Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کتاباں >> ہونی

ہونی

گوردیال سنگھ
November 25th, 2014

اِک کتے نوں ویکھ کے بھگت رام کرشن جی کہن لگے، ’’ماسٹر سنت رام جی، دیکھو کیسی چندری جُون ہے، پتا نہیں پچھلے جنم وچ کیہ کیہ پاپ کر کے آئیے۔ ہن اوہناں دا پھل بھُگت رہیا اے۔ در در توں دُر دُر کراؤندے، ڈنڈے، گالھاں کھاندے، بہی روٹی پچھے، بُدھ رام ورگے کنجوساں دے آلے دوالے وی پوچھ ہلاؤنی پیندی اے۔ پر فیر وی پیٹ بھر کے کدے نہیں سُتّا ہونا۔ ہے بھگوان، سبھ دے پاپ بخشیں، ایسی جُون کِسے وَیری نوں وی نہ پائیں!۔۔۔‘‘
میں ہسّ پیا۔ سیانپ ایہہ کیتی کہ اوہناں نال کسے بحث وچ نہیں پیا۔ کجھ سماں پہلاں کدے اجیہی مورکھتا کر بیٹھدا ساں تاں پچھتاؤنا پیندا سی۔ ہن سُکھی ہاں۔ جیویں اوہ کہندے ہن، ’ستبچن‘ کہہ کے من لیندا ہاں، پر اوہناں نوں بھرم بنیاں ہویا ہے کہ میں مکرا ہو گیا ہاں؟ پر ہور کیہ کر سکدا ہاں؟ ہن جے اوہناں نوں اپنے وچار دساں تاں اوہ اپنا گیان گھوٹن بہہ جان گے۔ اوہ ایہہ کیویں من لین گے کہ ایہہ کُتا اپنے کسے پچھلے جنم دی سزا نہیں بھُگت رہیا؟ ایس نمانے جیو دا ’قصور‘ صرف اینا ہے کہ ایہہ، اپنی اِچھّا توں بِناں، اچانک، کسے کُتی دے پیٹوں جنم لے بیٹھا،۔۔۔ ’لے بیٹھا‘ وی نہیں کہنا چاہیدا، کہنا سگوں ایہہ چاہیدا ہے کہ ایہنوں جنم لینا پے گیا۔ ایس وچارے نوں تاں بالکل وی پتا نہیں کہ جے ایہہ کسے امیر ملک دی کُتی دے پیٹوں جمیا ہوندا تاں کسے گورے نے ایہنوں بِسکٹ کھواؤنے سن۔ اپنے نال بٹھا کے ٹی وی وکھاونا سی۔ کسے دوست دے گھر دعوت اُتے وی لے جانا سی، جتھے کسے خوبصورت عورت نے ایہدے کُولے وال پلوسدیاں کہنا سی، ’’او۔۔۔ میں مراں! ایڈا پیارا کتا۔ تسیں ایہہ کتھوں لیاندے؟‘‘ ۔۔۔ تے ہو سکدے، اوہ گلوکڑی وچ گھُٹ کے ایہدا مونہہ وی چم لیندی۔
پر بھگت جی ایس گل اُتے اعتبار ہی نہیں کر سکدے۔ اوہناں نوں پکا وِشواس ہے کہ ایہہ کتے دی جُون بھوگ رہی کوئی ’’دُشٹ آتما‘ ہے جس نوں چُراسی دا گیڑ بھوگن توں مگروں وی شاید مڑ کے منکھ دا جاما نہیں ملے گا۔ میں تاں اجیہی گل اوہناں نال ڈردا چھیڑدا نہیں، پر ہو سکدے اوہ وی سمجھدے ہون کہ ایہہ دُشٹ آتما، ساڈے محلے دے سؤنی مَل دی ہی ہے۔ اوہنوں مریاں دس کُو سال ہو گئے۔ سارے جاندے ہن کہ اوہ کیہا ’دُشٹ‘ سی۔ نہ ساری عمر آپ کھادھا نہ کسے نوں کھان دِتا۔ کسے نال ٹھگی مارنوں نہیں ہٹیا۔ تِن دے تیراں لکھنے، وصول کرنے تے ہریک نال حساب کتاب دا رولا پاؤنا۔۔۔ اوہدا ’نِت نِیم‘ سی۔ جس دے اوہ تڑکسار متھے لگ جاندا اوہدا متھا اودوں ہی ٹھنک جاندا کہ اج دا دِن خیر سُکھ نال نہیں بیت سکدا۔ پر اوہدے ستھر اُتے بیٹھن گئے سارے بندے (بِناں میتھوں) ایہو کہندے سُنے، ’’کوئی پچھلے جنم دے پُن کیتے سی۔ ایں سنتاں آلی موت مرئیے۔ کوئی دُکھ نہیں بھوگیا۔‘‘
’سنتاں آلی موت‘ اوہ ایس لئی کہندے سن کہ سؤنی مَل رات نوں سُتا سُتا ہی مر گیا سی۔ جیہڑے ڈاکٹر توں کدے کدے اوہدا وڈا منڈا دوائی لیاؤندا ہوندا سی (کیوں کہ سؤنی مَل دوائی نہیں سی لیاندا، مُنڈیاں نال لڑ پیندا سی کہ اوہ دوائی اُتے ایویں پیسے ’پَٹدے‘ ہن) اوسے ڈاکٹر نے مگروں کئیاں کول، دسیا سی کہ سؤنی نوں دِل دی اجیہی بیماری سی جِس نال انج چانچک ہی موت ہو جاندی ہے۔ بھگت جی وی حیران سن کہ اجیہی دُشٹ آتما نوں ایڈی سوکھی موت کیویں آ سکدی سی۔ سؤنی مَل دی موت ویلے اوہ کئی دِن گم سم ہی ہو گئے ہن۔ اک دن اوہناں نے میرے کول ایہہ گل وی کہی سی۔ ’’ویکھو جی، منت رام جی، اوس بھگوان دے رنگ۔۔۔ اوہدیاں کیتیاں دا کوئی بھیت نہیں پا سکدا۔ سؤنی مَل تاں ایویں گیا، پر ساری عمر گُرواں دی سیوا کرن آلی تے کیڑی تے وی پیر نہ دھرن آلی گیان چند کیویں سال بھر منجے تے چُوک چُوک کے مریا۔‘‘ فیر اوہ جیویں گیان چند دی موت توں بھیبھیت ہو کے بولے، ’’ہے پرماتما! ایسی موت کسے دشمن، دُشٹ، پاپی نوں وی نہ ماریں!‘‘
پر میں جاندا ہاں کہ بھگت جی دی گل کسے نے نہیں سُننی۔ جدوں سُنن والا ہی کوئی نہیں، فیر سُنے گا کون؟ کوئی اجیہا دھرم راج نہیں جیہڑا سؤنی مَل تے گیان چند دی موت نِسچت کردا ہووے۔ ایہہ دھرتی دے سبھ جیواں دی ہونی ہے کہ جو جیو جمیا ہے اوہنے مر جانا ہے۔ پر مرنا کیویں ہے؟ اِس گل دا نِرنا کسے دے چنگے ماڑے کرم نہیں کردے، اُس دی دیہہ وِچے، سادھ، اسادھ روگ کردے ہن۔ جاں فیر اوہدے ماں پیو دیاں دیہاں وِچے اجیہے روگ کردے ہن جیہڑے پیڑھی در پیڑھی چلدے رہندے ہن۔ ہور وی انیک وِگیانک کارن موت دے ہن۔ پر اجیہیاں گلاں بھگت جی نہیں سمجھدے۔ اِک دن اوہناں نوں کہہ بیٹھا، ’’بھگت جی جے ہر بندے دی موت پرماتما نے مِتھی ہوئی ہے تاں ساڈے ملک دی اوسط عمر تیہہ کُو سالاں وچ ہی تیہاں توں پنجاہ کیویں ہو گئی؟ ایہہ پرماتما نے ایڈی چھیتی اپنے ’قانون‘ کیویں بدل لئے؟
اوہ خفا ہو گئے۔ عینک ٹھیک کردیاں اوہناں دے چہرے دی کِجھ صاف دکھائی دِتی۔ فیر بہت ناراض ہو کے بولے، ’’تسیں تاں ناستکاں والیاں گلاں کردے او۔ اوہدی لِیلا اپرمپار ہے جو مرضی کرے، اوہنوں کون روک سکدے!‘‘
پر اِک گل بڑی دلچسپ ہے۔ جدوں بھگت جی گھر دی کسے سمسّیا دا ذکر کردے ہن تاں میرے تہاڈے وانگ ہی اپنے بھراواں بھتیجیاں، پُتراں نونہاں دے وطیرے دے گِلے شکوے کردے ہن۔ اودوں اپنے بھگوان نوں ایہناں معاملیاں وچ نہیں لیاؤندے۔
میری پتنی وی بالکل رام کرشن جی وانگ ہے میریاں دلیلاں نوں کٹدی ہے۔ کئی وار تاں جدوں بولدی بولدی چھتنی چڑھ جاندی ہے تاں ہتھ بنھ کے روکدا ہاں۔ پر اوہدا غصّہ ’ساریاں‘ سُنا کے ہی ٹھنڈا ہوندا ہے۔ سُنی وی جاندا ہاں تے مسکرائی جاندا ہاں، ہور کیہ کراں؟
اصل وچ میری مشکل ایہہ ہے کہ پچھلے تیہہ سالاں اندر میں کوئی ڈیڑھ ہزار پُستکاں پڑھ چکا ہاں۔ ایہناں پُستکاں وچوں مینوں بہتیاں سماجک سمسّیاواں دے وکارن تے اوہناں بارے ہور کِنیاں ہی اُلجھناں دے بھیت وِگیانک پُستکاں توں ایہہ وی پتا لگ گیا اے کہ ایہہ سنسار کیہ ہے۔ جیو جیویں پیدا ہوئے، مُنکھ کیویں ہوند وچ آیا، ایہنے اپنا سماج کیویں سِرجیا تے فیر کیہڑے کیہڑے اتہاسک پڑاواں وِچوں لنگھدا ایتھوں تک پہنچیا۔ راج کرن والے کون ہوندے ہن۔ جیہناں اُتے راج کیتا جاندا ہے اوہناں دا ایہناں نال کیہ رشتہ ہوندا ہے۔ کیہدی ’قسمت‘ دا آدھار کیہ ہے۔۔۔۔ تے اجیہیاں ہور سینکڑے بھیت دیاں گلاں جان گیا ہاں۔ سقراط توں لے کے سوامی وِویکا نند دے وِچار وی میں پڑھے ہن۔ اوہناں بارے جانن/سمجھن دا یتن کیتا ہے۔ پر تد وی میرا وِشواس ہے کہ مینوں پورے سچ دا گیان نہیں۔ بھگت جی، میری پتنی، میرے ساتھی ادھیایک جدوں بچیاں والیاں گلاں کردے ہن تاں ہاسی آ جاندی ہے۔ ہور کیہ کراں؟
شاید ساڈے وِچوں قصور کسے دا وی نہیں۔ اسیں سارے اجیہے انھّے ہاں جے ہاتھی دوالے کٹھے ہوئے، اوہنوں ٹوہ ٹوہ کے وِشواس کری جاندے ہاں کہ ایہہ کیہو جیہا ہے۔ فرق تھوڑا کُو ہے۔ میریاں اکھاں وچ اندھ وِشواس دا چِٹا موتیا، گِیانواناں، وِدواناں نے اپنے وِچاراں دے نشتر نال کٹ دِتا ہے۔ مینوں ہاتھی نوں ٹوہ کے ویکھن دی لوڑ نہیں۔ دیکھ کے ہی دس سکدا ہاں کہ کیہو جیہیا ہے۔ پر ایہہ منندا ہاں کہ اِک ویلے مینوں وی ہاتھی دا اِکو پاسا دِسدا ہے۔ کِنا وی دور جاں نیڑے ہو کے دیکھاں؛ چار چوفیریوں تاں ہاتھی دِس نہیں سکدا۔ اوہ آکار وچ بہت وڈا ہون کر کے ہی اجیہی سمسّیا آوندی ہے۔
ایہو بھگت جی، میری پتنی، میرے سہہ کرمی، آلے دوالے دے لوک تے میں، سارے اِک دوجے توں تھوڑے بہت دور کھڑوتے ہوئے ہاں۔ اِک دوجے دی شکل وی سانوں چنگی طرح نظر نہیں آؤندی۔ آواز وی ٹھیک نہیں سُندی۔ اِنج ہاتھی دے آکار، شکل، اوہدی شکتی، تے لابھ نقصان بارے ساڈا جھگڑا مُک نہیں سکدا۔ اِس لئی ایہنوں میں اپنی ’ہونی‘ من لیا ہے۔ ہور کیہ چارہ ہے؟
بھگت جی ہُن خوش ہن۔ کل کہن لگے، ’اخیر آ گئے نا ٹِکانے سِر!۔۔۔ چلو ایہہ وی بھگوان دی مِہر ہی سمجھو! جے بندہ سویر دا بھلیا شامی گھر آ جائے تاں بھُلیا نہ جانئیے!‘‘
بس مسکرا ہی سکدا ہاں بھگت جی دی اجیہی گل تے!
اِک دن میں کیہا، ’’بھگت جی! بھگوان جے سربشکتی مان ہے، اوہ تہاڈے گھر دے جھگڑے نہیں نبیڑ سکدا؟ تہاڈے پُتّاں نونہاں دی بُدھی بدل دینا، اوہناں نوں سُمت دینا تاں اُس دے لئی بہت ہی معمولی کم ہے۔ فیر اوہ معمولی کھیچل کر کے تہاڈے جیہے بھگت دی آتما نوں سکھ شانتی نہیں دے سکدا؟‘‘
اوہ مسکرائے۔ بولے، ’’اوہ اپنے بھگتاں دی پریکھیا لیندا ہے کہ ایہہ کِنے کُو سِتھر چِت ہن۔ ڈولدے ہن کہ نہیں۔ ایہہ تاں اوہدی مِہر ہے۔‘‘
’’پر، پر پریکھیا دی سفلتا پچھوں پریکھیارتھی نوں اوہدا کوئی نہ کوئی سِٹا مِلدا ہے۔ تہاڈی تاں ساری عمر پریکھیاواں وچ ہی نکل گئی۔ ایہہ کیوں؟‘‘
’’صِلہ اوسدے ہتھ ہے، اوہ جانے، اوسدا کم جانے۔اسیں کرم کرنا ہے، پھل دی اِچھا نہیں کرنی۔‘‘
میں ہار جاندا ہے۔ اوہ اجیہے چِکنے گھڑے ہن جیہناں اُتے کِسے وی دلیل دا کوئی اثر نہیں ہوندا۔ کئی وار مَن وچ آئی ہے اوہناں نال میل ملاپ دا کوئی وی لابھ نہیں۔ پر اوہناں دے ساؤ سبھا تے دوجیاں لئی سد بھاونا صدقہ اوہناں توں دوری سنبھو نہیں۔ اوہ وی تاں پِچھا نہیں چھڈدے۔ دو دن کِدھرے چلا جاواں تاں گھر آ آ پُچھدے رہن گے، ’’ماسٹر جی اجے واپس نہیں آئے؟ کدوں تک آ جان گے؟‘‘
میری گھر والی وی کہندی ہے۔۔۔ ’’بھگت جی ٹھیک کہندے نیں، بندے دے بھلا کیہ وَس اے۔۔۔ تہاڈے وس ہوندا تاں تسیں نہ اپنے کسے منڈے نوں وڈّا افسر بنا لیندے؟‘‘
اوہنوں سمجھاؤندیاں تیہہ سال بیت گئے نیں کہ وڈیاں چھوٹیاں افسریاں تے امیری غریبی کسے رب دی کِرپا جاں کروپی کر کے نہیں، ایہہ سماجک پربندھ دی ’مہربانی‘ کر کے ہے۔ جدوں تک سماجک پربندھ امیراں دے ہتھ وچ ہے، غریبی مِٹ نہیں سکدی۔ پر اوہ اجیہے ویلے پھڑاہ سوٹا کڈھ ماردی ہے۔ ’’فیر راموانے والے بھکھے مردے کیویں کروڑ پتی بن گئے؟‘‘
’’اجیہا کُجھ وی سماجک پربندھ کر کے ہی سنبھو ہوندے کُجھ لوکاں نوں اچانک لُٹ پاؤن دا موقع ہتھ لگ جاندے۔ پر ایہہ ہزاراں وچوں اک ادھے نال واپردے۔ باقی غریب غریب ہی رہندے نیں، بُہتے تاں سگوں ہور غریب ہو جاندے نیں۔‘‘
پر بھگت جی وانگ اوہ وی میری کوئی دلیل نہیں منندی۔ اجیہی گل سُنن نوں اوہدا دِل نہیں کردا جیہڑی کسے ’چمتکار‘ نال سمبندھت نہ ہووے۔ اوہدے ساؤ سبھا کر کے آنڈھ گوانڈھ دیاں تیویاں، وِیلا وقت گزارن اوہدے کول آ کے بیٹھیاں رہندیاں ہن۔ ایہناں سبھ عورتاں دیاں گلاں جاں تاں ویاہ شادیاں دے لین دین بارے ہوندیاں ہن، جاں نویں امیر ہوئے محلّے دے دو کُو پرواراں بارے، تیسری قِسم دیاں گلاں گھریلو سمسّیاواں بارے ہوندیاں ہن۔ جیہناں وچ نِکے بچیاں دے لڑائی جھگڑیاں توں لے کے نونہہ سسّ، درانی جیٹھانی تے آنڈھناں گوانڈھناں تے کلھا کلیس دا ذکر ہوندا ہے۔
میری پتنی اکثر ایہو گلاں دُہران لگ پیندی ہے۔ اوہدی کوئی گل جدوں دھیان نال نہیں سُندا تاں اوہ کھِجھ جاندی ہے۔ جے کہہ دیاں کہ ’’مینوں پتے ایہہ لڑائی جھگڑے کیوں ہوندے نیں‘‘ تاں اوہ کپڑیاں توں باہر ہو جاندی ہے۔ بھڑک کے آکھدی ہے ’تسیں تاں آپ ای ’ربّ‘ بنے پھِردے او!۔۔۔ ’مینوں آہ وی پتے ایہہ وی پتے!‘ سبھ کُش تہانوں ای پتے، باقی تاں سبھ ڈھور ای تُرے پھِردے نیں۔۔۔ بہتے پتے والیاں نے ساری عمر بنایا کیہ اے؟ تیہہ سال نوکری کر کے اِک نواں کوٹھا نہیں چھتّیا گیا۔ آہ جے چار پِلیاں اِٹاں بزرگاں نے نہ لائیاں ہوندیاں تاں ویکھدی تسیں کتھے سِر لُکاؤندے!‘‘
انت میں اجیہیاں گلاں اگے ہار من لیندا ہاں۔ سوچدا ہاں ایہہ وی تاں میری ہونی ہی ہے کہ مینوں اجیہی پتنی مِلی ہے تے میرے سنگی ساتھی بھگت رام کِشن جی ورگے لوک نیں!
جے تسیں ایہناں وچ ہی رہنا ہے تاں ایہناں دیاں بے دلیل بے سِر پیر دیاں گلاں وی سُننیاں ہی پین گئیاں۔ ہور بھج کے کِتھے جاؤ گے؟


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels