Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کتاباں >> سفرالعشق دا راہی ۔۔۔میاں محمد بخشؒ

سفرالعشق دا راہی ۔۔۔میاں محمد بخشؒ

پروفیسر سعید احمد فارانی
October 27th, 2014
4 / 5 (1 Votes)

میاں محمد بخشؒ دِی حیاتی دا سفر عام لوکائی دے سفر توں اُکا اِی وَکھ سی۔ آپؒ نِکے ہوندیاں توں لَے کے اَخیر عُمرے پردہ فرماؤن تک رَبّ دے عشقِ دی راہ اُتے ٹُردے رہے۔ ایس پاروں میں ہَتھلے مقالے د ا سِرناواں " سفرالعشق دا راہی" رکھیا اے۔
اُنج تاں روز دیہاڑے لکھاں کروڑاں بال جَمدے نیں پر حضرت میاں محمد بخش ؒ جہی ہستی صدیاں بعد اِی پَیدا ہوندی اے۔ سن 1830ء وِچ دربار کھڑی شریف پِیرا شاہ غازی قلندر ؒ دے سجادہ نشین حضرت میاں شمس الدین ؒ دے گھر چَک ٹھاکرہ وِچ آپؒ دی پَیدائش ہوئی۔ کہندے نیں کہ جِس ویلے آپؒ دا جنم ہویا تاں صبح سرگی دا ویلا سی۔ سارے گھر وچ نور نال چانن ہو گیا تے ہر پاسے خُشبوآں دے ہُلے آؤن لگ پئے۔ آپؒ دِی بوہت اِی نیک مائی صاحبہ ایہہ سبھ کجھ ویکھ کے ڈر گئے سن۔ ایہہ آپ ورگی عظیم ہستی دے ایس دُنیا وِچ آؤن دِیاں نشانیاں سن۔ (حوالے لئی ویکھو: صفحہ982 سیف الملوک میاں محمد بخش، میاں ظفر مقبول)
ایس واقعے توں اَڈ وِی کِنے اِی اَجہے واقعات نیں جہناں توں آپؒ دے سفرالعشق دے سچے راہی ہون دِی تصدیق ہوندی اے۔ اوہناں چوں کجھ واقعات دا ذکر ایس مقالے وِچ کیتا جا رہیا اے۔ تاں جے آپؒ دِی مُڈھلی زندگی بارے کئی لکھاریاں نے جو اپنے کولوں من گھڑت مفروضے لِکھے نیں اوہناں دِی سِدھ ( تصحیح) ہو سکے۔ ایہناں لکھاریاں وَلوں اِک سَب توں وَڈا مغالطہ ایہہ سی کہ آپؒ نوں نِکے ہوندیاں توں محرومیاں سَن تے آپؒ نُوں نفرت دا نشانہ بنایا گیا وغیرہ وغیرہ۔ اِنج اِی کئی مَن گھڑت واقعے کئی لکھاریاں نے سوچے سمجھے بِناں اِی بیان کیتے۔ افسوس نال کہنا پَے رہیا اے کہ اوہناں نے آپؒ دے مقام تے مرتبے دا لحاظ نہ کِیتا۔حقی گل تاں ایہہ اے کہ ایہہ لِکھاری آپؒ دِی روحانی تے عِلمی عظمت توں جے کر ماسا جیہا وِی واقف ہوندے تاں اِنج دے لیکھ نہ لِکھدے۔ ہورے انجانے نال اِی اوہ اجیہاں گلاں لِکھ گئے۔ واللہ اَعلم
میں ایس مقالے وِچ اوہناں لِکھاریاں دے لِکھے نوں جان بُجھ کے ہُو بَہُو نقل نہیں کیتا۔ پر اوہناں کتاباں تے رسالیاں چوں کُجھ دِی دَس پا رہیاں جہناں وِچ اجِیہاں غیر مصدقہ لِکھتاں موجود نیں۔ حوالے لئی ویکھو:
* جھاتیاں، مصنف ،شریف کنجاہی، ص ,75 79
* پوٹھواری گیت، کرم حیدری مرحوم، ص 37
* "میاں محمد بخش ؒ " شخصیت اور فن" پروفیسر حمید اللہ ہاشمی، چھاپن ہار اکادمی ادبیات پاکستان ص 18
* مہینہ وار" ترنجن " مئی2008 ء پنجاب انسٹی ٹیوٹ آف لینگوئج، آرٹ اینڈ کلچر لاہور۔ سعدیہ منور دا لیکھ "سیف الملوک بارے شریف کنجاہی دا لیکھ"
* ترنجن وِچ اِی جون2008 ء دے رسالے وِچ نادیہ خالد دا لیکھ ۔
* حیات و تعلیمات اور کلام میاں محمد بخشؒ ، خالد پرویز ملک، ناشر عِلم و عرفان پبلشرز، لاہور صفحہ نمبر11 ، 10
آس اے پئی ایس مقالے دے بعد اوہ مغالطے دُور ہو جاؤن گے جو ایہناں لکھاریاں نے پائے نیں تے ایہدے نال اِی میں آئندہ لِکھن والے لِکھاریاں نوں تَرلا ماراں گا کہ اوہ غَیر مصدقہ تحریر دا حوالہ نہ دیون، ایہناں پاک باطن ہستیاں نے روحانیت دا پرچار کرن لئی لوکائی دِی زبان پنجابی دی چون کیتی تے جِس درد تے سوز نال ایہناں ہستیاں نے عارفانہ کلام ایس زبان وِچ لِکھیا اوہ عربی تے فارسی دے بعد ایہدے اِی نصیب وِچ آیا۔ ایہناں صوفیائے کرام نوں سوہنے رَبّ دِی عطا سی۔ اللہ والیاں نوں دُنیا دِی کِسے شے توں محرومی کاہدے لئی ہونی اے۔ ایہہ تے آپؒ فقر دِی حالت وِچ دنیا توں لاپرواہ اپنے سوہنے رَبّ نال لو لائی بیٹھے ہوندے نیں۔ ایہناں دا کِسے قِسم دا کوئی دنیاوی مسئلہ نہیں سی۔ محرومیاں تاں دُنیاداراں دا مسئلہ نیں۔ اللہ والیاں دِی تاں ویکھن والی اَکھ اِی ہور سی۔ میاں صاحبؒ دا شمار وِی اللہ تعالی دِیاں پاک ہستیاں وِچ ہوندا اے۔ آپؒ اِک کامل وَلی سن۔ آپؒ نوں تاں سب دا پیار مِلیا۔ آپؒ نوں ماں باپ دا پیار، وَڈے بھائی بہاول بخشؒ دِی مہر بھری نظر، اولیائے کرام دِی نِگاہِ کرم، استاداں دِی شفقت، دوستاں دِی محبت، مریداں دِی عقیدت، علماء کرام دا خراجِ تحسین تے کل لوکائی دا پیار مِلیا۔ ایہناں ساریاں دے آپؒ نال پیار دے قِصے علاقہ کھڑی دے بزرگاں دیاں زباناں اُتے عام ہن۔ ایتھے آپؒ دِی زندگی بارے کجھ واقعات بیان کیتے جا رہے نیں، تاں جے کر آپؒ دِی عِلمی تے روحانی عظمت توں دوست احباب آگاہ ہو سکن۔
1۔ آپ ؒ دے والدِ محترم میاں شمس الدینؒ اِک وَڈے عالم تے اﷲ دے سچے وَلی سن۔ پِدری تعلق توں علاوہ آپؒ دا اپنے اِس بیٹے دے نال ڈُونگھا روحانی تعلق وِی سی۔ ایس تعلق نوں سمجھن لئی میاں صاحبؒ دِی مُڈھلی حیاتی دا ایہہ واقعہ بہت اِی سوہنا اے جِہنوں کئی لکھاریاں نے اپنے اپنے ڈھنگ نال بیان کیتا اے۔
میں ایس واقعے نوں آپؒ دے مریدِ خاص ملک محمد جہلمی ٹھیکیدارؒ جِہناں نوں آپؒ پیار نال ’’مَلکا‘‘ کہہ کے بلاؤندے سی، وَلوں چھُپوائی گئی۔ آپؒ دِی کتاب سیف الملوک (جہلمی چھاپہ) دے صفحہ نمبر 512 توں لیا اے۔ اوہناں دے اُردو وِچ لِکھے لیکھ نوں اَسان پنجابی وِچ اُلتھا کر کے پیش کِیتا جا رہیا اے۔
"اِک دِن حضرت میاں شمس الدین ؒ اپنے اُتے چادر کر کے لیٹے سی۔ اوس ویلے حضرت میاں محمدبخشؒ نِکی عمر دے بال سن۔ آپؒ اپنے والد صاحب دے لاگے بیٹھ کے اوہناں دے پَیر دباؤن لگ پئے۔ والدِ صاحب نے اپنے اُ توں چادر ہٹائے بِناں اِی پُچھیا:
کون اے؟
آپؒ نے عرض کیتی: میں محمد بخشؒ آں۔
والد صاحبؒ نے پُچھیا: محمد بخش ؒ کیہ چاہنا ایں؟
آپؒ نے فرمایا: ابا جی! میرے لئی دُعا فرماؤ کہ اللہ تعالی مینوں سچا فقیر بنا دیوے۔
حضرت میاں شمس الدینؒ نے جِس ویلے اپنے ایس معصوم بچے دے مُونہوں ایہہ لفظ سُنے تے آپؒ نے شفقت نال میاں صاحبؒ نوں اپنے سینے نال لا لیا۔ آپ ؒ دِیاں اکھیاں چوں اَتھرو ڈُلھن لگ پئے۔ اوس ویلے باپ دِی محبت نے جوش ماریا تے آپؒ نے نہایت عاجزی دے نال سوہنے ربّ اَگے ایہناں لفظاں وِچ دُعا فرمائی:
"او سوہنیا رَبّا! تُو علیم ایں، تُو بصیر ایں ۔ میرے ایس لختِ جِگر نے کدے کوئی دنیاوی خواہش دِی چاہ نہیں کیتی، اَج ایہہ مَیتھوں تیری نِرا تیری اِی رضا دا طالب ہویا اے۔ میں ایس معصوم بچے نوں تیرے سپرد کرداں۔ ایہنوں اپنے نیک بندیاں دِی صف وِچ شامل کر۔ آمین"
باطنی صفائی والے اوس سچے مردِ قلندر دِی دُ عا سوہنے ربّ نے قبول فرمائی تے ایہہ دُعا اوس شفقتِ پِدری دا معجزہ سی کہ میاں صاحب ؒ نے عِلم و معرفت نوں عام لوکائی تیک اپڑان لئی ستاراں(17) توں وَدھ کتاباں لوکائی دِی زبان وِچ لِکھیاں۔ جہناں چوں "سفرالعشق" جہنوں عام خلقت "سیف الملوک" دے ناں نال جاندی اے اینی مشہور ہوئی کہ آپؒ دا ناں ہمیش لئی اِنج اِی اَمر ہو گیا جِیویں سیّد وارث شاہؒ دا ناں "ہِیر"لِکھ کے اَمر ہویا۔
اولاد توں خوش باپ دِی دُعا وِچ تاں اُوویں اِی بہت تاثیر ہوندی اے پر جے کر حضرت شمس الدینؒ ورگا باپ ہووے تاں دعا دِی قبولیت بارے ہور وِی پک ہو جاندا اے۔ میاں صاحبؒ فرماؤندے نیں:
سَچّے مرد صفائی والے، جے کجھ کہن زبانوں
مولیٰ پاک مَنےَندا اَوہو، پکّی خبر اَسانوں
.2 دُوجا واقعہ صاحبزادہ میاں محمد سکندر مرحوم نے اپنی کتاب "عارفِ کھڑی" دے مُڈھ وِچ لِکھیا اے کہ آپؒ دِی عُمر چھ کُو وَرھے سی جدوں حضرت صاحبزادہ عبدالحکیمؒ حضرت میاں مرید خان (حضرت بَگّا شیرؒ دے مریدِ خاص) حضرت پِیرا شاہ غازی قلندر ؒ دے مزارِ اقدس تے حاضری دین لئی آئے۔ اوتھے آپؒ نے مِیاں محمد صاحب نوں ویکھیا جو اوس ویلے نِکے جہے بال سن۔ ایس مرد بھَلیرے دِی نگاہ نے آپؒ دِی پچھان کر لئی۔ آپؒ نے میاں شمس الدینؒ نوں آکھیا : " اِس سُچّے ہِیرے دا خاص دھیان رکھیا جے۔ تہاڈا ایہہ پُتر حقیقت تے معرفت دے میدان وِچ اُچ پَدھر تھاں حاصل کرسی تے شعر وسُخن دے جہان وِچ سورج بن کے چمکسی۔"
میاں صاحبؒ بارے حضرت صاحبزادہ عبدالحکیمؒ دی ایہہ پیش گوئی حرف بہ حرف پوری ہوئی۔
.3 تِیجا واقعہ آپ دے طالبعِلمی دے دور د ا اے۔ آپ اپنے وَڈے بھرا میاں بہاول بخشؒ نال علاقہ کھڑی شریف دے اِک پِنڈ سموال شریف وچ حافظ محمد علیؒ توں حدیث، فقہ، تفسیر، منطق، عربی تے فارسی دِی تعلیم حاصل کرن لئی جاندے سن۔ حافظ محمد علیؒ دے وَڈے بھرا حافظ ناصرالدینؒ مجذوب تے درویش سن۔ اوہناں نوں جامی دِی کتاب یوسف زلیخا سُنن دا بوہت شوق سی۔ میاں صاحبؒ اوہناں دے آکھن تے اُچی اُچی یوسف زلیخا پڑھدے۔ اِک دِن جِس ویلے حافظ صاحبؒ نے میاں صاحب نوں یوسف زلیخا سناؤن دِی فرمائش کیتی تاں آپؒ آکھن لگے۔ میں اَج ایس شرط تے یوسف زلیخا سناواں گا جے کر تُسی ساڈے لئی دعا فرماؤ کہ اللہ تعالیٰ سانوں عِلمِ لدنی نصیب کرے۔
حافظ صاحبؒ جذب دِی کیفیت وِچ سن۔ آپؒ نے دعا فرمائی: خداوند تعالیٰ تہانوں عِلمِ لدنی عطا کرے تے تہاڈے اُتے پڑھیاں اَن پڑھیاں کتاباں اَسان ہو جاون۔"
مجذوب دِی دعا قبول ہوئی تے میاں صاحبؒ تے حقیقت تے معرفت دے بُوہے کھُل گئے تے آپ دا سِینہ انوارِ الٰہیہ نال روشن ہو گیا۔
.4 آپؒ دا ایہہ واقعہ کِسے خِضری مرشد دے حوالے نال اے۔ چوہدری محمد اسماعیل چیچی نے اپنی کتاب گلستانِ رموز وِچ بیان کیتا اے۔ ایس واقعہ دا پنجابی وِچ مفہوم کجھ ایس طراں اے:
’’حضرت میاں محمد بخشؒ نے جدوں ظاہری علوم سِکھ لئے تاں کلم کلے جنگلاں تے اُجاڑ تھاواں وَل ٹُر گئے۔ جِتھے جا کے آپؒ یادِ الٰہی وِچ رُجھے رہندے۔ اک دفعہ رات ویلے اِک نورانی صورت والے بزرگ جنگل وِچ مِلے۔ آپؒ سمجھ گئے کہ ایہہ کوئی اللہ دے ولی نیں۔ کجھ چِر گل بات ہوندی رہی۔ اخیر اوہناں نے آپؒ دا ہتھ پھڑ کے اپنے نال ٹرن لئی آکھیا۔ اِک تھاں اپڑ کے اوہناں نے اِک ہرے رنگ دِی بُوٹی نوں توڑیا تے فرماون لگے ایہدے نال خالص سونا بنایا جا سکدا جے چاہو تاں سونا بناؤن دِی ترکیب دَس دیواں۔
میاں صاحبؒ نے بڑے ادب نال جواب دِتا: حضرت! جے کر مینوں دولت دِی حاجت ہوندی تاں رَبّ دِی مہر نال گھر وِچ ڈھیر سی۔ میں گھراں دا وَسّن چَھڈ کے جنگلاں وِچ دولت لئی تھوڑا اِی بھَوندا پیاں۔ تُسی مینوں کوئی اَجہی ترکیب دَسو جہدے نال میرے دِل وِچ خالص سونے وانگ چمک پیدا ہو جائے تے میری رُوح اِنج جاگے جیویں ایہدے وِچ عشق الٰہی دے درد توں علاوہ باقی ہر قِسم دِی نفسانی خواہش دا صفایا ہو جائے۔ میاں صاحبؒ دا ایہہ جواب سُن کے اوہ بزرگ نِما جِہا ہَسّے تے ٹُر گئے۔
کُجھ چِر مگروں فیر اوہ اِی بزرگ آپ نوں مِلن لئی آئے۔ آپؒ نے اُٹھ کے اوہناں نوں بڑے احترام نال سلام کِیتا۔
اوہ فرماون لگے۔ آپؒ نوں اِک اجیہا گُر دَس سکداں جہدے نال سارے جنگلی درندے تہاڈی فرمانبرداری کرن گے ۔ ہور تے ہور تہاڈے چاہن تے شیر وِی حاضر ہو جایا کرسی جِہدے تے تُسی شوق نال سواری کر یا جے۔
مِیاں صاحب نے اوس بزرگ نوں بڑے ادب نال عرض کِیتی۔ حضرت مینوں ایہو جہی کسے سواری دِی لوڑ نہیں۔ ساڈے طبیلے(اصطبل) وِچ اِک توں اِک وَدھ گھوڑی موجود اے۔ جے ہو سکے تاں تُسی مینوں کوئی اجیہا گُر دَسّو جہدے نال میں اپنے نفس تے سواری کر سکاں۔
آپؒ دی ایہہ گل سُن کے اوس بزُرگ نے دُعا فرمائی تے آپؒ نُوں کجھ وظیفے دَسّے تے تشریف لَے گئے۔ میاں صاحبؒ نے ایس بزرگ دا ناں راز وِچ رکھیا۔ "
ایس واقعے توں وِی ایس گل دِی تصدیق ہوندی اے پئی میاں محمد بخش ؒ ہر ویلے فقر دے طالب سن، اکثر آپؒ سفر دِی حالت وِچ رہندے، آپؒ گرمیاں دے دِناں وِچ اکثر پنجن پہاڑ وَل ٹُر جاندے سن، کھڑی شریف توں سری نگر تک دا سفر وِی آپ نے کیتا۔ ایسے طراں آپ اکثر جہلم تے گوجر خاں دے علاقے وَل وِی آؤندے جاندے۔ لہور دے وِی آپ نے کئی سفر کیتے۔ آپ درباراں تے زیارتاں لئی جاندے ۔ اصل وِچ آپؒ دا ایہہ سارے دا سارا سفر سفرالعشق سی۔ آپ اجیہے کیمیائی نسخے دِی کھوج وِچ سن جیہدے نال اندر دِی دنیا چمکائی جا سکے تے اوہ طریقہ لبھ رہے سی جیہدے نال سب توں وَدھ ڈراؤنے جنور اندر دے نفس نوں نَتھ پائی جا سکے۔ ایہہ نفس رِچھ وانگ اے، جے کر بندہ ایہدے تے قابو نہ پا سکے تاں ایہہ بندے نوں اپنے قابو وِچ کر لیندا اے۔ مُڑ بندہ بے وَس ہو کے ایہدے آکھے لگ کے ہر اوہ کم کرن لگ پَیندا اے جہدے نال رَب دِی مخلوق دُکھ تے اذیت دا شکار ہوندی اے۔ دنیا دار بندہ اپنی باہرلی دنیا دِی چمک دمک وِچ جُتیا رہندا اے جد کہ صوفیائے کرام اپنے اندر دِی دنیا نوں چمکاؤن لئی ذِکر، اذکار، عبادات تے چِلیاں وِچ گُم رہندے ہن۔ جد کہ دنیا والے اپنے مادی نفعے نقصان پاروں ہر ویلے دنیاداری دِی چِنتا وِچ رہندے ہن۔
میاں صاحبؒ دِی بچپن توں لے کے جوانی تک تے جوانی توں لے کے بُڈھیپے تک دِی زندگی دا اِک اِک لمحہ عرفان دے حصول لئی خرچ ہویا۔ اخیر آپؒ نے اوس حقیقت نوں پا لیا جہدی دُھوڑ نوں وِی ساڈے جہے عام لوکی نہیں اپڑ پاؤندے۔ میاں صاحب ؒ فرماندے ہن:
ریت وجود تیر ے وِچ سونا، اِیویں نظر نہ آوے
ہنجواں دا گھَت پانی دھوویں، ریت مٹی رُڑھ جاوے
پارہ گھَت محبت والا گولی ہِک بناوے
خاک رَلے وِچ خاک محمدؒ ، سونا قِیمت پاوے
سفرالعشق دا راہی گھاٹے وادھے دی سودے بازی اِک پاسے سُٹ کے اپنا پَینڈا ترِکھے پَیریں کٹدا اے۔ ایس سفر وِچ اوہ اپنا سب کجھ وارن دِی خواہش رکھدا اے تے ایس قربانی دے بدلے صِلے دی وِی پرواہ نہیں کردا۔ سفرالعشق دے راہی دِی پَرکھ دنیادار بندے نہیں کر سکدے۔ میاں صاحبؒ فرماندے نیں:
کچ وِی منکا، لعل وِی منکا، اِکو رنگ دوہاں دا
جد صرافاں اگے جاون، فرق ہزار کوہاں دا
کچ تے لعل اِکو جہے ہن پر ایہناں وِچ فرق زمیں اسمان دا اے۔ ایہہ جے کر کدی کِسے اِک جنکشن تے آ کے کھلو وِی جاؤن تاں دوہاں دِیاں گڈیاں اِک دُوجے دے اُلٹ سِمتاں وَل ٹُر پَیندیاں ہن۔ ایس گل دا نتارا بابا جی فرید گنج شکرؒ دے ایہناں دو اشلوکاں راہیں کیتا جا سکدا اے۔ پہلے اشلوک وِچ بابا جیؒ فرماندے ہن:
ہنس اُڈر کودھرے پیا، لوک وِڈارن جاءِ
گیہلا لوک نہ جاندا، ہنس نہ کودھرا کھاءِ
ہنس (سفرالعشق دا راہی) اُڈدا اُڈدا اناج دے کھیت وِچ آ بیٹھا۔ دنیا نُوں کلاوے چُکی پھِرن والے چِنتا کرن لگے کہ ایس ہنس دے اوہناں دے کھیت وِچ بیٹھن نال کِتے اوہناں دِی مالکی وِچ فرق نہ آ جاوے۔ اوہ غافل لوکی ایس گل توں جانو نہیں ہوندے کہ ہنس دنیاوی چوگ(ownership, worldly wealth) نہیں چُگدا، ہنس تاں موتیاں (معرفت) دِی چوگ چُگدا اے، دنیا والے دنیا دِی چاہت وِچ اینے کُو اَنّھے ہو جاندے نیں کہ اپنے مَن اندر لُکے معرفت دِی چوگ چُگن والے ہنس نوں مار دیندے نیں۔ دنیا دِیاں موجاں وِچ غرق ہو جاندے نیں۔
بابا جی فرید ؒ دا اِک ہور اشلوک پڑھن جوگ اے۔ فرماندے ہن:
کلر کیری چھپڑی، آ ءِ اُلتھے ہَنجھ
چنجو بوڑن نہ پِیون، اُڈن سندی ڈَنجھ
ایس اشلوک وِچ بابا جیؒ دَسدے ہن کہ سفرالعشق دا راہی چھیتی نال اپنا ایس جہان دا پَینڈا کَٹ کے اپنی اَصل وَل پرتن دِی خواہش رکھدا اے۔ اوہ تاں ایس جہان نوں شورے ( تیزاب ) دے نال بھری چھَپڑی سمجھدا اے جہدے دَندے اُتے بیٹھ کے اوہ نہ اِی تاں ایہدے وِچ اپنی چُنج پا سکدا اے تے نہ اِی ایس دے زہر موہرے شورے نوں پی سکدا اے۔ ہنس دُنیا وِچ آیا ضرور اے پر ایہدے نال چِت نہیں لاندا۔
میاں صاحبؒ وی اوس ہنس وانگ سن۔ آپؒ دے والد نے آپؒ نوں دربار پِیرا شاہ غازیؒ دِی سجادگی دا منصب دیون دِی خواہش کیتی پر آپؒ نے فرمایا کہ ایس منصب دے حقدار وڈے بھرا حضرت میاں بہاول بخشؒ نیں۔ آپؒ دے مُونہوں ایہہ گل سُنی تاں والد صاحب نے آپؒ دے دوویں ہتھ اپنے ہتھاں وِچ لے کے بغداد وَل اوہناں نوں اُچا کردیاں فرمایا: اے بیکساں دے دستگیر شہنشاہِ بغداد! میں اپنے فرزند دے دوویں ہتھ تہاڈے مبارک ہتھاں وِچ دے رہیا جے۔ تُسی قبول فرماؤ۔ ایہہ سُن کے میاں صاحب زاروزار روون لگ پئے۔ ایہہ ویکھ کے جو لوکی اوس ویلے حضرت میاں شمس الدین ؒ دِی خِدمت وِچ حاضر سن اوہناں دِیاں اَکھاں چوں اَتھرو کِرن لگ پئے۔
ایسے طراں جِس ویلے میاں صاحبؒ دے ابا جی نے آپؒ نوں شادی بارے پُچھیا تاں آپؒ نے فرمایا کہ ابا جی میں دنیا دے لٹاکیاں جوگا نہیں۔ آپؒ نے ساری حیاتی مجرد اِی گذاری۔
اُتلے دوویں واقعے ایس گل دِی گواہی دے رہے نیں کہ آپؒ نے دنیاوی خواہشاں توں مونہہ پھیر لیا سی۔ ایہہ کم کوئی سفرالعشق دا سچا راہی اِی کر سکدا اے۔
دنیادار بندہ دنیا دِیاں شَیواں گھِنن لئی ہر قِسم دے چنگے مَندے کماں نوں جائز سمجھدا اے۔ دنیادار بندہ دنیا دِیاں شَیواں اُتے مالکی رکھنا چاہوندا اے۔ حقی گل تاں ایہہ ہے کہ ایہہ بھَولا پنچھی دُنیا نوں کمبل سمجھ کے جَپھا ماردا اے پر ایہہ کمبل اوہدی جان لئی رِچھ بَن جاندا اے۔ ایس رِچھ دے جَپھے نال اوہدی روح سِسک سِسک کے اخیر مر جاندی اے۔ اوہ بے درد تے بے روح بندہ سفر الدنیا دے پَینڈے کٹدا کٹدا اُٹھدا، ڈھیندا، بہندا، مَردا اَخیر تے مَر مُک جاندا اے۔ سفرالعشق دے راہیاں نوں دنیاداراں دا ایہہ انجام صاف وکھائی دیندا اے۔ اللہ والے دنیا نوں اجہے ناواں نال پکاردے ہن جہناں دے نال ایہدی محبت دا رُوح وِچ وال برابر وِی خیال نہ آ سکے۔ سلطان باہو ؒ دنیا نوں زن حیض پلیتی نال تشبیہ دیندے نیں۔ سفرالعشق دا سچا تے کھرا راہی دنیا دِی ایس پلیتی دِی اِک چِھٹ وِی اپنے اُتے نہیں پَین دیندا ۔ شاہ حسینؒ فرماندے نیں:
سجنا! اسیں موریوں لنگھ پئیا سے
بھَلا ہویا گُڑ مکھیاں کھاہدا، بھِن بھِن توں چھُٹیاسے
سجنا! اسیں موریوں لنگھ پئیاسے
ڈَھنڈ پرانی کُتیاں لکّی، سرور مانہیں دھوتیاسے
سجنا اَسیں موریوں لنگھ پئیاسے
کہے حسین فقیر سائیں دا، ٹپن ٹپ نکلیاسے
سجنا! اسیں موریوں لنگھ پئیا سے
صوفیائے کرام نے دنیا دِی محبت نوں کُوڑی محبت کہیا اے۔ اَلف اللہ دِل رَتا میرا دِی کُوک کُوکن والے سفرالعشق دے راہی دنیا دِی غلاظتاں توں اپنے آپ نوں بچا کے اگیرے لنگھ جاندے نیں۔ سجنا! اسیں موریوں لنگھ پئیا سے۔
میاں صاحبؒ دے کلام وِچ ایس فانی دنیا دِی بے ثباتی بارے وِی کِنے اِی شعر مِلدے نیں۔ دنیا دِی حقیقت نوں جانن لئی میاں صاحبؒ نے سیف الملوک دے اَخیری حِصے وِچ جمشید ثانی شاہ عاصم دِی وفات والے باب وِچ اجہے کئی شعر لِکھے نیں جِہناں نوں پڑھ کے آپؒ دِی طبیعت دِی عکاسی ہوندی اے۔ آپؒ نے دنیا نُوں بچے کھانی ڈائن نال تشبیہ دِتی اے۔ آپؒ فرماندے نیں:
دُنیا نال نہ گئی کِسے دے ٹُر ٹُر گئے اکلّے
اوہو بھَلے جِہناں چھَنڈ رَکھے، اس دُھوڑوں ہتھ پَلّے
دانشمنداں دا کم ناہیں، دنیا تے دِل لانا
اس بُہٹی لکھ خاوند کِیتے، جو کِیتا سو کھانا
جِس چھَڈی ایہہ بچے کھانی، سویو سُگھڑ سیانا
ایسی ڈائن نال محمدؒ کاہنوں عقد نبھانا
نِت نویں ایہہ بن بن بہندی، بُڈھی مُول نہ دِسدی
ہر اِک سنگ کریندی گوشے، نہیں اِکی پر وِسدی
سوئیو نِیونہہ لگاندا اس دا، شامت آئی جِس دِی
ہر بھَرتے دا بھُرتا کیتوس، بنی محمد کِس دِی
مُکدی گل ایہہ ہے کہ آپؒ نِکی عُمرے اِی دنیا دِی حقیقت توں چنگی طراں جانو ہو چکے سن۔ ایسے کر کے مُڈھ توں اِی آپؒ سفرا لعشق دے سچے تے کھرے راہی بن گئے۔ دنیا دے بکھیڑیاں توں دُور اپنی روحانی منزلاں دے مُشکلاں بھرے اُچے نِیویں راہ نَپدے اَخیر اوس مقام تے اپڑ گئے جِتھے بڑے بڑے اولیاء اللہ دے ڈیرے نیں۔ اِنج آپ دا شمار اللہ دے خاص بندیاں وِچ ہوون لگ پیا۔ اخیر تے کرنل محمد اِلیاس صاحب دا اِک شعر میا ں صاحب بارے ویکھو:
عاجز تے مسکین بندے نوں رَ بّ اے یار بناندا
رحمت دا رُخ موڑ کے اُس وَل، خاصاں وِچ رلاندا

کتابیات
1۔ جھاتیاں شریف کنجاہی
2۔ گلستانِ غازی قلندرؒ مشہود الفاروق
3۔ میاں محمد بخشؒ شخصیت اور فن حمیداللہ شاہ ہاشمی
4۔ عارف کھڑی حضرت میاں محمد بخشؒ کی سوانح حیات میاں محمد سکندر
5۔ حیات و تعلیمات اور کلامِ میاں محمد بخشؒ خالد پرویز ملک
7۔ میاں محمد بخشؒ ایک آفاقی شاعر ابو المسعود محمد خلیل ثاقب
8۔ حضرت میاں محمد بخش حیاتی تے شاعری ڈاکٹر سید اختر جعفری
9۔ وحدت الوجود ۔ فضل اللہ ضیاء نور مترجم سید منظور حیدر
10۔ میاں محمدؒ پروفیسر ڈاکٹر غلام حسین اظہر
11۔ حضرت میاں محمد بخشؒ کی شہرہ آفاق سی حرفیاں ناشر ظفر اقبال چوہان
12۔ رومی ء کشمیر بابا نجابت حسین اویسیؔ
13۔ گلستانِ رمُوز ماخوذ از سیف الملوک چوہدری محمد اسماعیل چیچیؔ
14۔ مقاماتِ میاں محمد بخشؒ طارق مجاہد جہلمی
15رومیء کشمیر سیرت میاں محمد بخش قادریؒ مصنف پیر سید محمد عثمان نوری
16وحدت الوجود تے پنجابی شاعری پروفیسر علی عباس جلالپوریؔ
17پوٹھوہار دِی پنجابی شاعری ڈاکٹر محمد یسین ظفرؔ
18پوٹھوہاری گیت پروفیسر کرم حیدری
19سیف الملوک ترجمہ اور مقدمہ شفیق عقیل
20سفرالعشق (قِصہ سیف الملوک و بدیع الجمال) جہانگیر بُک ڈِپو
21سیف الملوک میاں محمد بخشؒ سودھی محمد شریف صابر
22سیف الملوک میاں محمد بخشؒ اردو ترجمہ میاں ظفر مقبول
23 آکھیا شاہ حسینؒ نے محمد آصف خان
24 ابیاتِ باہوؒ ابو الکاشف قادری
25 سائیں بُلھے شاہ جے آر پوری
جرائد
چھیماہی کھوج شعبہ پنجابی، پنجاب یونیورسٹی، لاہور
لہراں سوڈیوال کوارٹرز، لاہور
پنچم چوک گنگا رام، لاہور
ترنجن پنجاب انسٹیٹیوٹ آف لینگوئج، آرٹ اینڈ کلچر، لاہور
تہذیب فروری تا مئی 2007 کشمیر کلچرل اکیڈمی، مظفرآباد


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels