Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کتاباں >> لڑی 2: پنجابی اکھان

لڑی 2: پنجابی اکھان

محمد علی چراغ
October 17th, 2014

’’اکھاناں وچ بڑی عقل تے نصیحت بھری ہوندی اے۔‘‘ (17) اکھان اک طرح دا مشورہ ہوندا اے کہ جیہدے وچ ورھیاں دی دانش تے مت جھلک دی اے۔ چراغ دین ہوراں نے ایہناں ای عقل تے علم دیاں سچائیاں نوں اپنیاں مثلثاں وچ پیش کر دتا اے:
بے سمجھاں نوں سمجھ نہ کوئی لکھ دیئے جے متیں
بولی کاج وگاڑدی اے سن مولیں پتیں
ہوون بے سلوکیاں جتھے بھُکھ چڑھے پئی چھتیں
۔۔۔۔۔۔
نہ کر مسئلے قاضیا ہن توں کُل کتاباں ٹھپ
سوئی ملے تے نہ پھڑے آہند بچکا گھاؤ کھپ
گورو جنہاں دے ٹپ گئے مگرے چیلے جان چھڑپ
۔۔۔۔۔۔
آخر ایتھوں چلناں ایہہ ہے دنیا کوڑ سراں
بدھی مراں پریت دی ول ول غوطے کھاں
چوری یاری چاکری بناں وسیلے ہوندی ناں
۔۔۔۔۔۔
تالوں گھسی ڈومنی آہندے ہو گئی تال بے تال
پہلوں ویکھو تیل نوں مڑ ویکھو تیل دی ڈھال
مشکل بلدی بجھی ہوئی توں بلدی اُتے بال
۔۔۔۔۔۔
دنیا دے وچ آن کے جے توں بنیاں ایں دنیا دار
جتھے ہووے پیار بیلیا اوتھے کریں نہ ونج بیوپار
کر لیں جیکر بھلی کے مڑ چھڈیں دلوں وسار (18)
ویکھیا گیا اے کہ پنجابی اکھاناں دے وچ کہاوتاں اپنا رنگ ڈھنگ وکھاندیاں ہوئیاں اکھاناں دے حسن نوں چوکھا تے اثر نوں کئی گنا کر دیندیاں نیں۔ ایس صورت نوں وی چراغ دین جونے کے والے نے بڑی ای خوبصورتی نال نبھایا اے:
اپنی کرے کہ کرے پرائی رنڈے ہتھ کڑمائی
دھک مکوڑیاں دے کول سرہوں دی ڈھیری لائی
پھَلیاں اتے باندر بہہ گیا ہو گئی اُوت کمائی
۔۔۔۔۔۔
بھکھے نوں کھنڈ کھیر دے اتے پہریدار بٹھائیے
دھاڑوی رکھیے مال دا راکھا چور توں کھرا کڈھائیے
دانے پا کے منجی اتے ککڑاں کول سوکائیے
۔۔۔۔۔۔
زیر ہونویں تے زبر نہ ہونویں اگے آؤندا پیش
پلے خرچ کدی نہ بنھن دویں پنچھی تے درویش
جنہاں تقویٰ رب سچے دا اوہناں رزق ہمیش
۔۔۔۔۔۔
کسے نے پچھیا ذات کی تیری اوس نے آکھیا اَرلے
گئے گھماں تے ویہگھے کنالاں رہ گئے دو دو مَرلے
عیش خوشی دا وقت نہ کوئی مردیاں دے ہن تَرلے
۔۔۔۔۔۔
اُٹھ لوہارا سُتیا اوئے توں اُٹھ کے کھلّاں دَھوں
دھو ہتھ دنیا توں اک واری ویہلا ہو کے سَوں
چتوواں نوں نت جھورا رہندا عاشق نوبر نَوں
۔۔۔۔۔۔
راکھا بیٹھا جٹ بُرا تے ہٹی وچ کراڑ
پاسے روز بھنانوندی لوکو عورت بول وگاڑ
جنہاں ساڑے اپنے کیوں نہ دین بیگانے ساڑ (19)
’’کہاوت تے اکھان دا مصدر اکو ای ’’کہنا‘‘ اے۔ کہاوت وچ انسانی تجربہ مرکزی حیثیت رکھدا اے، تے کہاوت اپنی ذاتی حیثیت وچ مکمل ہوندی اے۔‘‘ (20) چراغ دین ہوراں نے بڑی مہارت نال پنجابی محاوریاں نوں وی اکھاناں وچ گھیو کھنڈ وانگوں پیش کرن دا سربندھ کیتا اے۔
ڈھال بناں تلوار نہ پھڑیئے گھوڑا باہجھ لگام
گھیو سوارے تاوڑی آہندے بڑا بہو کا نام
بیٹھک بہہ کے بُرے دی ایویں ہوئیے نہ بدنام
۔۔۔۔۔۔
چغلی کر کے چغل نہ بن جائیں سچی منہ تے کہیں
اوڑک پھڑیاں جاندیاں لوکو ساریاں کارن مہیں
سالنا بھانویں سڑ وی جاوے دالوں بھیڑا نہیں
۔۔۔۔۔۔
چوراں نوں پے مور قدرتی موراں نوں پئی قضا
سو ہتھ رسہ سرے تے گنڈھ سب آکھن ایہہ دنا
ٹھنڈا کر کے کھانا کھائیں تے تتے پانی نہا
۔۔۔۔۔۔
بن دانے توں گھوڑا پَلیا رن وچ دیوے ہار
خالی ہتھیں پھرے کوئی بھوندا کوئی نہیں بن دا یار
بن تنخواہیا نوکر لڑدا نہیں پھڑ کے تلوار
۔۔۔۔۔۔
کریں توکل رب سچے تے لاہ دنیا دی جھاک
چھڈ کے لالچ لوبھ نوں توں اوئے رکھ محبت پاک
کدے نہ چھڈیں دوستا پنجہیں یار پنجاہیں ساک (21)
پنجابی دے بے شمار اکھاناں وچ عالمگیر سچائیاں وی بھریاں ہوندیاں نیں۔ ایہہ عالمگیر حقیقتاں سدا توں اِکے ای طرح دیاں ہوندیاں نیں۔ ایہناں سچائیاں والے اکھان ناقابل تردید صداقتاں دے علمبردار ہوندے نیں۔ ایس طرح دے اکھاناں نال انسانی دل و دماغ جھبدے ای مانوس ہو جاندا اے۔ گویا ضرب المثلاں، کہاوتاں تے اکھاناں وچ جو یونیورسل ٹروتھ ہوندے نیں اوہ بندے نوں فوری طور تے متاثر کر کے دل وچ گھر کرجاندے نیں۔ اکھاناں وچ بیان کیتیاں ہوئیاں حقیقتاں بھاویں ظاہری طور تے بندے نال وابستہ نہ وی ہون، ایس دے باوجود بندہ اوہناں صداقتاں توں اک سکون، طمانیت تے صدق دی دولت توں فیض یاب ہو جاندا اے۔ چراغ دین جونے کے والے نے ونگی دے طور تے تھوڑے ای اکھان مثلثاں راہیں پیش کیتے نیں:
عورت جان ایمان بندے دا پُتر نیک نشان
سدھا راہ پے دسدے سانوں ویکھ حدیث قرآن
کلمہ پڑھ لے نبی دا تیری ہوجائے پاک زبان
۔۔۔۔۔۔
سدا نہ عیش جوانیاں یارو سدا نہ باغ بہار
سدا نہ رہناں مجلساں نالے سدا نہ گرم بازار
سدا نہ بدل گجدے آہندہ سدا نہ پون پوہار
۔۔۔۔۔۔
مرد گھراں وچ بادشاہ ہوندے تینویاں ہون وزیر
دھیاں دھن بیگانہ ہوندیاں تے پتر بدر منیر
ماپے ہوندے ماں پیو تائیں اگے گل اخیر
۔۔۔۔۔۔
کناں باہجھوں راگ بھراوا دنداں باہجھ سواد
ٹنڈ بنے نہ مورکھا تیتھوں مگھیاں دا استاد
جیوندیاں دوزخ پانوندی پھڑ کے بے فرمان اولاد
۔۔۔۔۔۔
کندھی تے توں لگا بھروٹا لگن والی ڈھاہ
فرض خدا دا قرض سرے تے اوہ تاں سر توں لاہ
لتھی چڑھی نہ عاشقاں نوں کوئی مشری بے پرواہ
۔۔۔۔۔۔
لکھاں ہووے چاننی اے پر دن ورگی نہ رات
بھکھ نہ بھالے لازماں عشق نہ پچھے ذات
نیند نہ ستھر بھالدی ایہناں تناں دی اک بات (22)
پنجابی دے ان گنت اکھان تے کہاوتاں ذاتاں، قوماں، گوتاں تے لوکاں دے پیشیاں، ہنراں تے کسباں نال وی بنیاں ہوئیاں نیں۔ ایس طرح اوہناں لوکاں دے مجموعی عمومی رویے، سلوک، عادتاں تے خصلتاں نوں عام تعلیمی انداز وچ پیش کیتا گیا اے۔ انج اوہناں دی بری یاں بھلی شہرت نوں ہور وی اجاگر کر کے وکھایا گیا اے۔ ایس طرح دے اکھان جمودی خیال تے تقلیدی اندازِ فکر دے زمرے وچ چلے جاندے نیں۔ ایہناں کہاوتاں تے اکھاناں دی مثال ایہہ وے۔ ’جٹ دے جوں پکے، سکی ماں نوں دیوے دھکے‘، ’جٹ وگاڑے مرشد نال جاں بولے تے کڈھے گال‘۔ (23) ایسے طرح ’جٹ وجاوے ترا اوہ وی برا، باہمن ہتھ چھرا اوہ وی برا‘، ’رجیا راجپوت تے بھکھا راہنگڑھ‘، ’چوہڑے جیہا جوان نہیں جے تڑے نہ، بھورے جیہا کپڑا نہیں جے کڑے نہ‘۔ (24) اکھاناں تے کہاوتاں وچ ایہہ رویہ ہندوواں دی ذات پات دی ونڈ وجہ نال پنجابی وچ آیا ہویا اے۔ چراغ دین جونے کے والے نے ایس طرح دے اکھاناں نوں اپنیاں مثلثاں وچ ایس طرح پیش کیتا اے:
ککڑ کاں کمبو تناں دا آپس وچ پیار
تنے بے اعتبار نیں عورت گھوڑا تے تلوار
تنے مارن جد نوں جٹ سنڈھا سنسار
۔۔۔۔۔۔
جٹ وگاڑے مرشد دے نال کڈھے گندی گال
سنجے محل ڈراوندے لوکو رونق مرداں نال
نہیں کولیکاں جاندیاں یارو نکل جاندا اے کال (25)
۔۔۔۔۔۔


حوالے تے ماخذ

-1 بنارسی داس جین۔ پنجابی زبان تے اوہدا لٹریچر۔ لاہور: مجلس شاہ حسین۔ ص 96
-2 میاں مولا بخش کشتہ۔ پنجابی شاعراں دا تذکرہ۔ لاہور: عزیز پبلشرز، 1988ء۔ ص 26
-3 عبد الجبار ناصر۔ ’’پنجابی ادب تے اکھان‘‘۔ پھُل کلیاں۔ ایڈیٹر۔ سید حمید اللہ ہاشمی۔ لاہور: تاج بک ڈپو۔ ص 49
-4 چراغ دین جونے کے والا۔ پنجابی اکھان، ہتھ لکھت قصہ۔ مملوکہ: محمد علی چراغ، پُتر چراغ دین جونے کے والا۔
-5 شہباز ملک، ڈاکٹر۔ ’’پنجابی اکھاناں وچ ہاسا ٹھٹھا‘‘۔ لعلاں دی پنڈ۔ مرتب۔ اقبال صلاح الدین۔ لاہور: 1973ء۔ ص 175
-6 چراغ دین جونے کے والا۔ چوی لطیفے تے اکھان۔ لاہور: ملک بشیر احمد پبلشرز، 1952ء۔
-7 بنارسی داس جین۔ پنجابی زبان تے اوہدا لٹریچر۔ ص 96
-8 چراغ دین جونے کے والا۔ پنجابی اکھان۔
-9 اقبال صلاح الدین، مرتب۔ لعلاں دی پنڈ۔ لاہور: 1973ء۔ ص 175
-10 چراغ دین جونے کے والا۔ پنجابی اکھان۔
-11 اوہی۔
-12 عبد الجبار ناصر۔ ’’پنجابی ادب تے اکھان‘‘۔ ص 49
-13 چراغ دین جونے کے والا۔ پنجابی اکھان۔
-14 بنارسی داس جین۔ پنجابی زبان تے اوہدا لٹریچر۔ ص 96
-15 چراغ دین جونے کے والا۔ پنجابی اکھان۔
-16 اوہی۔
-17 بنارسی داس جین۔ پنجابی زبان تے اوہدا لٹریچر۔ ص 96
-18 چراغ دین جونے کے والا۔ پنجابی اکھان۔
-19 اوہی۔
-20 شہباز ملک، ڈاکٹر۔ پنجابی کہاوتاں۔ لاہور: تاج بک ڈپو۔ ص 8
-21 چراغ دین جونے کے والا۔ پنجابی اکھان۔
-22 اوہی۔
-23 رفاقت علی چوہدری۔ سبق آموز کہاوتیں، پنجابی اکھان تے کہاوتاں، لاہور: نذیر سنز پبلشرز۔
-24 شہباز ملک، ڈاکٹر۔ پنجابی کہاوتاں۔
-25 چراغ دین جونے کے والا۔ پنجابی اکھان۔
***


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels