Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> دیس دیس دیاں کہانیاں >> نسیم کھرل >> ویلے دا گیڑا

ویلے دا گیڑا

نسیم کھرل
December 1st, 2007
5 / 5 (1 Votes)

رئیس قیصر خان نے نویں آئے پروہنے، جیہدے لیڑے میلے تے بھیڑے جہے سن، منہ دا رنگ پندھ کرن پاروں کالا سیاہ ہو گیا سی پر پگ نوں ویکھ کے اوہدی ٹوہر تے گھوڑے دی شان توں ویکھ کے اوہدی عزت نظر آؤندی سی، نال چنگیاں چوکھیاں گلاں کیتیاں۔ گلاں کردیاں پروہنے نے ہولی جیہی آکھیا: ''رئیس میں وی تہاڈے وانگوں زمیندار ہندا سی، پر زمانے دے گیڑ نال میرا ایہہ حشر ہو گیا اے، میں تہاڈے بوہے تے آیاں تے میری منت ہے جو تسیں اپنی شان مطابق مینوں جو تہاڈے کولوں سردا ہے دیو، رب تہاڈا بھلا کرے گا۔''
''تہاڈا ناں؟'' رئیس نے اوہدے کولوں پچھیا۔
''میرا ناں؟'' اوہ تھوڑے چر لئی سوچیں پے گیا، فیر ترت ہی اوہنے اکھاں تھلے کردیاں آکھیا، ''میرا ناں واحد بخش ہے۔'' رئیس نے تے کجھ نہ آکھیا، پر اوہدے نال بیٹھے ہوئے اوہدے کامے حاجی غلام علی دا تراہ نکل گیا تے اوہ منجی توں ایویں اُٹھ کھلوتا کہ جیویں اوہنوں تموڑی لڑ گئی ہووے۔ اوہنے ترت ہی پچھیا، ''واحد بخش مرزا پورا والا؟''
آئے ہوئے پروہنے نے مونہوں کجھ نہ آکھیا تے چھڑا سر ہلا کے ہاں آکھیا۔ کمدار(منشی) حاجی نے ٹھنڈا ہوکا بھریا تے اپنیاں بُڈھیاں اکھاں نال رئیس ول ویکھیا۔ اوہدیاں اکھاں رئیس نوں ترلے کردیاں آکھ رہیاں سن کہ اجیہے بندے دی مدد کرنی چاہیدی ہے۔ رئیس نے وی کمدار دیاں اکھاں دا سُنیہا سمجھ لیا تے بوجھے چوں اک سو روپیئے دا نوٹ کڈھ کے اپنے کامے نوں دتا۔ اوہنے اوہو ای نوٹ واحد بخش خان دی منجی تے رکھ دتا۔ واحد بخش خان اوتھوں ٹر گیا تے رئیس نے اپنے کامے نوں پچھیا،
''حاجی تینوں پک ہے کہ ایہو ای واحد بخش سی؟''
''سائیں رب دا ناں منو، جٹ تے امیر دوروں پچھانیا جاندا ہے، میں تاں اوہدیاں زمیناں وی ویکھیاں ہین، اجے اک چوہدری نے اوہدی بھوئیں تے مل ماریا ہویا ہے۔ تہاڈیاں زمیناں تے مالکی اوہدی مالکی دا ادھ ہین۔''
''پھیر اوہدا ایہہ حال کیویں ہویا؟''
''تسیں سُنیا نہیں، زمانے دی گیڑ''
پر رئیس جیہدے دماغ وچ خورے کیہ سی اوہنوں اپنے کامے دی گل تے یقین نہ آیا۔ اوہنے حیرانی نال پچھیا: ''حاجی ایہدی مالکی ساڈے توں وی دوگنی سی تاں مُکی کیویں؟ میں وی چاہے اپنے دوہاں ہتھاں نال لٹاواں تاں وی میں اوہنوں خرچ تاں نہیں کر سکدا۔''
حاجی نے آکھیا، ''رئیس، وڈا رئیس تیرے لئی اینا کجھ چھڈ گیا ہے کہ تیریاں ست پیڑھیاں کھاندیاں رہون فیر وی تہاڈی مالکی نہ مُکے ۔''
حاجی غلام علی جیہڑا پرانا بندہ سی، اوہنوں ایہہ گل چنگی نہ لگی، اوہنے آکھیا،''شکر کر رئیس، شکر کر۔''
رئیس قیصر خان دے پیو اللہ بخشے ایس جگ توں چلانا کر گئے سن۔ اوہناں کول چار پنج سو کلے بھوری تے زرخیز بھوئیں سی جیہدے وچ ہر فصل بڑی چنگی ہوندی سی تے کنک وی واہوا ہوندی سی۔ اوہناں دے کول ہور وی کئی شیواں سن، گھوڑے، مجھاں، گاواں، بکریاں تے ہور کئی ڈنگر۔ مطلب ایہہ کہ ہر جنس جیہڑی رب دی بنائی ہے اوہ اوہناں دے واڑے وچ ہوندی سی۔
اوہناں نوں روپیئے دی وی تھوڑ نہیں سی، اک مُکدی نہیں سی تے دوجی فصل تیار ہو جاندی سی۔ اوہناں دے ہاری، کامے، نوکر چاکر غریب ایماندار اتے دلیر سن۔ مطلب کہ سبھ کجھ اوہ ہی سانبھدے سن۔ وڈے رئیس نے مرن توں پہلاں نکے رئیس نوں آکھیا سی، ''پتر، میں سبھ کجھ تینوں بنیا بنایا دے چلیاں، توں آکھیں گا تے ہر کم ہو جایا کرے گا۔'' رئیس قیصر خان نے جدوں اپنے پیو دی خیرات تے مرن دی روٹی کرن توں مگروں اپنے آلے دوالے ویکھیا تے اوہنوں لگا کہ اوہدی زمینداری بھاویں وڈی سی فیر وی اوہنوں کوئی اوکھت نہیں سی۔
آسے پاسے دے نکے موٹے زمیندار ہُن اوہناں توں بازی لے گئے سن۔ اوہناں دے پڑدادے اتے دادے دے ویلے وچ سارے زمیندار اوہناں نوں سلام کردے سن تے اوہناں دے اہم معاملے تے فیصلے اوہناں دے کول ہی ہندے سن۔ ایس پکھوں ہر پاسے دا مرکز ہی اوہ ہندے سن تے ہر نکی وڈی ذمے داری اوہناں دے سر ہُندی سی۔
پر جدوں اوہناں دے پیو نے سارا کم اپنے ہتھاں وچ لیا تے اوہدے پتر دی فقیری طبیعت تے کسے دے کول نہ آؤن جاون پاروں اوہناں دی اوہ شان تے رعب مُک گیا، ہر کوئی اپنی مرضی دا مالک ہو گیا۔ ایس ویلے وچکار زمانے نے بڑی ترقی کیتی تے ہر کوئی زمانے دے مطابق اپنے فیصلے آپوں کرن لگ پیا۔ ہر کوئی ویلے دے نالو نال ترقی ول پیر پُٹدا گیا۔ پر اوہدے پیو نے اپنے وڈکیاں دی ٹوہر نہ چھڈی۔
دوجیاں دے کول اک دو مہینے وچ کلیکٹر، ڈپٹی اتے دوجے سرکاری کامے شکار دے سدّے تے آؤندے جاندے سن تے اوہناں کامیاں دے نال تعلق واسطہ بنا کے اوہناں دی بڑی واہ واہ ہو گئی سی، پر اوہناں دے پیو کول نکے ماڑے بندیاں توں اڈ ہور کوئی وی نہیں آؤندا سی۔ قیصر خان اپنے پیو نوں اوہناں بارے دسدا پر پیو آکھدا سی،
''پتر، اسیں اوہناں وانگوں جھولی چک نہیں ہاں، اسیں اوہناں وانگوں خوشامد نہیں کر سکدے۔ اسیں کیوں اوہناں وانگوں اپنا منہ کالا کریئے۔ اوہناں نوں دوروں ہی سلام کریئے تے سوکھے رہواں گے۔''
پر قیصر خان جیہدے وچ نویں جوانی دا لہو سی، اوہنوں ایہہ گلاں نہ پہلاں چنگیاں لگدیاں سن تے نہ ہی ہن لگدیاں ہین۔ اوہ چاہندا سی کہ اک واری کوئی اجیہا چکر چل جاوے کہ پھیر اوہناں دی زمینداری ول سارے ویکھن، اتے سبھ معاملے اوہناں دے کول متھے جاون۔ ایس گل نوں مُڈھ رکھ کے اوہنے اپنے پیو وانگوں روپیہ بچاون دی تھاں تے پانی وانگوں روہڑنا شروع کیتا۔
کامے حاجی نے جدوں رئیس دی نویں جیپ تے چڑھ کے دو چار پھیرے لائے تے رئیس دے نال وڈیاں وڈیاں سرکاری بندیاں نوں اپنے کول آؤن دا سدّا دتا تے اوہنوں بڑی خوشی ہوئی پر اودوں وی اوہ رئیس نوں آکھدا سی، ''رئیس توں بھانویں ایہہ شوق کر، پر اپنے پیر ہمیشہ اپنی چادر نوں ویکھ کے ودھاویں، انج نہ ہووے کہ کل تیرے کول ککھ وی نہ ہووے تے شریک تینوں ویکھ کے ہسن۔ ہر کوئی آکھے گا کہ پیو دی وکھائی ہوئی راہ تے نہیں ٹریا، اتے ایہنے اپنا سبھ کجھ ونجا دتا۔''
کدی کدی تے رئیس چپ کر جاندا سی، پر کدی کدی اپنے کامے حاجی بخش تے چڑھ نسدا سی۔ ''حاجی تینوں کیہ آکھاں، توں وی ایویں ای ایں، پیسہ سُکھ لئی ہوندا اے یاں سانبھ کے رکھن لئی۔ ہن توں ہی دس کہ میں کیہڑی شے دا غلط ورتارا کیتا ہے، میں کیہ ونجایا ہے؟''
''سائیں، توں جیپ لئی ہے، پندراں ہزار وچ روز خراب ہو جاندی اے اتے روز خرچہ ہُندا ہے۔''
'' توں کیہ چاہوندا ایں کہ میں گھوڑیاں تے چڑھ کے گھمدا پھراں۔'' اوہدی گل سن کے رئیس نوں بڑی کاوڑ لگی۔
''بھلا، رئیس وڈا وی تاں سی؟'' کمدار حاجی نے وڈے رئیس دا زمانہ ویکھیا سی اوہ کیہدی مثال دیوے۔
''اوہ زمانہ ہور سی، ایہہ زمانہ ہور ہے۔ زمانے دے مطابق نہیں ٹراں گے تاں کوئی سانوں گھا وی نہیں پاوے گا'' رئیس اپنے کامے نوں مت دیندا۔
کمدار حاجی، نوکر بندہ، کجھ آکھن دی تھاں تے اوہ دلیل سن کے چپ کر جاندا سی، پر دوجے نویں نوکر، جنہاں نوں وڈے رئیس دے چلانے کر جاون مگروں اوہنے رکھیا سی، اوہ گلاں سن کے رئیس نوں آکھدے سن:''سائیں انگریز پاگل تاں نہیں سن کہ بڈھا ہوون توں مگروں بندے نوں پنشن دے دیندے سن۔ انجے ہی چٹی داڑھی آٹا خراب۔ توں تاں اپنے وڈکیاں دا جوڑیا ہویا خرچ کر رہیا ایں۔ توں کسے کولوں اُدھار تے نہیں لیا کہ تینوں کوئی چنتا ہووے۔''
اوہدا خاص نوکر رجب، جیہڑا ہر پندھ وچ اوہدے نال ہُندا سی تے پنڈ وچ وی اوہدے اُٹھن بیٹھن دا خیال کردا سی، اوہ آکھدا سی کہ : ''رئیس دنیا اینی بے پیری ہے کہ جنا چاہویں گا اونی حرام ہووے گی، پر نسے گی، جنا سُٹیں گا اونی مُڑدی جاوے گی۔ درویشاں نے آکھیا سی کہ سخی تے شوم باراں مہینے اکو جیہے ہُندے نیں۔''
پہلا پالا سی، دن نوں تھوڑی تھوڑی گرمی اتے راتیں پالے دیاں مِٹھیاں تے ٹھنڈیاں ہواواں۔ کامے اپنے کماں وچ رُجھے ہوئے سن تے فصل دی چنتا پئی ہوئی سی۔ زمیندار تاں اپنی مرضی دا مالک ہُندا، اوہناں نوں تاں رب نے اینا کجھ دتا ہُندا کہ اوہناں نوں کسے شے دی چنتا ہی نہیں ہُندی، اوہو ای موسم ہُندا ہے پنڈاں تھانواں تے ویاہ شادی دا۔ ہر کوئی اپنا کم کردا رہندا ہے۔
اوہناں ہی دیہاڑیاں وچ رئیس نوں ویاہ دا سدّا آیا۔ جیس زمیندار دا ویاہ سی اوہ رئیس دا بڑا چنگا سنگی سی تے رئیس دے ویاہ اتے وڈے رئیس دے مرن تے اوہنے وی بڑا کم کار کیتا سی۔ رئیس نوں وی اوہدے ویاہ تے جانا سی تے رسماں موجب اوہدے نال لین دین دی رسم پوری کرنی سی۔ ایس لئی اپنے نوکراں چاکراں سنے تیار ہوکے متھے ہوئے دیہاڑے اوتھے اپڑے۔
رئیس دے سنگی نے وی بڑا چنگا پربندھ کیتا ہویا سی۔ امیراں تے معتبر بندیاں لئی وکھرا تھاں، وڈیریاں تے عام خاص بندیاں لئی وکھرا تھاں تے پربندھ سی۔ راگ تے نچن گاون دی محفل لئی وی ہیرا منڈی دیاں منیاں ہوئیاں کنجریاں نوں سدیا سی رئیس دے سنگی نے۔ جدوں روٹی کھاون توں مگروں رئیس ویہلا ہویا تے بتیاں بلن نال ہر پاسے چانن ہو گیا، اوہنوں سُنیہا دتا گیا کہ تھوڑے ہی چر توں مگروں راگ رنگ تے نچن گاون والی محفل شروع ہوون والی اے۔ رئیس وی چھال مار کے کھلوتا تے اپنے ٹولے سنے اوتھے اپڑیا۔
اوہ تھاں اک بڑا وڈا میدان سی جیہدے فرش تے گرم قالین وچھائے ہوئے سن۔ ہر پاسے بڑے بڑے وڈے زمیندار بیٹھے ہوئے سی تے اوہناں وچ زمیندار فتح خان وی بیٹھا ہویا سی۔ دوہاں دی اک دوجے نال نہیں بن دی سی۔ زمینداری، تے نکیاں نکیاں گلاں تے اوہناں دے جھیڑے ہُندے رہندے سن۔ دوہاں دے کامے وی جھیڑا مُکاؤن دی تھاں تے اپنے اپنے مالکاں نوں کوئی نہ کوئی لُوتی لائی رکھدے سن جیہدے تے اوہناں نوں کاوڑ چڑھی رہندی تے اوہ رولا پاؤندے رہندے سن۔
پہلی واری اوہناں دا جھیڑا ایس لئی ہویا سی کہ قیصر خان نے اپنا ونجایا ہویا اقتدار حاصل کرن دا جتن کیتا سی، جیہڑا اوہدے پڑدادے اتے دادے توں مگروں فتح خان نوں لبھا ہویا سی۔ دونویں اقتدار لئی اک دوجے نال جھیڑے کردے رہندے سن۔
بندیاں دے ہیڑھ پاروں ہر پاسے رولا پیا ہویا سی۔ ہر کسے نوں آپو اپنی پئی ہوئی سی۔ اچن چیتی سارے چپ کر گئے۔
رئیس اپنے نال بیٹھے ہوئے اک زمیندار نوں حالیں ہوئے شکار بارے دسدے پئے سن، اوہناں نے وی اجیہی چپ ویکھ کے اُتانہہ نوں ویکھیا۔ ہیرا منڈی دیاں کجھ گاؤن والیاں آ کے اسٹیج تے بیٹھیاں ہوئیاں سن اتے اوہناں دے استاد لیڑیاں وچ بنھے ہوئے ہارمونیم تے دوجے ساز کھول رہے سن۔ ساریاں گاون والیاں جنہاں دے انگ انگ وچوں اگ دیاں لاٹاں نکلدیاں جاپدیاں سن، اک نکرے ہلکے پیلے رنگ دیاں جوڑیاں وچ ایویں دس رہیاں سن کہ جیویں پریاں لتھ آئیاں ہوون۔
اوہناں دے چٹے دُدھ ورگے رنگ، لمے لمے وال، تے نک وچ سونے دیاں نتھلیاں جنہاں وچ سچے موتی ایویں لشکارے مار رہے سن جیویں چن لشکارے مار دا ہے۔ رئیس قیصر خان تاں ویکھدیاں ہی حیران ہو گیا تے اوہدے لوں لوں وچ اگ مچن لگ پئی۔ اوہ گھور گھور کے اوتھے بیٹھیاں ہوئیاں کڑیاں نوں ویکھ رہیا سی۔ اوس ویلے اوہناں وچوں اک کُڑی نوں اودوں تیکر ویکھدا رہیا جدوں تیکر اوہنے منہ موڑ کے دوجے بندے نال گل نہیں کیتی۔
رئیس نے لاچاری نال منہ موڑیا تے کیہ ویکھدا ہے کہ فتح خان وی اوسے کُڑی نوں ویکھ رہیا ہے۔ رئیس نوں ایہہ چنگا نہ لگا۔ ڈھول تاشے وجنے شروع ہوئے تے سازاں دیاں آوازاں آؤن لگ پئیاں۔ اک کنجری نے گانا گایا، ساریاں نے پیسے دتے۔ اوہنے اپنا گانا مُکایا اتے فیر دوجی آئی اوہنے نچنا شروع کیتا۔ جدوں اوہ گئی تاں''اوہ'' اُٹھی تے اوہنے اپنا دوپٹہ ٹھیک کیتا۔ سینے نوں کجیا، اوہنوں ویکھ کے ہر پاسے کھلوتے ہوئے بندے چپ کر گئے، ہر کوئی اوہنوں ویکھ رہیا سی۔ اوہناں بلوری اکھاں نوں ویکھ رہیا سی تے ایہہ وچار رہیا سی کہ ایہہ کدوں اپنا گانا شروع کرے گی۔
رئیس نوں اک واری فیر موقعہ لبھ گیا۔ اوہ اوہنوں اک واری فیر گھورن لگ پیا۔ اوہدے تنگ لیڑیاں وچ پھسے ہوئے سینے نوں، اوہدے لک نوں ، تھلڑے پنڈے نوں اتے اوہدے نکے نکے چٹے پیراں نوں، اوہدے نونہہ پالش نال رنگے نہواں نوں جیہڑے اوہدے رنگ نوں ہور وی اگھیڑ رہے سن۔
اوہنے گانا شروع کیتا تے ساہمنے بیٹھے ہوئے لوکاں ول ہتھ چُک کے سرائیکی کافی، '' کیہ حال سناواں دل دا، کوئی محرم راز نہ ملدا۔'' گاؤنی شروع کیتی۔ رئیس نوں خورے کیہ ہو گیا سی۔ اوہ اوہنوں اکھاں پاڑ پاڑ کے ویکھن لگ پیا۔ اک مصرع پورا ہویا، دوجا ہویا پر رئیس اوہنوں ہی تکدا رہیا۔ اچن چیتی فتح خان نے اوہنوں آکھیا۔''کیہڑیاں بے قدراں دے پاسے ویکھ کے گاؤندی پئی اےں بائی، ایدھر تک تاں میں تیرے اک اک مصرع تے نوٹاں دیاں ویلاں کراواں۔'' ایہہ آکھدیاں ہوئیاں فتح خان نے دساں دساں دے پنج نوٹ تاش دے پتیاں وانگوں پھڑے، آلے دوالے رولا پے گیا۔ اوہ وی نسدی ہوئی فتح خان دے اگے آن کھلوتی اتے دستور موجب اوہنوں مصرے سناؤن لگی۔ رئیس قیصر خان دے لوں لوں وچ اگ لگ گئی۔ اوہنے ٹیڈھی اکھ نال اپنے پچھے بیٹھے ہوئے نوکر رجب ول ویکھیا، اوہ وی اوہ منظر ویکھ کے کاوڑیا ہویا سی۔ اوہنے رئیس نوں آکھیا، ''فتح محمد خان بازی لے گیا جے رئیس۔''
''اوئے، نہیں'' رئیس نے کڑکدیاں ہوئیاں آکھیا۔
''اسیں وی گھٹ نہیں کراں گے۔ کنے روپیئے ہین بٹوے وچ؟''
''دو ہزار تاں خوشی نال ہوون گے۔'' ایہہ آکھدیاں ہوئیاں رجب نے چمڑے دا بٹوا رئیس دے ساہمنے رکھیا۔
''ایہناں نال کیہ ہووے گا، چھیتی جا تے جیپ وچوں روپیئے کڈھ لیا۔''
اودھر فتح خان پنجاہ روپیئے کڈھ کے بیٹھا ہویا سی تے دوجے پاسے رئیس نے اک سو روپیا ہتھاں وچ پھڑیا۔ اوہ ہسدی ہوئی رئیس دے کول آئی اتے اوہنوں مصرع سناؤن لگ پئی۔ دوجے پاسے توں نوٹاں دا مینہہ وسن لگ پیا۔ دوہاں نوں اپنی عزت دی چنتا سی، جیہڑا وی ہار جاندا اوہدی بڑی بے عزتی ہونی سی۔ہر ہر مصرعے تے رقم ودھدی گئی۔ جدوں رئیس دا نوکر روپیئے لے کے مُڑیا تے ہر ہرمصرعے تے دو دو سو روپیئے ہو گئے سن۔ رجب نے اوہدے کول اپڑدیاں ہوئیاں آکھیا، ''توں چنتا نہ کریں رئیس، میں بڑے روپیئے لیاندے نیں۔''
''کنے ہین؟''
''پنج ہزار!''
''ہن ٹھیک اے۔'' رئیس سوکھا ہوکے بہہ گیا تے پھیر تاں اکھاں بند کرکے ویلاں دین لگ پیا۔ گاون والی نے وی سندھ دے رئیس دے نوٹ ویکھ کے اوس ویلے تیکر میدا ن نہ چھڈیا جدوں تیکر رئیس اوہدیاں ویلاں دیندا رہیا پر اوہ تھک گئی۔ پھیر جدواں اوہدا وس نہ چلیا تاں اوہ ناز نخرے کردی ہوئی اپنی تھاں تے بہہ گئی۔ جدوں رجب رئیس نے پیسے گنے تاں اوہدے کجھ کوئی ہزار ڈیڈھ روپیئے رہ گئے سن، تے ہور کُل پیراں دی خیر۔ ادھی راتیں جدوں ہر کوئی آرام کرن لئی تھاں لبھدا پیا سی تاں رئیس نے رجب نوں آکھیا ، ''رجب میرے لئی کجھ کر، نہیں تاں میں مر جاواں گا۔''
''کیوں، خیر تاں ہے سائیں؟''
''اجے وی توں خیر دا پچھنا ایں اوئے!'' رئیس نے ٹھنڈا ہوکا بھردیاں ہوئیاں آکھیا، رئیس دی گل سمجھ کے رجب ہسن لگ پیا تے اوہنے آکھیا: ''اوپرا ویاہ ہے سائیں، جے ایتھے کوئی گل ہوگئی تاں پھیر! باقی صبر کر، جے میں اوہنوں تیرے کول نہ لیاواں تے میرا ناں اپنی کُتی دے ناں تے رکھ دیویں۔''
رئیس جنہوں رجب دی قابلیت تے بھروسہ سی، اوہدی گل سن کے تھوڑے کو چر لئی لما پے گیا، ٹھپ، ٹھپ، ٹھپ، رجب دے پیراں دی آواز سُن کے رئیس دیاں اکھاں کھل گئیاں۔ دن چڑھیا ہویا سی۔ تھوڑی دیر ایدھر اودھر پاسے پرتدیاں ہوئیاں رئیس اُٹھ کھلوتا۔ اوہنے کرولی کردیاں ہوئیاں رجب توں پچھیا۔
''کیہ حال اے تیرا۔''
''سبھ خیر اے۔''
''توں اوتھوں ہو آیا ایں؟''
''میں تاں اُٹھدیاں ہی گیا ساں، بس ہُنے ای مُڑیاں۔''
''کیہ آکھیا اوہناں نے؟''
''کیہ آکھنا سی اوہناں نے، پہلاں تاں اوہناں نے تھوڑے نخرے تے بہانے کیتے کہ اسیں ایہہ کم نہیں کردے، پر میں جدوں اوہناں نوں پھڑیا تاں اوہناں نے میرے کولوں پچھیا، ''رئیس دا دل کیس تے آیا اے؟''
''پھیر توں کیہ آکھیا؟''
''میں آکھیا کہ تسیں کمال کردے پئے ہو، ساری رات میں تہانوں لیلیٰ مجنوں دی کتھا سنائی اے تے تسیں سویرے اُٹھ کے پچھدے ہو کہ لیلیٰ بندہ سی یاں زنانی۔ تہاڈے کول اکو ہی کُڑی تاں ہے جیہدے تے ساڈے رئیس دا دل آیا ہے۔''
اوہدی گل سن کے رئیس بڑے زور نال ہسیا تے اوہنے رجب نوں تھاپڑا دیندیاں ہوئیاں آکھیا، ''واہ رجب واہ، تیرا جواب نہیں۔''
''سائیں الماس دا ناں سن کے تاں اوہناں دا تراہ نکل گیا، اوہناں نے آکھیا، اجے تاں اوہ نکی ہے، تے اوہدی نتھ وی نہیں لتھی ہوئی۔''
''میں آکھیا میں تے رئیس نتھ لاہواں گے۔'' رجب نے اینا آکھن توں مگروں پھیر آکھیا، ''سائیں، دوجی گل تاں سنو۔''
''دس۔''
''اجے الماس کنواری ہے، اوہدا ویاہ نہیں ہویا، جدوں اوہ جوان ہووے گی، اوودں اوہدی نتھ لتھے گی۔''
''اوہ!'' رئیس حیران ہو گیا اتے پھیر اوہدے بارے سوچ کے ہسن لگ پیا۔
رجب نے چھڈی ہوئی گل نوں فیر اوتھوں ہی شروع کیتا: ''سائیں اوہ تیار تے ہین، پر آکھدے نیں کہ پہلاں رئیس نوں نتھ لاہون دی رقم دینی پوے گی، گھٹ توں گھٹ ویہہ ہزار روپیئے، پھیر مہینے دا خرچہ، بنگلہ، دوجا سمان ، نوکر چاکر وغیرہ سبھ دینے پین گے۔ جے اوہ راضی ہے تے لہور آجاوے۔''
رئیس اوہناں خرچیاں دے بارے سن کہ گھبرا گیا اتے کسے گوڑھی سوچیں ڈب گیا۔ فیر رجب نے اک ہور بم پاڑیا، ''سائیں، اوس حرامی فتح خان وی ایسے داء تے ہے۔''
''آہو، !'' رئیس دا تراہ نکل گیا۔
''آہو سائیں، سویرے میں اوتھے گیا تاں قادو اوہناں دے نال کھلوتا کھچاں مار رہیا سی تے مینوں ویکھ کے اوتھوں ٹر تاں گیا، پر جدوں میں گل کرن مگروں ایتھے آؤندا پیا سی، اوہ فیر مینوں ٹکر گیا، مُچھاں نوں وٹ چاڑھدیاں ہوئیاں آکھیا، ''ایہہ تاں مُل دی شے ہے، ایتھے تاں روپیئے کم کرن گے۔''
رئیس نوں بڑی کاوڑ چڑھی۔ تھوڑا چر رجب رئیس ول ویکھدا رہیا تے فیر آکھیا، ''میری اک گل منو رئیس جی، ایس گل نوں بھل ای جاؤ، اوہناں بندیاں نوں محبت دی کیہ قدر، اوہناں نوں تاں بس روپیئے چاہیدے نیں۔ بھانویں فتح خان ہی اوتھے اپنا مونہہ کالا کرے، تسیں ایہدے بارے نہ سوچو۔''
رجب نے اوہنوں نیک صلاح دتی۔ رئیس، جیہڑا فتح خان دا ناں سن کے ای سڑ گیا سی اوہنوں تے اگ لگ گئی، اوہ رجب دی گل کیویں من سکدا سی۔ کڑکدیاں ہوئیاں رجب نوں آکھن لگا، ''جاکے اوہناں نوں آکھ کہ اسیں اوہناں دی گل منن لئی تیار ہاں تے اک ہفتے دے اندر اندر اسیں اوہناں دے کول اپڑاں گے۔''
لہور دی تیاری کرن مگروں جدوں پچھے ویکھیا تاں گھر وچ روپیئے ناں دی تے کوئی شے ہی نہیں رہی سی۔ وڈے رئیس دے چلانے توں مگروں گھر دے خرچے ودھ گئے سن اتے ایدھر اودھر فضول خرچہ ہُندا رہندا سی۔ شکار، پارٹیاں، جیپاں، الیکشن تے پیٹرول دے خرچے وی ودھ گئے سن، پر تن راتاں دے راگ پروگرام وچ وی اوہنے بڑے روپیئے ونجائے سن۔
ایس مسئلے دے بارے اوہنے اپنے خاص کامے حاجی دے نال تے کوئی صلاح یاں گل بات ہی نہیں کیتی۔ جے اوہ حاجی نال گل کردا تے اوہنے روندیاں پٹدیاں آکھنا سی کہ ، ''ویکھیا رئیس، میں تہانوں آکھدا ساں کہ اپنی چادر نوں ویکھ کے پیر ودھانا۔'' رجب توں ودھ ہور کون اوہدا ہمدرد ہو سکدا سی۔ اوہنے رجب نوں سدیا تے ساری گل اوہنوں دسی۔ رجب نے وی دو تن منٹاں مگروں آکھیا: ''سائیں کپاہ دی فصل لتھن والی اے، جے سیٹھ نال پہلاں گل کیتی جاوے تے فیر روپیئے لبھ جاون گے۔ باقی مُل تھوڑا گھٹ لگ سکدا ہے ، اپنی ہی شے ہے۔''
''انج کر تے سکدے ہاں ،پر پوری کیویں پوے گی۔'' رئیس نے اپنے دل وچ حساب لاؤندیاں ہوئیاں آکھیا۔
رئیس دی گل سن کے رجب فیر کجھ سوچن لگ پیا تے کجھ چر مگروں اوہنے رئیس نوں آکھیا، ''سائیں، سائیں رب دے فضل نال تہاڈے کول جیپ ہے، ہن تہانوں گھوڑیاں دی کیہ لوڑ ہے، تسیں ایہناں تے گھمدے وی نہیں، ایویں ہی کھلوتے ہوئے نیں۔ ہر گھوڑے دا مُل گھٹو گھٹ اک ہزار روپیئے ہووے گا۔ ایہہ آکھن توں مگروں رجب رئیس ول ویکھن لگ پیا ۔ اوہنے رئیس دا ردعمل سمجھن دا جتن کیتا۔ رئیس نوں سوچیں پیا ویکھ کے اوہنے فیر آکھیا، ''تہاڈے کول تاں بڑیاں مجھاں وی ہین تے اوہناں نوں کھواون لئی اینے پٹھے وی نہیں ہوندے، دودھ لئی چار مجھاں بڑیاں ہین۔''
رجب دیاں گلاں سن کے رئیس ڈانوا ڈول ہو گیا اتے اوہنے اپنے خاص کامے حاجی نوں سد کے اوہنوں حکم دتا۔ اوہ حکم سن کے حیران ہو گیا: ''رئیس صاحب ڈنگر اتے بھوئیں تے زمیندار دا نصیب ہُندا ہے، تسیں اپنا نصیب نہ لت نہ مارو!''
رئیس نے اوہدے نال اوکھی گل کرن دی تھاں تے اوہنوں ٹھنڈا ہوکا بھردیاں ہوئیاں سمجھایا، ''حاجی میں گھوڑیاں تے گھمدا نہیں، کھلوتے کھلوتے وگڑ جاون گے، مجھاں وی ایویں ہی کھلوتیاں ہوئیاں ہین، سانوں اینے دودھ دی لوڑ نہیں۔''
پر کمدار حاجی، جیہڑا ہر ہر گل تے نکے رئیس نوں وڈے رئیس دیاں گلاں چیتے کراؤندا سی، نوں ایہہ گل وڈے رئیس دی ''سنت'' دے اُلٹ لگی تاں اوہنے آکھیا، ''وڈے رئیس وی اخیری ویلے وچ اُوٹھاں تے بیہندے سن، پر دل وچ وی کدی ایہہ نہیں سوچیا سی کہ فلانہ اُٹھ ویچ دیواں۔ سگوں اوہ آکھدے سن کہ، ''حاجی ، کوئی چنگا گھوڑا تیری نظر وچ ہووے تے مینوں دسیں۔'' حاجی دی گل سن کے رئیس نوں بڑی کاوڑ لگی، آکھن لگا، ''تینوں سو واری ٹھاکیا ہے کہ اوہ زمانہ ہور سی تے ایہہ زمانہ ہور ہے۔''
جدوں رئیس نوں غصے وچ ویکھیا تاں اوہ چپ کر گیا تے رئیس نوں ویکھن لگا۔ رئیس نے اک واری فیر اپنا حکم سنایا۔
''سمندے نوں چھڈ کے باقی سارے اُوٹھ ویچو۔ اتے مجھاں وی بس چار ہی رکھو، دوجیاں نوں ویچ دیو۔'' ایہہ آکھ کے رئیس نے منہ پھیر لیا۔
جدوں رئیس سبھ کجھ ویچ وٹ کے لہور اپڑیا تاں الماس دا کم ہو گیا سی، استاد بندو خان، جیہدے نال رجب نے گل کیتی سی اوہنے اپنی لاچاری سمجھاؤندیاں آکھیا، ''میں کیہ کراں، تن دن پہلاں فتح خان ایتھے آیا سی، اوہنے آکھیا سی کہ میں رئیس توں پنج ہزار روپیئے ودھ دیواں گا تے بنگلا وی کرائے دا نہیں مل لے کے الماس دے ناں لا دیواں گا۔ فتح خان دی گل سن کے تاں الماس دے ماپے حیران ہو گئے سن، پر الماس نوں شاباش ہے، جنہیں اپنی ماں نوں نانہہ کر دتی۔ اوہدی ماں نے اوہنوں بڑا سمجھایا کہ رئیس، فتح خان توں ودھ روپیئے نہیں دیوے گا۔ پر اوہنے اپنی ماں نوں یقین دوایا کہ جے بوہتے نہیں دیوے گا تاں گھٹ وی نہیں دیوے گا۔ پہلاں تاں رئیس نوں بڑا غصہ چڑھیا فیر اوہدی گل سن کے اوہدا غصہ مٹھا پے گیا، بوہتی رقم دی اوہنوں چنتا نہیں سی۔ اوہنوں کاہدا ڈر سی۔ رئیس نے استاد نوں آکھیا، ''ٹھیک اے، مینوں تہاڈیاں ساریاں شرطاں منظور ہین۔ باقی اک گل اپنے کن کھول کے سن لوو میں اوہنوں نچن گاون نہیں دیواں گا۔''
''آہو، ایہہ گل تاں سدھی ہے، تہاڈے ورگے ٹبر ایہہ گل کیویں سہ سکدے نیں۔''
''نہیں، پہلاں گل کرنی چنگی ہوندی ہے، مگروں کوئی جھیڑا نہ ہوجاوے۔''
''بس تسیں بنگلا لے لوو تے فیرچر نہیں لگے گا، جیویں ہی دو تن دیہاڑیاں وچ بنگلا لیا تاں الماس نوں وی رئیس دے ہتھ پھڑایا گیا۔رئیس نوں بڑی خوشی ہوئی، کہ اوہنے اجے تیکر پینڈو تے سدھیاں زنانیاں ویکھیاں سن، جنہاں نوں ہتھ لاؤ تاں اوہ لمیاں پے جاندیاں سن، پر اوہناں دے بجائے جدوں اوہنے الماس دیاں سوہنیاں گلھاں، لمیاں لمیاں پلکاں اتے ہرنی ورگیاں اکھیاں نوں ویکھیا تاں دل خوش ہو گیا۔ جدوں الماس نے اپنی سوہنی آواز وچ اوہنوں اپنی محبت دا یقین دوایا تے اوہدے نال وعدہ کیتا کہ اوہ اٹھ دس مہینیاں مگروں اوہدے نال پنڈ رہوے گی تے اوہنوں بڑا چنگا لگا۔'' سویرے سویرے جدوں رجب ہسدا ہویا رئیس توں اوہدے بارے پچھیا تے رئیس نے ٹھنڈے ہوکے بھردیاں آکھیا: ''رجب، پتہ نہیں میں کیویں باہر آیاں، میرا دل کردا ہے کہ میں باہر ہی نہ نکلاں، اوہنے تاں مینوں شدائی بنا دتا ہے۔''
مہینے ڈیڈھ مگروں جدوں رئیس نے رجب نوں حکم دتا کہ توں جیویں وی ہووے مودی کولوں روپیئے لے آ۔ رجب نے حیران ہُندیاں پچھیا،''کیوں کیہ کرو گے سائیں؟''
''رجب، اوہنوں دو تن گہنے بنواکے دیواں گا، گہنیاں توں بنا سواد نہیں آؤندا۔''
''پر تہاڈا کیہ کم ہے!''
''کیہ کراں رجب، اوہنوں انکار کراں گا تاں اوہ رووے گی، اتے اوہنوں پرچاون لئی کجھ ہور دینا پوے گا۔''
''پر سائیں، اینا خرچہ چنگی گل نہیں۔''
''پر جتھے دریا پار کیتا ہے، اوتھے اڈ تے کھلوکے کیوں ڈریئے۔'' توں چنتا نہ کر، سبھ خرچے حلال ہوجاون گے۔'' رئیس نے الماس دا وعدہ چیتے کراؤندیاں ہوئیاں آکھیا۔ رجب حکم دا بندہ، اوسے دیہاڑے ٹر گیا تے دو تن دیہاڑیاں مگروں روپیئے لیاون دی تھاں تے آپوں خدا بخش نوں اپنے نال لے آیا۔ سیٹھ صاحب ہتھ جوڑدیاں ہوئیاں آکھیا، ''سائیں میں تہاڈا لون کھاہدا ہے، پر میرے کول اینے روپیئے نہیں۔ میں کپاہ والے روپیئے وی تہانوں کدھروں پھڑ کے دتے سن، مینوں کپاہ وی گھٹ لبھی سی۔ الیکشن وچ وی تسیں میرے کولوں پندراں ہزار لئے سن تے اجے تیکر تسیں اوہ وی نہیں موڑے مینوں۔''
''کیویں سیٹھ توں حساب کر۔''
سیٹھ نے کتاب کھولی: ''سائیں ایہہ ویکھو، پنجاہ ہزار لئے، دو ہزار من نوں پنجی دے مُل نال، دتا اک ہزار من۔ اتے ہن کپاہ دا مُل چالیہ روپیے، چالیہ ہزار ہوئے نہ، تہاڈے ول الیکشن والے پندراں ہزار رلاؤ تاں پھیر 55 ہزار ہو جاون گے۔
''حاضر سیٹھ صاحب، دیواں گے، ہتھ بنھ کے دیواں گے، پر ہن تاں کجھ روپیئے ادھار دے یار۔''
''سائیں کتھوں لیاواں؟ جے بینک توں قرض لینے آں تاں پھیر بیاج بھرنا پوے گا۔ اینی رقم کنک توں وی نہیں لبھے گی۔ سبھ توں مہنگی فصل تاں کپاہ دی ہُندی ہے۔''
''پھیر انج کراں گے کہ جیہڑے روپیئے کنک دی فصل توں لبھن گے،یاں تے فیر آؤن والی کپاہ دی فصل توں۔''
''نہیں، نہیں، سائیں میں ایہہ نہیں کر سکدا۔''
مگروں رجب نے رئیس نوں باہر سد کے سمجھایا کہ سیٹھ خدا بخش تاں روپیئے دین لئی تیار سی، پر اوہنوں یقین نہیں ہے۔ اوہنوں ڈر ہے کہ کدھرے اسیں اوہدے روپیئے ہی نہ کھا جائیے۔ رجب دی گل رئیس نوں بالکل ٹھیک لگی۔ اوہنے رجب توں صلاح لئی، ''پھیر کیہ کیتا جاوے ؟''
''بس سیٹھ نوں یقین لئی کوئی لکھت لکھ دیو۔'' رجب نے اوہنوں سمجھاؤندیاں ہوئیاں آکھیا۔
رئیس نے گل سمجھ کے سیٹھ نوں آکھیا :''سیٹھ ہن میں تینوں اک گل دسناں، توں ساری رقم دا حساب کر کے مینوں دس تے فیر میں تینوں ضمانت دے طور تے لکھت دے دیناں۔ جے اوس میعاد وچ میں تینوں روپیئے نہ موڑاں تے توں میری بھوئیں دا مالک بن جاویں، بس ہن انکار نہ کریں۔''
''سائیں، رب دا ناں لوو، رب تہانوں ہور بڑا دیوے، اسیں تے تہاڈے راہیں کماؤندے آں تے اپنے بالاں د ا ڈھڈھ بھردے آں۔ ساڈا بیوپاریاں دا بھوئیں نال کیہ واسطہ، اسیں تاں بس اپنے روپیئے دی سلامتی چاہوندے آں۔ میں تاں بیوپار کر سکدا ہاں میرے کولوں واہی بیجی نہیں ہوندی، اوہدا بھار کون سہہ سکدا ہے؟''
''مینوں تے بس روپیئے چاہیدے نیں، مینوں بھوئیں نہیں چاہیدی۔''
جے میں تہانوں اپنے گھروں روپیئے کڈھ کے دیواں فیر میرا روٹی ٹک کیویں پورا ہووے گا۔ میرا بیوپار، تباہ ہوجاوے گا۔''
اوہدی گل سن کے رئیس کسے گوڑھی سوچیں پے گیا۔پر تھوڑے چر مگروں اوہنے آکھیا، جے فصل لتھن توں پہلاں اوہنے بینک چوں یاں سرکار کولوں قرضہ لے کے سیٹھ نوں روپیئے موڑے تے فیر سیٹھ دا فصل تے کوئی وی حق نہیں رہوے گا، کیونکہ ایہہ تے دستور سی۔ اوہنے سیٹھ نوں آکھیا: ''چنگا سیٹھ ، تیری گل ٹھیک اے، اوہناں ٹوٹیاں دی راکھی توں ہی کریں ،پر جیس ویلے تینوں روپیئے لبھن گے، اوسے ویلے تیرا حق مُک جاوے گا۔''
''آہو سائیں، پر میرے روپیئے نہ مر جان۔'' سیٹھ رئیس دے پیریں پے گیا۔
''نہیں سیٹھ، توں چنتا کیوں کرنا ایں، تیرے نال ورھیاں دا لین دین ہے۔''
''سیٹھ نے حساب کتاب بناکے رئیس نوں دتا۔ ہن سیٹھ نے رئیس نوں 65 ہزار روپیئے قرض دتے۔ رئیس نے وی اپنی اک سو ایکڑ بھوئیں سیٹھ نوں شرطیہ طور تے دتی۔ پر اوہنے سیٹھ نوں جاندیاں ہوئیاں آکھیا :''سیٹھ، کسے نوں وی ایس گل دا پتہ نہیں لگنا چاہیدا، نہیں تے چنگا نہیں ہووے گا۔'' رئیس نوں اپنی عزت دی چنتا کھائی جاندی سی۔
''کیہڑیاں گلاں کردے پئے ہو سائیں، اسیں بیوپاریاں دے دل کھوہاں جنے ڈوہنگے ہندے نیں۔''
رئیس نوں پنڈ چھڈیاں ہوئیاں چھے مہینے لنگھ گئے سن، ایس وچکار اوہنے اپنے پچھلیاں دی کوئی خبر نہ لئی ، اوہنوں پنڈوں پتر آؤندے سن۔ اک پتر وچ اوہدے خاص کامے حاجی نے واہی بیجی وچ گھاٹے بارے لکھیا سی، اتے پندراں دیہاڑیاں مگروں دوجی چٹھی وچ کمدار حاجی دے مرن دی خبر آ گئی۔ رئیس آپ تے نہیں گیا، پر اوہنوں اپنے کمدار دے مرن دا بڑا ہی ہرکھ ہویا سی۔ اوہ سارا دن رجب نال اپنے کمدار دیاں گلاں کردا رہیا، ''رجب حاجی بڑا چنگا بندہ سی۔ اوہ ساڈے نال بڑا چنگا ٹردا سی۔''
رجب نوں خورے حاجی دی موت دا ہرکھ سی یاں نہیں سی، پر پنڈ توں اینے دیہاڑے پرانہہ رہ کے اوہ اک گیا سی، ایس لئی اوہنے رئیس نوں آکھیا، ''سائیں ایس موقعے تے سانوں اوتھے چلنا چاہیدا ہے۔''
پر رئیس نے اوہدی گل نوں بدلدیاں ہوئیاں آکھیا،
''ہن جاکے کیہ کراں گے۔ جے جانا ہی سی تے پہلاں جاندے۔ ہن میں ایتھے الماس نوں اکلا کیویں چھڈ سکناں۔ گھوڑیاں تے تیویاں لت نال بنھیاں رہن تاں چنگا ہُندا ہے۔'' ایتھے تاں رجب چپ کر گیا، پر اک دیہاڑے رئیس دی تیویں دی بماری دی چٹھی آئی تے پنڈ دی تیاری توں اڈ کوئی ہور راہ نہیں سی۔ پنڈ والیاں نے لکھیا سی کہ جے تسیں اپنی تیویں نوں جیوندا ویکھنا چاہوندے ہو تاں پھیر چٹھی پڑھدیاں ہی ترت مُڑ آؤ۔ ہن جے رئیس اپنے پنڈ نہ جاندا تے پنڈ والے کیہ سمجھدے تے کیہ کیہ گلاں کردے۔ رئیس تے اوہدی تیویں دوہیں اک دوجے دے پتریر سن، اتے اوہدی تیویں اوہدے نال اینا پیار کردی سی کہ اوہدے نہ ہوندیاں وی اوہ اوہدے گھر بار نوں سانبھ کے بیٹھی ہوئی سی۔ ایہہ سن کے الماس نے وی اوہنوں آکھیا: '' تینوں ضرور جانا چاہیدا ہے، ہن تیری تیویں نوں تیری لوڑ ہے، تینوں اوتھے ضرور جانا چاہیدا ہے۔''
''توں کدوں جاویں گی میرے نال؟ اپنا وعدہ کدوں پورا کرنا ای!''
''توں اوتھوں مُڑ آ تے تیرے نال چلاں گی۔'' الماس نے اوہنوں پک کرایا۔ پر جدوں رئیس اپنے پنڈ اپڑیا تاں اوہدی موئی تیویں نوں پنڈ والیاں نے دب وی دتا سی تے مگر اوہدیاں گلاں سن کہ کیویں اوہنے اخیری ویلے تیکر اوہدی راہ تکی اوہ رئیس دی اُڈیک کردی رہی اتے روندی ہوئی مر گئی۔ جدوں اوہنے اپنی تیویں دے مرن دی روٹی کرنی چاہی تے اوہدے کول کجھ وی نہیں سی۔ کمدار حاجی توں مگروں اوہدا کم کرن والا کوئی وی نہیں سی۔ جیہدا جتھوں وی داء لگدا اوہ اوتھوں رئیس نوں لُٹدا رہندا سی۔ جدوں اوہنے پربندھ کیتا اتے لہور جاون دی تیاری کیتی کہ اوہ الماس نوں اپنے نال لیاوے، تے اوہدا چاکر حیات ، جنہوں اوہ الماس دی چاکری کرن لئی چھڈ کے آیا سی، اوہ مُڑ آیا اتے اوہنے رئیس نوں آکھیا:
''اوتھے جاون دی ہن کوئی لوڑ نہیں رئیس!''
''اوئے اوہ کیوں؟''
اوہ لوکی تاں لڑن لئی تیار ہین، اوہ آکھدے پئے نیں کہ ''رئیس نے الماس دا مُل تاں نہیں لایا سی، اسیں الماس نوں کجھ دیہاڑیاں لئی رئیس دے نال رہن دی منظوری دتی سی اسیں اوہنوں ویچیا نہیں سی۔''
''باقی اوہ بنگلہ، اوتھے دا سامان اوہناں دے پیو دا ہے!''
''اوہ آکھدے نیں، بنگلہ ساڈا، سمان ساڈا۔ رئیس تاں دو تن دیہاڑیاں دا پروہنا سی، ہن اوہنوں آکھیں کہ کوئی دوجا بوہا لبھ لوے۔''
''ایہہ کیویں سکدا ہے؟ اوہناں دے پیو دا راج ہے۔''
پر جدوں رئیس اوتھے اپڑیا تے اوہنے ویکھیا کہ حیات دی گل تاں بالکل سچی سی۔ استاد بندو، تے دوجے لوکی جیہڑے رئیس دے پیریں پیندے سن، اوہ شیر بن کے کھلوتے ہوئے سن، الماس دی ماں تاںبڑی کاوڑ نال اوہنوں ویکھ رہی سی۔ تھک دان وچ پان دا تھک سُٹ کے اوہنے اپنا ہتھ وکھاؤندیاں ہوئیاں آکھیا : ''رئیس، اج تاں تیویاں تے وی وس نہیں چلدا، ایتھے تاں پیار دا معاملہ سی۔ چنگا ہووے گا کہ توں ایتھوں ٹر جا۔''
''واپس کیویں جاواں، ہن تے سر دی لاکے آیاں، یاں تسیں نہیں تے یاں میں نہیں'' رئیس نے کڑکدیاں ہوئیاں آکھیا۔
''چل چل، ٹردا ہو، ایہہ رعب اپنے پنڈ دے ہاریاں تے چاکراں نوں وکھاویں۔ جے توں ایتھوں شرافت نال نہ گیا تے چنگا نہیں ہووے گا۔'' الماس دی ماں نے دو موٹے تے طاقتور بندیاں نوں اپنے ہتھ دا اشارہ کیتا، جیہڑے اوتھے ساہن وانگوں گھمدے پئے سن۔
''چنگا، ہن مینوں تھوڑے کُو چر لئی الماس نال دو گلاں کرن دیو، پھیر میں ٹر جاواں گا۔'' رئیس نے بڑی چلاکی نال کم لیا، اوہنوں لگدا سی کہ اوہناں لوکاں نے الماس نوں کسے کمرے وچ ڈکیا ہووے گا، تے اوہنے رئیس دی یاد وچ اتھرو کیر کیر کے اپنیاں اکھاں سُجا لئیاں ہوون گیاں۔ اوہ رئیس نوں ویکھ کے ترلے کرے گی کہ مینوں ایتھوں کڈھ کے اپنے نال لے چل۔ اوہنے اجیہے کنے ہی معاملے اپنیاں اکھاں نال ویکھے سن، اوہنوں پتہ سی کہ زنانی جیس پاسے جانا چاہوندی سی اوہدی گل منی جاندی سی، پر الماس دی ماں نے رئیس نوں کڑکدیاں ہوئیاں آکھیا:''اوہ ایتھے نہیں، رئیس فتح خان دے نال گھمن گئی ہے۔''
الماس دی ماں دی گل سن کے رئیس دیاں اکھاں وچ لہو اُتر آیا۔ اوہدا سارا پنڈا کاوڑ نال کنب گیا۔ اوہدا اک ہتھ اپنی ہک نال بنھے ہوئے روالور تے پیا، پر رجب نے رئیس نوں ہتھوں پھڑیا تے اپنے نال دھروندا ہویا اوتھوں باہر لے آیا۔ اوہنے رئیس نوں ہتھ بنھ کے آکھیا: ایہہ کم نہ کر سائیں، اینا غصہ چنگا نہیں ہُندا۔''
''اجے وی غصہ نہ کراں، اوہناں نے وی کوئی کسر چھڈی ہے؟''
''اوہناں دا کیہ قصور، ایہہ تاں پیسے دے پتر ہین۔ مینوں کاوڑ تاں اوس حرام دے فتح خان تے ہے، جنہوں ایہہ کردیاں ہوئیاں شرم نہیں آئی، اوہنوں غیرت نہیں آئی ایہہ کردیاں ہوئیاں؟'' ایہہ تاں زنخہ سی۔'' رجب نے اوہنوں سمجھاؤندیاں ہوئیاں آکھیا۔
پنڈ مُڑ کے رئیس دی نیندر حرام ہوگئی، اوہ سارے راہ ایہو سوچدا رہیا، فتح خان شروع توں ہی اوہدے نال لڑن دی کر رہیا سی۔ پہلاں اوہدے نال الیکشن وچ مقابلہ کیتا سی اوہنے، اوتھے رئیس نے بڑا مال لاکے اوہنوں ہرایا سی، فیر اوہنے اوہدے ہاریاں دیاں چوریاں کرائیاں سن۔ جدوں اوہنوں کوئی گل نہیں آؤندی سی تے اوہ آکھدا سی، کل دا مُنڈا میرا مقابلہ کرنا چاہوندا ہے، اوہ تاں پہاڑاں نال ٹکراں مار رہیا ہے!'' راگ دی محفل وچ وی اوہنے انج ہی رئیس نال ضد لائی سی اوہنے رئیس نوں مہنا مارکے اوہنوں لُٹوایا سی، نہیں تاں اوہ تے شغل لاؤن لئی اوتھے آیا سی تے پنجاہ سو روپیئے دے کے سوں جاندا۔ تے پھیر جدوں اوہنے الماس نوں ویکھیا تے بوہتا ہی پھنڈ گیا۔ اوتھے وی سپھل نہ ہویا تے اوہنے کاہل پادسی سی، جدوں اوہ الماس دے پچھے اپنیاں زمیناں، مال ،گہنے داء تے لاکے اپنے آپ نوں برباد کر چُکیا سی۔ الماس، الماس دی ماں اتے استاد بندو خان پیسے دے پتر سن، کیوں جے ایہہ تے اوہناں دا پیشہ سی، پر اوہدا اصلی مجرم تے فتح خان سی۔
جدوں رئیس اپنے پنڈ دے اسٹیشن تے لتھا تاں اوہنے متھ لیا سی۔ اوہنے آؤندیاں ہی اپنے ٹولے نوں سدیا تے اوہناں نوں مہنہ ماریا، ''اوئے تسیں شیر ہو یاں گدڑ؟'' اپنے رئیس دی گل سن کے اوہ لوکی تاں جیوندے جی مرگئے۔ ٹولے دے آگو محرم نے اپنی بندوق پھڑدیاں ہوئیاں آکھیا، ''رئیس، توں سانوں شروع توں ازمایا ہے تے تینوں چنگی طرحاں پتہ ہے کہ اسیں شیر آں۔''
''فیر جیویں ہی اوہ مُڑکے آوے ، اوہنوںجیوندا نہ چھڈنا، میں اوہنوں جیوندا نہیں ویکھنا چاہوندا''
''انج ہی ہووے گا، پر سانوں تہاڈا ساتھ چاہیدا ہے۔'' محرم نے دلیری نال آکھیا۔
''تھانیدار اپنا یار ہے، میں تہانوں سونے وچ تول دیواں گا۔'' رئیس نے اوہناں نوں آکھیا۔
فتح خان نوں وی موت نے سدیا سی کہ اوہ کجھ دیہاڑیاں توں مگروں پنڈ مُڑ آیا۔ بندے تے پہلاں ہی اوہنوں لبھدے پئے سن۔ اوہناں نے متھیا ہویا سی کہ اوہ جیویں ہی مڑے گا اوہنوں جیوندا نہیں چھڈاں گے، کلہاڑی دے دو چار وار کرکے اوہنوں مار دیواں گے۔''
فتح خان ورگے مشہور بندے دے قتل دی گل کیویں لک سکدی سی۔ ضلعے دی ساری پُلس اوتھے اپڑ گئی۔ ہر پاسیوں اوہنوں بندیاں نے گھیریا ہویا سی۔ اخیر ایہہ گل پُلس توںکیویںلُک سکدی سی کہ فتح خان دے نال کسے دا جھیڑا ہوون والا سی۔ تھوڑی جیہی گل کُھلی تاں اُڈدی ہوئی باہر تیکر پُج گئی۔ اخیر اوہ دیہاڑا وی آگیا سی کہ رئیس دا سنگی تھانیدار ہزار خان وڈے عملے سنے رئیس دے پنڈ اپڑیا۔ تھانیدار نے آؤندیاں ہی رئیس نوں آکھیا''رئیس، تیرے تے فتح خان دے قتل دا الزام ثابت ہوگیا اے۔ تیرے نال ایس جرم وچ محر، صفر، آدم تے دلاور رلتی ہین۔''
پہلاں رئیس بڑا چر تیکر انکار کردا رہیا اتے جدوں اوہنوں کوئی ہور راہ نہ لبھا تے اوہنے تھانیدار نوں اپنی یاری دے واسطے پائے تے اوہنوں پرچاون لگ پیا، پر پُلسیا کسے دا وی سنگی نہیں ہو سکدا، تھانیدار نوں اجیہا موقعہ پھیر کیویں لبھدا۔ اوہنے آکھیا، ''نہیں رئیس، ہن میں تیرے لئی کجھ وی نہیں کر سکدا۔ ہن گل میرے وس دی نہیں۔ ایتھے تاں بڑا کجھ ہوون والا ہے۔ مینوں اُتوں آکھیا گیا ہے۔''
''توں ہر شے تے ہر گل دا مالک ایں، توں کجھ وی کر سکدا ایں، دوجے کامے تیرا آکھا منن گے۔'' رئیس نے اوہنوں ترلے کردیاں ہوئیاں آکھیا۔
''چنگا، میں وڈے صاحب نال گل کرکے ویکھناں، باقی پیسے لگن گے۔''
''توں جو کجھ آکھیں گا میں کرن لئی تیار آں، جنے وی روپیئے چاہیدے نیں تینوں میں دیواں گا۔توں دس تاں سہی تینوں کنے روپیئے چاہیدے نیں۔''
''چالیہ ہزار تے لگے گا ای۔ میں تیرے کولوں پیسے نہیں لواں گا، میرے تے تیرا اک روپیہ وی حرام ہووے گا، باقی سپاہی توں لے کے ایس پی تیکر ساریاں نوں کجھ نہ کجھ تاں دینا پوے گا۔'' تھانیدار نے دستور موجب آکھیا۔
ہن رئیس نے رجب نوں باہر کڈھ کے اوہدے نال صلاح کیتی، ہن دس رجب کیہ کرنا ہے؟''
''سائیں ایہہ تاں قتل دا الزام ہے، کوئی گل نہیں، ایہناں نال کجھ لین دین کرکے اپنی جان چھڈاؤ۔''
''تھانیدار نے تے بڑے روپیئے منگے نیں، کتھوں آؤن گے اینے روپیئے؟''
''سائیں عزت توں ودھ کوئی شے نہیں ہُندی، روپئیاں دی کیہ حیثیت ہے، کیہ روپیئے تہاڈی عزت توں ودھ ہین، تسیں تھانیدار کولوں تھوڑے چر لئی مہلت منگو، اسیں کدھروں نہ کدھروں روپئیاں دا پربندھ کر لواں گے۔'' رجب نے رئیس نوں سمجھاؤندیاں ہوئیاں آکھیا۔
تھانیدار کولوں دو تن دیہاڑیاں دی مہلت لے کے، رئیس ایدھر اودھر مدد منگن لگ پیا۔ ہر کوئی اوہدے توں پرانہہ ہو گیا سی۔ سارےاں دے کول کوئی نہ کوئی گل سی، ہر کسے دے کول اپنی کوئی نہ کوئی لاچاری سی۔ اخیر ہور کوئی راہ نہیں سی رئیس دے کول، جے اوہدے کول کوئی راہ سی تاں اوہ سیٹھ خدا بخش ہی سی، رئیس نے سیٹھ نوں سُنیہا گھل کے بلوایا، تے اوہنے سیٹھ نوں بڑے مان نال آکھیا، ''سیٹھ اوکھا ویلا وی تاں جنیاں تے دلیراں تے ہی آؤندا ہے، بزدلاں تے نہیں آؤندا، اج توں میری کوئی مدد کر۔''
رئیس مینوں رب دی سونہہ، کل فتح خان دے بھرا نے مینوں سُنیہا گھلیا سی کہ جے توں رئیس دی مدد کیتی تاں پھیر تینوں وی مجرم سمجھیا جاوے گا تے تیرے گھر وی پُلس گھلی جاوے گی، تینوں وی قتل دے الزام وچ رلتی کیتا جاوے گا۔''
خدا بخش دی گل سن کے رئیس نے اوہنوں ترلے کیتے، ''خدا بخش توں انج کیویں کر سکدا ایں، تینوں چھڈ کے میرے کول کوئی ہور راہ نہیں۔''
''نہیں رئیس مینوں معاف کر، میں ایس اگ وچ تیرے نال چھال نہیں مار سکدا۔''
پر جدوں رئیس نے اوہنوں ہور اک سو ایکڑ بھوئیں گہنے پائی تاں پھیر سیٹھ دا ڈر لتھا اتے اوہنے نس کے رقم دا پربندھ کیتا۔
رئیس نے تھانیدار نوں پیسے دے کے اپنی جان چھڈائی، پر جے اوہنے محرم دی کورٹ وچ پیروی نہ کروائی تے اوہ اک واری فیر پھس سکدا سی۔ اوہناں نے مُلاقاتیاں دی معرفت اوہنوں سُنیہا وی گھلیا سی کہ ''رئیس اسیں تاں تیرے آکھن تے ایہہ کم کرن تے تیار ہوئے ساں، نہیں تے فتح خان دے نال ساڈا کوئی جھیڑا نہیں سی۔ ہن توں ہی ساڈے لئی سبھ کجھ کرنا ہے۔ توں ساڈے لئی کجھ کر، نہیں تے اسیں آپوں سبھ کجھ قبول کراں گے تے تیرے خلاف بیان دیواں گے۔''
رئیس نوں ساری گل دا پتہ سی، اوہ بُجھی ہوئی اگ نوں پھیر تیلی نہیں لا سکدا سی۔ رئیس نے محرم نوں صبر کرن لئی آکھیا، تے اوہنے پھیر سیٹھ توں ہور روپیئے لئے تے اک وکیل کیتا، جیہدے بارے مشہور سی کہ اوہنے کئی مجرماں نوں کورٹ توں نہیں سگوں پھاہی دے پھندے توں وی چھڈوا لیا سی۔''
اخیر اک دن اجیہا وی چڑھیا کہ سیٹھ خدا بخش، جنہیں رئیس دا لون کھاہدا سی اتے اوہناں دی چاکری کردا سی اوہ بڑی شان نال تعلقے دے پٹواری نوں اپنے نال رئیس دے پنڈ لیایا۔ پٹواری نے رئیس نوں آکھیا، ''رئیس، تیری لکھے ہوئے موجب ایہہ ساری بھوئیں، رُکھ، اڈے ، اتے ہور شیواں اج توں سیٹھ خدا بخش دیاں ہین اتے ہُن ایہناں شیواں تے تہاڈا کوئی وی حق نہیں۔''
پہلاں تے رئیس نے پٹواری نال بڑیاں گلاں کیتیاں اتے رئیس رولا پاؤندا رہیا، پر پٹواری نے اوہدی اک وی نہیں سُنی تے اوہنے رئیس نوں بالکل صاف آکھیا کہ اوہ اپنے وڈے افسر دے حکم تے سیٹھ نوں سرکاری طور تے ایتھے قابض کرن لئی آیا ہے تے جے رئیس نے رولا پایا یاں کجھ ہور کرن دا جتن کیتا تاں پُلس نوں سد کے رئیس نوں کڈھیا جاوے گا۔
رئیس ہور کیہ کر سکدا سی۔ سارا پھاہ تاں اوہدا اپنا ہی بنایا ہویا سی۔ اوہنے پٹواری توں تھوڑی مہلت منگی۔
''بس مینوں تھوڑے چر دی مہلت چاہیدی ہے۔ میں راتیں ٹر جاواں گا۔''
اوس رات پچھلے پہر جدوں کُکڑ بانگاں دیندے پئے سن، اودوں رئیس اپنے گھوڑے سمندر تے بہہ گیا، اوہنے مُڑ کے اک واری اپنیاں گلیاں اکھاں نال اپنے پنڈ اتے زمیناں نوں ویکھیا اتے اوتھوں ٹر گیا۔''
فیر ،چوکھے دیہاڑیاں توں مگروں اوہدے لیڑے میلے ہو گئے تے لگاتار پندھ کرن پاروں اوہدے منہ دا رنگ وی کالا ہوگیا سی، اوہ اک اجیہے پنڈ توں لنگھیا جنہوں بڑے چنگے ڈھنگ نال سجایا گیا سی، سارے پنڈدے آلے دوالے زرخیز زمیناں سن، ہر پاسے ہریالی ہی ہریالی سی، اوتھے سوہنیاں کندھاں، گھر، گنبداں والی مسیت، شاہی کوٹ اتے اوہدے وچ اک پکی حویلی سی۔ رئیس نے پنڈ دے باہر کھلوتے ہوئے اک بندے توںبے اختیار پچھیا، ''بھرا ایہہ کیہدا پنڈ ہے؟''
''وڈیرے غلام عمر خان دا۔'' اوس بندے نے رئیس نوں جواب دتا۔ خورے رئیس نے گھوڑے دیاں واگاں پنڈ ول موڑیاں یاں وچارا سمندر تھکیا ہویا سی ایس لئی اوہ آپوں ہی پنڈ ول مڑ گیا تے شاہی کندھ نوں ٹپ کے بیٹھک دے وڈے بوہے تے کھلو گیا۔ رئیس گھوڑے توں تھلے لتھا تے اوہنے گھوڑے نوں بنھیا۔ فیر ویہڑے ول ویکھن لگ پیا، جتھے پنڈ دا وڈیرہ منجی تے لما پیا ہویا سی۔ اوہدے آلے دوالے تھلے اتے منجیاں تے نوکر چاکر تے کسان بیٹھے ہوئے سن۔ رئیس اوہ نظارہ ویکھ کے سوچیں پے گیا۔ اوہدے قدم اگے نہیں ودھدے پئے سن۔ پر جدوں اوہنوں سارے دن دا خیال آیا اتے اوہنے اپنے کھیسے ول ویکھیا تے اوہنوں کجھ یاد آیا، تے فیر اوہ جھکدا ہویا اگے ودھیا اتے اوتھے اپڑیا جتھے کچہری لگی ہوئی سی۔ پھیر جدوں وڈیرے غلام عمر خان تے ہور سارے بندیاں نے اوہنوں ویکھیا تے اوہنے اکھاں میچ کے آکھیا: ''خان، میں وی کدے تیرے ورگا ہی زمیندار ہُندا سی، پر زمانے دی ویلے دے گیڑے پاروں میرا ایہہ حشر ہویا اے ۔ میں تیرے کول آیاں اپنی شان دے مطابق تیرے کولوں جو کجھ وی ہوسکے مینوں دے کہ روٹی کھا سکاں۔ رب تیرا بھلا کرے ۔''


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels