Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کتاباں >> دائی انگا

دائی انگا

مُدثر بشیر
October 13th, 2014
5 / 5 (2 Votes)
 ہرنا جِت برابر، جِتنا ہار جیہا
وار مِلے نہ دُوجی کھیڈ ذرا
مشتاق صوفی

حیاتی اُتے جھاتی:
مُغل ویلے وِچ شاہی زنانیاں مگروں سبھ توں ودھ آدر والی زنانی ’’شاہی دائی‘‘ ہوندی سی۔ لفظ ’’دائی انگا‘‘ جیہڑا کہ ترکی زبان توں آیا ہویا ہے ایس دے معنی نیں کہ ایسی دائی جس نے بال نُوں آپنا دُدھ وِی پیایا ہووے۔ باتشاہ جہانگیر دے سمے وِچ اِک دائی جس دا ناں زیب النساء سی اوس نے شہزادہ خرم (شاہ جہاں ) نُوں آپنا دُدھ وی پیایا سی۔ دُدھ پیاون نال اوہ شہزادے خرم دِی ’’دائی انگا‘‘ بن گئی۔ زیب النساء ہوراں دا بندہ اوس ویلے عدالت دا نوکر سی اوس دا ناں مُراد خان سی۔ اوہناں دا پُتر مُحمد رشید خان آپنے ویلے د اِک پرسِدھ تے منیاپَرمنیا نشانے باز سی۔ شہزادے خُرم، زیب النساء ہوراں نُوں خاص آدر دینداسی۔ کُجھ تریخ لِکھن آلیاں دا آکھنا ہے کہ باتشاہ شاہ جہان نے شالا مار باغ دے نیڑے گُلابی باغ اوہناں دے آدر وِچ اِی اُساریا سی‘ تے جدوں زیب النساء ہوراں نے چلانا کِیتا تے اوہناں دا مقبرہ اوسے باغ دِی اُتر سیدھ وِچ اُساریا گیا۔ تریخ لِکھن آلیاں دا اِک دھڑا ایس گل نُوں نہیں مندا‘ پر انگریز سرکار ویلے تے اوس دے مگروں وِی سرکاری کھاتیاں وِچ ایہہ مقبرہ دائی انگا ہوراں دا ہِی آکھیا گیا جِتھے اوہناں نال اِک ہور زنانی وِی دفن ہے۔ شہزادے خُرم نے آپنے بالپن وِچ کئیں واریں آکھیا سی کہ میں تاہنوں حج کراواں گا۔ تے پھیر ہویا وِی اِنج اِی دائی انگا نُوں اخیرلی عُمر وِچ حج کرایا۔ دائی ہوراں ہندوستان توں جاون توں پہلاں اِک مسیت وِی اُساری۔ ایہہ مسیت اَج وِی لہور ریلوے سٹیشن تے پلیٹ فارم نال لبھدی ہے۔ دائی انگا دے مقبرے دِیاں کندھاں اُتے قرآن شریف دِیاں آئیتاں خطاطی وِچ دِسدیاں نیں۔ اوہناں وِچ اِک تریخ ۱۰۸۲ ھ بمطابق ۱۶۷۱ء وِی لبھدی ہے۔ کُجھ تریخ لِکھن آلیاں دا خیال ہے کہ ایہہ اوہناں دِی مرن تریخ ہے۔ اوہناں دا ایہہ خیال سچائی دے بُہت نیڑے ہے۔

عمارت دا ویروا:
ایہہ مقبرہ آپنے ویلے دِی ڈاڈھی سوہنی تے اَلکھ عمارت سی۔ مُغل اُساریاں وِچ ایہہ گل خاص دِسدی ہے کہ عمارت کوئی وِی ہووے اوس دے چار چوپھیرے سوہنے باغ وی اُسارے جاندے سن۔ ایس مقبرے وِچ وِی ایہہ گل دِسدی ہے۔ گُلابی باغ آپنے ویلے دا بُہت سوہنا باغ سی تے دائی ہوراں دے چلانا کرن مگروں اوہناں نُوں ایس باغ دِی پچھلی سیدھ وِچ دفنایا گیا۔ خالصہ ویلے وِچ ایس مقبرے نال کوئی ایڈی چنگی نہ ہوئی۔ اوہناں مگروں انگریز سرکار نے وِی کوئی چنگی نہ کِیتی‘ پر اِک ویلے وِچ اوہناں نُوں کُجھ رحم آیا تے اوہناں کنہیا لال ہِندی توں ہی ایس دِیاں مرمتاں لوائیاں۔ ایس گل دا ویروا اوہناں آپنی کتاب تریخ لہور (ص ۔ ۳۱۸) تے اِنج کِیتا ہے:
’’خاص مقبرہ دائی انگا دا مربع شکل وِچ بنیا ہویا ہے۔ چاراں نُکراں وِچ چار گُنبدیاں نیں‘ جیہناں دے تِن تِن بُوہے چاراں پاسے نیں تے وِچکار وڈا گُنبد ہے اینہاں گُنبدیاں تے گُنبد اُتے کانسی دا کم دِسدا ہے‘ پر ڈھین والا ہو گیا ہے۔ ایس مقبرے دے وِچلے حِصے وِچ قبر سی جیہڑی کہ ہُن ڈھے گئی ہے باہروں غُلام گردش دا حصہ پکا بنیا ہویا ہے۔ وِچکارلے حِصّے وِچ قرآن شریف دِی آئیتاں لِکھیاں ہوئیاں نیں جیہڑی کہ خط نسخ عربی وِچ لِکھیاں نیں تے ہُن تِیکر پڑھیاں جاسکدیاں نیں۔ ایس مقبرے دِی مرمت سرکار نے میرے ہتھوں کرائی ہے‘ جس دے مگروں ایتھے پھیر رونق لگ گئی ہے‘‘
اَج دے ویلے وِچ جدوں جی ٹی روڈ تے انجینئرئینگ یونیورسٹی لہور توں اگانہہ شالا مار باغ وَل جایا جاوے تے راہ وِچ کُجھ پند اُتے کبھے پاسے سڑک دے کنڈے اُتے گُلابی باغ دِی ڈیوڑھی ہے۔ ایہہ ڈیوڑھی لوکاں وِچ گُلابی چوکی دے ناں توں جانی مانی ہے۔ پر بُہتے لوکاں نُوں ایس گل دِی کوئی جانکاری نہیں کہ گلابی باغ نُوں گُلابی چوکی دے ناں توں کیوں سَدّدے نیں۔ ایس معاملے اُتے چرچا کُجھ اِنج ہے کہ انگریز سرکار دے سمے وِچ تے اوہناں توں بعد وَنڈمگروں ایس باغ نُوں پلس چوکی واسطے ورتیا جاوندا سی۔ اوس دا کارن ایہہ سی کہ جدوں وِی شالا مار باغ وِچ‘ مادھو لال حسین ہوراں دا میلہ ’’میلہ چراغاں‘‘ لگدا سی تے پُورے ہندوستان توں خلقت کٹھی ہوندی سی۔ اِنج دِسدا سی کہ خورے سارا ہندوستان آگیا ہووے ایس میلے وِچ مسلماناں توں اڈ ہندو‘ سِکھ تے دُوجے دھرماں دے منن والے وِی بڑے آدر نال آؤندے سن۔ ایس میلے وِچ اینے لوکاں دے کارن میلے تے شہر دے بندوبستیے گُلابی باغ نُوں پُلس دِی چوکی بنادیندے سن۔ ایہہ چوکی میلے دے مَکدے اِی آپنے آپ مُک جاندی سی۔ پر ہُن ایتھے کوئی چوکی نہیں بنائی جاندی ۔ پر لوکیں اَجے وِی ایس باغ نُوں گلابی چوکی دے ناں توں سَدّدے نیں۔ گُلابی باغ دے بُوہے دے نال سڑک وَل جنگلے لا دِتے گئے نیں تے آندر آون والا بُوہا بند کر دِتا گیا ہے۔ ایس کارن باغ دے اندر جاون پاروں جنگلے توں ٹَپ کے اندر جانا پیندا ہے۔ گُلابی باغ دے بُوہے اُتے اوس دِی اُساری دِی تریخ ۱۰۶۶ھ بمطابق ۱۶۵۶ھ درج ہے۔ گُلابی باغ دے کبھے سجّے پُرانے مکان وِی پُرانے ویلے دا چی58تا دواندے نیں ایس دے نالو نال ایس گل دا وِی بھُلیکا پیندا ہے کہ ایس دے نالدی تھاں خبرے کدے گُلابی باغ دا اِی حصہ ہووے گی۔ گُلابی باغ دِی ڈیوڑھی توں ا گانہہ‘ ایک کُھلا میدان ہے جِتھے کدے انگریز سرکار دے حُکم نال یوکلپٹس دے رُکھ لائے گئے سن۔ پر اہُن ایہہ رُکھ وِی خاب خیال نیں۔ ایس میدان وِچ کِدھرے کِدھرے کھجور دے پُرانے رُکھ دِسدے نیں۔ ایس باغ دے بھیڑے نصیب لوکاں دا کوئی دھیان نہ دیون دے کارن ہُن ایس دے میدان وِچ قالین سُکھائے جاوندے نیں۔ تے ایس میدان نُوں نیڑے لگی اِک قالین دھون دِی فیکٹری دے نوکر وَرتدے نیں۔ ایس توں اَڈایس تھاں اُتے نیڑے دے گھر آلے آپنے گھراں دا گند وِی سُٹ چھڈدے نیں۔ ایس میدان وِچ ایس دے نیڑے واسیاں دے جوان مُنڈے بیٹھے دِسدے نیں۔ جیہڑے کہ ایتھے آن کے تاش کھیڈدے‘ سگریٹ جاں چرس دے سُوٹے لاوندے نیں۔ تے جے کدے ایتھے کوئی وار دا پڑھیار بُھل بُھلیکے آجاوے تے ایہہ لوک اوہنوں اِنج ویہندے نیں کہ خبرے کوئی راون اوتھے اوہناں دِی لَنکا نُوں ڈھاون آ گیا ہووے۔ ایس میدان توں آگے اُتر سیدھ وِچ مقبرے دا مضبوط چبوترا دِسدا ہے۔ ایس چبوترے تِیکر آون پاروں کُجھ پوڑیاں وِی چڑھنیاں پیندیاں نیں۔ ایہناں پوڑیاں توں اگانہہ مقبرے دِی عمارت محرابی ڈاٹاں والا بُوہا ہے۔ ایسے بُوہے دے کھبے سجّے دونِکے بُوہے وِی نیں۔ ایہناں نِکے بُوہیاں دے نال اُتانہہ کوٹھے نُوں جاون پاروں وِی پوڑیاں نیں۔ ایس عمارت دے وِچکار اِک ڈاڈھا سوہنا گُنبد ہے۔ جتھے اَج وِی بُہت سوہنا کانسی کاری دا کم ویکھیا جا سکدا ہے۔ ایس چبوترے دے اُتے چاراں سیدھاں وِچ اِک اِک بُرجی وی ہے۔ ایہناں بُرجیاں اُتے وِی کانسی کاری دا کم ویکھیا جا سکدا ہے۔ ایہناں بُرجیاں دِیاں پَرچھتاں اُتے کاشِی کاری دا وی بُہت سوہنا کم ہیگا ہے۔ مقبرے دِی پچھلی عمارت دِی حالت بُہت بھیڑی ہوئی پئی ہے۔ ایس دِیاں کندھاں نُوں تھاں تھاں توں سیم تے سیونک لگی دِسدی ہے۔ عمارت دے گُنبد دے وِچکار ہیٹھ تھلے قبراں دے تعویت نیں‘ ایہہ تعویت اصل تعویتاں دے پُٹے جاون مگروں نویں لائے گئے نیں۔ اندرلیاں کندھاں تے چاراں پاسیاں وِچ قُرآن شریف دِیاں آئیتاں دِی خطاطی دِسدی ہے۔ ایس خطاطی دے اِک اخیرلے حصے وِچ صالح تے ۱۰۸۲ھ لِکھیا صاف دِسدا ہے۔ تریخ لِکھن آلیاں کُجھ لوکاں دا خیال ہے کہ ایہہ خطاطی مُلا مُحمد صالح کمبوہ دِی کِیتی ہوئی ہے۔ چبوترے اُتے مقبرے دِی عمارت آپنی مُڈھلی اُساری وانگوں پکی کھلوتی ہوئی ہے۔ ایہہ اُچی شان والا مقبرہ تے گُلابی باغ دا رقبہ دو ڈھائی کنال توں وَدھ ہے۔ جے ایس تھاں نُوں چنگے چج نال ورتیا جاوے تے ہوسکدا ہے کہ باغ دِی ڈیوڑھی تے مقبرے دِی عمارت دوویں آون والی پِیڑیاں واسطے سانبھیاں جاون‘ کیوں جے ایہہ مقبرہ لہور دِی پُرانی عمارتاں دے نالو نال ہندوستان دِی پُرانی عمارتاں وِچ وِی گِنیا جاوندا ہے۔ ایس طرحاں لہور دے واسیاں نُوں اوہناں دے پُرکھاں‘ ایس اُچی شان والے مقبرے تے ایس وِچ دفن ہستیاں بارے وِی جانکاری لبھ جاوے۔

Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels