Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> کتاباں >> بُلھّے شاہؒ دی شاعری وچ کتھارسس دے دوپکھ

بُلھّے شاہؒ دی شاعری وچ کتھارسس دے دوپکھ

خاقان حیدر غازی
September 10th, 2014

بلھے شاہ اوہ شاعر اے جیہنے اپنے ویلے دے جبر نوں اپنی شاعری دا حصہ بنایا کیوں جے طاقت تے زور نال لڑی جان والی لڑائی مک سکدی اے پر حرف نال لڑی جان والی لڑائی اک توں دوجے مونہہ راہیں صدیاں دا پیندا کردی اے۔
بُلھے شاہ اپنی شاعری راہیں اپنے عہد وچ ہون والے ظلم دے خلاف گل کیتی اے۔ جدوں اوہناں دی شاعری دی گل ہووے تے اوہناں دی شاعری دے ایس پکھ تے جھاتی وی ضروری ہو جاندی اے۔جیہڑا پکھ ’’نظریہ وحدت الوجود‘‘ راہیں دسدا اے۔جیہدے اُتے اگے جاکے تھوڑی جیہی گل کراں گے۔ پہلے ویکھنے آں کہ بلھے شاہ دی شاعری اپنے عہد دے ہر مظلوم دے دِل دی آواز بنی ایہہ آواز بُلھے شاہ دے عہد وچ ہون والے ظلم تے احتجاج دے نال اوہناں دے عمل دے خارجی اظہار دا ذریعہ سی۔ ایس عمل نال بندہ باہروں تے سوکھا ہوجاندا اے پر اوہدے اندروں کتھارسس تے اودوں ہی ہوندا اے جدوں بندے نوں اندروں (باطن) سوکھا کیتا جاوے ۔بندیاں نوں تکلیفاں تے مشکلاں دے نال نال دلوں سکون دِتا جاسکے۔
بُلھے شاہ ظلم دے خلاف گل کرکے بندے نوں باہروں سوکھا کیتا تے اپنے نظریہ راہیں وجود دی وحدت نوں ڈونگھی بصیرت نال جوڑ کے باطنی کتھارسس دا حصہ بنا دِتا ۔۔۔جیہدے نال اوہناں نہ صرف اپنے عہد بلکہ ہر عہد دے بندے نوں من توں سکھی کرن دا چارہ کیتا اے۔
اسیں اک جھاتی پاکے ویکھئے کہ بُلھے شاہ دا عہد کیہ سی اوس ویلے دا ظالم کون سی تے ظلم دے خلاف کیہڑی آواز اُٹھی۔ کہندے نیں کہ پہلے نادر شاہ ایرانی تے فیر احمدشاہ ابدالی جیہے حملہ آواراں ول دھیان جاندا اے جیہناں نے دہلی تے 1740ء توں 1750ء دے سمے وچ حملے کیتے۔ ایس وچ شک نہیں کہ قندھار تے کابل نوں دہلی نال ملان والی راہ تے وسن والیاں نوں بھاویں تھوڑے ویلے لئی پر بہت زیادہ ، قتل تے لُٹ مار جیہی مصیبت سہنی پئی۔ ایس توں اڈ وی حالات کجھ ایس طرح دے ای سن۔ اٹھارویں صدی دے وچکارلے سمے دے نیڑے تیڑے جدوں مغل حکومت دے گورنر پنجاب وچ اینے کمزور ہوگئے کہ زمینداراں توں مالیہ لینا وی اوکھا ہوگیا۔ لُٹیرے ہر ویلے مارکٹ وچ رہندے سن۔ اوہناں کوئی پنڈ تے تھاں نہیں چھڈی جتھے لوکاں نوں قتل نہ کیتا ہووے ۔جتھے لُٹ مار نہ کیتی ہووے۔ ایس ویلے تے بلھے شاہ ایہہ آکھن تے مجبور ہوگیا۔
برا حال ہویا پنجاب دا
سانوں ہاویے دوزخ ساڑیا
کدی آ مل یار پیاریا
ایسے طرح۔۔۔۔۔۔
مغلاں زہر پیالے پیتے
بھوریاں والے راجے کیتے
بس ایہناں راجیاں نے پنجاب نوں خاص طور تے چڑھدے پنجاب نوں مِسلاں وچ ونڈ دِتا تے اپنیاں مسلاں تے زمینداراں کولوں کِسے اصول راہیں لگان نہیں لیا۔ بس جو لبھیا ایہناں اوہناں کولوں کھو لیا۔ ایہہ حالت کوئی ادھی صدی تک چلدی رہی بعد وچ راجہ رنجیت سنگھ نے اکثر حصیاں اُتے قبضہ کر لیا۔
بلھے شاہ دے حوالے نال عالمگیر دے عہد تک تھوڑا جیہا امن رہیا پر بلھے شاہ نے پیشے ور مُلا تے قاضی نوں ہمیش نند یا اوہ لوبھ، لالچ تے مکر دے ویری سن ایسے ویر وچ اوہناں ایہہ وی آکھیا۔
تنبا چُک چُک منڈی جاویں، دھیلا لے کے چُھری چلاویں
کھانا شک شھبے دا کھاویں، دسیں ہور تے ہور کماویں
ایس دور وچ ملا، قاضی اپنے عہد دے کساناں تے زمینداراں تے ایس حد تک حاوی سن کہ اوہ بے گناہ لوکاں تے فتوی لا کے اوہناں نوں قتل کروا دیندے سن۔کدی ایہناں نوں بے عمل کہہ کے تے کدی کجھ ہور۔ پر بُلھا اوہناں بے عمل لوکاں توں بہت راضی سی جیہڑے ملا تے قاضی دے مارے ہوئے سن۔
اللہ بے عملاں توں راضی
ایس بے زبان لوکائی لئی بلھے شاہ اگے ودھیا تے ایہناں دے حق وچ آواز لائی۔ ایس آواز دا مطلب سی State دے خلاف ہونا یعنی شیر دے مونہہ وچ ہتھ دین والی گل، پر اوہ آپ کہندے نیں۔
مونہہ آئی گل نہ رہندی اے
اوہناں بڑی بے باکی نال اپنے عہد دے حاکماں تے لوکائی نوں مت دین دا چارہ کیتا تے نال ای اینی ڈونگھی بصیرت نال انسانی زندگی دے دوجے پکھ دی وی تربیت کیتی جیہڑا بندے نوں روحوں سوکھا کردا اے __ جیہدی گل اسیں شروع وچ کیتی یعنی وحدت الوجود دی تربیت کیتی۔
جے ویکھئیے کہ وحدت الوجود کیہ اے تے ایہہ اک لمی بحث اے۔ اسیں اینی کو گل تے گل مکانے آں کہ انسانی اکھ کائنات دی شیواں نوں اک دوجے نال کھیندے تے اکٹھے رہندے ہوئے ویکھدی اے چیزاں نوں وکھو وکھ تھانواں تے نکھیڑکے ویکھ دی اے تے ایس نکھیڑ نوں آپس وچ بھڑدیاں وی ویکھ دی اے پر دل تے نظر دے ڈونگھے لوگ ایس نکھیڑ نوں اک سطحی نظارہ سمجھدے نیں۔ اوہ کل وجود نوں اک وحدت وچ ویکھدے نیں۔ بھاویں انج ویکھن لئی بندہ (سلوک) دی تربیت توں بعد ای ایس تھاں تے اپڑدا اے۔ ایہہ وی سچ اے کہ انج گھٹ ای ہوندا اے کیویں جے ایہدے لئی اک لمی تربیت دی لوڑ اے۔
وحدت الوجود بھاویں اک صوفیانہ نظریہ منیا جاندا اے پر ایہہ نظریہ مادی تے سائنسی نظریات نال کھیندا نہیں بلکہ اوہدے نال اپنا تال میل بنائی رکھدا اے۔ کہندے نیں کہ سارے سائنسی نظرئیے مادی نظاریاں وچ اکائی دی کھوج دے جتن کارن بنے نیں۔ سائنسی نظریات توں اڈ دنیا دے ہر وسیب دا فنکار تے شاعر اپنے جذبات دی ڈونگھی سمجھ راہیں بندہ تے کائنات نوں اک ای اکائی وچ ویکھن دے نال نال اوہدی گواہی وی دے رہے نیں۔
اوہ آپنے آپ نوں کائنات دے کل دا حصہ سمجھدے نیں۔ ایس پاروں جے کِتے اوہ کائنات دی منشا نوں اپنی سوچ دا نیتجہ بنان تے ایڈی حیرانی والی گل نہیں۔۔۔خیر۔۔۔ صوفیاں دا وحدت الوجود اک روحانی پدھر دا عمل اے۔
بُلھے شاہ ایس نظریہ راہیں لوکائی نوں آپوں وچ جوڑن دا جتن کیتا۔۔۔جیہڑا ہر دور دے بندہ لئی پیار تے محبت دا سنیہا بنیا۔
مکدی گل ایہہ وے کہ وحدت الوجود ہووے یاں اپنے عہد وچ شاعری راہیں احتجاج بلھے شاہ خارجی تے باطنی سطح تے لوکائی دے کتھارسس لئی جتن کیتا۔۔۔جیہڑا اج تک جاری اے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Your Name:
Your E-mail:
Subject:
Comments:


Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels