Punjabi Wichaar
کلاسک
وچار پڑھن لئی فونٹ ڈاؤن لوڈ کرو Preview Chanel
    



مُڈھلا ورقہ >> شاہ مُکھی وچار >> تاریخ دے پنے >> تحریک پاکستان تے کیمونسٹ۔کامریڈعبدالروف ملک دی کتاب دا اک باب (لڑی 4)

تحریک پاکستان تے کیمونسٹ۔کامریڈعبدالروف ملک دی کتاب دا اک باب (لڑی 4)

وچار ڈیسک
June 29th, 2017

پچھلی لڑی دے آخر وچ این کے کرشنن دے آرٹیکل دا حوالہ دتا سی اتے اوتھوں ہی گل چھونے ہاں۔لکھاری لکھیاسی ’’صنعتاں تے سرمایہ کاریاں وچ ہندواں دی وڈی مالکی سی اتے دوجے پاسے پنجاب تے بنگال وچ انہاں کول جاگیراں وچ سن۔پنجاب تے بنگال دے مسلماناں نوں جو اکثریتی آبادی تے مشتمل سن، آزادی، انصاف تے مساوات دے موقع دین لئی سی پی آئی جدوجہد کردی رہے گی۔ مطالبہ پاکستان اتے انگریز توں آزادی دونوں ہی ساڈے لئی اہم ترین مسئلے نیں‘‘۔ یاد رہے، قومی جنگ وچ چھپن والا ایہہ مضمون انتخابات1946 توں اک مہینہ پہلے دا ہے۔ ایس توں پہلے سی پی آئی دے جنرل سیکرٹری پورن چندر جوشی (پی سی جوشی) کانگرس تے کمیونسٹ دے عنوان توں تفصیلی مضمون 1944 وچ لکھ چکے سن جو بمبئی پیپلز پبلشنگ ہاؤس نے وی کتاب دی شکل وچ چھاپیا سی۔ ایس مضمون دا حوالہ کامران نے اپنی کتاب وچ وی دتا ہے۔ کامران اسدر علی اک محقق ہے تے اوہ حوالہ جات کڈھ لیائے نیں جیہڑے مستقبل دے مورخ دے کم وی آن گے تے نوجوان ترقی پسنداں نوں وی اپنی تریخ توں سکھن دا موقعہ ملے گا پر میں تے خود ایس دور دا زندہ گواہ ہاں۔ ایس مضمون وچ پی سی جوشی دا ستدلال سی، ’’جس طراں مہاتما گاندھی نے کانگرس نوں اک عوامی تنظیم بنادتا اینج ہی محمد علی جناح نے مسلم لیگ نوں مطالبہ پاکستان دے ذریعہ عوامی رنگ دے دتا۔ جس طراں مہاتما آزادی لئی جدوجہد کررہے نیں اینج ہی جناح وی آزادی ہی چاہندے نیں۔ کانگرس نوں دوجیاں دی حب الوطنی تے شک نہیں کرنا چاہیدا۔ کانگرسی دی حب الواطنی تے کوئی اجارہ داری نہیں ہے۔‘‘
کمیونسٹ پارٹی نے سوچ وچار دے بعد آل انڈیا مسلم لیگ دی حمائیت کیتی سی۔ پارٹی دے بڑے لوک مرکزی کمیٹی دے طے شدہ فیصلیاں دے تحت مسلم لیگ وچ شامل ہوئے سن۔ ایس طراں اسی نوجوان طالب علم وی پارٹی لائن دے مطابق مسلم لیگ سٹوڈنٹ فیڈریشن MSF وچ شامل ہوئے سن۔ دانیاں لطیفی نے مسلم لیگ پنجاب دا الیکشن منشور لکھیا سی جس وچ ترقی پسندی نوں اولیت دتی گئی سی۔ 1946 وچ مسلم لیگ دی فتح وچ ایس منشور دا وی کردار سی۔
کتاب دے اضیر وچ دتے4,3 تے 5نمبر والے ضمیمے ایس بحث دے حوالہ توں اہم نیں ۔انہاں وچ ستمبر 1942، ستمبر 1943 تے مارچ 1944 دی تحریراں نیں جو سجاد ظہیر دے اداریے نیں۔
غالباً 1944 وچ یف اے دے آخری دناں وچ ایم ایس ایف وچ سرگرم ہوگیا سی۔ 1946 دی چوناں وچ بھرپور حصہ لتا۔ میں، احمد سعید کرمانی، الطاف پرواز وغیرہ لیگ دے کارکن دے طور تے جلسیاں وچ شریک ہوندے ساں۔ جھنگ، سرگودھا، خوشاب تک دور دواڑ دی تھاواں تیک جاکے اسی مسلم لیگ لئی کم کیتا۔ کرنل عابد حسین تے کرنل مبارک وغیرہ دے جلسیاں وچ وی شامل ہوئے۔ اسی اوتھے جا کے مسلم لیگ دا پروپیگنڈہ کردے ساں۔ ایس دوران وچ 1945 وچ میں کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا دا باقاعدہ ممبر بن گیا ۔
1942 دے بعد جداں پارٹی نوں ازسر نو بنایا جا رہیا سی تے ایس وچ بڑے گروپ تے افراد شامل ہوئے سن۔ انہاں وچ اک گروہ اینج دا سی جیہڑا کانگرس وچ شوشلسٹ گروپ بنا کے بیٹھا سی۔ ایہہ لوک آل انڈیا کانگرس ول انتہائی نرم رویہ رکھدے سن۔ انہاں نوں 1943 دی پارٹی لائن توں وی اختلاف سی تے اوہ مسلم لیگ دے نال کمیونسٹاں دے اتحاد دے وی ناقد سن۔ پاکستان بنن دے بعد وی اوہ حالات دا سائنسی نقطہ نظر توں تجزیہ نہ کرسکے۔ خصوصی طور تے اوہ کانگرس دی انتہا پسندیاں تے تنقید کرن نوں جرم سمجھدے سن۔ میرے خیال وچ اینج دے کمیونسٹاں نے سانوں بہوں نقصان پہنچایا ہے۔ اج اوہناں واقعات نوں لنگھے 70 سال ہوچکے نیں۔ 1940 دی دہائی دے واقعات دا تجزیہ کردے ہوئے سانوں مسلم لیگ تے کانگرس دی غلطیاں دا تجزئی کردے ہوئے آزاد لائن بنانی چاہیدی ہے۔
1942 دے بعد پارٹی نے مسلم لیگ دا ساتھ دتا سی۔ مسئلہ تے مسلم اکثریتی صوبیاں دا سی تے جداں گل مسلم اکثریتی صوبیاں دی ہورہی ہوئے تے ایس نوں ’’دوقومی نظریہ‘‘ کس طراں آکھیا جاسکدا ہے؟ دو قومی نظریہ وچ تے سارے ہندوستانی مسلماناں دی گل کرنا لازم سی۔ اہم ترین حقیقت ایہہ ہے کہ پارٹی دے ایس فیصلہ وچ ہندو، سکھ کامریڈ سبھی شامل سن۔ اسی مسلم لیگ تے ایم ایس ایف دا حصہ رہے تے تحریک پاکستان وچ شامل رہے۔ میں تے ایس دا زندہ ثبوت ہاں۔ بہوں سارے کامریڈ پارٹی نوں منظم کردے رہے۔ انہاں حقیقتاں نوں آپ لُکاندے کیوں نیں؟ پر ساڈے ایتھے بڑے کامریڈ تریخ نوں بدلن دی کوشش کردے رہے جو غلط روائیت سی۔ مینوں ایس گل تے کوئی شرمندگی نہیں کہ کمیونسٹاں نے تحریک پاکستان وچ حصہ لتا سی تے ایہہ تحریک مسلم اکثریتی صوبیاں وچ مسلماناں دے حق خودار ادیت دی تحریک سی۔
جتھے تک قیام پاکستان دا مسئلہ ہے تے جداں 1946 وچ کابینہ تجاویز آئیاں سن تے قائداعظم نے تے ایس نوں قبولیا سی پر کابینہ مشن تجاویز توں انکار تے پنڈت جواہر لال نہرو نے کیتا سی۔ فرض کرو نہرو مخالفت نہ کردے تے فیر نہ پاکستان بن دا نہ ہندوستان تقسیم ہوندا۔ جیہڑے لوک ایہہ کہندے نیں کہ انگریزاں نے عالمی سازش یا گریٹ گیم دے تحت پاکستان بنایا سی انہاں توں پُچھدا ہاں کہ کابینہ مشن پلان وی انگریزاں نے پیش کیتا سی۔ جے نہرو مخالفت نہ کردا تے فیر ایس عالمی سازش یا گریٹ گیم دا کیہ بنا سی؟۔ ایہہ سب سوال سانوں مجبور کردے نیں کہ اسی اپنی سیاست دا سائنسی نقطہ نظر توں دوبارہ تجزیہ کریے۔ جے تُسی 1943 دے بعد دا پارٹی لٹریچر پڑھو گے تے تُسی صحیح تجزیہ کرسکو گے۔ 1946 وچ تے کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا دی وی یہو لائن سی کہ کانگرسی تے مسلم نوں کابینہ مشن تجاویز نوں من لینا چاہیدا ہے۔ کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا نے تحریک پاکستان دی حمائیت کیتی تے ایس دا اک وسیع پس منظر سی۔بہوں سارے سنیئر کامریڈ ایس پارٹی لائن نوں بنان وچ شریک سن۔انہاں نے انگریز توں نہ تے مال بٹوریہ سی نہ ہی انہاں نے پاکستان بنن توں بعد کجھ حاصل کیتا۔ انہاں نے جو پارٹی لائن بنائی ایس نوں اوسے پچھوکڑ وچ رکھ کے سمجھن دی کوشش کرنی چاہیدی ہے۔ اک چھوٹا جیہا واقعہ وی دس دواں کہ قائداعظم نے جیہناں لوکاں دے اصرار تے کانگرس چھڈ کے مسلم لیگ ہی نوں مضبوط کرن دا کم سنبھالیا سی انہاں چوں اک (سر)وزیر حسن وی سن جیہڑے سجاد ظہیر دے والد سن۔ وزیر حسن دے گھر وچ کیہ کجھ بحثاں نہیں ہوندیاں ہون گئیاں ایس بارے تے اج سانوں پتہ نہیں۔ پر بنے بھراء نوں بڑیاں گلاں دا علم ضرور سی۔ کابینہ مشن پلان مسترد ہون دے بعد کانگرس تے مسلم لیگ وچ ہم آہنگی دی صورتاں محدود ہوگئیاں سن۔ 1946 دے انتخابات دے نتیجے ایہہ گل ثابت کرچکے سن کہ اقلیتی تے اکثریتی مسلم صوبیاں دے مسلم عوام مسلم لیگ دے نال نیں۔ 3 جون 1947 دے منصوبہ تے صرف مسلم لیگ نے دستخط نہیں کیتے سن سگوں کانگرس دے لیڈراں نے وی رضامندی کردے ہوئے ایس دستاویز نوں قبولیاسی۔ ہن جے ایہہ کسی عالمی سازش دا حصہ سی تے ایس ذمہ واری دوناں جماعتاں تے آندی سی۔ ہن 70 سالاں دے بعد سانوں متعصّانہ تجزیہ توں جان چھڈا لینی چاہیدی ہے۔
آل انڈیا کانگرس پنجاب وچ کیوں مقبول نہ ہوسکی؟ ایس سوال دے وی تجزیے دی لوڑ ہے۔ میں آپ سیکولر سوچ دا حامی رہیا ہاں پر کانگرس دے پنجاب وچ مقبول عام نہ ہون دی اک وجہ انہاں دی ’’ہندوانہ ڈہنیت‘‘ وی سی۔ ایس ذہنیت دے پِچھے بنئیے تے ساہوکاراں دی سیاست توں کانگرس نوں جوڑے رکھن دا مفاد سی۔ ایس ذہنیت دا دوجا اظہار ایہو جہے کانگرسی سن جو اپنی پارٹی دے مسلماناں توں وی چھوت چھات رکھدے سن۔ ساہوکاراں توں کانگرس دا تعلق وی ایس نوں لے ڈوبیا۔ عام پنجابی تے ساہوکاراں دے بہت خلاف سی۔ اک ساہو کار بلاکی شاہ ہوندہ سی ایس دے تے اسی وی مقروض ساں۔ بہوں سارے پنجابی ہندو وی اسی وجہ توں کانگرس نوں پسند نہیں کردے سن۔ یونینسٹ پارٹی دے چھوٹو رام نے 1901 دے لینڈ ایلینشن ایکٹ Land Allination Act وچ 1929 توں 1936 دے درمیان متواتر تِن اہم ترمیماں کروائیاں سن اتے انہاں دی وجہ توں بنئیے تے ساہوکاراں (Money Lendrs) نوں لگام پئی سی۔ انہاں ترمیماں دے بعد بنئیے نوں کساناں دی زمیناں ہتھیان توں وی روک دتا گیا سی۔ پنجابی کساناں تے زمینداراں نوں ایس توں بہت فیدہ ہویا سی۔ پر کانگرس اک ولوں ساہوکاراں دی حمایتی سی تے دوجے ولوں یونینسٹ پارٹی دے شدید خلاف رہی۔ یونیسٹ پارٹی، آف پنجاب اک سیکولر پارٹی سی۔ جے اہم مسئلہ سیکولرازم سی تے کانگرس پارٹی پنجاب وچ اپنی ورگی سیکولر پارٹی توں اتحاد کردی پر اینج نہ ہویا۔ بلاشبہ بنئیے توں قرابت داری تے چھوت چھات دی وجہ توں کانگرس نوں پنجاب وچ کامیابی نہ ملی۔ اک ہور وڈا مسئلہ معاہدہ لکھنو سی جس دی وجہ توں بنگال و پنجاب دے مسلماناں وچ شدید اضطراب پایا جاندا سی۔ ایہو اوہ اضطراب سی جس دی وجہ توں کانگرس توں قربت رکھن والے پنجابی مسلماناں دے اک موثر گروہ نے دسمبر 1929 وچ مجلس احرار دے ناں توں وکھ سیاسی جماعت بنائی سی، پر کانگرس نے پنجاب وبنگال بارے اپنی پالیسی تے غور نہ کیتا۔ 1937 دے انتخابات وچ کانگرس انہاں دوناں صوبیاں وچ پٹ گئی پر فیر وی پالیسی وچ کوئی تبدیلی نہ آئی۔ کجھ اک شخصیات سن جو کانگرسی دے نال رہیا ں پر عام پنجابیاں وچ انہاں دی کوئی حیثیت نہیں سی۔ 1946 دے انتخابات دے بعد کانگرس تے یونینسٹ پارٹی نے ایک ایہو جہیاں سیاسی فیصلہ کیتا جس نال پنجاب بھر وچ دوناں دا وقار مجروح ہویا۔ کانگرس تے جمہوری اقدار دی محافظ سی پر ایس نے وی محض بغض معاویہ وچ پنجاب وچ سب توں زیادہ سیٹاں جتن والی پارٹی مسلم لیگ نوں حکومت نہ بنان دتی۔ ایس توں کانگرس، خالصہ پارٹی تے یونینسٹاں دا وقار گھٹ ہویا تے مسلم لیگ نوں آیہہ آکھن دا موقعہ مل گیا کہ کانگرس، یونینسٹ تے انگریز انہاں نوں جمہوری حق وی دین نوں تیار نہیں۔ ایس توں مسلم لیگ نوں سیاسی ہمدردیاں ملیاں۔
Link of Part 3
http://www.wichaar.com/news/127/ARTICLE/33183/2017-06-18.html


Share |


 

Depacco.com


 

 

Support Wichaar

Subscribe to our mailing list
نجم حسین سیّد
پروفیسر سعید بُھٹا
ناول
کہانیاں
زبان

 

Site Best Viewd at 1024x768 Pixels