Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> سیکورٹی اسٹیبلشمنٹ، جنگاں،وزیراعظم بنن دے خاہشمند اتے اسلحہ ویچن والیاں دی عالمی سازشاں

سیکورٹی اسٹیبلشمنٹ، جنگاں،وزیراعظم بنن دے خاہشمند اتے اسلحہ ویچن والیاں دی عالمی سازشاں

وچار ڈیسک
July 31st, 2017

آپریشن براس ٹیکس کیہہ سی؟ایجنڈے تہہ در تہہ سازشاں وچ ملفوف ہوندے نیں تے اک اک کر کے کھلدے نیں۔راجیو گاندھی پاکستان نال جنگ دے خلاف سن پر وزیراعظم بنن دے خاہشمند ارون سنگھ تے بھارتی آرمی چیف ’’پاکستان نال جنگ دے بہانے‘‘ راجیو نوں ہٹاون دا ہشیار منصوبہ بنایا کہ ارون وزیراعظم تے آرمی چیف فیلڈ مارشل بننا چاہندا سی۔جنگاں والی لابیاں اسٹیبلشمنٹاں نوں بہوں چنگیاں لگدیاں نیں کیونجے انہاں دا سانگا اسلحے دے عالمی مافیا نال ہوندا ہے اتے ایہہ اپنے ملک دے خلاف سازشاں دا حصہ بن جاندے نیں۔ریاستاں دے اندر ریاستاں چلدیاں نیں اتے انہاں نوں چونویں وزیراعظم بہوں بھیڑے لگدے نیں۔اسلحہ دے عالمی مافیاوالے کنج ساڈے ورگے ملکاں وچ ہرکارے پیدا کردے نیں تے وزیراعظم بنن دے خاہشمند کیوں اجہی سازشاں دا حصہ بندے نیں ایس مفاداتی میل بارے وائس آف امریکہ تے نہیں گل کیتی۔ایہہ اوہ ویلہ سی جداں ضیا الحق بہوں اوکڑاں وچ سی کہ اک پاسے کجھ مہینے پہلاں لہور دی سڑکاں تے بے نظیر بھٹو دا تواریخی استقبال ہویا سی تے دوجے پاسے جنیوا مذاکرات داوڈا پریشر پئے رہیا سی۔امریکی پریشر پاروں فروری1987دے اک دن اوہ دلی اپڑیا۔راجیو ایس سازش توں تے بچ گیااتے1988وچ 28سالاں بعد پاکستان دے دورے تے آون والا اوہ پہلا بھارتی وزیراعظم وی سی کہ جنگاں والی لابی پہلے اوس نوں چوناں وچ ہروایا تے بعدوں بم دھماکے وچ مروا دتا جداں اوہ مڈ ٹرم چوناں پاروں مڑ وزیراعظم بنن لئی تیار سی۔پاکستان تے بھارت وچ جنگاں نوں کنج طاقت دے عالمی تے مقامی تھم وتردے نیں ایہہ اوہ خوفناک تواریخ جیہڑی ہلے لکھی نہیں گئی۔تساں ہن وائس آف امریکہ دی ہشیار لکھت پڑھو جس نوں انہاں ترے دن پہلاں چھاپیا ہے۔

واشنگٹن :سب جاندے سن کہ پاکستان تے بھارت دونوں 1986-7 وچ خفیہ طور تے جوہری بم تیار کرچکے سن۔ پاکستان جوہری صلاحیت وچ اوس وقت بھارت توں اگے سی۔ بھارت نے عین اوس وقت رسک لیندے ہوئے اک خطرناک حکمت عملی تیار کیتی تے آپریشن براس ٹیکس دے ناں توں وڈے پیمانے تے پاکستان دی سرحد دے نیڑے راجستان وچ فوجی مشقاں دا آغاز کردتا۔ بھارتی فوج دی مغربی کمانڈ دے اوس وقت دے کمانڈر لیفٹننٹ جنرل پریم ناتھ ہوون نے اپنی کتاب The Untold Truth وچ لکھیا ہے کہ ایہہ محض فوجی مشقاں نہیں سن سگوں انہاں دا ٹیچاپاکستان دے خلاف مکمل جنگ دا آغاز کرنا سی۔ انہاں دا کہنا ہے کہ ایس دی منصوبہ بندی اوس وقت دے بھارتی آرمی چیف جنرل سندر تے دفاعی امور دے منسٹر آف سٹیٹ ارون سنگھ نے ذاتی مفاد لئی تیار کیتی سی جس لئی اوس وقت دے وزیر اعظم راجیو گاندھی نوں پتہ ہی نہیں چلن دتا گیا سی۔ اپنی کتاب دے نویں باب وچ تفصیل دسدے ہوئے جنرل پریم ناتھ ہوون لکھدے نیں کہ آرمی چیف جنرل سندر جی دا مقصد جنگ جت کے فلیڈ مارشل دا عہدہ حاصل کرنا سی جداں کہ وزیر دفاع ارون سنگھ وزیر اعظم بنن دے خاہشمند سن۔ اوہ لکھدے نیں کہ حکمت عملی دے مطابق بھارتی فوج نے کشمیر وچ لائن آف کنٹرول دے بھارتی علاقے وچ پاکستانی فوج نوں نِکے پیمانے تے کاروائی تے اکسا کے مکمل جنگ وچ دھکیلن دا منصوبہ تیار کیتا گیا سی۔ اوہ دسدے نیں کہ 15 جنوری 1987 نوں آرمی ڈے دے موقع تے ہون والے عشائیے دے دوران وزیراعظم راجیو گاندھی نے انہاں توں پچھیا کہ انہاں دی مغربی کمان وچ صورت حال کس طراں دی ہے۔ جواب وچ انہاں نے آکھیا کہ مغربی محاذ تے صورت حال بہوں چنگی ہے تے بہت جلد جنگی محاذ توں اگے جاکے میں تہانوں اک طشتری وچ سندھ تے دوجی طشتری وچ لہور پیش کراں گا۔ جنرل ہوون کہندے نیں کہ راجیو گاندھی طیش وچ آگئے تے فوراً پارٹی چھڈ کے چلے گئے۔ اوہ پاکستان توں جنگ نہیں چاہندے سن۔ لہٰذا 20 جنوری نوں آرمی چیف جنرل سندر جی نے انہاں نوں حکم دتا کہ فوجیاں دی پیش قدمی فوری طور تے روک دتی جائے۔ بھارت ولوں آپریشن بریسٹیک دے ردعمل وچ پاکستان وچ پاکستان نے وی اپنی فوجاں نوں متحرک کردتا سی۔ پاکستان حکام وی ایہہ منن نوں تیار نہیں سن کہ ایہہ محض فوجی مشقاں نیں۔ سگوں ایس نوں پاکستان تے حملہ کرن دی تیاری دے طور تے ویکھیا جارہیا سی۔ دفاعی ماہرین ایس گل تے متفق نیں کہ ایس صورت حال دے نتیجے وچ دوناں ہمسایہ ملک وچ جوہری ہتھیار تیار کرن دی رفتار تیز ہوگئی سی۔ سیاسی امور لئی امریکہ دے سابق معاون وزیر خارجہ دے اعلیٰ مشیر ایشلے ٹیلس دا کہنا ہے کہ جنوبی ایشیا وچ جوہری ہتھیاراں دی دوڑ وچ آپریشن براس ٹیکس اک اہم سنگ میل ہے۔ اوہ کہندے نیں آپریشن براس ٹیکس بھارت دا آخری حربہ سی جو جارحانہ سفارتکاریاں دے تناظراں وچ اک وڈی فوجی مشقاں دے طور تے استعمال کیتا گیا جس دا مقصد پاکستان نوں خبردار کرنا سی کہ پاکستان ولوں مبینہ طور تے دہشت گردی دی حمایت کرن دے سلسلے وچ اوس ددے صبر دا پیمانہ لبریز ہورہیا ہے۔ دوجے پاسے پاکستانی نقطہ نظر توں بھارت ولوں مستقبل وچ فوجی انداز وچ جارحانہ کاروائیاں نوں پاکستان دے خلاف استعمال کرن دے امکان دے پیش نظر پاکستان نے محسوس کیتا اوس دے کول جوہری ہتھیار تیار کرن دے سوا کوئی چارہ نہیں رہیا۔ لہٰذا پاکستان نے وی اپنے جوہری پروگرام دی رفتار تیز کردتی۔ اوہ کہندے نیں کہ پاکستان دا جوہری پروگرام پہلے ہی توں اگے ودھ رہیا سی پر براس ٹیکس نے ایس نوں منطقی انجام تک پہنچادتا۔ اسٹینفورڈ یونیورسٹی وچ سیاستاں دے پروفیسر اسکاٹ سگین کہندے نیں کہ آپریشن براس ٹیکس دے دوران بھارتی آرمی چیف جنرل سندر جی نے پاکستان دی جوہری تنصیبات تے فضائی حملہ کرن لئی وزیراعظم راجیو گاندھی توں جازت طلب کیتی پر راجیو گاندھی نے انکار کردے ہوئے آکھیا کہ بھارت پاکستان تے حملہ نہیں کرے گا۔ پروفیسر اسکاٹ سیگن دے مطابق آپریشن براس ٹیکس دے واقعات اشارہ کردے نیں کہ بعض اوقات بھارتی فوج نے سیاسی قیادت نوں نظر انداز کردے ہوئے معاملات اپنے ہتھاں وچ لین دی کوشش کیتی سی۔ جے اوہ پاکستان تے حملہ کرن وچ کامیاب ہوجاندے تے ملک دی سیاسی قیادت نوں ایہو جواز پیش کردے کہ فوجی مشقاں قابو توں باہر ہوجان دے باعث ایہہ حملہ کیتا گیا۔ اینج بھارت دی تریخ وچ ایسیاں مثالاں موجود نیں جداں بھارت دی عسکری تے سیاسی قیادت وچ ہم آہنگی دا فقدان سی تے عسکری قیادت سیاسی قیادت نوں اعتمادوچ لتے بغیر فیصلے کرن دی کوششاں کردی رہی۔ آپریشن براس ٹیکس دے دوران جنوری 1987 وچ ممتاز بھارتی صحافی کلدیپ نیر نے پاکستانی ایٹمی سائنسدان ڈاکٹر قدیر خان دا انٹرویو کیتا جس وچ ڈاکٹر قدیر نے آکھیا کہ پاکستان جداں چاہے ایٹم بم بناسکدا ہے۔ ایہہ انٹرویو دو مہینے بعد 1987 وچ لندن آبزرور وچ چھپیا سی پر امریکی حکام دی نظظر وچ آن توں پہلے ہی کلدیپ نیر نے بھارتی حکام نوں ایس دے بارے وچ آگاہ کردتا سی۔ آکھیا جاندا ہے کہ بھارتی حکام لئی ایہہ کوئی اچنبے دی گل نہیں سی کیونکہ اوہ جاندے سن کہ بھارت دے نال نال پاکستان وی کئی سالاں توں جوہری پروگرام نوں اگے ودھا رہیا ہے۔ پر امریکہ تے برطانیہ وچ ایس انکشاف توں تشویش دی لہر دوڑ گئی تے امریکہ نے فوری طور تے آپریشن براس ٹیکس توں پیدا ہون والی کشیدگی نوں ختم کران لئی اک خصوصی ایلچی نوں بھارت تے پاکستان روانہ کیتا۔ ایسی دوران پاکستان صدر جنرل ضیا الحق مدعو کیتے بغیر پاکستان تے بھارت دا کرکٹ میچ ویکھن لئی بھارت پہنچ گئے جتھے بھارتی وزیراعظم نال ملاقات دے بعد کشیدگی دی صورت حال نرم پئے گئی تے دونوں ملکاں نے سیکٹری خارجہ دی پدر تے گل بات مڑ شروع کرن دا اعلان کردتا۔ تاہم یو ایس انسٹی ٹیوٹ آف پیس دے ایسوسی ایٹ وائس پریزیڈنٹ معید یوسف ایس گل توں اتفاق نہیں کردے کہ آپریشن براس ٹیکس بھارت تے پاکستان دے جوہری پروگرام دی رفتار تیز کرن دا باعث بنیا۔ انہاں دے خیال وچ آپریشن براس ٹیکس دے نتیجے وچ بھارت تے پاکستان نے شاید جوہری پروگرام دے بارے وچ سنجیدگی نال غور کرنا شروع کردتا ہو سی۔ تاہم جوہری پروگرام نوں تیزی نال اگے ودھان دا اصل محرک 1990 دا بحران سی جس نوں ایشیائی امور دے امریکی ماہر سٹیفن کوہن ’’کمپاؤنڈ‘‘ یعنی پیچیدہ بحران دا ناں دیندے نیں۔ ایہو اوہ سال سی جداں بھارت دے زیر انتظام کشمیر وچ آزادی دی تحریک زور پھڑ گئی تے بھارتی پنجاب وچ سکھ قوم پرستاں نے وی آزاد خالصتان دا مطالبہ کرنا شروع کردتا۔ بھارت نے الزام لایا کہ انہاں دوناں تحریکاں نوں پاکستان دی خفیہ ایجنسی آئی ایس دی حمایت حاصل سی۔ امریکہ دے معروف تھنک ٹینک سٹمسن سینٹر دے شریک بانی تے سینئر محقق مائیکل کرپین دے مطابق پاکستان وچ ایہہ خدشہ محسوس کیتا جان لگا کہ بھارت پاکستان دی جوہری تنصیبات تے حملہ کرن دے بارے وچ سنجیدگی توں سوچ رہیا ہے۔ فیروز حسن خان نے اپنی کتاب Eating Grass: The Making of Pakistan Bomb وچ لکھیا ہے کہ اوس وقت دے آرمی چیف جنرل مرزا اسلم بیگ نے اک انٹرویو وچ دسیا کہ انہاں نوں جان بجھ امریکی حکام نوں اشارہ دتا کہ پاکستان اپنے جوہری پروگرام نوں ایٹم بم بنان ول لیجان دا ارادہ رکھدا ہے ۔ایس دا مقصد بھارت دے نال انتہائی کشیدہ صورت حال نوں ختم کرن لئی امریکہ نوں کردار ادا کرن تے مجبور کرنا سی۔ دوجے پاسے امریکی حکام نوں خود اوس دے خفیہ اداریاں نے اطلاع دتی کہ پاکستان ایٹم بم تیار کرن دے نیڑے آگیا ہے۔ ایس وقت پاکستان وچ امریکی سفیر رابرٹ اوکلے نے اطلاع دتی کہ سرگودھا ول کجھ ٹرک روانہ کیتے گئے نیں تے ممکنہ طور تے انہاں وچ جوہری بم وی موجود نیں۔ اینج امریکہ نے قومی سلامتی دے نائب مشیر رابرٹ گیٹس نوں جنوبی ایشیا روانہ کیتا تاکہ پاک بھارت کشیدگی نوں ختم کیتا جاسکے۔ کیونجے افغانستان دا بحران ہلے جاری سی لہٰذا امریکہ ایہہ بلکل نہیں چاہندا سی ایسے حالات وچ پاکستان تے بھارت وچ کوئی جنگ ہوئے۔
سٹمسن سینٹر دے مائیکل کرپین دا کہنا ہے کہ پاک بھارت کشیدگی ختم کرن لئی امریکہ نے دونوں ملکاں دی حکومتاں دی رضا مندی دے نال ہی اک اچھوتا انداز اپنایا جس وچ دونوں ملکاں وچ موجود امریکی سفارتخانیاں دے دفاعی اتاشیاں نے اوہناں مقامات دا دورہ کیتا جتھے مسلح فوجاں نوں دونوں ملکاں وچ حرکت وچ لیایا گیا سی۔ دفاعی اتاشیاں نے اپنے دورے دے نتیجے توں امریکی حکام نوں آگاہ کیتا جس دے بعد امریکی حکام نے پاکستان تے بھارت نوں ایس بارے وچ آگاہ کیتا۔ ایس حکمت عملی پاروں امریکی نے دونوں حکومتاں نوں اک دوجے دی فوجی سرگرمیاں دے بارے وچ حقیقی صورت حال توں آگاہ کیتا۔ مائیکل کرپین کہندے نیں کہ ایہہ حکمت عملی بہت فیدے مند رہی تے ایس توں بعد وچ رونما ہون والی بحراناں دے دوران وی استعمال کیتا گیا۔ تاہم امریکہ نوں ایس موقع تے یقین ہوچکیا سی کہ پاکستان یا جوہری ہتھیار تیار کرچکیا ہے یا فیر اوس دے بلکل نیڑے آگیا ہے۔


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels