Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کتاباں >> تھِگڑا

تھِگڑا

اے ڈی اعجاز
October 29th, 2014
5 / 5 (2 Votes)

’’جدوں ایہہ باراں وسدیاں رسدیاں سن تے دریا وی ٹھاٹھاں ماردے ہائن۔ ایہہ جُوہاں تے وسیب ہک ٹبّر بن کے خوش وسدا ہر پاسے لہراں بہراں دِسدیاں پورے چودھار وچ نگھّی نگھّی بھائیوالی تے ساکا چاری عام ہائی۔ پِنڈ دے وچ کوئی مرگ ہو جاندی تے اِنج لگدا جیویں ہر گھر دا بندہ مر گیا اے۔ دفناؤن تائیں چُلھیاں وچ اگ بالنا اُلاہما ہوندا تے پوری وسوں دی خوشی غمی سانجھی۔
جیویں کجھ مُلکاں وچ اوتھوں دا آئین لکھت دی صورت وچ نہیں تے اوہ ملک انمُلیاں ریتاں تے قدراں دی ہک گڈھڑی صدیاں توں سینے نال لا کے بڑے سوہنے تے بھرویں طریقے نال اپنی حکومت تے وسیب نوں چلا رہے نیں۔
ایویں ساڈی ایہہ رہتل تے جُوہاں وی وڈ مُلیاں تے موتیاں ورگیاں قدراں، ریتاں تے رسماں دا ہک وڈا بھنڈار تے خزانہ سانبھی آئیاں نیں۔ ایس بارے بڑے مان نال کُلار کے ایہہ گل آکھی جا سکدی اے جے ساڈی ایس ہک ہک ریت دا کوئی مُل نہیں تے باقی مُلکاں تے تہذیباں کول ایہدا کوئی توڑ نہیں۔
ایہہ گلاں کردیاں ہوئیاں ایس بُڈھڑے قانونگو، راوی دی کدھی تے آباد، گنجی بار دے ہک موضع دے جمیندی دے ہک کھاتے تُوں نظراں چائیاں تے اوتھے بیٹھے بندیاں دی ڈھانی نوں ایس کھاتے جیہڑا وہنڈر تے گڈیندڑ چاہی بھوئیں دے چھ کِلّے مائی بختاور ور تُلی دے ناں کھلا ہا، جیہڑا انسان دی عظمت، وڈے جگرے، ہک انوکھڑی سوچ، تے بار دے وریاماں دے راٹھ پُنے دی ایہو جیہی مثال اے جیہڑی لکھّیں نہ کروڑیں شیت دُنیا دی کوئی ہور رہتل ایہو جیہی مثال پیش نہ کر سکے۔ ستر سال دے ایس ریٹائر قانون گو ایس کھاتے دی پچھوکڑ بارے گل اگانہہ ٹوری۔
’’جے رب نہ بھُلاوے تاں 1935ء دے نیڑے تریڑے ایس جُوہ دے تُلے قبیلے تے وہینوالاں وچ انج دی خونی لڑائی ہوئی جے ایتھوں دے لوکاں ورھیاں تائیں ایہدیاں مقالاں گھتی رکھیاں۔ ایس لڑائی وچ وہینوالاں دے مساں پھُٹدی تے مچھ لہندی آلے دو گھبراٹے قتل ہو گئے۔ ماواں، بھیناں تے بھرجائیاں ایہناں لاڑھیاں نوں ٹورن لگیاں گانا، مہندی، سہرا تے ہور دووے سارے سوَن تے رسماں کیتیاں۔ جُوہ دیاں وڈ وڈیریاں چِراں تائیں ایہناں دا ستھّر سُہایا۔
مقدمہ ہویا، تُلیاں دے کُجھ سر کڈھویں بندے جیل ٹُر گئے، مقدمہ چل پیا، رجدے پُجدے گھر دے ملزم فریق آپدا۔ سارا وس ماریا تے بہوں ٹل لایا۔ چَٹی دیون کان بہوں ساری روکڑ دا بندوبست کیتا۔ پر کتھوں، سیشن جج انگریز ہا چَٹی نہ چَلّی۔ سیشن جج دی عدالت وچ سرکاری طور تے مقرر صلاحو تے مشیر (اسیسرز) وی تراکل رہے، تے مُڑ اخیر ہک دیہاڑے دودھ دا دودھ تے پانی دا پانی ہو گیا۔ چونہہ نوں پھانسی دا حُکم ہویا۔ کوٹھی لگ گئی مُڑ اپیلاں دا سلسلہ شروع ہو گیا۔ تُلا برادرن جدے وی جاندی، وہینوالاں دے قتل ہون آلے لیاک پُتراں دا لہو اوہناں دا پچھا کردا رہیا۔ اوڑک ساریاں اپیلاں خارج ہو گئیاں۔ تقدیر دے اگوں کائی تدبیر نہ چلی۔ پھاہی، نظر آؤن لگ پئی تے تُلیاں دا ہُن کڑ ترُٹّا، جیویں جیویں ویلا نیڑے آوندا گیا۔ قاتلاں دی بھاجڑ ودھدی گئی تے مُڑ اوہناں اخیرلی گوٹی سٹی، باراں دے سارے قانوناں، ریتاں تے قدراں تے بھاری ’’دِھی‘‘ دا ’’آبشن‘‘ کھول لیا تے مُڑ ایس جُوہ تے وسیب دی کواری دھی بختاور لک بدھا، حیا دی بُکل ماری، ایس گنجی بار دے آئین دی دھی آلی شِق لے کے مقتولاں دے ویڑھے جا وڑی۔ تُلیاں ولوں ایس آبشن نوں ورتن بارے ہر پاسے مقالاں پے گئیاں۔ اوہ ویلا گواہ ہا جیویں مقتولاں دے ویڑھے قاتلاں دی دھی نوں جی آیاں آکھیا گیا، اودوں دھی رانی تاں ساریاں دی سانجھی ہوندی ہائی، سارا ویڑھا ست بسم اللہ کر کے اُٹھیا۔ اوس ویلے گھر وچ صرف سوانیاں ہائن۔ مرد تاں سارے کم کاج تے واہی بیجی تے جا چُکے سن۔ جدوں مرداں نوں ایس دھی دے آون دا پتا لگا تے مُڑ دشمنی دی اگ دے بھڑکدے لانبو ہیٹھاں جاہ پئے۔ راتیں ویہنوالاں دا ایہہ مقتول گھرانہ اکٹھا ہو گیا، گنجی باردی پروہنی دھی نوں جیویں شان تے عزت دتی گئی تے جیہڑے جذبات تے احساسات نال بختاور دا سواگت ہویا، لفظاں وچ بیان کیویں ہووے۔ راتیں روٹی ٹُکر توں ویہلے ہو کے ’’بابیاں‘‘ پچھیا۔ بختاور! ہاں بھئی دھی رانی کیویں آئی ایں؟
’’قتل بخشاون‘‘ تے مُڑ اوس ’’اسمبلی وچ ساڈی رہتل دے آئین دی دھی آلی شِق پیش کر دتی، دھی دی ایس شِق تے بحث مباحثہ تے دلائل لئی ساری برادری ول سدا گھل دتا گیا۔ لوکی گھوڑیاں اُٹھاں تے پیدل پدھ کردے ہائن۔ دونہہ دیہاڑیاں وچ دریڈری برادری اکٹھی ہو گئی تے مُڑ ایس ’’ایوان‘‘ وچ دھی دی قرار داد تے چنگی بھرویں بحث تے سوچ وچار ہوئی ہک پاسے ایس گھر دے دونہہ لاڑھے پُتراں دا خون۔ سالاں بدھے ویر، تے دوجے پاسے ہِک دھی دا دھن۔ اوڑک ایس ’’اسمبلی‘‘ دے کئی دیہاڑیاں دی دلیلاں بھری ہُک مُٹھ کارروائی ایتھے مُکی جے دونہہ پُتراں دے نہ وسرن والے لہو دا دُکھ تے دُشمنی دے بھڑکدے ہوئے لانبو دے مقابلے وچ دھی دے مقام تے شان نوں ووٹ بوہتے لبھے تے دھی دھیاہن دی شِق بھرویں طریقے نال منظور ہو گئی۔ دھی جِت گئی۔
بھین بختاور! پرہیا آکھیا ’’اساں تینوں قتل چھڈے، ایہناں جوہاں دی تاریخ گواہ اے جے اج تائیں دھی کسے توں وی نہ مُڑی ساتھوں وی نہیں مُڑدی۔‘‘
جیہڑیاں گُنجھلاں وڈیاں وڈیاں توں نہ کُھلیاں اوہ ہِک دھیاہنی کھول دتیاں۔ راوی دی کدھی اج وی گواہ اے دنیا نوں یاد اے جے اوس دیہاڑے وَیر تے دُشمنی دی تھاں دونہہ قبیلیاں وچ بھراگت، انملے سانگے، نگھی نگھی مہر محبت دی نینہہ جیویں رکھی گئی۔ پھُل گُلاب دا جِتھے وی ہووے جس حالت وچ ہووے سجن کول ہووے بھاویں دشمن دی جھولی وچ، سیج تے ہووے بھاویں قبر اُتے اوہ آپدی خوشبو ونڈدا رہندا اے۔ ایہہ اوہدی فطرت تے صفت اے۔ باراں دے ایہناں ’’پھُلاں‘‘ دشمن نوں اپنی مہک تے ہمک نال بھر پور کر دتا۔
ایس خوشبو نال پروہنی آئی ایس دھی دی چُنی تے بھوچھن وچوں وی ہُلّے آؤن لگ پئے۔ ایس فیصلے دے ہوون تے گل نوں ٹک لاون تھائیں دوپہرے دا ویلا ہو گیا تے مُڑ آہر پاہر کردیاں نماشاں ہو گئیاں برادری نوں تیجی رات وی پے گئی۔ راتیں جدوں وڈ وڈیرے اکٹھے ہوئے تاں بختاور آکھیا ’’چاچا کرم! میں دھمیں گھر جاونا اے مینوں اجازت دیہو‘‘ دھی بختاور دی گل سُن کے برادری دے موہری تے وڈیرے بابے وریام، چاچے کرم تے شہامند نوں جھنجون کے آکھیا، ’’اوہ شہامند تے کرم! قتل تاں بخشے گئے تے فجرے ایس پروہنی نینگر ٹرنا وی ہے۔ ایہنوں کیویں ٹورنا اے تے ایہندے کان کسے تھگڑے تے چھپرے دا بندوبست کر چھڈو ہا، رِیت جُوں ہوئی ایس جُوہ دی ست پیڑھیاں توں‘‘، شہامند آکھیا، ’’بابا وریام! دینہہ جوں خدا دا اُبھر سیں، اللہ چنگیاں کریسیں۔‘‘ دینہہ کَنّی دتی ہبھا کائی تیار ہو گئی۔ کاٹھیاں تے پا کھڑے پے گئے۔ ایس دھی نوں ٹردیاں تے وداع ہوندیاں ویکھن پاروں ایس وستی دے سوانیاں مرد گھروں باہر آ گئے۔ بختاور مونہہ بولے بابل دے ویڑھے توں باہر قدم رکھیا تے چاچیاں، بابیاں تے مامیاں پھُپھیاں اوہدے سر تے ہتھ پھیریا تے دُعائیں دتیاں، بابے وریام گج کے آکھیا ’’او شہامند تے کرم ایہہ او بھین راجن تے سابن! بختاور دا تھِگڑا تے چھپرا؟‘‘، شہامند آکھیا ’’او میری دھی، بختاور! چھ کِلّے گڈ یندڑ تے وگدی کھوہ آلی بھوئیں تیرے ناں تے چنگے بوٹے دیاں پنج کلیاناں، بوریاں کیلیاں تے ڈھیلیاں وکدیاں تے تروکڑیں۔ اٹھاں مجھاں دا چھیڑ تے وگ وی، کمیں تیرے نال جاسیں تے گھر آپڑا آؤ سیں۔‘‘
ماواں نہیں جاو نے دُولے شاہمند تے کرم ورگے راٹھ نسلاں تائیں۔ ایس تھگڑے تے بھوچھن دیاں مقالاں چِراں تائیں پرہیں گھتدیاں رہیاں تے مُڑ ایس وسیب وچ مائی بختاور دے ایہہ ’’کِلّے‘‘ ہک استعارہ تے علامت بن گئے، ایہناں باراں تے وِسرے وسیب دیاں دھن بختاوریں دھیاں جیہڑیاں پیار، مہر، محبت تے نگھی نگھی بھائیوالی دی سُوئی لے کے اُٹھیاں تے اوہناں دونہہ قبیلیاں دی لیرو لیرو پگ تے ساکا چاری دی پاٹی چادر نوں سی ترُپ کے مُڑ ایہہ سانگے گڈھ دتے۔ وڈکے آہندے آئے ہین جے چنگیاں دھیاں وی پُتر ہوندیاں ہین تے مُڑ وہینوالاں تے تُلیاں ایس چھپرے تے تھگڑے دی لج کیویں نبھائی تے سانگا کیویں ٹوریا اوہ اخلاقیات، ریتاں تے قدراں دی کتاب دا ہک سر کڈھواں باب اے۔‘‘ چاچے قانون گو اپنی گل مُکائی تاں سارے بندیاں آکھیا، ہُن ریتاں تے ورتارے، دھیاں نوں چھپرے دیونا، دھیاں تے چھپرے گھتنا، دوپٹا وٹا بھیناں بناؤن تے پگڑی وٹا بھرا بنن دا سلسلہ وی مُکدا دسدا اے۔ ایہہ گلاں تاں خواب ہو گئیاں ہُن وہندے آئے ہاں جے کسے غرض مند دی کسے معاملے وچ جدوں کائی واہ نہ چلدی تاں اوہ اپنے مخالف یاں پجدے دی دھی تے تھگڑا گھت کے اپنا کم کڈھ لیندا۔ ہک ویلا ہا جدوں سائل کچہریاں، تھانے تے عدالتاں وچ چھپرے نوں ہک مؤثر ہتھیار دے طور تے ورتدے، مدعی یا ملزم، مجسٹریٹ یا جج دی کوٹھی جا کے اوہدی دھی تے چھپرا گھتدے تے نال کوئی تحفہ وی دے کے اپنا مقصد حاصل کر لیندے۔ پر ہُن تاں بھجدے ویلے نے ایہناں ریتاں تے قدراں تے وِسارے دی دُھوڑ پا دتی اے۔ اج دی نسل تاں اُکا ای ساڈے وسیب دے طور طریقیاں دے خزانے توں بے خبر ہے۔
ایہناں بالاں تے نویں پود نوں کیہ پتا جے ساڈی رہتل وچوں مہر، حیا، پیار، پراگے، ساکا چاری دا خاتمہ، ماواں دھیاں تے بھین بھراواں دے ہیت دا مُکا، ایہناں پیو دادے دیاں ریتاں تے ورتاریاں نوں چھڈ دیون نال ای ہویا اے، ساڈے وسیب دے دریا چھپڑیاں تے گندی نالی بن گئے، جیہڑی قوم اپنا وسیب، ثقافت تے تاریخ بھُل جاندی اے اوہناں دے دریاواں اگے وَیری ہک دی زور تے ڈکا لا لیندے نیں، راوی تے نیلی سُک گئے۔ بیلے دریاواں دی شناخت ہوندے نیں۔ ایہہ دریا وگنوں بند ہوئے تاں بیلے وی مُک مُکا گئے، ہُن رانجھے کتھے مجھاں چراون تے ہیراں بھلا کیہڑے سرکانیں، کانہہ تے لئی دے جھنڈ وچ رانجھیاں نوں چُوریاں کھوان؟ بیلے سُکے تاں ساڈیاں باراں وی اُجڑ پُجڑ گئیاں۔ تھل تھل نہ رہے ہُن شینت ایسے واسطے، کوئی زخمی سسّی کسے پُنّوں دی ڈاچیاں دے کُھرے لبھدی نظر نہیں آؤندی، ہُن تاں چنانہہ نوں وی نظر لگ گئی اے۔ سوہنیاں تے مہینوال کتھے موجاں مانن گے، تے ہُن سوہنی نوں کسے گھڑے دی وی لوڑ نہیں پینی۔ ہُن تاں اوہ ایہہ دریا پیر پیادے ای پار کر لین گیاں۔ تاریخ گواہ اے کہ دریاواں دے کنڈھیاں تے تہذیباں تے ثقافتاں جنم لیندیاں آئیاں نیں۔
دریا سُکے تے وسوں وسیب تے تہذیب دا وی رب راکھا، ہک ہور بابے آکھیا کیہڑی کیہڑی ریت دا ماتم کرئیے، ساڈی وسوں تے وسیب دے اَن گانجے موتی رُل گئے، ساڈی رہتل اپنے ’’آئین‘‘ نوں بھُلن نال جیویں اُجڑ پُجڑ گئی اے۔
ساڈے کئی وڈ وڈیرے، سیانے تے پاہرو ایس سنج سلکھنے وسیب تے باراں دی سار لیندے ہوئے کُوک اُٹھے۔
صدیاں دیاں سچیاں سانجھاں نکھڑ گئیاں۔ سوڑے سُکے اوپرے لگن لگ پئے۔ بلپیاں وچ پھوٹے پے گئے۔ پریتاں تے سُچیاں سدھراں وچ وتھاں پے گئیاں۔ ایہناں ریتاں، ریجھاں، سانجھاں، بھرم، دھرم، ماں دا لُنگ لانا، چھپرا تے حیاء دا بھوچھن، پیو دی پگ دے شملے، ٹُھک تے ہور و سرے وسیب دیاں قدراں دی ہک لمی فہرست سینے نال لا کے طالب جتوئی وی کھوجی بن کے ٹُریا ہویا اے۔
گنجی بار دے ہک ہور وڈ وڈیرے ملک غلام فرید شوکت صرف وسرے وسیب دے تھگڑے، چھپرے، بھوچھن، چُنی، جھمّی تے سلاری تے دھی دھیاہن دا ای ذکر نہیں کیتا۔ بلکہ اُجڑیاں پجڑیاں تے ہجر وچھنیاں باراں دی وسیب دیاں یاریاں تے سنگتاں، سِک، قول قرار تے لجپالی، تاہنگھ تے توار تے ریجھاں دی موت دی پھوہڑی تے ستھر وچھائی بیٹھا اے تے اوہناں ایس وسرے وسیب دے نوحے تے وین لِکھ لِکھ کے دفتریاں بھر چھڈیاں نیں۔
بھاؤ غلام فرید نوں اوہ ویلا وی یاد اے جدوں دودھ ویچن ہک گناہ تے گالھ سمجھیا جاندا ۔ دودھ نوں خدا دا نور سمجھ کے دودھ دیاں قسماں چاون وی ساڈی ریت ہائی، اودوں پُتر مجھیں چُگھ کے تے اوہناں دیاں دھاراں لے لے کے جوانی چڑھدے، ماواں دُدھّاں دیاں چاٹیاں صرف تے صرف پُتراں دا حصہ سمجھدیاں۔ ہُن ساڈے چکاں، پِنڈاں تے جھوکاں وچ کوئی گھبرو مجھیں دیاں دھاراں لیندا نظر نہیں آوندا تے سویرے سویرے دُدھّاں دیاں گڈیاں تے ٹرک بھینی بھینی توں سارا دُدھّاں اکٹھا کر کے لے جاندے نیں تے پُتر وہندے رہ جاندے نیں۔
غلام فرید گزریا ویلا یاد کردا اے تے دوہتھڑ پٹ اُٹھدا اے جے ہُن تاں بھین بختاور دے ’’چھ کِلّے‘‘ وی نہ رہے۔ کھوہ دیاں سُراں وی بند ہو گئیاں۔ وگدے کُھوہ دی گادھی تے بیٹھے جواناں دے مونہوں ڈھولے ماہیے وی نہیں نکلدے، دو گھڑیں تے ترو گھڑیں چا کے پنڈوں کُڑیاں دی ڈار وی ہُن ایتھے کدی نہیں آئی، بھجدا ویلا نہ کھوہ دی کانجن، چکّل، ماہل، لوٹے، پاڑچھا تے نسار وی لے گیا۔ کھوہ دے بوڑیاں ’’تے کُبیاں‘‘ وی اپنیاں جپھیاں چھڈ دتیاں، مائی بختاور دے پچھلے وارثاں، جیہناں مائی بختاور نوں پیکیوں ڈھیجا ’’چھپرا‘‘ تے ’’تھگڑا‘‘ سانبھ کے رکھنا ہا۔ اوہناں ایہہ ہستیاں، مہر، محبت تے شاناں آلی ’’چُنّی‘‘ لیرو لیر کر چھڈی بھوئیں دے ایہہ کِلّے ٹپہ ٹپہ ہو گئے دونہہ دونہہ مرلیاں دیاں ونڈاں پے گئیاں۔ رہے رونے بابے وی گھیسل وٹ گئے۔ مونہہ زور تے بے قدراں نوں کسے وی نہ آکھیا۔ جے او پُترو! بختاور دا پیکا ’’تھِگڑا‘‘ جیہڑا ساڈے وسیب تے رہتل دی شان تے انوکھڑی نشانی اے۔ ٹاکی ٹاکی تاں نہ کرو۔ انج جے تُلے مائی بختاور دے وارثاں آلا حق ادا کردے تاں اوہ وڈکی دی ایہہ نشانی لیرو لیر نہ کردے۔ انج معلوم ہوندا جے مائی بختاور اج موئی اے جدن اوہندے پچھلیاں دی مہر، محبت، جذبات تے احساسات وی مر گئے نیں۔ تے مُڑ جدوں شوکت اج دے ورتارے نوں ویکھدا اے تے گھابر جاندا اے، تے مُڑ اُڈیکدا اے جے ماں جیویں سد مریندی ہائی ’’وے میری وسوں فریدن‘‘ ہن وی ایہہ سد آؤسیں تے مُڑ جدن ایہہ سد نہیں آؤندا تے مُڑ اوہندے ڈسکارے کیویں رُکن۔
جیہڑے وڈ وڈیریاں تے پاہروواں تے ایہناں قدراں تے رواجاں نال ساڈیاں رہتلاں سُکھ وسدیاں ویکھیاں اوہناں دی گنتری وی گھٹدی جاندی اے۔بار دی سار لین آلا ہک ہور پارکھ تے پاہرو اللہ بخشے اُستاد اقبال صلاح الدین ایہناں باراں دے اُجڑن تے ساڈیاں ریتاں تے ورتارے خواب ہو جاون دے وین کردا، کُوکدا تے کُرلاندا قبریں جا سُتا۔ اپنی حیاتی وچ اوہ رو پیندا تے پُچھدا، بار دے گاہنے، بار دے میوے، بار دے ہیرے، بار دے بچڑے، بار دے ترنجن کون ہڑپ کر گیا؟ جدوں نہ اوہنوں ون، پھُلاہیاں تے ککر جنڈیاں نظر آؤندیاں تے نہ اوہناں دیاں لگراں تے بہہ کے مٹھیاں مٹھیاں بولیاں بولن آلے تلیر، تتّر، ٹوٹرو تے گُھگیاں وکھالی دیندیاں نیں۔ بندیاں وچ پگ وٹاون آلا، سوانیاں وچ چھپرے وٹ بھیناں بناون والی رسم مُکدی دسدی اے تے گھر آئیاں دھیاں نوں تھگڑے دے کے ٹورن وی لوکی بھُل گئے نیں تاں اوہ ڈھاہ مریندا تے دُہائی دیندا اے۔
بھاہ اجیہی مُلکھیں دُھکھی
آپو دھاپی ہرنوں لگی
اوگت ہوئیا
آوا سارا

سک سکیندی
بارغا نی
ہاڑے گھتّے
بوڑھیں ربّا۔۔۔!


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels