Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کتاباں >> بُلھّے شاہؒ دا سُنیہا

بُلھّے شاہؒ دا سُنیہا

محمد صفدر میر
September 17th, 2014
5 / 5 (3 Votes)

شیخ اکبر (ابن عربی) دا قول اے۔’’اللہ دے ساریاں نانواں دا انسان وچ ظہور ہویا اے۔ ایس واسطے انسان دنیا دیاں سبھ چیزاں دا مختار اے۔ جیس ویلے اسیں اپنیاں صفتاں ول نظر پانے آں تے سانوں خدا دیاں صفتاں نظر آؤندیاں نیں۔‘‘
تصوف دے فلسفیانہ نکھیڑ دی ایہہ مُڈھلی گل انسان تے اللہ دے تعلق بارے اوہ مرکز اے، جیہدے توں انسان پرستی دا آغاز ہوندا اے۔ سارے مذہب ، سارے فلسفے، سارے عقیدے جدوں تک ایس مرکز توں شروع ہوکے اگے نہیں جاندے عوام دی توجہ اپنے ول نہیں کھچ سکدے۔ اج کل دے زمانے وچ انسان پرستی دا فلسفہ ٹی۔ ایس۔ ایلیٹ تے ہور جدید رومن کیتھولک مغربی مصنفاں دیاں تحریراں دی نقل وچ، ساڈے اہل دانش حضرات دے نزدیک اوہ کھوٹا سکہ بن کے رہ گیا اے، جیہڑا یورپ دے رومانی شاعراں دی جذباتیت نے خلق خدا نوں گمراہ کرن واسطے ڈھالیا سی۔
جدید زمانے وچ انسان پرستی اوس ویلے شروع ہوئی سی جیس ویلے یورپ وچ رومن کیتھولک مذہب دا زوال شروع ہویا سی۔ جاگیرداری عہد وچ انسان تے انسان، انسان تے فطرت، انسان تے خدا دے آپس دے رشتے انج متعین سن پئی کسے بندے نوں اوہناں وچ کلام نہیں سی ہوسکدا۔ مقدس کتاباں نے صاف صاف حد بندیاں کیتیاں ہوئیاں سن۔ حقوق العباد تے حقوق اللہ دے بارے وچ سِدھے سِدھے احکام ساری خلقت دے ساہمنے سن۔ بھاویں اوہناں نوں کوئی مندا سی یاں نہیں سی مندا، پرزندگی دے اصول کلیسا دے پادریاں راہیں سبھ لوکاں نوں معلوم سن۔
چودھویں پندرھویں صدی دیاں علمی دریافتاں نے اک پاسے انسان دے ذہنی اُفق نوں پھیلایا تے دوجے پاسے کلیسا دیاں قائم کیتیاں حد بندیاں نوں وی ختم کر دِتا۔ اُنہویں صدی آون تک کائنات دے بارے انسان دا علم اینا وسیع ہوگیا کہ اوہدے وچ مذہب دیاں دسیاں ہوئیاں سچائیاں، وہم تے گمان دیاں تصویراں لگن لگ پئیاں۔پادریاں نے بڑا واہ لایا کہ کسے طرح مذہب نوں سائنس دے بکھیڑے وچوں کڈھن، پر جِنا اوہ جدید سائنس دے مطابق انجیل دی تفسیر کر دے سن۔ اونا ای لوکاں دے ایمان وچ کھپے پئے جاندے سن۔ اُنہویں صدی دے یورپ دی ایہہ لامذہبیت جیہنوں مادیت وی کہیا جاندا اے، اوس ویلے تک قائم رہی جیس ویلے تک یورپ دیاں قوماں نوں فیر مذہب دی ضرورت نہیں پئی۔ پہلی جنگ عظیم دے بعد مذہب فیر فیشن بن گیا تے شاعر ادیب تے اہل دانش مُڑ اوہناں سچائیاں ول اشارے کرن لگ پئے جیہناں توں اوہناں دے پُرکھاں نے دامن سمیٹیا سی۔ انج نہیں ہویا کہ اوہناں نوں سچ مچ جاگیرداری عہد دے رومن کیتھولک فلسفے دیاں گلاں اتے یقین آگیا ہووے۔ گل صرف اینی سی پئی جیہڑا فلسفہ ہُن مغرب وچ کھنب کِھلار رہیا سی، اوہ اوہناں دی ساری تہذیب دی کایا پلٹ کرن تے لک بنھی بیٹھا سی۔ ایس توں ڈر کے ویہویں صدی دے ’’نو مسلم‘‘ رومن کیتھولک حضرات مثلاً ٹی ۔ ایس ۔ ایلیٹ نے نہ صرف عوام نوں مُٹر کلیسا دا راہ وکھانا شروع کیتا بلکہ اوہناں ساریاں حقیقتاں نوں وی جُھٹلا دتا، جیہڑیاں انسانی علم نے دریافت کیتیاں سن۔ اوہناں دا وس چلدا تے سائنس دی ساری ترقی نوں واپس پھیر کے مُڑ بارھویں صدی دے معاشرے نوں قائم کر دیندے، پر ایہہ ممکن نہیں سی۔ لہٰذا اوہناں سائنس دی ترقی نوں تے اک ضروری بدی سمجھ کے قبول کر لیا، پر انسان دوستی دے فلسفے نوں مڈھوں ’’شیطان دی دریافت‘‘ کہہ کے رد کر دتا۔ گرجے وچ موم بتیاں بال کے اوہناں نے اپنے سائنس دے پھٹے ہوئے ضمیر نوں تسلی دے لئی تے انسان نوں اوہدی بے چارگی تے مفلسی اتے قناعت کرن دی تعلیم دین لگ پئے۔ جے کوئی عوام نوں اپنی حالت سدھارن ول لیاون دی گل کردا تے اوہنوں دہریہ، انسان پرست، خدا دشمن تے کمیونسٹ کہہ کے رد کرن دی کوشش کردے۔ ساڈے’’ نومسلم‘‘ ادیباں نے ایہہ ادا ایہناں یورپی فلسفیاں کولوں سکھی اے تے موقعے موقعے اتے اوہنوں ورتن دا انتظام اپنے اخباراں، رسالیاں وچ کردے رہندے نیں۔ اوہ اپنے انسان دوست حریفاں نوں مغرب زدہ تے کافر ثابت کرن واسطے اسلام دا اک ایسا روپ ساڈے ساہمنے پیش کردے نیں، جیہڑا رومن کیتھولک مذہب ہووے تاں ہووے اسلام ہرگز نہیں ہو سکدا۔ ایہناں نو مسلمان دا عقیدہ ایہہ لگدا اے کہ انسان دا ضمیر نِرا پُرا شر توں ہویا اے۔ اوہدے وچ بھلیائی دی کوئی گل نہیں۔ اوہ مل جل کے کسے چنگے معاشرے دی تعمیر نہیں کر سکدا تے اوہدی ترقی دیاں کوششاں کرنا تے اوہدے وچ خدا دیاں صفتاں پیدا کرن دا خیال چھڈ دینا چاہیدا اے۔ ترقی دا لفظ ای اوہناں دی نظر وچ مشکوک تے دہریہ پن دی نشانی اے۔
انسان تے معاشرے دی ترقی دی بجائے ایہہ حضرات اک ایسی تقدیر پرستی دی بشارت دیندے نیں، جیہدے وچ گُم ہوکے انسان اپنے توں اُچا کدی نہ ہوسکے۔ اپنیاں صفات ول نظر نہ پاوے۔ صرف آسے پاسے پھیلے ہوئے انتشار نوں حقیقت ابدی سمجھ کے ہتھ تے ہتھ دھر کے بہہ رہوے۔
اک عرصے تک ساڈے جدید مصلحین تصوف بارے وچ وی ایہو ای گمان رکھدے رہے نیں کہ ایہہ پیر پرستی، قبر پرستی ، تقدیر پرستی ورگی کوئی چیز اے، جیہڑی ساڈے معاشرے دی ترقی دے رستے دا روڑا بنے گی۔ ہور تے ہور علامہ اقبالؒ دے فلسفے وچ وی تصوف دے بارے وچ ایہو جیہے خیالات ملدے نیں حالانکہ مثنوی’’ اسرار و رموز‘‘ تے علامہؒ دی شاعری دا وڈا حصہ انسان، ذات تے کائنات دے متعلق ایسے خیالات دا اظہار اے، جیہڑے کسے طرح وی ساڈے تصوف دی روایت توں وکھ نہیں کیتے جاسکدے۔ اوہناں دا مولانا رومؒ نوں اپنا پیر مننا بے حکمت نہیں سی۔ تصوف دے خیالات نوں اوہناں اک جدید پیرائے وچ پیش کرکے قوم نوں اک جیوندا جاگدا تے متحرک فلسفہ دتا اے، جیہڑا محض اللہ اللہ کرن والے بھنگیاں چرسیاں توں اوہناں نوں چھڈا دیوے۔ جیہڑے تصوف نوں ایہدا ذریعہ نہیں سن جاندے کہ انسان اپنے اندر خدا دیاں صفات پیدا کرے تے ایس واسطے عمل کرے۔ عمل دا مطلب اوہناں دی نظر وچ نشہ کرن توں ودھ نہیں سی۔
تصوف دی روایت اسلام وچ بہت پرانی اے۔حضرت داتا گنج بخشؒ دی نظر وچ صحابہ کرامؓ تے اہل بیت سبھ توں پہلے صوفیاء ہوئے نیں۔ یعنی اسلام تے تصوف کوئی الگ الگ چیزاں نہیں۔ ایہدے وچ گوشہ گیری تے مردم بیزاری دا کوئی دخل نہیں۔ بلکہ ایہدا مُڈھ تے انسان دی اوہ راہ عمل اے جیہنوں سچائی دی تلاش کہندے نیں۔ اوہ سچائی جیہدے بارے ذوالنون مصریؒ فرماندے نیں کہ ’’سچائی اللہ دی زمین وچ اوس دی اوہ شمشیر اے کہ جیہڑی چیز تے پیندی اے اوہنوں کٹ کے رکھ دیندی اے۔ ایہدا ارتھ اللہ تعالیٰ دا دیدار اے۔‘‘ بادشاہواں دیاں مصلحتاں نال، مولویاں دے حلوے مانڈے نال، پیراں دیاں جاگیراں نال تے گرہستیاں دیاں زنجیراں نال ایہدا کوئی تعلق نہیں۔ اللہ دا دیدار کرن والے صرف اوہدے شاہد ای نہیں ہوندے اوہدے شہید وی ہوندے نیں۔
پنجابی دے شاعر بلھے شاہ نوں اینا عرصہ پیری فقیری دے سلسلیاں وچ بدھا ہویا ویکھدے رہے آں پئی اوہدے کلام دی حقیقت ول ساڈی نظر ای کدے نہیں گئی۔ بُلھے شاہؒ ۔۔۔؟اوہ پنجابی دا صوفی شاعر! اوہ پیر فقیر بندہ سی۔ پیری فقیری دیاں گلاں کردا سی۔ اک صوفی دوجا پنجابی شاعر! جیہڑی زبان نوں سچائی دا اظہار ای نہیں بنایا جاسکدا، اوہدے وچ نہ انساناں دی عدالت وچ شہادت دتی جاسکدی اے نہ خدا دی عدالت وچ پر جیس ویلے اسیں بُلھے شاہ دے کلام اتے نظر پاونے آں تے سانوں پتہ لگدا اے جے ایہہ کوئی بے عمل پیر فقیر قسم دا بزرگ نہیں سی۔ جیہنوں اسیں مست سمجھ کے اگے لنگھ جائیے۔ ایہہ تاں اوہناں سچائیاں دا اظہار پنجابی زبان وچ پنجابی لوکاں واسطے کردا اے۔ جیہناں دی کاٹ اللہ دی شمشیر دی کاٹ اے تے اج وی اوہدا سُنیہا اوہو بشارتاں دے رہیا اے، جیہڑیاں اوہدے زمانے وچ اوس نوں اپنے ملک دا وڈا استاد تے جگت گوروبنا رہیاں سن۔
اوہدی سبھ توں وڈی بشارت ساڈے لئی اوہ انسان دوستی اے جیہڑی اوس دے کلام دا مڈھ اے۔ انسان جیہڑا خدا دا آئینہ اے۔ اوس دی پرستش نہیں بلکہ اوس دی پہچان۔ بُلھے شاہ دے کلام وچ ایہہ انسان اپنے ہر روپ وچ آیا اے۔
آپے آہو‘ آپے چیتا‘ آپے مارن دھایا
آپے صاحب‘ آپے بردا‘ آپے مُل وِکایا
ڈھولا آدمی بن آیا
کدی ہاتھی تے اسوار ہویا
کدی ٹھوٹھا ڈانگ بھوایا
کدی راول جوگی بھوگی ہوکے
سانگی سانگ بنایا
ڈھولا آدمی بن آیا
پڑھ پرھ مُلاں ہوئے قاضی
اللہ علماں باجھوں راضی
ہووے حرض دنوں دن تازی
تینوں کیتا حرص خوار
علموں بس کریں او یار
ایس قسم دا علم تے ایس تے قائم ہون والا عمل۔۔۔روزے‘ نمازاں دوویں بلھے شاہ نوں منافقت دے دو پلڑے دسدے نیں۔ انسان دی نجات دوواں وچ نہیں۔
بھٹھ نمازاں تے چِکڑ روزے کلمے تے پھر گئی سیاہی
بلھے شاہ‘ شوہ اندروں ملیا بُھلی پھرے لوکائی
ایہہ گل کہنا بُلھے شاہ دے زمانے وچ بڑی دلیری دا کم سی۔ کیوں جے ’’پا پڑھیاں‘‘ دی سوسائٹی وچ ایہہ گل کُفر تے الحاد دے کول جا اپڑ دی اے۔ ایسے واسطے اوہ نال ایہہ وی کہندا اے:
مونہہ آئی بات نہ رہندی ہے
جچ جچ کے جیبھا کہندی ہے
جچ جچ کے جوبات بُلھے شاہ کہندا اے اوہ ہر زمانے وچ‘ جدوں بے عمل عالماں تے ’’پاپڑھیاں‘‘ دا زور ہووے ‘ جچ جچ کے ای کہی جاندی اے۔ پر اوہ بات کہن دی لوڑ ہمیشہ رہندی اے۔ اوس دے روپ بدلدے رہندے نیں۔ پر اصل دی گل کرنی اک اجیہا عمل اے جیہڑا ہر زمانے دے شاعراں دا کم ہوندا اے۔
ساڈے زمانے وچ اصل دی گل اوہ نہیں جیہڑی بُلھا کہہ بیٹھا ہویا اے۔ انسانی برابری، مڈھ دا علم، نیک عمل، عشق دا فرمان پورا کرنا، اوہ ’’الف‘‘ اے جیہدے ول اوہنے اشارہ کیتا اے۔ ساڈے زمانے وچ ایہدے ہور روپ نیں۔ پر حق دی گل کہن دی لوڑ تے اوہدی جو سزا ملدی اے اوہدے وچ زمانیاں دا فرق کوئی فرق پیدا نہیں کرسکیا۔
بُلھے شاہ دیاں بہت ساریاں کافیاں عشق دی قوت دا اظہار کردیاں نیں۔ جیہڑی قوت مٹی وچ خدا دیاں صفتاں پیدا کر دیندی اے۔ جیہڑی ہیر تے رانجھے نوں اک کر دیندی اے تے اوہ پکار اٹھدی اے ۔ ’’رانجھا رانجھا کردی نی میں آپے ای رانجھا ہوئی‘‘ عمل دی لگن دا ایس کولوں وڈا اظہار کیہ ہو سکدا اے پئی آدمی اپنے تے اپنے نصب العین وچ یگا نگت پیدا کر لوے۔ جیس ویلے انسان نوں عشق دی قوت پکار دی اے تے اوہدے وچ عمل دی خواہش پیدا ہوندی اے تے اوہنوں بُلھا شاہ ایس استعارے دے ذریعے ظاہر کردا اے۔
پانی بھر بھر گئیاں سبھے، آپو اپنی وار
اک بھرن آئیاں، اک بھر چلیاں، اک کھلیاں بانہہ پسار
ہار حمیلاں پئیاں گل وچ، بانہیں چھنکے چوڑا
کنیں بُک بُک مچھریالے، سبھ اڈمبرا کوڑا
اگے شوہ نے جھات نہ پائی، اینویں گیا سنگار

ہتھیں مہندی پیریں مہندی سر پر دھڑی گُندائی
تیل، پھلیل، پاناں دا بیڑا، دندیں مَسی لائی
کوئی جو سد پیو نیں ڈاڈھی، وِسریا گھر بار
پانی بھر بھر گئیاں سبھے، آپو آپنی وار
عشق دے ڈاڈھے سدے تے گھر بار وسار کے جونکل پیندے نیں، اوہناں دی گل ایتھے ای ختم نہیں ہوجاندی۔ عشق صرف خواہش دا ناں نہیں۔ ایس دے رستے وچ جیہڑیاں شرماں ڈوبنیاں پیندیاں نیں، جیہڑے جنگل جھاگنے پیندے نیں، جیہڑے آرے سہنے پیندے نیں اوہناں دا دکھ وی نال اے، نہیں تے ہر کوئی نہ اُٹھ ٹُردا۔
جیس نے ویس عشق دا کیتا
دھر درباروں فتویٰ لیتا
جدوں حضوروں پیالہ پیتا
کجھ نہ رہیا جواب سوال
جیس تن لگیا عشق کمال
ناچے بے سر تے بے تال
جیس دے اندر دسیا یار
اٹھیا یارو یار پکار
نہ اوہ چاہے راگ نہ تار
اینویں بیٹھا کھیڈے حال
جیس تن لگیا عشق کمال
ناچے بے سُر تے بے تال
ایہہ زمانے دے سُر تال توں الگ ہوکے نچن دی گل اوہناں سبھناں نوں کرنی پیندی اے، جیہڑے کسے نیک مقصد کسے پاک اصول دے عشق وچ رنگے جاندے نیں۔ اج زمانہ اوہ نہیں جیہڑا بلھے شاہ دا سی۔ اوہدا سُنیہا ہر زمانے وچ اپنا مطلب جدا رکھدا اے ۔بھاویں اصل اوہدی اوہا ہووے جیہڑی عشق دی سدیویں اصل ہوندی اے۔ اوہدا سُنیہا سُکھ واسیاں دا سنیہا نہیں منافقت نوں توڑن بھنن تے عمل کرن والیاں دا لہو بھریا سُنیہا اے۔ جیہنوں سُن کے منصور سُولی تے چڑھدے نیں، شاہ شمس دی کھل لہائی جاندی اے، تے سرمد دا گلا وڈھیا جاندا اے۔ ایہدے وچ بھنگ چرس دی بو نہیں۔ عاشقاں دے خون دی بو آندی اے، جیہڑی خدا دا مونہہ ویکھن دی چیٹک رکھدے نیں۔
شیخ اکبر کہندے نیں:
’’جے تُسیں آئینے وچ جھاتی پاؤ تے آئینہ گم جاندا اے۔ تُسیں اپنی شکل ویکھدے او۔ جیہناں نوں نور ودیعت ہویا اے اوہ خدا دے آئینے وچ اپنی صورت ویکھدے نیں۔ ایہہ سبھ توں اُچا درجہ اے جیہڑا کسے بندے نوں مل سکدا اے۔ ایس توں اُتے جان دی کوشش نہ کرو۔ خدا اسماناں اتے نہیں وسدا۔ ایس توں پرے ہور کجھ نہیں صرف نفی اے۔ جیس ویلے خدا تہانوں اپنا آپ ویکھن دے قابل کردا اے اوہ تہاڈا آپ آئینہ بن جاندا اے تے اوہدیاں صفتاں وچ اپنا آپ ویکھ کے تسیں اوہدے آئینے بن جاندے او۔‘‘
خدا دا آئینہ بنن واسطے بُلھے شاہ دا دسیا ہویا رستہ ساڈے ساہمنے اے۔ اوہنے جیہڑا پاک جمال ویکھیا سی، جیہڑی آواز عرش منور توں تخت لہور وچ اوہدے کنیں پئی سی، اوہدے اشارے اج فیر لشکارے مار رہے نیں۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels