ہن کہ روٹی چبنا تیک مشکل ہوندااے۔ پر سبھ توں زیادہ میں شہتوتاں اُتے ریجھیا ہاں ۔ تلاء دے کنڈھے کنڈھے شہتوتاں دا اِک جنگل جیہا اے۔ ایتھے شہتوتاں دے ویہاں رُکھ اُگے ہن جدوں اوہناں اُتے پھل لگدا اے تاں ایہہ گوہلاں اینیاں ہریاں ہوندیاں ہن کہ اوہناں نوں پتیاں نالوں وکھ ویکھ سکنا وی مشکل ہوندا اے۔ پھر اوہناں گوہلاں اُتے اِک لالی اُترن لگدی اے۔ اودھر لالی ڈِٹھی نہیں کہ میرے مونہہ وچ پانی آئونا شروع ہو جاندا اے تے گوہلاں کالیاں ہوندیاں ہی میں اوہناں اُتے بے صبری نال ٹُٹ پیندا ہاں ۔ چھوٹے چھوٹے ایہہ پھل جیبھ دی ذرہ جیہی دب نال ہی مونہہ وچ گُھل جاندے ہن۔ کھاندیاں ہویاں جیبھ لال ہو جاندی اے۔کئی وار کپڑیاں اُتے وی داغ پے جاندے ہن جیہناں نوں بتانُو دی مائی دھوندی اے۔
اِنج ہی ہولی ہولی تہانوں لگن لگدا اے کہ تہاڈی دُنیا ورگی یاداں دی وی اِک جیوندی جاگدی دنیا اے جتھے تُسیں بتانُو ، اوم پرکاش تے مچھیاں دی بھال وچ بھٹکدے ہو۔ تُسیں مندے ہو کہ اوتھے اِک سچ مچ دا سکول اے جس وچ مِسر ماسٹر تے بالگووِن ماسٹر پڑھائوندے ہن تے جتھوں تُسیں بھگوڑے ہوئے ہو۔ تہانوں پتہ نہیں کہ کُھوہ دی بدبو شہتوتاں وچ سما چکی اے ایس لئی تہانوں اجے وی لگدا اے کہ شہتوت دُنیا دا سبھ توں سوادلا پھل ہن۔
تُسیں وڈے شہر وچ رہندے ہو۔ وڈے شہر وچ اج کل کڑکدی ہوئی گرمی پے رہی اے۔ تُسیں کئی دناں توں اِک بابو نوں ملن جا رہے ہو جیہنے تہاڈا کم لمکایا ہویا اے۔ دُھپ تے گرمی جری نہیں جاندی تاں چھیتی اپڑن لئی اپنی جیب ٹوہندے ہوئے تُسیں رکشا پھڑدے ہو۔ تُسیں اوم پرکاش دی یاد وچ اینے کُھبے ہوئے ہو کہ تہانوں پتہ وی نہیں لگدا کہ جس رکشے اُتے تُسیں بیٹھے ہوئے ہو اوس نوں اوم پرکاش چلا رہیا اے۔ رکشے وچوں اُتر کے تُسیں آفس جاندے ہو تاں تہانوں پتہ لگدا اے کہ جس بابو نے تہاڈا کم روک رکھیا اے اوس دا تبادلہ ہو گیا اے تے اوس دی جگہ اشوک کمار نِرمل بیٹھا ہویا اے۔ تُسیں اوس نوں ویکھ کے خوش ہو جاندے ہو پر اوہ تہاڈیاں یاداں وچ اینا کُھبیا ہویا اے کہ تہانوں پچھان ہی نہیں سکدا۔ تہانوں جاپدا اے کہ ایہہ دُنیا اِک جنگل اے۔ تد تُسیں تلاء لبھن لگدے ہو۔ تہانوں تلاء نہیں مِلدا ، تہانوں اِک نلکا لبھدا اے۔ نلکے دا پانی اینا گرم اے کہ تہاڈے ہتھاں اُتے چھالے پے جاندے ہن تے تہاڈا چہرہ شہتوتاں دی طرحاں کالاپے جاندا اے۔ تہانوں شہتوتاں دی یاد آؤندی اے۔ اودوں تُسیں ویکھدے ہو کہ نلکے دا پانی جتھے جا کے اکٹھا ہوندا اے اوس دے نیڑے شہتوت دا اِک بُوٹا اے جو گوہلاں نال لدیا ہویا اے۔ تُسیں اوس دے نیڑے جاندے ہو تاں بُوٹا تہانوں اپنے گھیرے وچ لے لیندا اے تے چھانٹی کر کر کے تہانوں اپنیاں سبھ توں مٹھیاں گوہلاں دین لگدا اے۔ہن تُسیں وڈے ہو گئے ہو۔ تُسیں گوہلاں نوں گھر لیاؤگے ، اوہناں نوں دھوؤگے پھر کھائو گے پر تُسیں اجیہا نہیں کردے۔پتہ نہیں اِک بالپن تہاڈے اندر بچیا ہویا اے یاں رُکھ ہی بے صبرا ہو گیا اے کہ اوہ تہاڈی جھولی شہتوتاں نال بھر دیندا اے۔ تُسیں سارے شہتوت اکٹھے اپنے مونہہ وچ بھر لیندے ہو۔ اچن چیت تہانوں زور دی اُلٹی آؤندی اے۔ تہانوں لگدا اے کہ تُسیں اپنے مونہہ وچ بھنگُو کُتے بھر لئے ہن۔ رُکھ تہاڈا متھا سہلائونا چاہوندا اے پر تُسیں باہر بھجدے ہو۔ تُسیں پھر توں نلکے اُتے جاؤگے تے کرولی کرو گے تے اج توں بعد شہتوتاں ول مُڑکے وی نہیں ویکھو گے۔ اگوں ہو سکدا اے کہ تُسیں کِسے اجیہے جنگل وچ جا کے وس جاؤ جِتھے شہتوت کیہ مچھی ، مہندی ، اِملی ، بڑہل یاں کمل ورگیاں چیزاں سُفنیاں وچ وی تہاڈے تیک نہ اپڑ سکن۔
میں ایسے گل توں تے ڈردا ہاں ۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels